Vikipedio eowiki https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter Aŭdvidaĵo Specialaĵo Diskuto Uzanto Uzanto-Diskuto Vikipedio Vikipedia diskuto Dosiero Dosiero-Diskuto MediaWiki MediaWiki-Diskuto Ŝablono Ŝablono-Diskuto Helpo Helpo-Diskuto Kategorio Kategorio-Diskuto Portalo Portala diskuto Projekto Projekta diskuto TimedText TimedText talk Modulo Modulo-Diskuto Event Event talk Topic 0 1136 9490493 9382228 2026-10-08T17:58:21Z Sj1mor 12103 9490493 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | konstruaĵo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Eiffel-Turo | devena_nomo = | alia_nomo = {{Lang-fr|La Tour Eiffel}} | kategorio = turo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = La Tour Eiffel | moto = | kromnomo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = Tour Eiffel Wikimedia Commons.jpg | dosiero_priskribo = Eiffel-Turo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Francio | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = | ŝtato_tipo = | regiono = Francilio | distrikto = | municipo = Parizo | municipo_tipo = Urbo | histregiono = | histregiono1 = | histregiono_tipo = <!-- *** Familio *** --> | konstruaĵo = Turo | konstruaĵo_tipo = Tipo de konstruaĵo | memorindaĵo = | memorindaĵo_noto = | memorindaĵo_tipo = <!-- *** Dimensioj *** --> | longo = | longo_tipo = | larĝo = | larĝo_tipo = | alteco = 324 | alteco_noto = alteco kun anteno | alteco1 = 57 | alteco1_tipo = la unua etaĝo | alteco2 = 115 | alteco2_tipo = la dua etaĝo | alteco3 = 275 | alteco3_tipo = la tria etaĝo | alteco4 = 300.65 | alteco4_tipo = alteco ĝis tegmento <!-- *** Trajtoj *** --> | aŭtoro = Stephen Sauvestre | aŭtoro1 = Gustave Eiffel | aŭtoro1_noto = liverinto | aŭtoro_tipo = Arkitektoj | stilo = | materialo = ŝtalo | materialo1 = <!-- *** Aliroj *** --> | publiko = publike alirebla | aliro = <!-- *** Situo *** --> | situo = Eiffel-Turo | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = 33 | lat_d = 48 | lat_m = 51 | lat_s = 30 | lat_NS = N | long_d = 02 | long_m = 17 | long_s = 40 | long_EW = E | plej_alta_leviĝo = | plej_alta_lat_d = | plej_alta_long_d = | plej_malalta_leviĝo = | plej_malalta_lat_d = | plej_malalta_long_d = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = | areo_rondumo = | areo_tipo = <!-- *** Historio & gvidantaro *** --> | establita = 1887-1889 | establita_tipo = Konstruata | establita1 = 31-a de marto 1889 | establita1_tipo = malfermita | dato = | ĉefulo = | ĉefulo_tipo = | ĉefulo_partio = | gvidantaro = Société d'Exploitation de la Tour Eiffel (SETE) | gvidantaro_lat_d = | gvidantaro_long_d = | posedanto = Urbo Parizo <!-- *** Kodoj *** --> | areo_kodo = 3 | areo_kodo_tipo = Etaĝoj | kodo = 7 | kodo_tipo = Liftoj | kodo1 = 2 | kodo1_tipo = Restoracioj | kodo2 = | kodo2_tipo = <!-- *** UNESCO ktp. *** --> | unesko_nomo = <!-- *** Liberaj kampoj *** --> | libera = Belvedero kaj telekomunikado | libera_tipo = Uzo | libera1 = [[Vaŝingtona Monumento]] | libera1_tipo = Antaŭulo | libera2 = [[Chrysler Building]] | libera2_tipo = Superanto <!-- *** Mapoj *** --> | mapo_priskribo = Situo de Eiffel-Turo enkadre de Francio | mapo_lokumilo = Francio | mapo1_priskribo = Situo enkadre de Parizo | mapo1_lokumilo = Parizo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = [http://www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/ www.tour-eiffel.fr/teiffel/uk/] | commons = Tour Eiffel <!-- *** Notoj *** --> | notoj = Eiffel-Turo estis la plej alta konstruaĵo en la mondo inter la jaroj 1889-1930. {{Maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=13|frame-align=center|frame-width=260}} }} [[Dosiero:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|eta|Eiffel-Turo]] La '''Eiffel-Turo''' (la franca prononco de ''Eiffel'' estas [efél]; en Esperanto estas uzata ankaŭ literumado ''Ejfel-Turo'') estas mondfama [[Forĝita fero|fer]]-[[skeleto|skeleta]] [[Ĵaluzio|ĵaluzitura konstruaĵo]] en la [[Marsa Kampo (Parizo)|Marsa Kampo]] en [[Parizo]], elpensita de [[Gustave Eiffel]] (de kio devenas ĝia nomo) kaj desegnita kaj konstruita de lia kompanio por la [[Internacia ekspozicio]] de [[1889]], cent jarojn post la [[Franca Revolucio]]. Konstruita el 1887 ĝis 1889 kiel enirejo al la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889|Universala Ekspozicio de 1889]], ĝi estis dekomence kritikita de kelkaj el la plej gravaj artistoj kaj intelektuloj de tiama Francio pro sia desegno, sed poste ĝi iĝis tutmonda kultura ikono de Francio kaj unu el la plej agnoskeblaj strukturoj en la mondo.<ref>SETE. [https://web.archive.org/web/20160414130600/http://www.toureiffel.paris/en/everything-about-the-tower/the-eiffel-tower-at-a-glance.html "The Eiffel Tower at a glance".] Oficiala retejo de la Eiffel-Turo. Arkivita el la originalo en la 14a de aprilo 2016. Alirita la 9an de oktobro 2019.</ref> La Eiffel-Turo estas la plej vizitata pagenda monumento en la mondo; 6.91 milionoj da personoj ascendis al ĝi en 2015. Ĝi altas je 324 [[metro]]j (ekskluzive de la [[anteno (tekniko)|anteno]]) kaj pezas pli ol 10.000 [[tuno]]jn. Ĝia alto estas la sama kiel tiu de 81-etaĝa konstruaĵo, kaj tiel ĝi estas la plej alta strukturo en Parizo. Ĝia bazo estas kvadrata, nome kun 125 metroj je ĉiu flanko. Finkonstruita, la [[turo]] estis la plej alta [[konstruaĵo]] en la mondo, estante duoble pli alta ol la [[piramido]]j de [[Egipto]]. Dum sia konstruado, la turo Eiffel surpasis la alton de la [[Vaŝingtona Monumento]] (en Usono) por iĝi la plej alta strukturo farita de homoj en la mondo, titolo kiun ĝi havis dum 41 jaroj ĝis la finkonstruado de la [[Konstruaĵo Chrysler]] en Novjorko io okazis en 1930. Ĝi estis la unua strukturo kiu atingis la alton de 300 metroj. Pro la aldono de radioelsenda [[Anteno (tekniko)|anteno]] sur la pinto de la turo en 1957, ĝi estas nune pli alta ol la Konstruaĵo Chrysler je 5.2 metroj. Sen kalkuli la transmitilojn, la turo Eiffel estas la dua plej alta liber-stara strukturo en Francio post la [[Viadukto de Millau]]. Originale oni konceptis la turon kiel dumtempan konstruaĵon, detruotan post 20 jaroj, sed ĝi fariĝis la plej konata [[simbolo]] de la [[urbo]]. Nun vizitas ĝin pli ol sep milionoj da [[turisto]]j kaj vizitantoj ĉiujare. La turo havas tri nivelojn por vizitantojn, kun [[restoracio]]j sur la unua kaj dua niveloj. La supra platformo de la pinta nivelo estas 276 m super la grundonivelo – nome la plej alta [[Elrigardplatformo|rigardejo]] alirebla de la publiko en la tuta Eŭropa Unio. Oni povas aĉeti enirbiletojn por ascendi ĉu per lifto ĉu per ŝtuparo al la unua kaj dua niveloj. La ascendo el la grundonivelo ĝis la unua nivelo estas de ĉirkaŭ 300 ŝtupoj, same kiel el la unua nivelo al la dua. Kvankam estas ŝtuparo ĝis la pinta nivelo, tiu estas kutime alirebla nur per [[lifto]]. == Historio == === Deveno === La Eiffel-Turo estis konstruita de [[Gustave Eiffel]] por memori la 100-jariĝon de la [[Franca revolucio de 1789]]. 107 proponoj estis prezentitaj por la konstruo de la Eiffel-Turo, 50 personoj laboris por ĝia dezajno, kaj pli ol 100 konstruis la partojn. 132 laboristoj kunigis la partojn surloke. La desegno de la Eiffel-Turo estas atribuita al [[Maurice Koechlin]] kaj [[Émile Nouguier]], nome du veteranaj inĝenieroj kiuj laboris por la ''[[Gustave Eiffel|Compagnie des Établissements Eiffel]]''. Oni konsideris ĝin post studo kiel taŭga centra peco por la proponita [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889]], nome [[Internacia ekspozicio]] por celebri la centjariĝon de la [[Franca revolucio de 1789|Franca revolucio]]. Eiffel malferme rekonis, ke la inspiro por turo venis el la Rigardejo Latting konstruita en Novjorko en 1853.<ref>{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=jipKAQAAMAAJ&pg=PA482|titolo=Engineering News and American Railway Journal|jaro=1889|volumo=22|eldoninto=G. H. Frost|paĝo=482}}</ref> En majo 1884, laborante hejme, Koechlin faris skizon de sia ideo, priskribita de li kiel "granda metalturo, konsistanta el kvar ĵaluziaj subteniloj starantaj aparte en la bazo kaj venantaj kune al la pinto, kunigita de metalaj traboj je regulaj interlokoj".<ref>Harvie, p. 78.</ref> Eiffel dekomence trovis malmultan entuziasmon, sed li ja aprobis pluan studadon, kaj la du inĝenieroj tiam petis al [[Stephen Sauvestre]], nome estro de la kompania arkitektura departemento, kontribui al la desegno. Sauvestre aldonis ornamajn arkojn al la bazo de la turo, vitran [[pavilono]]n ĝis la unua nivelo, kaj aliajn plibeligaĵojn. [[Dosiero:Maurice koechlin pylone.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|Unua desegno de la Eiffel-Turo fare de Maurice Koechlin inklude grandokomparon kun aliaj mejloŝtonaj vizitindaĵoj de Parizo kiel [[Notre Dame de Paris]], la kopio de la [[Île aux Cygnes|Statuo de Libereco]] kaj la [[Placo Vendôme|kolono Vendôme]].]] La nova versio de la turo akiris la subtenon de Eiffel: li aĉetis la rajtojn por la [[patento]] de la desegno farita de Koechlin, Nougier, kaj Sauvestre, kaj tiu desegno estis ekspoziciita en la Ekspozicio de Ornamaj Artoj en la aŭtuno de 1884 sub la nomo de la kompanio. La 30an de marto 1885, Eiffel prezentis siajn planojn al la {{lang|fr|Société des Ingénieurs Civils}}; post studi la teknikajn problemojn kaj emfazi la praktikajn uzojn de la turo, li finigis sian paroladon dirante ke la turo simbolas {{Citaĵo|[n]e nur la arton de la moderna inĝeniero, sed ankaŭ la jarcenton de Industrio kaj Scienco en kiu ni estas, kaj por kio la vojo estas preparata fare de la granda scienca movado de la dekoka jarcento kaj de la Revolucio de 1789, al kio tiu monumento estos konstruita kiel esprimo de la dankemo de Francio.<ref name="loyrette116">Loyrette, p. 116.</ref>}} Oni faris malmultan progreson antaŭ 1886, kiam [[Jules Grévy]] estis re-elektita kiel prezidento de Francio kaj [[Édouard Lockroy]] estis nomumita kiel ministro por komerco. Oni aprobis buĝeton por la ekspozicio kaj, la 1an de majo, Lockroy anoncis ŝanĝon al la terminoj de malferma konkurenco okazigita por la centra peco de la ekspozicio, kiu efektive faris la elekton de la desegno de Eiffel nemalkavebla konkludo, ĉar konkurencaĵoj devis inkludi studon por 300 m kvar-flanka metala turo en la Marsa Kampo.<ref name="loyrette116"/> (300-metra turo estis tiam konsiderita herkula inĝeniera klopodo). La 12an de majo, oni formis komision por ekzameni la skemon de Eiffel kaj de la rivaloj, kiu, unu monaton poste, decidis, ke ĉiuj proponoj escepte tiun de Eiffel estis nepraktikaj aŭ mankantaj detalojn. Post ioma debato pri la preciza loko de la turo, oni subskribis [[kontrakto]]n la 8an de januaro 1887. Tiu estis subskribita de Eiffel agante en sia propra konto pli ol kiel la reprezentanto de sia kompanio, kaj garantiis al li 1.5 milionojn da frankoj por la konstrukostoj: nome malpli ol unu kvarono de la kalkulitaj 6.5 milionoj da frankoj. Eiffel estis ricevinta la tutan enspezon el la komerca ekspluatado de la turo dum la elspozicio kaj por la venontaj 20 jaroj. Li poste establis apartan kompanion por administri la turon, kaj kontribuis per la duono de la necesa kapitalo li mem.<ref>Loyrette, p. 121.</ref> === Protesto de artistoj === [[Dosiero:Caricature Gustave Eiffel.png|eta|altdekstre|Karikaturo de Gustave Eiffel komparante la Eiffel-turon al la [[Egiptaj piramidoj|Piramidoj]].]] La proponita turo estis celo de arda polemiko, kiu vekis kritikojn el tiuj kiuj kredis, ke ĝi ne estas farebla kaj el tiuj kiuj kontraŭis pro artaj tialoj. Antaŭ la konstruado de la Eiffel-Turo, neniu strukturo estis iam konstruita je alto de almenaŭ 300 metroj, kaj multaj homoj kredis, ke ĝi estas malebla. Tiuj objektoj estis esprimo de long-daŭra debato en Francio pri la rilato inter arkitekturo kaj inĝenierado. Ĉio pintiĝis kiam ekis la laboro en la Kampo de Marso: oni formis "Komitaton de la Tricentopo" (unu membro por ĉiu metro de la alto de la turo), kondukita de la elstara arkitekto [[Charles Garnier]] kaj enhavanta kelkajn el la plej gravaj figuroj de la artoj, kiel [[Adolphe Bouguereau]], [[Guy de Maupassant]], [[Charles Gounod]] kaj [[Jules Massenet]]. Peticio nomita "Artistoj kontraŭ la Eiffel-Turo" estis sendita al la Ministro de Vork kaj Komisiito de la Ekspozicio, [[Jean-Charles Alphand|Charles Alphand]], kaj ĝi estis publikigita de ''[[Le Temps (Parizo)|Le Temps]]'' la 14an de februaro 1887: {{Citaĵo|style=text-align:justify|Ni, verkistoj, pentristoj, skulptistoj, arkitektoj kaj pasiaj amantoj de la ĝistiam netuŝita belo de Parizo, protestas per ĉiuj el niaj fortoj, per ĉia nia indignado en la nomo de ioma franca gusto, kontraŭ la starigo… de tiu neutila kaj monstra Eiffel-Turo… Por alporti niajn argumentojn hejmen, imaginu por momento stultan, ridindan turon dominantan Parizon kiel giganta nigra fumokameno, supervenkante sub sia barbara amaso Notre Dame, la Turon Saint-Jacques, la Luvron, la Kupolon de Invalidoj, la Arkon de Triumfo: ĉion el nia humilitaj monumentoj malaperis en tiu abomeninda sonĝo. Kaj dum dudek jaroj … ni vidos etendiĝi kiel makulo de inko la hatindan ombron de la hatinda kolono de ŝraŭbita folimetalo.<ref>Loyrette, p. 174.</ref>}} [[Dosiero:Guillaume Apollinaire Calligramme.JPG|eta|maldekstra|altdekstre|[[Kaligramo]] de [[Guillaume Apollinaire]] kun la formo de la turo kaj mesaĝo kontraŭgermana.]] Gustave Eiffel respondis al tiuj kritikoj per komparo de sia turo kun la [[Egiptaj piramidoj]]: "Mia turo estos la plej alta konstruaĵo iam starigita de homo. Ĉu ĝi ne estas tiom grandioza en sia maniero? Kaj kial io admirinda en Egipto iĝus hida kaj ridinda en Parizo?"<ref name="SouriauSouriau1983">{{Cite book|author1=Paul Souriau|author2=Manon Souriau|title=The Aesthetics of Movement|url=https://books.google.com/books?id=7CzUTXhzDb8C&pg=PR7|year=1983|publisher=University of Massachusetts Press|isbn=0-87023-412-9|page=100}}</ref> Tiuj kritikoj estis traktitaj ankaŭ de [[Édouard Lockroy]] en letero de subteno verkita al Alphand, sardone dirante,<ref>Harvie, p. 99.</ref> "Juĝinte pro la majesta ŝvelo de la ritmoj, la belo de la metaforoj, la eleganteco de ĝia delikata kaj precizo stilo, oni povas diri, ke tiu protesto estas la rezulto de la kunlaborado de la plej famaj verkistoj kaj poetoj de nia tempo", kaj li klarigis, ke la protesto estis malgrava ĉar la projekto estis decidita monatojn antaŭe, kaj la konstruado de la turo estis jam survoje. Krome, Garnier estis membro de la Tura Komitato kiu estis ekzameninta la diversajn proponojn, kaj ne estis levinta objekton. Eiffel estis simile nepriokupita, indikante al ĵurnalisto ke estas tro frue por juĝi la efikon de la turo nur sur la bazo de la desegnoj, ke la Kampo de Marso estas sufiĉe distanta el la monumentoj menciitaj en la protesto kaj tiele estis malmulta risko ke la turo superu ilin, kaj metante la estetikan argumenton por la turo: "Ne ĉiam la leĝoj de naturaj fortoj kongruas kun la sekretaj leĝoj de harmonio?"<ref>Loyrette, p. 176.</ref> Kelkaj el la protestantoj ŝanĝis siajn opiniojn kiem la turo estis konstruita; aliaj restis nekonvinkitaj.<ref name=times1_4_89 >[http://find.galegroup.com/ttda/infomark.do?&prodId=TTDA&userGroupName=wes_ttda&tabID=T003&docPage=article&searchType=&docId=CS84463745&type=multipage&contentSet=LTO&version=1.0 The Eiffel Tower, News, Monday, 1a de aprilo 1889, p. 5, 32661, kol B]</ref> [[Guy de Maupassant]] laŭdire tagmanĝis en la restoracio de la turo ĉiutage ĉar ĝi estis la nura loko en Parizo kie la turo ne estas videbla.<ref name="Jonnes2009">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=hU2VpmfnXr4C|titolo=Eiffel's Tower: And the World's Fair where Buffalo Bill Beguiled Paris, the Artists Quarreled, and Thomas Edison Became a Count|aŭtoro=Jill Jonnes|jaro=2009|eldoninto=Viking|ISBN=978-0-670-02060-7|paĝoj=163–64}}</ref> Ĉirkaŭ 1918, ĝi jam estis simbolo de Parizo kaj de Francio mem post [[Guillaume Apollinaire]] verkis naciisman poemon kun la formo de la turo (nome [[kaligramo]]) por esprimi siajn sentojn pri la milito kontraŭ Germanio.<ref name="ApollinaireGreet1980">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=7FviP1Cl3jcC|titolo=Calligrammes: Poems of Peace and War (1913–1916)|aŭtoro=Guillaume Apollinaire|jaro=1980|eldoninto=University of California Press|ISBN=978-0-520-01968-3|paĝoj=411–414|redaktinto=Anne Hyde Greet}}</ref> Nuntempe, ĝi estas amplekse konsiderata rimarkinda peco de struktura arto, kaj estas ofte aperigita en filmoj kaj literaturo. === Konstruado === [[Dosiero:Les fondations de la Tour Eiffel, maçonneries.jpg|eta|dekstra|[[Fundamento (konstruado)|Fundamento]] de la Eiffel-Turo.]] Vorkoj en la fundamentoj startis la 28an de januaro 1887.<ref name=origins>{{cite web |url=http://www.toureiffel.paris/en/everything-about-the-tower/themed-files/69.html |title=Origins and construction of the Eiffel Tower |author=SETE |website=Official Eiffel Tower website |accessdate=[[1-a de januaro]] [[2014]] |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150731073057/http://www.toureiffel.paris/en/everything-about-the-tower/themed-files/69.html |archivedate=31a de julio 2015 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150731073057/http://www.toureiffel.paris/en/everything-about-the-tower/themed-files/69.html |arkivdato=2015-07-31 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150731073057/http://www.toureiffel.paris/en/everything-about-the-tower/themed-files/69.html |date=2015-07-31 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.toureiffel.paris/en/everything-about-the-tower/themed-files/69.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2019-10-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150731073057/http://www.toureiffel.paris/en/everything-about-the-tower/themed-files/69.html |arkivdato=2015-07-31 }}</ref> Tiuj de orienta kaj suda kruroj estis pli rektaj, kun ĉiu kruro ripozanta sur kvar 2 m cementaj blokoj, po unu por ĉiu el la ĉefaj traboj de ĉiu kruro. La okcidenta kaj norda kruroj, estante pli proksimaj al la rivero [[Sejno]], estis pli komplikaj: ĉiu bloko postulis po du fostojn instalitajn uzante [[Kasono (konstruado)|kasonojn]] de kunpremita aero 15 m longaj kaj kun 6 m de diametro metitaj al profundo de 22 m<ref>Loyrette, p. 123.</ref> por subteni la cementajn blokojn, kiuj estis 6 m dikaj. Ĉiuj el tiuj blokoj estis subtenitaj de bloko de [[kalkoŝtono]] kun klinita pinto por subteni ŝuaĵon por la fervorko. Ĉiu ŝuaĵo estis ankrita al la ŝtonvorko pere de paro de rigliloj de 10&nbsp;cm de diametro kaj 7.5 m longaj. La fundamentoj estis kompletigitaj la 30an de junio, kaj la starigo de la fervorko ekis. La videbla vorko surloke estis komplementigita de enorma kvanto de ekzakta prepara laboro kiu okazis malantaŭ la scenejo: la desegna oficejo produktis 1,700 ĝeneralajn desegnojn kaj 3,629 detalajn desegnojn de 18,038 diversaj partoj necesaj.<ref>Loyrette, p. 148.</ref> La tasko de desegnado de la komponantoj estis komplikita de la kompleksaj anguloj enhavitaj en la desegno kaj de la grado de precizeco postulita: la pozicio de nitotruoj estis specifita en 1&nbsp;mm kaj la anguloj funkciis ĝis unu [[Arksekundo|sekundo de arko]].<ref>Eiffel, G; The Eiffel TowerPlate X</ref> La finigitaj komponantoj, kelkaj jam kunnitumitaj en sub-enfoldigaĵoj, alportitaj sur ĉeval-tiritaj ĉaroj el fabriko en la najbara Pariza ĉeurbo [[Levallois-Perret]] kaj kun-ŝraŭbitaj, kaj la ŝraŭboj estis anstataŭitaj per nitoj dum la konstruado progresis. Neniu drilado aŭ formigado estis farita surloke: se iu parto ne kongruis, ĝi estis resendita al la fabriko por la ŝanĝo. Entute, 18,038 pecoj estis kunigitaj uzante 2.5 milionoj da [[nito]]j.<ref name=origins/> Dekomence la kruroj estis konstruitaj kiel [[kantilevro]]j, sed meze de la vojo al la unua nivelo, la konstruado estis haltigita por krei gravan lignan [[skafaldo]]n. Tio plinovigis la temon de la struktura integreco de la turo, kaj sensaciismaj artikoltitoloj kiel "Eiffel memortiga!" kaj "Gustave Eiffel freneziĝis: li estis enfermita en azilo" aperis en la sensaciisma gazetaro.<ref>Harvie, p. 110.</ref> Je tiu momento, malgranda "grimpanta" [[Gruo (maŝino)|gruo]] desegnita por moviĝi supren laŭ la turo estis instalita en ĉiu kruro. Ili faris uzadon de la gvidiloj por la liftoj kiuj estis kongruigitaj en la kvar kruroj. La kritika etapo por kunigi la krurojn en la unua nivelo estis kompletigita ĉirkaŭ la fino de marto 1888.<ref name=origins/> Kvankam la metalvorko estis preparita per la plej zorgema atento al la detaloj, oni antaŭvidis la neceson fari malgrandajn alĝustigojn por plej precize liniigi la krurojn; [[Hidraŭliko|kidraŭlikaj]] [[kriko]]j estis kongruigitaj al la ŝuaĵoj je la bazo de ĉiu kruro, kapablaj elteni forton de 800 tunoj, kaj la kruroj estis intence konstruitaj je iom pli dekliva angulo ol necese, estante subtenitaj de sabloskatoloj en la skafaldo. Kvankam la konstruado laborigis 300 surlokajn laboristojn,<ref name=origins/> nur unu persono mortis, pro la sekurecaj singardoj fare de Eiffel kaj la uzado de moveblaj trapasejoj, relprotektiloj kaj ekranoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.wonders-of-the-world.net/Eiffel-Tower/Construction-of-the-Eiffel-tower.php|titolo=Construction of the Eiffel Tower|verko=wonders-of-the-world.net}}</ref> {{-}} <gallery mode="packed" heights="120"> File:Construction tour eiffel.JPG|Startigo de la starigo de la metalvorko File:Construction tour eiffel2.JPG|7a de december 1887: Konstruado de la kruroj per skafaldo File:Construction tour eiffel3.JPG|20a de march 1888: Kompletigo de la unua nivelo File:Construction tour eiffel4.JPG|15a de majo 1888: Ekkonstruado de la dua etapo File:Construction tour eiffel5.JPG|21a de aŭgusto 1888: Kompletigo de la dua nivelo File:Construction tour eiffel6.JPG|26a de decembro 1888: Konstruado de la supra etaĝo File:Construction tour eiffel7.JPG|15a de marto 1889: Konstruado de la pintokupolo </gallery> ==== Liftoj ==== [[Dosiero:Tour Eiffel Ascenseur Roux, Combaluzier et Lepape.jpg|eta|La liftoj Roux, Combaluzier & Lepape dum la konstruado. Notu la kondukajn pinjonojn kaj ĉenojn en la suba antaŭo.]] Ekipi la turon per taŭgaj kaj sekuraj pasaĝerliftoj estis grava afero por la regokomisiono kiu superrigardis la Ekspozicion. Kvankam oni esperis, ke kelkaj vizitantoj supreniros ŝtupare ĝis la unua nivelo, aŭ eĉ ĝis la dua, evidente liftoj estu la ĉefa rimedo por suprenirado.<ref name=vogel_20>Vogel, pp. 20–21.</ref> Konstrui liftojn por atingi la unuan nivelon estis relative farebla: la kruroj estis sufiĉe larĝaj malsupre kaj ankaŭ sufiĉe rektaj por ke ili povus elteni rektan trakon, kaj oni subskribis kontrakton kun la franca kompanio Roux, Combaluzier & Lepape por du liftoj konstruotaj sur la orienta kaj okcidenta kruroj.<ref name=vogel_28>Vogel, p. 28.</ref> Roux, Combaluzier & Lepape uzis paron de senfinaj ĉenoj kun rigidaj, artikitaj ligiloj al kiuj la veturilo estis ligita. Plumbaj pezaĵoj sur kelkaj ligiloj de la supraj aŭ de la revenaj sekcioj de la ĉenoj kontraŭekvilibrigis plej el ŝargopezo de la veturilo. La veturilo estis pelita supren el sube, ne el supre: por eviti ke la ĉeno bukliĝu, ĝi estis enfermita en ĉeningo. Malsupre de la ĉenvojo, la ĉenoj pasis tra [[pinjono]]j de 3.9 m de diametro. Pli malgrandaj pinjonoj supre gvidis la vojon de la ĉenoj.<ref name=vogel_28/> [[Dosiero:Eiffel-Otis lift-poyet.jpg|eta|maldekstra|altdekstre|La liftoj Otis origine estis instalitaj en la norda kaj suda kruroj.]] Instali liftojn ĝis la dua nivelo estis multe pli defia ĉar la rekta trako estis malebla. Neniu franca kompanio deziris entrepreni tiun laboron. La eŭropa branĉo de [[Otis Elevator Company|Otis Brothers & Company]] faris proponon, sed tiu estis malakceptita: la stabanaro de la monda foiro malakceptis fakte la uzadon de eksterlanda materialo en la konstruado de la turo. La tempolimo por proponoj estis pliampleksigita sed denove neniu franca kompanio sin proponis, kaj finfine la kontrakto estis atribuita al Otis en julio 1887.<ref name="vogel_23-4">Vogel, pp. 23–24.</ref> Otis fakte fidis, ke ili finfine ricevos la kontrakton kaj jam estis ekkreante desegnojn. La veturilo estis dividita en du supermetitaj kompartementoj, el kiuj ĉiu povis enhavi ĝis 25 pasaĝerojn, kaj la liftoŝoforo okupis eksteran platformon en la unua nivelo. Movopovo estis havigita pere de klinita hidraulika ramo 12.67 m longa kaj de 96.5&nbsp;cm de diametro en la turkruro kun longo de 10.83 m: tiu movigis la veturilon portantan ses tirilojn. Kvin fiksitaj tiriloj estis muntitaj alte sur la kruro, produktantaj aranĝon similan al la [[takelo]] sed agante reverse, multobligante la forton de la piŝtono pli ol la forton generitan. La hidraŭlika premo en la kondukta cilindro estis produktita de granda malferma rezervujo en la dua nivelo. Post esti elĉerpita el la cilindro, la akvo estis reenpumpita al la rezervujo per du pumpiloj en la maŝinaro de la bazo de la suda kruro. Tiu rezervujo havigis povon ankaŭ al la liftoj de la unua nivelo. La originaj liftoj por la veturo inter la dua kaj tria niveloj estis havigitaj de Léon Edoux. Paro de 81 m hidraŭlikaj ramoj estis muntitaj sur la dua nivelo, atingante preskaŭ la duonon de la vojo al la tria nivelo. Unu liftoveturilo estis muntita sur la pinto de tiuj ramoj: kabloj iris el la pinto de tiu liftoveturilo ĝis la tiriloj de la tria nivelo kaj reen suben ĝis dua liftoveturilo. Ĉiu liftoveturilo veturis nur la duonon de la distanco inter la dua kaj tria niveloj kaj la pasaĝeroj devis ŝanĝi de lifto al lifto meze de la vojo pere de mallonga trapasejo. Ĉiu 10-tuna liftoveturilo povis transporti ĝis 65 pasaĝerojn.<ref>{{Citaĵo el libro|url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k106381w/f187.image|titolo=La Tour de Trois Cents Mètres|aŭtoro=Eiffel, Gustave|jaro=1900|loko=Parizo|eldoninto=Société des imprimeries Lemercier|paĝoj=171–3|lingvo=fr}}</ref> == Movado de la Turo == Krom la kutimaj osciloj pro la [[vento]], kiuj ekzistas ĉe ĉiuj altaj turoj, la Eiffel-Turo, konstruita komplete el metalo, estas elmetita al pli granda kaŭzo de [[oscilado]]. Fakte metalo plivastiĝas dum ĝi varmiĝas, je klaraj tagoj la suno kaŭzas la metalajn trabojn rekte elmetitajn al ĝia lumo vastigi kaj streĉi, ke tiamaniere la turo kliniĝas 16-18 [[colo]]jn for de ĝi kaj eĉ pli. Post [[sunsubiro]] la turo revenas al sia normala [[Vertikalo|vertikala]] pozicio. == Dezajno de la turo == === Materialo === [[Dosiero:Sous la Tour Eiffel 1.jpg|eta|250ra|Sub la turo]] La [[fero|fera]] strukturo de la Eiffel-Turo pezas 7 300 tunojn,<ref>David A. Hanser (2006). [https://books.google.es/books?id=zojzUU976h0C&pg=PA66&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Architecture of France.] Greenwood Publishing Group. p. 66. ISBN 978-0-313-31902-0.</ref> dum la tuta strukturo, inkludante ne-metalajn komponantojn, pezas proksimume 10 000 tunojn.<ref>[https://books.google.es/books?id=AiYCSa4U6UYC&pg=PA163&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false DK Eyewitness Travel Guide: Europe.] Dorling Kindersley. 2012. p. 163. ISBN 978-1-4093-8577-6. Alirita la 10an de oktobro 2019.</ref> Kiel montro de la ekonomio de la desegno, se la 7,300 tunoj de metalo de la strukturo estus fandita, ĝi plenigus la kvadratan bazon, 125 metrojn de ĉiu flanko, ĝis profundo nur de 6.25&nbsp;cm komprenante la densecon de la metalo kiel 7.8 tunoj por kuba metro.<ref>Harriss, p. 60.</ref> Aldone, kuba skatolo ĉirkaŭanta la turon (324 m x 125 m x 125 m) enhavus 6,200 tunojn da [[aero]], kiu pezus preskaŭ tiom multe kiom la fero mem. Depende de la media temperaturo, la pinto de la turo povas forir el la [[suno]] ĝis 18&nbsp;cm pro la termika etendo de la metalo en la flanko kiu frontas la sunon.<ref>Harriss, p. 231.</ref> === Nomoj sur Eiffel-Turon === {{Ĉefartikolo|Listo de la 72 nomoj sur la Eiffel-Turo}} Gustave Eiffel gravurigis la nomojn de 72 eminentuloj (ĉefe sciencistoj) de sia tempo en la turon. Krom unu denaska italo (Lagrange) kaj unu sviso (Breguet) ĉiuj estas francaj. Ĉiuj estas viroj. La nomoj troviĝas supre en la unua etaĝo, skribitaj en oraj literoj. Komence de la 20-a jarcento ili estis superpentritaj kaj restis tiel apenaŭ videblaj ĝis la restaŭrado 1986/1987 fare de la ''Société nouvelle d'exploitation de la tour Eiffel'' (SNTE). === Bontenado === Bontenado de la turo inkludas apliki 50 al 60 tunojn da farbo ĉiun sepan jaron por protekti ĝin for de [[rusto]]. La alteco de la Eiffel-Turo varias de 15&nbsp;cm pro temperaturo. == Radio- kaj televido- sendiloj == La Eiffel-Turo estas la ĉefa dissendilo de teraj elsendoj en la [[pariza regiono]], speciale por [[FM]]-aj radioprogramoj, por iama [[analoga televido]] kaj ekde [[2011]] nur [[cifereca televido]]<ref>http://eur-lex.europa.eu/smartapi/cgi/sga_doc?smartapi!celexplus!prod!DocNumber&lg=fr&type_doc=COMfinal&an_doc=2005&nu_doc=204 Europa decido por anstataŭigo de analoga televido per cifereca televido ({{fr}})</ref>. Ĝi de longe ne plu emisias [[longondo]]jn (ekde [[1940]])<ref>[http://100ansderadio.free.fr/HistoiredelaRadio/Tour-Eiffel/Tour-Eiffel.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171028194402/http://100ansderadio.free.fr/HistoiredelaRadio/Tour-Eiffel/Tour-Eiffel.html|date=2017-10-28}} Historio de la radio ({{fr}})</ref>. Hodiaŭ multaj rilatoj realiĝas ankaŭ ekde la antenoj instalitaj je la supro. Pli ol cent radioligoj disponigas transmisiojn de signaloj inter la turo kaj la diversaj operatoroj (radiostacioj, regioj...). == Turismo == [[Dosiero:Eiffel Tower Keychain.jpg|eta|maldekstre|Miniaturo de Eiffel-Turo.]] === Nunaj liftoj === [[Dosiero:Eiffel daedalus.jpg|eta|maldekstre|Liftoj je la Eiffel-Turo.]] La originalaj liftoj por la unua kaj dua etaĝoj estis provizita de du kompanioj. Ambaŭ entreprenoj devis venki multajn teknikajn obstaklojn ĉar neniu kompanio havis sperton instali liftojn kiuj supreniru al tiaj altecoj kun grandaj ŝarĝoj. La eĝoj kaj anguloj pli komplikis la problemojn. Tamen la aranĝo de la liftoj ŝanĝis kelkajn fojojn laŭlonge de la historio de la turo. Pro la elasteco de la kabloj kaj la tempo necesa por liniigi la veturilojn je la alvenoj, ĉiu lifto, en normala servo, postulas averaĝon de 8 minutoj kaj 50 sekundoj por la veturo, uzante averaĝon de 1 minuto kaj 15 sekundoj en ĉiu nivelo. La averaĝa veturtempo inter niveloj estas 1 minuto. La origina hidraŭlika mekanismo estas publike ekspoziciata en malgranda muzeo en la bazo de la orienta kaj okcidenta kruroj. Ĉar la mekanismo postulas ofta lubrikadon kaj bontenadon, la publika aliro estas ofte limigita. La ĉenmekanismo de la norda kruro povas esti vidata kial la vizitantoj eliras el la lifto. === Restoracioj === La turo havas du [[restoracio]]jn: ''Le 58 tour Eiffel'', sur la unua etaĝo 95 m super la marnivelo, kaj la ''Le Jules Verne'', gastronomia restoracio sur la dua etaĝo, kun privata lifto. Aldone, estas ĉampantrinkejon je la pinto de la Eiffel-Turo. El 1937 ĝis 1981, estis restoracio apud la pinto de la turo. Ĝi estis forigita pro strukturaj konsideroj; inĝenieroj determinis, ke ĝi estas tro peza kaj estis okazigante faldon de la turo.<ref>{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.nytimes.com/1986/12/10/garden/new-orleans-s-eiffel-tower.html|titolo=New Orleans's 'Eiffel Tower'|alirdato=22a de novembro 2018|familia nomo=Marcus|persona nomo=Frances Frank|dato=10-a de decembro 1986|verkaĵo=[[The New York Times]]}}</ref> Tiu restoracio estis vendita al usona restoraciisto kaj transportita al [[Novjorko]] kaj poste al [[Nov-Orleano]]. Ĝi estis rekonstruita sur la bordo de la Novorleana Ĝardendistrikto kiel restoracio kaj poste kiel eventejo.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://wgno.com/2015/09/15/where-can-you-find-pieces-of-the-eiffel-tower-in-new-orleans/|titolo=Where you can find pieces of the Eiffel Tower in New Orleans|alirdato=22a de novembro 2018|familia nomo=Thomas|persona nomo=Jabari|dato=15-a de septembro 2015|eldoninto=WGNO}}{{404|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Populareco == Pli ol 300 000 000 homoj vizitis la turon ekde ĝia konstruado en 1889<ref>[http://www.lefigaro.fr/flash-actu/2017/09/27/97001-20170927FILWWW00221-la-tour-eiffel-fete-ses-300-millions-de-visiteurs.php Artikolo en Le Figaro: La tour Eiffel fête ses 300 millions de visiteurs], la 29-a de septembro 2017 {{fr}}</ref>, inkludante 6 719 200 en 2006. La turo estas la plej vizititan pagitan monumenton en la mondo. Ĝi estas {{#property:p1435}} ekde {{WikidataStatutoDato}}. == Reproduktoj == [[Dosiero:Paris hotel (Las Vegas)1.JPG|eta|230ra|Duoblo de la Eiffel-Turo en [[Las Vegas]]]] Kiel unu el la plej ikonaj konstruaĵoj en la mondo, la Eiffel-Turo estis la inspiro por la kreo de pli ol 30 duobloj kaj similaj turoj ĉirkaŭ la mondo. Inter la multnombraj kopioj de la turo Eiffel, mencieblas la jenaj: * En [[Liono]] ([[Francio]]), sur la monteto Fourvière, troviĝas la anten-radia turo de Liono, kopio de la tria etaĝo de la turo Eiffel. * En [[Prago]] ([[Ĉeĥio]]), la turo de [[Petřín]], 60 m alta, estas inspirita de la turo Eiffel. * En [[Las Vegas]] ([[Usono]]), kopio 165 m alta estis konstruita kadre de la hotelkomplekso Paris Las Vegas. * En [[Tokio]] ([[Japanio]]), la [[Turo de Tokio]], en japana 東京タワー Tōkyō tawā, laŭ la angla ''{{lang|en|Tokyo Tower}}'' estas turo oranĝ-blanka en la kvartalo [[Kvartalo Minato-ku (Tokio)|Minato]]. Ĝia koncepto estis fondita sur tiu de la turo Eiffel de Parizo. Ĝi estis realigita de la arkitekto Tachū Naitō. * En [[Hangĝoŭo]] ([[Chinio]]) estas kopio de la Turo Eiffel 108 m alta. == La Eiffel-Turo kaj Esperanto == En Eiffel-Turo funkciis Radio Eiffel-turo, kiu, dum 1930-a jardeko, dissendis ĉiusabate porturismajn informojn en Esp de 15.15 — 15.30 MET. Ĝi ankaŭ disdonis senpagan gvidlibron kun E-resumo de sia programado<ref>Aŭstria Esperantisto n.98 (jun 1933)</ref>. === La Eiffel-Turo en Esperanto === [[Dosiero:Georges Garen embrasement tour Eiffel.jpg|eta|desktre|250ra|Lumo al la turo dum la ekspozicio de 1889.]] En la kvina kanto de la verko de [[Abel Montagut]] nome ''[[Poemo de Utnoa]]'' okazas asembleo de la Gobanoj (eksterteranoj). Tie oni akceptas, ke oni plikuraĝigu la malfortigitan Utnoan (nome la ĉefrolulo [[Noa]]) pere de la drogo ''anoŭdo''. Inna malsupreniras kaj liveras ĝin al Noa. Je ties efiko aperas antaŭ li la poeto [[Valmikio]] kiu montras al li la enormajn atingojn de la estonta homaro, se li sukcesas savi ĝin, nome, en Azio, el [[Ĉina Murego]] al insulo [[Srilanko]]. Poste aperas la japana pentristo [[Hokusajo]] kiu siavice montras aliajn mirindaĵon el [[Azio]]. Kaj poste venas la vico de [[Fidiaso]], kiu montras mirindaĵojn el suda kaj centra [[Eŭropo]] kaj la venonta ĉiĉerono estas [[Maria Sklodovska]], kiu montros al Utnoa la mirindaĵojn de centra kaj orienta [[Eŭropo]]. Jen kiel ŝi prezentas [[Parizo]]n kun kvar grandaj vidindaĵoj el kiuj nur aludoj al [[Luvro]] kaj al [[Versajlo]], dum pli atentaj priskriboj al la [[Ejfelturo]] kaj al la [[Triumfa Arko de Parizo|Triumfa Arko]]: {{Citaĵo|:Superŝvebante preter Atomiumo Brusela, :simbolo de l'esploroj en mikrokosmo kaŝita, :ili alvenas baldaŭ al la Pariza ĉefurbo :kaj nun la sciencisto al la nomado parolas: :-Jen staras Ejfelturo, matematike perfekta :konstruo, manifesto de la supera logiko :de homo; ĉio en ĝi plenekvilibre fariĝis. :Jen tie, antaŭ Luvro la Piramido Kristala. :Versajlo, sunimpona, kie paradas alee :kreaĵoj de artistoj, kaj jen la Arko Triumfa, :centro de flama stelo, la dekdupinte radia, :ĉar dekdu avenuojn en stela formo ĝi plektas.<ref>[[Abel Montagut]], ''[[Poemo de Utnoa]]''. Pro Esperanto. Vieno, 1993. ISBN 3-85182-007-X. 225 p., p. 120.</ref>}} == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200" perrow="4"> Eiffel tower from below.jpg|La Eiffel-Turo estis konstruita el pudlita fero, nome formo de [[forĝita fero]]. Eiffel Tower and the Trocadero, Exposition Universal, 1900, Paris, France.jpg|Struktura ĵaluzio. Eiffel Tower from platform.jpg|El la plej alta platformo Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg Eiffel Tower, construction view in 1889 of the girders of the first story.jpg Eiffel tower at Exposition Universelle, Paris, 1889.jpg|La Eiffel Turo estis konstruita por la [[Universala Ekspozicio de Parizo de 1889]] Lightning striking the Eiffel Tower - NOAA.jpg|Frapita de fulmo en 1902 WWII, Europe, France, "American soldiers watch as the Tricolor flies from the Eiffel Tower again" - NARA - 196289.jpg|Usonaj soldatoj rigardas la francan flagon post la forigo de Nazia Germanio el Parizo en 1944 Tour Eiffel - 20150801 15h30 (10621).jpg Exposition universelle 1900.jpg|La ekspozicio de Parizo en 1900 kun la Eiffel-turo Tour Eiffel 3b40739.jpg|Ekspozicio de 1889 vidita el balono Robert Delaunay - Eiffel Tower with Trees - 1910 - Solomon R. Guggenheim Museum.jpg|[[Robert Delaunay]]: ''Eiffel-Turo kun arboj'' (1910), [[Solomon R. Guggenheim Museum]] </gallery> {{Granda dosiero|Paris 360.jpg|2000ra|360° panoramo el la turo}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * ''1889: La Tour Eiffel et L’Exposition Universelle'' Paris: Editions de la Réunion des Musées Nationaux, 1989 [exhibition catalog]. * Chanson, Hubert (2009). [http://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:184247 Hydraulic Engineering Legends Listed on the Eiffel Tower], ''Great Rivers History'', ASCE-EWRI Publication, Proceedings of the History Symposium of the World Environmental and Water Resources Congress 2009, Kansas City, USA, 17–19 May, J.R. ROGERS Ed., pp.&nbsp;1–7 (ISBN 978-0-7844-1032-5) * ''The Engineer'': The Paris Exhibition, 3 May 1889 (Vol. XLVII). London: Office for Advertisements and Publication. * Frémy, Dominique, ''Quid de la Tour Eiffel'', Robert Lafont, Paris (1989) – ''out of print'' * Harriss, Joseph (1975). The Eiffel Tower: Symbol of an Age. London: Paul Elek. ISBN 0236400363. * Harvie, David I ''Eiffel: The Genius Who Reinvented Himself'' Stroud, Gloucestershire: Sutton, 2006 ISBN 0 7509 3309 7 * Jonnes, Jill. ''Eiffel's Tower'' Viking, 2009 * Loyrette, Henri ''Gustave Eiffel'' New York: Rizzoli, 1985. ISBN 0 8478 0631 6 * Watson, William. ''Paris Universal Exposition: Civil Engineering, Public Works, and Architecture''. Washington [DC]: Government Printing Office, 1892. == Vidu ankaŭ == * [[La 72 nomoj sur Eiffel-turo]] * [[Champ de Mars - Tour Eiffel (stacidomo)]] * [[Bir-Hakeim (pariza metrostacio)]] (dua nomo: ''Tour Eiffel'') == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=ejfel.0turo}} * {{Oficiala retejo|http://toureiffel.paris}} * {{Twitter|LaTourEiffel}} * {{Structurae}} * [https://www.youtube.com/watch?v=VinXjeVX0Qw/ Radio Verda - Kiam oni preskaŭ malkonstruis la Eiffel-Turon], La Eiffel-Turo estas unu el la plej famaj strukturoj en la mondo. Sed ĉu vi sciis ke ĝi estis preskaŭ malkonstruita? Ni esploras la surprizan komencon de la fama pariza simbolo, kaj kiel ĝi sukcesis resti. [[YouTube|Jutuba]] filmeto aperinta 2025-04-18 ({{eo}}) * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Eiffel Tower |revizio=917218913 }} {{Leginda|2022|08|14}} {{Havenda artikolo|Eiffel-Turo}} [[Dosiero:Tour Eiffel 360 Panorama.jpg|eta|775ra|360-grada panoramia vido super Parizo de la turopinto]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Eiffel-Turo| ]] [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1889]] [[Kategorio:1880-1889 en Francio]] [[Kategorio:Turoj en Francio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en la 7-a arondismento de Parizo]] [[Kategorio:Historiaj monumentoj de la VII-a arondismento de Parizo]] 86vjrodw7m5t2ox6u70ubghehf5uehw 0 3780 9490734 9389473 2026-10-09T09:46:26Z Sj1mor 12103 9490734 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo |lando = {{Norvegio}} |provinco={{Rogaland}} |regiono-ISO=NO-11 |situo sur mapo2=Norvegio |tipo1=reliefo |tipo2=reliefo |zomo=8 }} '''{{paĝonomo}}''' [seŭda] (laŭ [[Norena lingvo|norena]] verbo ''sjoða'' "boli") estas komunumo kaj urbeto de [[Norvegio]]. Ĝi apartenas al la provinco [[Rogaland]] kaj al la historia regiono [[Ryfylke]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. * '''Administra centro:''' Sauda * '''Vivtenaĵoj:''' Feraloja fabriko (vidu sube), sociaj servoj, skiturismo, progresantula lernejo, malsanulejo * '''Vidindaĵoj:''' Belegaj montoj, bonaj vagadpadoj; zinkminejoj de Allmannajuvet; renovigita tradicia bieno de Hustveit * '''Nome konataj lokuloj:''' [[Kjartan Fløgstad]], Bjørn Eidsvåg, Reidar Brendeland == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{no}}) * [http://www.saudaferie.no feria kaj libertempa informejo]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Dosiero:Sauda folketshus.JPG|eta|maldekstra|330ra|{{centre|la kunvenejo "popola domo"}}]] [[Dosiero:Smelteverket.png|eta|maldekstra|330ra|{{centre|la [[metalurgio|metalurgia]] fabriko por fandado de [[mangano|manganaj]] [[alojo]]j}}]] {{projektoj}} {{Komunumoj en la provinco Rogaland}} {{bibliotekoj}} {{Ĝermo|Norvegio}} {{Unua}} [[Kategorio:Komunumoj de Rogaland]] [[Kategorio:Urboj de Norvegio]] iufal3z42knz1id8au7uq6b641yopii 0 4664 9490736 9335838 2026-10-09T09:49:41Z ~2026-54417-93 264660 /* Naskiĝoj */ 9490736 wikitext text/x-wiki {{Jaroj}} {{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1941}} [[Dosiero:1941_Events_Collage_V_1.0.jpg|eta|243x243ra|Montraĵo de okazaĵoj en la jaro.]] [[Dosiero:Timeline_of_World_War_II_1941_collage.jpg|eta|Timeline of World War II 1941 collage]] '''1941''' estis [[normala jaro komenciĝanta merkrede]] (ligilo montras kalendaron). En la jaro 1941 post Kristo okazis, interalie: == Eventoj == === Esperantujo === * [[Hans Hermann Kürsteiner]] prezidanto de "ĝeneva" [[UEA]]. * [[Louis Beaucaire]] eklernis Esperanton. === Mondo === * '''1. jan.''' Kiel la unua milita paŝo al la [[Japanio|Japana]] atako kontraŭ [[Pearl Harbor]], Admiralo [[Jamamoto Isoroku]], ĉefkomandanto de la Japana kombinita floto, ordonis al Sub-Admiralo [[ONIŜI Takiĝiro]], unu el la plej bonaj maravidadistoj, prepari studon pri aeratako kontraŭ Pearl Harbor; Fregatkapitano [[GENDA Minoru]] helpas ONIŜIn. Tia atako preventos, ke la [[Usono|Usona]] floto malhelpu la [[Japana kampanjo en la Ekstrema Oriento|japanan kampanjon en la Ekstrema Oriento]]. * '''11. jan.''' [[Adolf Hitler|Hitlero]] ordonis al siaj fortoj esti pretaj eniri en Nord-Afriko por helpi la [[Italio|italojn]]. Tio establis la [[Afrika Korpuso|Afrikan Korpuson]]. * '''20. jan.''' [[Franklin D. Roosevelt|Roosevelt]] estis inaŭgurita prezidenton de [[Usono]] triafoje. * '''22. jan.''' [[Italio|Italaj]] fortoj cedis la havenon de [[Tobruk]] al la [[Britio|britoj]]. * '''23. jan.''' Kolonelo [[Charles Lindbergh]] rekomendis al la Usona parlamento, ke oni negocu kun [[Adolf Hitler|Hitlero]] por fini la [[Eŭropa milito|eŭropan militon]]. * '''29. jan. – 29. mar.''' [[Britio|Britaj]]-[[Usono|usonaj]] stabaj interparoladoj en [[Vaŝingtono]] (kodnomo ''ABC-1''). * '''1. feb.''' La [[usona mararmeo]] reorganiziĝis. La usona [[Atlantiko|atlantika]] floto estis reestablita sub Admiralo [[Ernest J. King]]. * '''6. feb.''' [[Adolf Hitler|Hitlero]] donis direktivon pri ekonomia milito kontraŭ [[Britio]]. * '''16. feb.''' [[Britio|Britaj]] fortoj minis la akvojn de [[Singapuro]], preparante kontraŭ [[Japanio|japana]] atako. * '''1. mar.''' [[Bulgario]] aniĝis en la [[Akso]]. * '''17. mar.''' Du germanaj [[submarŝipo]]j estis perditaj dum nord-Atlantika [[konvojo|konvoja]] batalo : La submarŝipo ''U-100'', komandata de Joachim SCHEPKE estis ramita kaj sinkigita de la [[Britio|brita]] [[destrojero]] ''Vanoc'', kaj la ''U-99'', komandata de [[Otto Kretschmer]] estas sinkigita de la [[Britio|brita]] destrojero ''Walker''. * '''25. mar.''' [[Jugoslavio]] aniĝis en la [[Akso]]. * '''26. mar.''' [[Italaj]] [[homekipita torpedo|homekipitaj torpedoj]] atakis la [[Britio|britan]] floton en [[Kreto]], kaj uzis malligeblajn ŝargokapojn por sinki la britan [[krozoŝipo]]n ''York'', staranta ĉe la [[ankro]]. Tiu atako aldonis novan dimension al la militado. * '''27. mar.''' [[Adolf Hitler|Hitlero]] prokrastis atakon kontraŭ [[Sovetunio]] ([[Operaco Barbarossa]]). [[Ŝtatrenverso]] en [[Jugoslavio]] prezentis registaron, amikan al la [[Alianco|aliancanoj]]. * '''28. mar.''' Dum la [[Batalo ĉe Kabo Matapana]] en [[Mediteraneo]], [[Britio|brita]] mararmea forto sub Admiralo [[Andrew Browne Cunningham]] surprizis [[Italio|italan]] mararmean forton, kaj sinkigis tri [[krozoŝipo]]jn kaj du [[destrojero]]jn. La britoj perdis unu [[aviadilo]]n dum la batalo, kiu okazis pro britaj sukcesoj je kodrompado. * '''30. mar.''' [[Germanio|Germana]] [[Afrika Korpuso]] sub Generalo [[Erwin Rommel]] komencis sian unuan ofensivon kontraŭ [[Britio|britaj]] fortoj en [[Libio]]. * '''31. mar.''' [[Prezidento de Usono|Usona Prezidento]] [[Franklin D. Roosevelt|Roosevelt]] ordonis al la usona marbord-gvardio konfiski tridek [[komercŝipo]]jn de la [[Akso]] kaj tridek kvin de [[Danio]] en usonaj havenoj. * '''3. apr.''' Establiĝis [[Germanio|german-favora]] registaro en [[Irako]]. * '''6. apr.''' [[Germanio|Germanaj]] fortoj invadis [[Grekio]]n kaj [[Jugoslavio]]n. * '''6. apr.''' Hungara ĉefministro Pál Teleki faris memmortigon, ne volante riverenci al la postuloj de Germanio por atako kontraŭ Jugoslavio. László Bárdossy iĝis la nova ĉefministro. * '''8. apr.''' [[Germanio|Germanaj]] soldatoj ekokupis [[Tesaloniko]]n. * '''10. apr.''' La [[Usono|usona]] [[destrojero]] ''Niblack'', dum ĝi kolektis supervivulojn el torpedita [[Nederlando|nederlanda]] [[kargoŝipo]] en la norda [[Atlantiko]], atakis [[Germanio|germanan]] [[submarŝipo]]n. * '''13. apr.''' [[Germanio|Germanaj]] soldatoj ekokupis [[Beogrado]]n, ĉefurbo de [[Jugoslavio]]. [[Sovetunio]] kaj la [[Japana imperio]] subskribis [[pakto]]n pri neagresemo. * '''17. apr.''' [[Jugoslavio]] kapitulacis al la [[Germanio|germanoj]]. * '''19. apr.''' [[Germanio|Germanoj]] lanĉis sian plej fortan aeratakon ĝis tiam kontraŭ [[Londono]]. [[Britio]] sendis soldatojn al [[Irako]]. * '''21. apr.''' [[Britio]] decidis retiri soldatojn el [[Grekio]], kiam la greka registaro subskribis [[armistico]]n kun [[Germanio]]. * '''27. apr.''' [[Germanio|Germanaj]] soldatoj ekokupis [[Ateno]]n. * '''22. jun.''' [[Germanio]] atakis [[Sovetunio]]n. Komenciĝis la [[Granda patriota milito]]. * '''8. sep.''' Komenciĝis la [[Sieĝo de Leningrado]] (1941-1944). * '''30. sep.''' Komenciĝis la [[Batalo de Moskvo]] (1941-1942). * '''7. dec.''' [[Japana imperio]] atakis [[Usono]]n ĉe Pearl Harbor, [[Havajo]]. == Naskiĝoj == * [[11-a de januaro]]: [[Wolf Lepenies]], germana sociologo * [[14-a de januaro]]: [[Faye Dunaway]], usona aktorino * [[21-a de januaro]]: [[Placido Domingo]], hispana operkantisto * [[22-a de januaro]]: [[Jaan Kaplinski]], sovetia, estona verkisto (m. [[2021]]) * [[30-a de januaro]]: [[Dick Cheney]], vic-prezidento de Usono 2001-2009 (m. [[2025]]) * [[11-a de februaro]]: [[Sérgio Mendes]], brazila pianisto, komponisto kaj [[aranĝo (muziko)|aranĝisto]] (m. [[2024]]) * [[16-a de februaro]]: [[Kim Jong-il]], estro de [[Nord-Koreio]] de [[1994]] (m. [[2011]]) * [[20-a de februaro]]: [[Buffy Sainte-Marie]], kanada kantistino * [[14-a de marto]]: [[Wolfgang Petersen]], germana filmreĝisoro (m. [[2022]]) * [[27-a de marto]]: [[Ivan Gašparovič]], prezidento de Slovakio * [[29-a de marto]]: [[Renato Corsetti]], itala esperantisto, prezidanto de UEA (m. [[2025]]) * [[8-a de aprilo]]: [[Vivienne Westwood]], brita mododesegnistino (m. [[2022]]) * [[20-a de aprilo]]: [[Ryan O'Neal]], usona aktoro (m. [[2023]]) * [[25-a de aprilo]]: [[Erhard Busek]], aŭstra politikisto (m. [[2022]]) * [[25-a de aprilo]]: [[Bertrand Tavernier]], franca reĝisoro (m. [[2021]]) * [[26-a de aprilo]]: [[Regine Hildebrandt]], germana politikistino (m. [[2001]]) * [[13-a de majo]]: [[Senta Berger]], aŭstra aktorino * [[19-a de majo]]: [[Ritt Bjerregaard]], dana politikistino, membro de [[Eŭropa Komisiono]] (m. [[2023]]) * [[19-a de majo]]: [[Iva Janžurová]], ĉeĥa aktorino * [[22-a de majo]]: [[Caitlín Maude]], irlanda poetino kaj kantistino (m. [[1982]]) * [[22-a de majo]]: [[Luminița Dumitrescu]], rumania dancistino kaj koreografino * [[10-a de junio]]: [[Jürgen Prochnow]], germana aktoro * [[12-a de junio]]: [[Chick Corea]], usona ĵazpianisto (m. [[2021]]) * [[16-a de julio]]: [[Desmond Dekker]], jamajka kantisto (m. [[2006]]) * [[27-a de junio]]: [[Mike Honda]], usona politikisto * [[16-a de julio]]: [[Dag Solstad]], norvega verkisto (m. [[2025]]) * [[3-a de aŭgusto]]: [[Hage Geingob]], prezidento de Namibio 2015-2024 (m. [[2024]]) * [[14-a de aŭgusto]]: [[David Crosby]], usona gitaristo kaj kantisto (m. [[2023]]) * [[4-a de septembro]]: [[Marilena Chauí]], brazila filozofino * [[15-a de septembro]]: [[Mirosław Hermaszewski]], pola [[kosmonaŭto]] (m. [[2022]]) * [[18-a de septembro]]: [[Michael Hartnett]], irlanda poeto (m. [[1999]]) * [[19-a de septembro]]: [[Umberto Bossi]], itala politikisto (m. [[2026]]) * [[23-a de septembro]]: [[Navanethem Pillay]], sudafrika juristino Nobelpremiita * [[4-a de oktobro]]: [[Anne Rice]], usona verkistino (m. [[2021]]) * [[8-a de oktobro]]: [[Jesse Jackson]], usona politika aktivulo (m. [[2026]]) * [[9-a de oktobro]]: [[Trent Lott]], usona politikisto * [[25-a de oktobro]]: [[Helen Reddy]], aŭstralia aktorino kaj kantistino (m. [[2020]]) * [[21-a de novembro]]: [[Julio Anguita]], hispana komunista politikisto == Mortoj == * [[2-a de januaro]]: [[Robert Baden-Powell]], fondinto de skoltismo (n. [[1857]]) * [[5-a de januaro]]: [[Amy Johnson]], angla pilotino (n. [[1903]]) * [[13-a de januaro]]: [[James Joyce]], irlanda verkisto (n. [[1882]]) * [[4-a de februaro]]: [[Czesław Pruski]], pola esperantisto (n. [[1897]]) * [[20-a de februaro]]: [[George Minne]], belga skulptisto (n. [[1866]]) * [[24-a de februaro]]: [[Oskar Loerke]], germana verkisto (n. [[1884]]) * [[28-a de marto]]: [[Virginia Woolf]], brita verkistino (n. [[1882]]) * [[3-a de aprilo]]: [[Pál Teleki]], ĉefministro de Hungario (n. [[1879]]) * [[13-a de aprilo]]: [[Annie Jump Cannon]], usona astronomino (n. [[1863]]) * [[7-a de aŭgusto]]: [[Rabindranath Tagore]], bengala poeto kaj filozofo (n. [[1861]]) * [[29-a de oktobro]]: [[Károly Huszár]], ĉefministro de Hungario (n. [[1882]]) * [[3-a de novembro]]: [[Zmitrok Bjadulja]], belorusa verkisto kaj poeto (n. [[1886]]) * [[29-a de novembro]]: [[Ali Ŝogencukov]], soveta poeto (n. [[1900]]) {{Projektoj}} 5xyikrmpk34zgf6o7wpus5vsb2ej709 0 5031 9490735 9480955 2026-10-09T09:48:55Z ~2026-54417-93 264660 /* Naskiĝoj */ 9490735 wikitext text/x-wiki {{KalendaroSeptembro}} {{Septembro}} La '''23-a de septembro''' estas la 266-a tago de la jaro (la 267-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 99 tagoj restas. Je la 23-a de septembro okazis, interalie: == Eventoj == * Ĉiujare en tiu ĉi tempo estas (sur la norda [[hemisfero]] la aŭtuna) [[ekvinokso]] * [[1122]]: [[Konkordato de Worms]] finis [[investitura polemiko|investituran polemikon]] inter la [[papo]] kaj [[imperiestro]] * [[1253]]: [[Přemysl Otakar la 2-a]] iĝis nova reganto de [[Bohemio]] * [[1386]]: [[Mircea la 1-a (Valaĥio)|Mircea la 1-a]] iĝis vojevodo de [[Valaĥio]] * [[1459]]: [[Militoj de rozoj]]: [[Jorkoj]] venkis [[Lankastroj]]n en la batalo de Blore Heath ([[Anglio]]) * [[1617]]: [[Stanisław Żółkiewski]] subskribis polan-[[Otomana Imperio|turkan]] traktaton surbaze de kiu [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] cedis siajn influojn en [[Moldavio]] kaj sindevigis kontraŭstari al [[kozakoj]] * [[1669]]: Germana imperiestro [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a]] fondis jezuitan akademion (nuna [[Zagreba Universitato]]) * [[1771]]: Taĉmento de la rusia militestro [[Aleksandr Suvorov]] venkis trupon de [[Bara Konfederacio]] en batalo de Stołowicze (proksime al [[Baranaviĉi]]) — la ribeluloj forlasis [[Litovio]]n transirante al [[Orienta Prusio]] * [[1803]]: [[Barato]]: [[Brita Orienthinda Kompanio]] venkis [[Maratha Imperio|Marathan Imperion]] en la dua milito * [[1806]]: [[Ekspedicio de Lewis kaj Clark]] finiĝis - la unua, kiu tra la [[Ameriko|amerika]] kontinento atingis [[Pacifiko]]n * [[1816]]: [[Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego|Ĉefa Lernejo de Vilaĝa Mastrumado]] fondita kiel pola [[agronomio|Agronomia]] Instituto * [[1821]]: Greka armeo konkeris [[Tripolο (Grekio)|Tripolοn]] en [[Peloponezo]] kaj masakris 32 mil [[turkoj]]n kaj [[judoj]]n * [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: en [[Płock]] okazis lasta kunsido de la pola nacia registaro kaj [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] de [[Pola Reĝlando]] * [[1846]]: Germana astronomo [[Johann Gottfried Galle]] malkovris planedon [[Neptuno (planedo)|Neptuno]] * [[1862]]: [[Otto von Bismarck]] iĝis ĉefministro de Reĝlando Prusio * [[1868]]: [[Porto-Riko]] proklamis sendependecon de [[Hispanio]] * [[1880]]: [[Jules Ferry]] iĝis ĉefministro de Francio * [[1889]]: En [[Japanio]] fondiĝis fabriko de [[ludilo]]j [[Nintendo]] * [[1893]]: Komercistoj el vilaĝo Trpanj estis unuaj en la Regno de [[Dalmatio]], kiuj decidis uzi nur la [[kroata]]n lingvon en sia [[komerco]] * [[1895]]: En Francio fondiĝis [[marksismo|marksisma]] [[sindikato]] [[Confédération Générale du Travail|Konfederacio Ĝenerala de la Laboro]] * [[1908]]: [[Kanado]]: [[Universitato de Alberto]] fondiĝis * [[1916]]: En [[Vilno]] finiĝis unua [[belorusa]] kurso por [[instruisto]]j * [[1918]]: [[Rusia enlanda milito]]: en [[Ufa]] estis establita la kontraŭbolŝevika Tutrusia Provizora Registaro * [[1919]]: [[Pogromo]] de [[judoj]] en [[Fastiv]] komenciĝis, organizita de [[Blanka Armeo]] * [[1922]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] rajtigis registaron al konstruo de [[marhaveno]] en [[Gdynia]] * [[1927]]: Premiero de la usona filmo [[Sunrise|''Sunleviĝo'']] * [[1931]]: [[Meksiko]] aliĝis al [[Ligo de Nacioj]] * [[1932]]: [[Sauda Arabio|Saudarabia Reĝlando]] fondiĝis * [[1938]]: En [[Ĉeĥoslovakio]] estis anoncita tutlanda [[mobilizo]] * [[1939]]: [[Soveta invado en Pollandon|soveti-pola milito]]: pola [[generalo]] W. Przeździecki kun sia armeo evakuiĝis al najbara [[Litovio]]; [[Wehrmacht]] transdonis [[Drohobiĉ]] al la Ruĝa Armeo; pola majoro [[Henryk Dobrzański|H. Dobrzański]] formis en [[Sanktakruca Provinco|Sanktakrucio]] unuan [[partizano|partizanan]] taĉmenton; al [[Koncentrejo Ravensbrück]] alvenis unua transporto de [[Asocio de Poloj en Germanio|polinoj]] * [[1940]]: [[Franca Hindoĉinio]]: japanaj trupoj nesciantaj pri interkonsento en [[Hajfongo]] atakis 3 francajn gardejojn - gravaj perdoj ambaŭflanke; nokte de la 23-a/24-a de septembro Bomba Korpuso de [[RAF]] atakis [[Berlino]]n; [[Nord-Afrika kampanjo]]: komenco de sensukcesa 3-taga [[Aliancanoj|aliancana]] provo konkeri havenon en [[Dakaro]], kontrolatan de franca [[reĝimo de Vichy]] * [[1941]]: [[Germana okupado de Pollando]]: unuaj [[ekzekuto]]j per [[gaso]] komenciĝis en [[koncentrejo]] [[Auŝvico]]; [[Balta Maro]]: germanaj [[militŝipo]]j direktiĝis al [[Alando]] por malebligi al la soveta Balta Ŝiparo trairon al malferma maro * [[1942]]: [[batalo ĉe Stalingrado]]: sovetaj soldatoj konkeris la [[Domo de Pavlov|Domon de Pavlov]]; [[Madagaskaro]]: la brita 22-a Infanteria Bataliono<!-- Q107427406--> sen batalo eniris al [[Tananarivo]], anoncita [[malferma urbo]] * [[1943]]: [[Operaco Reinhardt]]: dutaga likvido de [[geto]] en [[Vilno]] komenciĝis; [[Itala Socia Respubliko]] estas fondita de [[Benito Mussolini]] * [[1944]]: [[Ribelo de Varsovio]]: [[Wehrmacht]] kaj polico pafmortigis en [[Varsovio]] 500 polojn; Ruĝa Armeo transiris la hungaran [[landlimo]]n ĉe [[Battonya]] * [[1945]]: Usonanoj deportis de [[Munkeno]] [[Lída Baarová]], kiu estis arestita dum la fuĝo - alveninte al [[Prago]] ŝi tuj estas translokigita al la malliberejo Pankrác * [[1949]]: La usona prezidanto [[Harry S. Truman]] informis, ke lia lando posedas pruvojn ke [[Sovetunio]] dum la lastaj semajnoj faris testoprovon de [[atombombo]] (ĝi okazis la 29-an de aŭgusto) * [[1950]]: [[Usona Kongreso]] voĉdonis leĝon pri kontraŭusona agado - komenco de [[makartiismo]] * [[1962]]: [[Hungario]]: rokgrupo [[Omega (rokgrupo)|Omega]] fondiĝis * [[1965]]: en [[Berlino]] ekkonstruiĝis Nova Nacia Galerio laŭ planoj de [[Ludwig Mies van der Rohe]]; unua hungara [[aluminio|aluminia]] buso estis finkonstruita en la fabriko [[Ikarus]] en [[Székesfehérvár]]; dua [[Barat-Pakistana Milito de 1965|Barat-Pakistana Milito]] pri [[Kaŝmiro]] finita - [[armistico]] helpe de [[UN]] * [[1973]]: Post alveno de [[ekzilo]] [[Juan Domingo Perón]] denove iĝis prezidanto de Argentino * [[1976]]: [[Varsovio]]: [[Komitato por Defendo de Laboristoj]] estas fondita kiel reago al [[reprezalio]]j en [[Radom]] kaj [[Ursus (administra parto de Varsovio)|Ursus]] * [[1980]]: En [[Pittsburgh (Pensilvanio)]] okazis lasta koncerto de [[Bob Marley]] * [[1980]]: En [[Pola Popola Respubliko]] oni arestis [[Leszek Moczulski]], gvidanton de la [[Konfederacio de Sendependa Pollando]] * [[1982]]: [[Amine Gemayel]] igis prezidento de Libano * [[1983]]: [[Sankta-Kito kaj Neviso]] aniĝis al [[Unuiĝintaj Nacioj]] * [[1985]]: Malfermo de [[Muzeo Picasso (Parizo)|Muzeo Picasso]] en [[Parizo]] * [[1992]]: [[Litovio]] proklamis tagon pri la [[genocido]] de [[judoj]] * [[1997]]: En [[Slovakio]] kreiĝis [[Nacia parko Muránska planina]] * [[1998]]: [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj|Sekureca Konsilio]] adoptis rezolucion, kiu alvokas [[Jugoslavio]]n ĉesi militagojn en [[Kosovo]] * [[2000]]: Malkovro de la lunoj de [[Saturno (planedo)|Saturno]]: [[Siarnako (luno)|Siarnako]] kaj [[Tarvo (luno)|Tarvo]] * [[2001]]: [[Barato]]: en subŝtato [[Keralo]] finiĝis daŭrantaj kun paŭzoj de la 25-a de julio faloj de [[ruĝo|ruĝa]] [[pluvo]], kiu enhavis nekonatajn por la [[scienco]] vivajn [[ĉelo (biologio)|ĉelojn]] * [[2002]]: [[Belgio]] leĝigis [[eŭtanazio]]n. Unua versio de senpaga [[TTT-legilo]] [[Mozilla Firefox]] estis eldonita de [[Mozilla-Fondaĵo]] * [[2004]]: Pli ol 3000 homoj mortis en [[Haitio]] post kiam [[Uragano Jeanne]] amase inundis kaj kaŭzis [[koto|kotajn]] [[terglito]]jn * [[2006]]: [[Toomas Hendrik Ilves]] iĝis prezidento de Estonio * [[2012]]: En [[Belorusio]] okazis parlamenta baloto * [[2013]]: Egipta [[Islama Frataro]] ricevis juran malpermeson de agado kaj ĝia havaĵo estis konfiskita * [[2014]]: [[Milito kontraŭ la Islama Ŝtato]] komenciĝis - [[bombaviadilo]]j de [[Usono]], [[Barejno]], [[Jordanio]], [[Kataro]], [[Sauda Arabio]] kaj [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] komencis bombi objektojn de la [[Islama Ŝtato de Irako kaj Sirio|Islama Ŝtato]] sur teritorio de [[Sirio]] * [[2017]]: En [[Varsovio]] oni inaŭguris [[monumento]]n al generalo [[Stanisław Sosabowski|S. Sosabowski]] * [[2020]]: [[Aljaksandr Lukaŝenka]] ĵuris kiel prezidento de [[Belorusio]] * [[2020]]: [[Pollando]]: Biomed-Lublin Produktejo de [[Sero]]j kaj [[Vakcino]]j finis unuan etapon de la produktado, surbaze de [[sangoplasmo]], de pli ol 3 mil [[dozo|dozujoj]] kontraŭ [[COVID-19]] == Naskiĝoj == * [[-63]]: [[Aŭgusto Cezaro]], unua imperiestro de [[Romia imperio]] (m. [[43]]) * [[1158]]: [[Ĝofredo la 2-a (Bretonio)]], filo de [[Henriko la 2-a (Anglio)]] (m. [[1186]]) * [[1215]]: [[Kublajĥano]], imperiestro de Mongolio (m. [[1294]]) * [[1392]]: [[Filippo Maria Visconti]], lasta reganto de [[Milano]] (m. [[1447]]) * [[1434]]: [[Jolando de Francio]], princino de Francio (m. [[1478]]) * [[1533]]: [[Stefano Batory]], reganto de [[Transilvanio]], pola reĝo (m. [[1586]]) * [[1596]]: [[Joan Blaeu]], nederlanda [[kartografiisto]] (m. [[1673]]) *[[1656]]: [[Wilhelm Hieronymus Brückner]], germana juristo kaj profesoro * [[1713]]: [[Fernando la 6-a (Hispanio)|Fernando la 6-a]], reĝo de Hispanio (m. [[1759]]) * [[1740]]: [[Go-Sakuramachi]], imperiestrino de Japanio (m. [[1813]]) * [[1754]]: [[Johann Joachim Bellermann]], germana [[orientalisto]] kaj pedagogo (m. [[1842]]) * [[1771]]: [[Kokaku]], imperiestro de Japanio (m. [[1840]]) * [[1778]]: [[Mariano Moreno]], argentina politikisto, diplomato, batalanto pri [[sendependeco]] (m. [[1811]]) * [[1791]]: [[Theodor Körner]], germana poeto kaj dramverkisto (m. [[1813]]) * [[1791]]: [[Johann Franz Encke]], germana astronomo (m. [[1865]]) * [[1795]]: [[Wenceslas Bojer]], aŭstra botanikisto, vojaĝanto (m. [[1856]]) * [[1802]]: [[Louis Metz]], germana dratisto kaj politikisto (m. [[1882]]) * [[1829]]: [[Friedrich Dittes]], germana pedagogo (m. [[1896]]) * [[1829]]: [[Hermann Müller (botanikisto)|Hermann Müller]], germana botanikisto kaj pedagogo (m. [[1883]]) * [[1861]]: [[Robert Bosch]], germana inventisto, inĝeniero, industriisto kaj filantropo, fondinto de [[Robert Bosch GmbH]] (m. [[1942]]) * [[1865]]: [[Emma Orczy]], angla verkistino (m. [[1947]]) * [[1871]]: [[František Kupka]], ĉeĥa pentristo kaj grafikisto (m. [[1957]]) * [[1874]]: [[Ernst Streeruwitz]], aŭstra politikisto kaj industriisto (m. [[1952]]) * [[1874]]: [[Lilli Baitz]], aŭstra artmetiistino kaj pupfaristino (m. [[1942]]) * [[1888]]: [[János Sándor (kuracisto)|János Sándor]], rumania hungara kuracisto (m. [[1976]]) * [[1895]]: [[Béla Nagy (fotisto)|Béla Nagy]], rumania hungara fotisto (m. [[1969]]) * [[1896]]: [[Josef Gerö]], aŭstra juristo, politikisto kaj sportfunkciulo (m. [[1954]]) * [[1898]]: [[Alfred Margul-Sperber]], rumana verkisto germanlingva (m. [[1967]]) * [[1901]]: [[Jaroslav Seifert]], ĉeĥa Nobelpremiita poeto, ĵurnalisto kaj tradukisto (m. [[1986]]) * [[1903]]: [[Ferenc Fülöp]], hungara popoldancisto (m. [[1986]]) * [[1909]]: [[Erzsébet Erdei]], rumania hungara pentristino (m. [[2001]]) * [[1909]]: [[Arthur Weisbrodt]], germana optikisto kaj komunista rezistanto (m. [[1944]]) * [[1911]]: [[Béla Nagy (teatrestro)|Béla Nagy]], hungara presisto, teatrestro (m. nekonata) * [[1913]]: [[Ernst Schnabel]], germana verkisto, pioniro de porradia dokumentado (m. [[1986]]) * [[1915]]: [[Zoltán Kaszab]], hungara entomologo kaj biologo (m. [[1986]]) * [[1920]]: [[Ovadia Josef]], israela [[Ĥaredoj|ĥareda]] [[rabeno]] (m. [[2013]]) * [[1920]]: [[Mickey Rooney]], usona aktoro (m. [[2014]]) * [[1924]]: [[Péter M(átyás) Sebők]], rumania hungara agronomo (m. [[2003]]) * [[1926]]: [[John Coltrane]], usona ĵaz-saksofonisto (m. [[1967]]) * [[1927]]: [[László Balázs]], rumania hungara lingvisto, universitata docento (m [[1990]]) * [[1930]]: [[Ray Charles]], usona ritmenblusa muzikisto (m. [[2004]]) * [[1931]]: [[Zoltán Uray]], rumania hungara biologo kaj [[radiologo]] * [[1933]]: [[István Orbán (inĝeniero)|István Orbán]], rumania hungara inĝeniero, tradukisto (m. [[1988]]) * [[1935]]: [[Dénes Székely]], rumania hungara koreografo (m. [[2011]]) <!--* [[1938]]: [[Jean-Claude Mézières]], franca desegnisto de komiksoj (m. [[2022]]) -- teksto ankoraŭ ne ekzistas --> * [[1938]]: [[Romy Schneider]], aŭstra aktorino (m. [[1982]]) * [[1941]]: [[Navanethem Pillay]], sudafrika juristino Nobelpremiita * [[1942]]: [[András Bárczi]], rumania hungara pentristo, instruisto * [[1943]]: [[Julio Iglesias]], hispana kantisto * [[1944]]: [[László Mirk]], rumania hungara instruisto, ĵurnalisto * [[1946]]: [[Franz Fischler]], aŭstra politikisto, membro de [[Eŭropa Komisiono]] *[[1946]]: [[Peter Gruber]], aŭstra reĝisoro kaj aktoro * [[1949]]: [[Bruce Springsteen]], usona kantisto, kantverkisto kaj gitaristo * [[1968]]: [[Gian Franco Saba]], ĉefepiskopo de [[Sassari]] * [[1968]]: [[Wendelin Werner]], franca matematikisto, laŭreato de [[Medalo Fields]] * [[1973]]: [[Yorgos Lanthimos]], greka filmreĝisoro * [[1977]]: [[Piero Esteriore]], svisa muzikisto kaj kantisto * [[1985]]: [[Damien Jouillerot]], franca aktoro == Mortoj == * [[79]]: [[Lino (papo)|Lino]], papo, sanktulo, komence konsiderata la [[Sankta Petro|unua papo]] * [[788]]: [[Aelfwald la 1-a (Northumbria)|Aelfwald la 1-a]], reĝo de [[Northumbria]] (n. nekonata) * [[965]]: [[Al-Mutanabi]], araba poeto kaj vojaĝisto (n. [[915]]) * [[1230]]: [[Alfonso la 9-a]], [[reĝo de Leono]] (n. [[1171]]) * [[1241]]: [[Snorri Sturluson]], islanda historiisto, poeto, kaj politikisto (n. [[1178]]) * [[1461]]: [[Karlo de Viano]], titola reĝo de la [[Reĝlando de Navaro]] (n. [[1421]]) * [[1448]]: [[Adolfo la 2-a (Kleve-Mark)|Adolfo la 2-a]], [[duklando Kleve|duko de Kleve]] (n. [[1773]]) * [[1508]]: [[Beatrico de Aragono]], hungara reĝino (n. [[1457]]) * [[1700]]: [[Nicolaus Adam Strungk]], germana komponisto (n. [[1640]]) * [[1738]]: [[Herman Boerhaave]], nederlanda kuracisto kaj [[humanismo|humanisto]] (n. [[1668]]) * [[1794]]: [[Heinrich Julius Bruns]], germana pedagogo kaj lernejestro (n. [[1746]]) * [[1812]]: [[József Rájnis]], hungara poeto, tradukisto, pedagogo (n. [[1741]]) * [[1835]]: [[Vincenzo Bellini]], itala operkomponisto (n. [[1801]]) * [[1836]]: [[Maria Malibran]], franca operkantistino (n. [[1808]]) * [[1850]]: [[José Gervasio Artigas]], urugvaja [[nacia heroo]], politikisto (n. [[1764]]) * [[1870]]: [[Prosper Mérimée]], franca verkisto, dramaturgo, historiisto, arkeologo (n. [[1803]]) * [[1882]]: [[Friedrich Wöhler]], germana kemiisto (n. [[1800]]) * [[1896]]: [[Ivar Aasen]], norvega lingvisto kaj poeto, kreinto de novnorvega lingvo [[nynorsk]] (n. [[1813]]) * [[1920]]: [[Inessa Armand]], rusia komunistino (n. [[1874]]) * [[1923]]: [[Ferenc Sperker]], hungara agrikulturisto (n. [[1857]]) *[[1927]]: [[Karl Konrad Polheim]], aŭstra germanisto * [[1929]]: [[Richard Adolf Zsigmondy]], aŭstra-hungara-germana Nobelpremiita kemiisto (n. [[1865]]) * [[1936]]: [[Meir Dizengoff]], komercisto, unua urbestro de Tel-Avivo (n. [[1861]]) * [[1939]]: [[Sigmund Freud]], aŭstria [[neŭrologio|neŭropsikiatro]], kreinto de [[psikoanalizo]] (n. [[1856]]) * [[1939]]: [[Janusz Budzanowski]], pola [[skolto]], [[defendo de Grodno|defendinto de Grodno]] (n. [[1923]]) * [[1955]]: [[Francisco Gavidia]], salvadora poeto, ĵurnalisto, aŭtoro de [[Salvadoro (planlingvo)|planlingvo Salvadoro]] (n. [[1863]]) * [[1959]]: [[Juliusz Kriss]], pola esperantisto, kiu organizis [[studenta Esperanto-movado|studentan Esperanto-movadon]] en [[Krakovo]], kunlaboranto de "[[Pola Esperantisto]]", "Esperantista Voĉo", "[[La Revuo]]" (n. [[1891]]) * [[1960]]: [[Árpád László]], hungara komponisto (n. [[1864]]) * [[1966]]: [[Gábor Incze (pastro)|Gábor Incze]], hungara pastro, teologo, eklezia verkisto kaj historiisto (n. [[1898]]) * [[1968]]: [[Pio el Pietrelcina]], itala katolika pastro, sanktulo (n. [[1887]]) * [[1969]]: [[Jozefo Alfus]], pola librotenisto, partoprenanto de [[UK 1912]], kasisto de [[UK 1931]], eldoninto de la [[dramo]] ''[[Dibuk]]'', prezidanto de la Asocio de Esperantistoj en Pollando, estrarano de [[Pola Esperanto-Asocio]] (n. [[1892]]) * [[1970]]: [[Bourvil]], franca aktoro kaj kantisto (n. [[1917]]) * [[1973]]: [[Pablo Neruda]], ĉilia poeto Nobelpremiita (n. [[1904]]) * [[1980]]: [[Johann Madersbacher]], aŭstra teologo kaj katolika dekano (n. [[1908]]) * [[1982]]: [[Imre Dobozy]], hungara verkisto, scenaristo kaj ĵurnalisto (n. [[1917]]) * [[1983]]: [[Ferenc Kósa-Huba]], rumania hungara skulptisto (n. [[1910]]) * [[1988]]: [[Tibor Sekelj]], jugoslava [[mondcivitano]], verkisto, ĵurnalisto, poligloto, esploristo de Sudameriko, Azio kaj Afriko, kunfondinto de [[Internacia Geografia Asocio]], [[Internacia Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj|Komisiono por Ordigo de Geografiaj Nomoj]], [[Internacia Instituto por Oficialigo de Esperanto|Instituto por Oficialigo de Esperanto]] kaj [[Esperantlingva Verkista Asocio]], [[honora membro de UEA]], akademiano (n. [[1912]]) * [[2004]]: [[André Hazes]], nederlanda kantisto (n. [[1951]]) * [[2006]]: [[Aladár Pege]], hungara kontrabasisto, komponisto (n. [[1939]]) * [[2015]]: [[Lajos Sike]], rumania hungara ĵurnalisto (n. [[1938]]) * [[2017]]: [[Hubert Feichtlbauer]], aŭstra ĵurnalisto kaj publicisto (n. [[1932]]) * [[2019]]: [[Al Alvarez]], angla poeto kaj literaturkritikisto (n. [[1929]]) * [[2020]]: [[Juliette Gréco]], franca kantistino kaj aktorino, partoprenantino de [[franca rezistado]] (n. [[1927]]) * [[2020]]: [[Iván Verebély]], hungara aktoro, [[komikisto]], [[voĉoaktoro]] (n. [[1937]]) * [[2022]]: [[Louise Fletcher]], usona aktorino (n. [[1934]]) * [[2025]]: [[Claudia Cardinale]], itala aktorino (n. [[1938]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * Laŭ [[Okcidenta astrologio]] la unua tago sub la [[Zodiako|zodiaka signo]] [[Pesilo (konstelacio)|Pesilo]]: ♎ (ĝis la [[23-a de oktobro]]) * [[Tago de rikolto]] - [[etno|etna]] [[Anno Domini|antaŭkrista]] [[Slava mitologio|slava festo]] dum [[aŭtuna ekvinokso]] * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Elizabeto (patrino de Johano la Baptisto)|Elizabeto]] kaj [[Zeĥarja (patro de Johano la Baptisto)|Zeĥarja]], gepatroj de [[Johano la Baptisto]]; [[Lino (papo)|Lino]], papo; [[Tekla de Ikonio]] ([[Malgrand-Azio]]); [[Adomnán]], irlanda [[abato]], [[benediktanoj|benediktano]], sanktulo; [[Pio el Pietrelcina]], itala [[presbitero]], [[kapucenoj|kapuceno]], [[stigmato|stigmatizito]], miraklofaranto * [[Nacia tago]] en [[Sauda Arabio]] * Festo de polaj [[mutobskuruloj]] * Memortago pri la [[holokaŭsto]] en [[Litovio]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''23-a de septembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; {{projektoj}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]. [[Kategorio:23-a de septembro| ]] [[Kategorio:Septembro|23]] [[Kategorio:23-a tago de la monato|#09]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0923]] bnxe97j2uupr173emu8nmrtstpmaayt 0 5414 9490391 9427196 2026-10-08T13:34:25Z Aidas 3488 Dörte Hansen 9490391 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAŭgusto}} {{aŭgusto}} La '''20-a de aŭgusto''' estas la 232-a tago de la jaro (la 233-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 133 tagoj restas. Je la 20-a de aŭgusto okazis, interalie: == Eventoj == * [[636]]: [[Islama ekspansio]] al la [[Bizanca Imperio]] komenciĝis: kadre de la [[Arab-bizancaj militoj]] okazis la [[Batalo de Jarmuk]] - islama armeo de [[Raŝiduna Kaliflando]] komandata de [[Ĥalid ibn Ŭalid]] venkis la bizancan en batalo apud [[rivero]] Jarmuk (alfluo de [[Jordano]]) * [[917]]: [[Bizanca Imperio]]: Venko de bulgara armeo super la bizanca en batalo de rivero Anchialos (proksime al [[Burgaso]]) * [[1012]]: Dum pola-germana milito [[Boleslao la 1-a (Pollando)|Boleslao la 1-a]] konkeris kaj bruligis fortikaĵon [[Lebus|Lubusz]] * [[1083]]: Papo [[Gregorio la 7-a]] anoncis [[sanktulo]] la reĝon de [[Hungario]] [[Stefano la 1-a (Hungario)|Stefanon la 1-a]] * [[1191]]: Tria [[krucmilitoj|krucmilito]]: laŭ ordono de reĝo de Anglio [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a]] 2700 malliberigitajn defendantojn de [[Akko]] estis mortigitaj * [[1206]]: Henriko de [[Graflando Flandrio|Flandrio]] kroniĝis en [[Konstantinopolo]] kiel reganto de [[Latina imperio]] * [[1308]]: En [[Kastelo de Chinon]] finiĝis tritaga [[pergameno de Chinon|enketa esploro]] de la plej superaj altranguloj de [[templanoj]], farita de tri [[kardinalo]]j, delegitoj de papo [[Klemento la 5-a]] * [[1400]]: [[Venceslao la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Venceslao la 1-a]] estis detronigita el la [[Sankta Romia Imperio|romia-germana trono]] * [[1409]]: [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] konkeris kaj bruligis [[kastelo]]n en [[Dobrzyń nad Wisłą]] * [[1416]]: [[Pollando]]: [[Grabów nad Prosną]] iĝis urbo * [[1609]]: Imperiestro [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]] eldonis ''Majestan leteron'' garantiantan liberon de [[kredo]] al [[protestantismo|protestantoj]] en [[Silezio]] * [[1619]]: [[Princo de Transilvanio]] [[Gábor Bethlen (reganto)|Gabor Betlen]] aliancis kun ĉeĥaj bienposedantoj; 20 unuaj nigrahaŭtaj [[sklavo]]j estis alveturigitaj sur ferdeko de nederlanda [[ŝipo]] ĝis [[Jamestown (Virginio)|Jamestown]], la unua firma angla [[setlado|setlejo]] en [[Nordameriko]] * [[1648]]: [[Tridekjara milito]]: venko de franca armeo super la hispana en batalo de [[Lens (Pas-de-Calais)|Lens]] * [[1710]]: [[Milito de hispana sukcedo]]: aliancaj armeoj venkis la hispanan en batalo de [[Zaragozo]] * [[1728]]: Dana esploristo [[Vitus Bering]] malkovris insulon inter Rusio kaj [[Alasko]], kiun li nomis [[Insulo Sankta Laŭrenco]], honore de la sankta tago * [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: en Grandpulujo eksplodis ribelo kontraŭ [[Reĝlando Prusio]] * [[1820]]: Unuan fojon oni ekkantis [[himno]]n de [[Ĉilio]] * [[1847]]: [[Meksika-Usona Milito]]: venko de usona armeo en bataloj de Contreras (apud [[Meksik-urbo]]) kaj de Churubusco * [[1858]]: [[Charles Darwin]] publikigis sian teorion pri evoluo per [[natura selektado]] en "Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London" * [[1869]] Hamburga [[Kunsthalle (Hamburgo)|Kunsthalle]] malfermiĝis ([[Artgalerio]]) * [[1882]]: En [[Katedralo de Kristo Savinto]] en [[Moskvo]] okazis premiero de la orkestra ''[[Uverturo 1812]]'' de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]] * [[1905]]: [[Sun Jatsen]], Song Jiaoren kaj aliaj fondis [[Tongmenghui]], [[sekreta societo|sekretan societon]] dediĉitan al renverso de la [[dinastio Qing]] en [[Ĉinio]] * [[1912]]: Usona [[inventisto]] [[Thomas Alva Edison]] patentigis [[fonografo]]n kaj [[akumulatoro]]n * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: Dum la germana [[invado]] de [[Belgio]] [[Bruselo]] estis konkerita * [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Kapitulaco]] antaŭ germanoj de [[fortikaĵo]]j Modlin kaj [[Zakroczym]] defendataj de rusoj (apud enfluo de [[Narevo]] al [[Vistulo]]); [[Italio]] deklaris militon al [[Turkio]] * [[1917]]: [[Sándor Wekerle]] la trian fojon iĝis ĉefministro de Hungario * [[1920]]: [[Dua Silezia Ribelo]] eksplodis (nokte de la 19-a/20-a de aŭgusto); [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: [[Ruĝa Armeo]] komencis retiriĝi de la Sud-Okcidenta Fronto — komandanto de la 1-a Ĉevala Armeo plenumis ordonon de Sergej Kamenev pri ĉesigo de la [[sturmo]] de [[Lvovo]] kaj apogo de armeoj de [[Miĥail Tuĥaĉevskij]] ĉe la [[Batalo de Varsovio (1920)|fronto apud Varsovio]]; apud [[Zamość]] [[fusilo|fusilistoj]] de la armeo de [[Ukraina Popola Respubliko]] sukcese batalis kontraŭ la Ruĝa Armeo; polaj unuoj venkis en batalo de la vilaĝeto Ostrożany, apud [[Drohiczyn (Podlaĥia provinco)|Drohiczyn]]; Amerika Profesia Futbala Asocio, la antaŭulo de [[National Football League]] fondiĝis * [[1926]]: Japana publika dissendanto [[Nippon Hōsō Kyōkai]] establiĝis * [[1939]]: [[Batalo de Halhin Gol]]: dum la japana-soveta limkonflikto komenciĝis ofensivo de soveta kaj mongola armeoj, komandata de [[Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov]]; [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Katowice]] okazis [[funebro|funebra]] ceremonio de [[Wojciech Korfanty]], pola gvidanto de [[Supra Silezio]], kiu iĝis [[manifestacio]] kontraŭ germanoj en [[Silezio]] * [[1940]]: [[Dua Mondmilito]]: en [[Meksikurbo]] agento de [[NKVD]] [[Ramón Mercader]] faris sukcesan atencon kontraŭ [[Lev Trockij]]; en [[Biskaja golfo]] brita [[submarŝipo]] sinkigis U-Boot U-51 — pereis la tuta 43-persona skipo; [[Anglio]]: proklamo de [[krizostato]]; Ĉina Fronto: komencita atako de 8-a Armeo kontraŭ japanaj trupoj en [[norda Ĉinio]] - t.n. batalo de 100 [[regimento]]j (ĝis la 5-a de decembro); [[specialisto]] pri [[selekta bredado]] [[Nikolaj Vavilov]] arestita * [[1941]]: [[Dua Mondmilito]]: Germanaj okupantoj ekzekutis 800 polojn apud [[Ivano-Frankivsk|Stanisławów]], en la Nigra Arabaro * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanaj unuoj pafmortigis 1210 judojn el [[geto]] en Krzemieniec (nun [[Kremeneco]]; oni likvidis geton en Falenica (nun kvartalo de [[Varsovio]]); [[deportado]] de 21 mil judoj el geto en [[Kielce]] al [[ekstermejo]] [[Treblinka]] komenciĝis (1200-1500 murditaj surloke); ĉ. 360 [[judoj]] de likvidata [[geto]] en [[Grybów]] estis pafmortigitaj de germanaj unuoj apud [[Nowy Sącz]]; [[Sovetunio|soveta]] aeratako kontraŭ nazioj en [[Varsovio]] * [[1943]]: [[Bulgario]]: brit-usona bombado de [[Pleven]], [[provinco Pleven]] kaj [[provinco Razgrad]] * [[1944]]: en [[Czechowice-Dziedzice]] ekfunkciis filio de [[koncentrejo]] en [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]]; soveta [[Iași]]-[[Kiŝinevo]]-ofensivo komenciĝis * [[1945]]: [[Soveta invado de Manĉurio]]: [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Harbino]]n * [[1947]]: [[Militkrimo]]j: [[Nurenbergaj procesoj|Nurenberga proceso]] de germanaj [[kuracisto]]j, akuzitaj pri [[genocido]], finiĝis: 7 [[militkrimo|militkrimuloj]] el 23 estis kondamnitaj al [[mortpuno]] * [[1949]]: [[konstitucio]] de [[Hungario]] ekvalidis * [[1950]]: [[Kroatio]]: la [[9-a Ŝakolimpiko]] komenciĝis en [[Dubrovnik]], kun partopreno de 16 landoj; [[Korea milito]]: [[Armitaj fortoj]] de [[UN]] defendis [[Teguo]]n, atakitan de [[Nord-Koreio]] * [[1953]]: [[Sultano]] de [[Maroko]] [[Mohamedo la 5-a (Maroko)|Mohamedo la 5-a]] estis faligita * [[1955]]: [[Alĝeria Milito de Sendependeco]]: kelktagaj kontraŭfrancaj [[tumulto]]j eksplodis en [[Alĝerio]] kaj [[Maroko]], en kiuj pli ol 500 personoj pereis; kvintaga [[masakro]] de Philippeville (aktuale [[Skikda]]) komencita * [[1959]]: [[Pola Popola Respubliko]]: Armea [[minado|Minista]] Korpuso malfondiĝis * [[1960]]: [[Senegalo]] proklamis sendependecon (de [[Federacio Malio]]); soveta testa [[artefarita satelito]] post du tagoj revenis kun du [[hundo|hundinoj]] — ili estis unuaj [[bestoj]] revenintaj vivaj el la [[kosmo|kosma spaco]] * [[1963]]: En [[militisto|Militista]] Teknika Akademio en [[Varsovio]] oni funkciigis unuan polan [[lasero]]n * [[1968]]: [[Invado de soldataroj de Varsovia Traktato en Ĉeĥoslovakion]]: armeoj de [[Sovetunio]], [[Pollando]], [[Hungario]], [[Bulgario]] kaj [[Germana Demokratia Respubliko|GDR]] invadis [[Ĉeĥoslovakio]]n nokte post la tago * [[1969]]: [[Studioj Abbey Road]]: [[The Beatles]] lastfoje renkontiĝis en [[sonregistrejo]] kompletigante laboron pri la [[muzikalbumo]] ''[[Abbey Road]]'' * [[1971]]: [[Stanforda malliberejo-eksperimento]], unu el la plej fifamaj [[psikologio|psikologiaj]] esploroj, finiĝis post ses tagoj, kiam la simulado fariĝis tro ofenda * [[1977]]: Lanĉo de la usona [[kosmosondilo]] [[Voyager 2]] * [[1980]]: En Rezolucio 478, [[Sekureca Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]] kondamnis anekson de [[Orienta Jerusalemo]] flanke de [[Israelo]] en la [[Sestaga milito]]; itala montgrimpisto [[Reinhold Messner]] unuafoje solece grimpis [[Mount Everest]]; ministerio pri Interligiteco de [[Ukraina SSR]] ordonis [[Ĵamstacio|ĵamadon]] de la [[radiostacio]]j [[Voĉo de Usono]], [[BBC]] kaj [[Deutsche Welle]]; pola sindikato "[[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]": sekureca servo arestis pli ol 20 membrojn kaj kunlaborantojn de la [[Komitato por Defendo de Laboristoj]]; alvoko de 64 polaj [[intelektulo]]j al komenco de interparoloj kun Interfaka Strika Komitato ĉe la [[Strikoj en la Pola Marbordo|Pola Marbordo]] * [[1987]]: Fakuloj de [[Okcident-Eŭropa Unio]] en [[Hago]] pripensas komunan agadon por sekurigi [[naftodukto]]jn en la [[Persa Golfo]] * [[1988]]: [[Proksima Oriento]]: [[iraka-irana milito]] finiĝis; ĉirkaŭ 60 mil [[hektaro]]j de [[arbaro]]j bruliĝis en [[Nacia Parko Yellowstone]] kaj ties ĉirkaŭaĵoj; en [[tertremo]] en [[Nepalo]] kaj [[Barato]] ĉirkaŭ 1450 personoj pereis * [[1991]]: [[Estonio]] proklamis [[sendependeco]]n * [[1993]]: [[Internacia Kortumo]] ordonis al [[Aŭstralio]] pagi al [[Nauro]] rekompencon egalan al 107 milionoj da [[aŭstralia dolaro|aŭstraliaj dolaroj]] pro malutiloj kaŭzitaj de ekspluato de [[fosforito]]j dum aŭstralia regado super la [[insulo]] * [[1995]]: [[Hinduisma templo]], tiutempe la plej granda ekster [[Barato]], malfermiĝas en [[Londono]] * [[2008]]: Flugo Spanair 5022 kraŝis ĵus post ekflugo de [[Flughaveno Madrido-Baraĥo]] - 154 homoj pereis * [[2009]]: Oficanta prezidento de [[Afganujo]] [[Hamid Karzai]] estis refoje elektita; jamajka kuristo [[Usain Bolt]] plibonigis en [[Berlino]] sian mondrekordon pri 200-metra kurado (19,9 s) * [[2011]]: En [[katastrofo]] de [[Boeing]] 737 en nova teritorio [[Nunavuto]] de Kanado 12 personoj pereis kaj 3 vundiĝis * [[2012]]: Absoluta [[temperaturo|temperatura]] rekordo en la historio de [[mezuro]]j en [[Ĉeĥio]] registriĝis, kiam [[meteologio|meteologoj]] en [[Dobřichovice]] ([[distrikto Prago-okcidento]]) mezuris temperaturon de 40,4 [[grado de Celsio|gradoj de Celsio]] * [[2014]]: En [[Gubernio Hiroŝima]] dum intensa tuttaga [[pluvo]] pro [[terglito]]j 72 [[japanoj]] pereis * [[2016]]: [[Terorismo]]: 57 [[kurdoj]] pereis kaj 66 vundiĝis dum bomba atenco de [[sinmortigo|sinmortiginto]] kontraŭ partoprenantoj de [[nupto]] en turka [[Gaziantep]] * [[2018]]: Lige al [[inflaciego]] en [[Venezuelo]] oni reformis [[venezuela bolivaro|venezuelan bolivaron]] skale de 100 000:1 == Naskiĝoj == * [[1086]]: [[Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa]], pola princo (m. [[1138]]) * [[1337]]: [[Ŝaho Ruĥo (Timuridoj)|Ŝaho Ruĥo]], reganto el dinastio [[Timuridoj]] (m. [[1447]]) * [[1561]]: [[Jacopo Peri]], itala komponisto kaj kantisto ([[tenoro]]) (m. [[1633]]) * [[1601]]: [[Pierre de Fermat]], franca matematikisto (m. [[1665]]) * [[1664]]: [[János Pálffy (palatino)|János Pálffy]], hungara soldato, politikisto, [[palatino (Hungario)|palatino]] (m. [[1751]]) * [[1683]]: [[Johann Georg Schröter]], germana orgenkonstruisto (m. [[1747]]) * [[1695]]: [[Marie-Louise-Élisabeth d'Orléans]], [[duko de Berry|franca dukino]] (m. [[1719]]) * [[1779]]: [[Jöns Jacob Berzelius]], sveda mineralogo, kuracisto, kemiisto (m. [[1848]]) * [[1799]]: [[James Prinsep]], angla [[orientalistiko|orientalisto]] (m. [[1840]]) * [[1819]]: [[István Gorove]], hungara politikisto, ministro, ekonomikisto (m. [[1881]]) * [[1825]]: [[Bernhard Jülg]], germana filologo kaj lingvisto (m. [[1886]]) * [[1827]]: [[Josef Strauss]], aŭstra arkitekto, inventisto kaj komponisto (m. [[1870]]) * [[1827]]: [[Sándor Szilágyi (historiisto)|Sándor Szilágyi]], hungara historiisto kaj akademiano (m. [[1899]]) * [[1833]]: [[Benjamin Harrison]], prezidento de Usono (m. [[1901]]) * [[1845]]: [[Adam Chmielowski]], pola pentristo, partoprenanto de la [[Januara Ribelo]], sanktulo (m. [[1916]]) * [[1847]]: [[Bolesław Prus]], pola publicisto kaj [[prozo|prozisto]] (m. [[1912]]) * [[1852]]: [[Lajos Varjassy]], hungara, rumania hungara juristo, politikisto (m. [[1934]]) * [[1854]]: [[Paul Schlenther]], germana verkisto kaj filozofo (m. [[1916]]) * [[1861]]: [[Christian Wilhelm Arminius]], germana verkisto kaj instruisto (m. [[1917]]) * [[1878]]: [[Jakub Deml]], ĉeĥa katolika pastro, poeto, verkisto, tradukisto (m. [[1961]]) * [[1879]]: [[Robert William Seton-Watson]], brita historiisto (m. [[1951]]) * [[1884]]: [[Rudolf Bultmann]], germana [[pastoro]] kaj [[teologo]] (m. [[1976]]) * [[1885]]: [[József Gelei]], hungara zoologo, universitata profesoro (m. [[1952]]) * [[1885]]: [[Lajos Ütő]], rumania hungara unitariisma eklezia verkisto (m. [[1977]]) * [[1886]]: [[Paul Tillich]], german-usona [[protestantismo|protestanta]] teologo kaj filozofo (m. [[1965]]) * [[1889]]: [[Wilhelm Flitner]], germana literaturhistoriisto (m. [[1990]]) * [[1897]]: [[Oszkár Ascher]], hungara aktoro, reĝisoro, verkisto (m. [[1965]]) * [[1890]]: [[H. P. Lovecraft]], usona verkisto de fantazia kaj horora fikcio (m. [[1937]]) * [[1898]]: [[Vilhelm Moberg]], sveda ĵurnalisto, verkisto, historiisto (m. [[1973]]) * [[1901]]: [[Salvatore Quasimodo]], itala Nobelpremiita poeto, eseisto, verkisto (m. [[1968]]) * [[1905]]: [[Artúr Plesz, Plesz-Páll]], rumania hungara-israela ĵurnalisto, redaktoro, verkisto (m. [[1968]]) * [[1905]]: [[Jack Teagarden]], usona muzikisto, [[trombonisto]] kaj kantisto (m. [[1964]]) * [[1908]]: [[Julian Aleksandrowicz]], pola [[interna medicino|interna medicinisto]], [[hematologio|hematologo]], filozofo pri medicino, [[ekologio|ekologo]] (m. [[1988]]) * [[1910]]: [[Eero Saarinen]], finna arkitekto kaj [[dezajnisto]] (m. [[1961]]) * [[1921]]: [[Romuald Spasowski]], pola [[diplomato]] (m. [[1995]]) * [[1921]]: [[Bolesław Pylak]], pola katolika [[kleriko]], profesoro, ĉefepiskopo de [[Lublin]] (m. [[2019]]) * [[1924]]: [[István Szerdahelyi]], hungara [[lingvoscienco|lingvosciencisto]], vortaristo, pedagogo kaj [[esperantologio|esperantologo]] (m. [[1987]]) * [[1924]]: [[Zádor Tordai]], hungara filozofo (m. [[2010]]) * [[1926]]: [[Vytautas Mažiulis]], litova lingvisto (m. [[2009]]) * [[1930]]: [[Jan Olszewski]], ĉefministro de Pollando (m. [[2019]]) * [[1931]]: [[Claude Gacond]], svisa pedagogo, sekretario de [[Esperanto-Junularo de Svislando|EJS]] kaj de [[ILEI]]-sekcio, komitatano de [[Svisa Esperanto-Societo|SES]], Esperanto-instruisto en [[La Chaux-de-Fonds]], kunfondinto de [[Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia|CDELI]] kaj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], prelegisto ĉe Esperanto-elsendoj de [[Svisa Radio Internacia]] kaj populariganto de la ideoj de [[Edmond Privat]], [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] kaj de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|ilei]] (m. [[2024]]) * [[1935]]: [[Ron Paul]], membro de la [[Usona Domo de Reprezentantoj]] * [[1938]]: [[Klára Hadai G.]], rumania hungara grafikistino, tekstilistino * [[1941]]: [[Slobodan Miloŝeviĉ]], prezidento de Serbio kaj Jugoslavio (m. [[2006]]) * [[1944]]: [[Rajiv Gandhi]], [[ĉefministroj de Barato|ĉefministro de Barato]] (m. [[1991]]) * [[1944]]: [[Fausta Morganti Rossini]], san-marina [[pedagogo|pedagogino]], [[Regantaj kapitanoj (San-Marino)|reganta kapitano]] de [[San-Marino]] * [[1946]]: [[Klára Tamás]], hungara-usona grafikistino * [[1947]]: [[Julianna Holányi]], hungara pentristino, grafikistino * [[1947]]: [[Alan Lee]], angla [[Grafika fasonado|grafikisto]] kaj [[fantasto|fantast]]-ilustristo * [[1961]]: [[Greg Egan]], aŭstralia matematikisto kaj verkisto de [[sciencfikcio]] * [[1964]]: [[István Erőss]], hungara grafikisto, docento * [[1964]]: [[Dörte Hansen]], germana verkistino, ĵurnalistino kaj socia lingvistino * [[1979]]: [[Zsolt Zayzon]], hungara aktoro * [[1983]]: [[Andrew Garfield]], usona-brita aktoro * [[1987]]: [[Julianna Czikó]], rumania hungara aktorino * [[1987]]: [[Kristina|Kristina Peláková]], slovaka kantistino, [[pop-muziko|popmuzikistino]] * [[1992]]: [[Demi Lovato]], usona kantistino, aktorino kaj komponistino * [[2003]]: [[Gabriel de Belgio|Gabrielo, princo de Belgio]] == Mortoj == * [[651]]: [[Oswin]], reĝo de Deira, Anglio (n. nekonata) * [[1153]]: [[Bernardo de Clairvaux]], franca [[abato]], fondinto de la [[cistercianoj]], [[doktoro de eklezio]], teologo, filozofo, sanktulo (n. [[1090]]) * [[1528]]: [[Georg von Frundsberg]], germana [[militisto]] (n. [[1473]]) * [[1611]]: [[Tomás Luis de Victoria]], hispana komponisto (n. [[1548]]) * [[1639]]: [[Martin Opitz]], germana poeto kaj tradukisto (n. [[1597]]) * [[1672]]: [[Johan de Witt]], nederlanda matematikisto kaj politikisto (n. [[1625]]) * [[1720]]: [[Jean L'Archevêque]], franca esploristo kaj soldato (n. [[1672]]) * [[1813]]: [[Jan Křtitel Vaňhal]], ĉeĥa komponisto (n. [[1739]]) * [[1821]]: [[Doroteo de Kuronio]], kuronia nobelino kaj salon-gvidantino (n. [[1761]]) * [[1823]]: [[Pio la 7-a]], papo (n. [[1742]]) * [[1823]]: [[Friedrich Arnold Brockhaus]], germana eldonisto, iniciatinto kaj eldoninto de ''[[Brockhaus Enzyklopädie]]'' (n. [[1772]]) * [[1843]]: [[Hrihorij Kvitka-Osnovjanenko]], ukraina verkisto (n. [[1778]]) * [[1854]]: [[Friedrich Schelling]], germana filozofo (n. [[1775]]) * [[1910]]: [[August Robert Wolff]], pola librovendisto kaj eldonisto (n. [[1833]]) * [[1912]]: [[József Samassa]], hungara ĉefepiskopo de [[Eger]], kardinalo, parlamentano (n. [[1828]]) * [[1913]]: [[Austin Richardson]], [[brita esperantisto]], [[abato]], partoprenanto de [[UK 1913]], animo de [[Katolika Esperanto-movado]], prezidanto de [[IKUE]], direktoro de "[[Espero Katolika]]", vic-prezidanto de [[Belga Ligo Esperantista]], defendanto de [[Lingvo Internacia]] kontraŭ [[idisto]]j (n. [[1843]]) * [[1914]]: [[Pio la 10-a]], papo, sanktulo, favora al [[esperanto]] (n. [[1835]]) * [[1915]]: [[Paul Ehrlich]], germana Nobelpremiita kemiisto kaj [[medicinisto]] (n. [[1854]]) * [[1915]]: [[József Miletz]], hungara [[pioniro de Esperanto]] en [[Budapeŝto]] kaj [[Kispest]], poŝtŝparkasa oficisto (n. [[1865]]) * [[1917]]: [[Adolf Von Baeyer]], germana Nobelpremiita kemiisto (n. [[1835]]) * [[1919]]: [[Ivan Luckeviĉ]], belorusa publicisto, arkeologo, kuniniciatinto de [[Belorusa Popola Respubliko]] (n. [[1881]]) * [[1926]]: [[Sándor Máté]], hungara bibliotekisto, bibliografo, literaturhistoriisto (n. [[1846]]) * [[1928]]: [[George Brinton McClellan Harvey]], usona eldonisto, diplomato, prezidanto de [[Esperanto-Asocio de Norda Ameriko]] kaj [[idisto]] (n. [[1864]]) * [[1936]]: [[Helena Hempel]], pola socia aktivulino, estraranino de Societo Espero en [[Lvovo]], aktorino kaj reĝisorino de kelkaj [[Esperanto-teatro|Esperanto-teatraĵo]]j, trifoja laŭdatino de [[Floraj Ludoj]] (n. [[1846]]) * [[1942]]: [[Mihály Gyerkes]], rumania hungara instruisto, redaktoro, lernolibroverkisto (n. [[1873]]) * [[1944]]: [[Leon Chwistek]], pola verkisto, profesoro, filozofo, pentristo kaj matematikisto (n. [[1884]]) * [[1944]]: [[Irena Nelkenowa]], pola [[filologio|filologino]], [[oficiro]] de [[konspiro|konspira]] virina Sekurec-Korpuso (n. [[1899]]) * [[1945]]: [[Alexander Roda Roda]], aŭstra verkisto kaj publicisto (n. [[1872]]) * [[1952]]: [[Kurt Schumacher]], germana politikisto, [[gvidanto de opozicio]] (n. [[1895]]) * [[1959]]: [[Alfred Kubin]], aŭstra verkisto kaj artisto (n. [[1877]]) * [[1961]]: [[Percy Williams Bridgman]], usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1882]]) * [[1973]]: [[Kálmán Szőcs]], rumania hungara poeto (n. [[1942]]) * [[1981]]: [[Sándor Radó]], hungara geografo kaj soveta spiono (n. [[1899]]) * [[1982]]: [[Géza Berey]], rumania hungara ĵurnalisto (n. [[1908]]) * [[1989]]: [[George Adamson]], brita naturesploristo (n. [[1906]]) * [[1995]]: [[Hugo Pratt]], itala desegnisto de [[komikso]]j (n. [[1927]]) * [[1996]]: [[József Szabó (biologo)|József Szabó]], rumania hungara biologo, [[lernolibro]]-verkisto kaj tradukisto (n. [[1911]]) * [[1997]]: [[Sándor Bagdi]], hungara-israela verkisto (n. [[1925]]) * [[2001]]: Sir [[Fred Hoyle]], angla astronomo, [[kosmologio|kosmologo]], teoria [[astrofizikisto]], verkisto pri [[sciencfikcio]] (n. [[1915]]) * [[2002]]: [[Aristóphio Andrade Alves]], brazila [[esperantisto]] instruinta familianojn el [[Maceió]] (n. [[1929]]) * [[2007]]: [[Sándor Tóth (matematikisto)|Sándor Tóth]], hungara matematikhistoriisto (n. [[1913]]) * [[2007]]: [[Michael Danzinger]], aŭstra komponisto kaj pianisto (n. [[1914]]) * [[2012]]: [[Meles Zenawi]], prezidento kaj ĉefministro de [[Etiopio]] (n. [[1955]]) * [[2013]]: [[Marian McPartland]], usona pianistino kaj ĵazmuzikistino (n. [[1918]]) * [[2013]]: [[Ewa Petelska]], pola scenaristino kaj filma reĝisorino (n. [[1920]]) * [[2014]]: [[B.K.S. Iyengar]], barata instruisto de [[Hatha Jogo]], kreinto de propra [[skolo]] (n. [[1918]]) * [[2016]]: [[Detlev Blanke]], germana [[interlingvisto]] kaj [[esperantologo]], specialiĝinta pri [[terminologio]], kunredaktoro de [[Language Problems and Language Planning]], [[Esperantologio / Esperanto Studies]], estrarano de la [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]], honora prezidanto de [[Gesellschaft für Interlinguistik]] (n. [[1941]]) * [[2017]]: [[Jerry Lewis]], usono aktoro, komikisto kaj reĝisoro (n. [[1926]]) * [[2018]]: [[Uri Avnery]], israela verkisto kaj publicisto (n. [[1923]]) * [[2020]]: [[Piotr Szczepanik]], pola kantisto, aktoro kaj gitaristo (n. [[1942]]) * [[2025]]: [[Paul T. C. Kempeneers]], belga lingvisto kaj esperantisto (n. [[1935]]) * [[2025]]: [[Raita Pyhälä]], finna esperantistino (n. [[1939]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Sankta Bernardo]], [[abato]] kaj [[doktoro de la eklezio]] ** [[Oswin]], [[anglosaksoj|anglosaksa]] reĝo de [[Deira]] ** [[Samuelo]], biblia [[profeto]] * [[Nacia tago]] en [[Hungario]], festo de Sankta [[Stefano]], ŝtatfondinto kaj unua hungara reĝo; pliaj tagoj estas la [[15-a de marto]] kaj la [[23-a de oktobro]] * [[Nacia tago]] en [[Estonio]], reakiro de la sendependeco ([[1991]]); plia nacia tago estas la [[24-a de februaro]] * [[Maroko]]: Festo de Revolucio de la [[Reĝo]] kaj la [[Popolo]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''20-a de aŭgusto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; {{Projektoj|wikinewscat=20-a de aŭgusto}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. [[Kategorio:20-a de aŭgusto| ]] [[Kategorio:Aŭgusto|20]] [[Kategorio:20-a tago de la monato|#08]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0820]] 8b9oc8owoz3hc85rve255ova3wy5cb2 9490393 9490391 2026-10-08T13:47:16Z Aidas 3488 Laso de ligilo esploristo de [[Judkristana sinagogo|judkristanismo]] sencas 9490393 wikitext text/x-wiki {{KalendaroAŭgusto}} {{aŭgusto}} La '''20-a de aŭgusto''' estas la 232-a tago de la jaro (la 233-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 133 tagoj restas. Je la 20-a de aŭgusto okazis, interalie: == Eventoj == * [[636]]: [[Islama ekspansio]] al la [[Bizanca Imperio]] komenciĝis: kadre de la [[Arab-bizancaj militoj]] okazis la [[Batalo de Jarmuk]] - islama armeo de [[Raŝiduna Kaliflando]] komandata de [[Ĥalid ibn Ŭalid]] venkis la bizancan en batalo apud [[rivero]] Jarmuk (alfluo de [[Jordano]]) * [[917]]: [[Bizanca Imperio]]: Venko de bulgara armeo super la bizanca en batalo de rivero Anchialos (proksime al [[Burgaso]]) * [[1012]]: Dum pola-germana milito [[Boleslao la 1-a (Pollando)|Boleslao la 1-a]] konkeris kaj bruligis fortikaĵon [[Lebus|Lubusz]] * [[1083]]: Papo [[Gregorio la 7-a]] anoncis [[sanktulo]] la reĝon de [[Hungario]] [[Stefano la 1-a (Hungario)|Stefanon la 1-a]] * [[1191]]: Tria [[krucmilitoj|krucmilito]]: laŭ ordono de reĝo de Anglio [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a]] 2700 malliberigitajn defendantojn de [[Akko]] estis mortigitaj * [[1206]]: Henriko de [[Graflando Flandrio|Flandrio]] kroniĝis en [[Konstantinopolo]] kiel reganto de [[Latina imperio]] * [[1308]]: En [[Kastelo de Chinon]] finiĝis tritaga [[pergameno de Chinon|enketa esploro]] de la plej superaj altranguloj de [[templanoj]], farita de tri [[kardinalo]]j, delegitoj de papo [[Klemento la 5-a]] * [[1400]]: [[Venceslao la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Venceslao la 1-a]] estis detronigita el la [[Sankta Romia Imperio|romia-germana trono]] * [[1409]]: [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] konkeris kaj bruligis [[kastelo]]n en [[Dobrzyń nad Wisłą]] * [[1416]]: [[Pollando]]: [[Grabów nad Prosną]] iĝis urbo * [[1609]]: Imperiestro [[Rudolfo la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Rudolfo la 2-a]] eldonis ''Majestan leteron'' garantiantan liberon de [[kredo]] al [[protestantismo|protestantoj]] en [[Silezio]] * [[1619]]: [[Princo de Transilvanio]] [[Gábor Bethlen (reganto)|Gabor Betlen]] aliancis kun ĉeĥaj bienposedantoj; 20 unuaj nigrahaŭtaj [[sklavo]]j estis alveturigitaj sur ferdeko de nederlanda [[ŝipo]] ĝis [[Jamestown (Virginio)|Jamestown]], la unua firma angla [[setlado|setlejo]] en [[Nordameriko]] * [[1648]]: [[Tridekjara milito]]: venko de franca armeo super la hispana en batalo de [[Lens (Pas-de-Calais)|Lens]] * [[1710]]: [[Milito de hispana sukcedo]]: aliancaj armeoj venkis la hispanan en batalo de [[Zaragozo]] * [[1728]]: Dana esploristo [[Vitus Bering]] malkovris insulon inter Rusio kaj [[Alasko]], kiun li nomis [[Insulo Sankta Laŭrenco]], honore de la sankta tago * [[1794]]: [[Insurekcio de Kościuszko]]: en Grandpulujo eksplodis ribelo kontraŭ [[Reĝlando Prusio]] * [[1820]]: Unuan fojon oni ekkantis [[himno]]n de [[Ĉilio]] * [[1847]]: [[Meksika-Usona Milito]]: venko de usona armeo en bataloj de Contreras (apud [[Meksik-urbo]]) kaj de Churubusco * [[1858]]: [[Charles Darwin]] publikigis sian teorion pri evoluo per [[natura selektado]] en "Journal of the Proceedings of the Linnean Society of London" * [[1869]] Hamburga [[Kunsthalle (Hamburgo)|Kunsthalle]] malfermiĝis ([[Artgalerio]]) * [[1882]]: En [[Katedralo de Kristo Savinto]] en [[Moskvo]] okazis premiero de la orkestra ''[[Uverturo 1812]]'' de [[Pjotr Iljiĉ Ĉajkovskij]] * [[1905]]: [[Sun Jatsen]], Song Jiaoren kaj aliaj fondis [[Tongmenghui]], [[sekreta societo|sekretan societon]] dediĉitan al renverso de la [[dinastio Qing]] en [[Ĉinio]] * [[1912]]: Usona [[inventisto]] [[Thomas Alva Edison]] patentigis [[fonografo]]n kaj [[akumulatoro]]n * [[1914]]: [[Unua Mondmilito]]: Dum la germana [[invado]] de [[Belgio]] [[Bruselo]] estis konkerita * [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Kapitulaco]] antaŭ germanoj de [[fortikaĵo]]j Modlin kaj [[Zakroczym]] defendataj de rusoj (apud enfluo de [[Narevo]] al [[Vistulo]]); [[Italio]] deklaris militon al [[Turkio]] * [[1917]]: [[Sándor Wekerle]] la trian fojon iĝis ĉefministro de Hungario * [[1920]]: [[Dua Silezia Ribelo]] eksplodis (nokte de la 19-a/20-a de aŭgusto); [[Pola-bolŝevika milito|Soveta-Pola Milito]]: [[Ruĝa Armeo]] komencis retiriĝi de la Sud-Okcidenta Fronto — komandanto de la 1-a Ĉevala Armeo plenumis ordonon de Sergej Kamenev pri ĉesigo de la [[sturmo]] de [[Lvovo]] kaj apogo de armeoj de [[Miĥail Tuĥaĉevskij]] ĉe la [[Batalo de Varsovio (1920)|fronto apud Varsovio]]; apud [[Zamość]] [[fusilo|fusilistoj]] de la armeo de [[Ukraina Popola Respubliko]] sukcese batalis kontraŭ la Ruĝa Armeo; polaj unuoj venkis en batalo de la vilaĝeto Ostrożany, apud [[Drohiczyn (Podlaĥia provinco)|Drohiczyn]]; Amerika Profesia Futbala Asocio, la antaŭulo de [[National Football League]] fondiĝis * [[1926]]: Japana publika dissendanto [[Nippon Hōsō Kyōkai]] establiĝis * [[1939]]: [[Batalo de Halhin Gol]]: dum la japana-soveta limkonflikto komenciĝis ofensivo de soveta kaj mongola armeoj, komandata de [[Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov]]; [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Katowice]] okazis [[funebro|funebra]] ceremonio de [[Wojciech Korfanty]], pola gvidanto de [[Supra Silezio]], kiu iĝis [[manifestacio]] kontraŭ germanoj en [[Silezio]] * [[1940]]: [[Dua Mondmilito]]: en [[Meksikurbo]] agento de [[NKVD]] [[Ramón Mercader]] faris sukcesan atencon kontraŭ [[Lev Trockij]]; en [[Biskaja golfo]] brita [[submarŝipo]] sinkigis U-Boot U-51 — pereis la tuta 43-persona skipo; [[Anglio]]: proklamo de [[krizostato]]; Ĉina Fronto: komencita atako de 8-a Armeo kontraŭ japanaj trupoj en [[norda Ĉinio]] - t.n. batalo de 100 [[regimento]]j (ĝis la 5-a de decembro); [[specialisto]] pri [[selekta bredado]] [[Nikolaj Vavilov]] arestita * [[1941]]: [[Dua Mondmilito]]: Germanaj okupantoj ekzekutis 800 polojn apud [[Ivano-Frankivsk|Stanisławów]], en la Nigra Arabaro * [[1942]]: [[Operaco Reinhardt]]: germanaj unuoj pafmortigis 1210 judojn el [[geto]] en [[Kremeneco]]; oni likvidis geton en Falenica (nun kvartalo de [[Varsovio]]); [[deportado]] de 21 mil judoj el geto en [[Kielce]] al [[ekstermejo]] [[Treblinka]] komenciĝis (1200-1500 murditaj surloke); ĉ. 360 [[judoj]] de likvidata [[geto]] en [[Grybów]] estis pafmortigitaj de germanaj unuoj apud [[Nowy Sącz]]; [[Sovetunio|soveta]] aeratako kontraŭ nazioj en [[Varsovio]] * [[1943]]: [[Bulgario]]: brit-usona bombado de [[Pleven]], [[provinco Pleven]] kaj [[provinco Razgrad]] * [[1944]]: en [[Czechowice-Dziedzice]] ekfunkciis filio de [[koncentrejo]] en [[Aŭŝvico (koncentreja komplekso)|Aŭŝvico]]; soveta [[Iași]]-[[Kiŝinevo]]-ofensivo komenciĝis * [[1945]]: [[Soveta invado de Manĉurio]]: [[Ruĝa Armeo]] konkeris [[Harbino]]n * [[1947]]: [[Militkrimo]]j: [[Nurenbergaj procesoj|Nurenberga proceso]] de germanaj [[kuracisto]]j, akuzitaj pri [[genocido]], finiĝis: 7 [[militkrimo|militkrimuloj]] el 23 estis kondamnitaj al [[mortpuno]] * [[1949]]: [[konstitucio]] de [[Hungario]] ekvalidis * [[1950]]: [[Kroatio]]: la [[9-a Ŝakolimpiko]] komenciĝis en [[Dubrovnik]], kun partopreno de 16 landoj; [[Korea milito]]: [[Armitaj fortoj]] de [[UN]] defendis [[Teguo]]n, atakitan de [[Nord-Koreio]] * [[1953]]: [[Sultano]] de [[Maroko]] [[Mohamedo la 5-a (Maroko)|Mohamedo la 5-a]] estis faligita * [[1955]]: [[Alĝeria Milito de Sendependeco]]: kelktagaj kontraŭfrancaj [[tumulto]]j eksplodis en [[Alĝerio]] kaj [[Maroko]], en kiuj pli ol 500 personoj pereis; kvintaga [[masakro]] de Philippeville (aktuale [[Skikda]]) komencita * [[1959]]: [[Pola Popola Respubliko]]: Armea [[minado|Minista]] Korpuso malfondiĝis * [[1960]]: [[Senegalo]] proklamis sendependecon (de [[Federacio Malio]]); soveta testa [[artefarita satelito]] post du tagoj revenis kun du [[hundo|hundinoj]] — ili estis unuaj [[bestoj]] revenintaj vivaj el la [[kosmo|kosma spaco]] * [[1963]]: En [[militisto|Militista]] Teknika Akademio en [[Varsovio]] oni funkciigis unuan polan [[lasero]]n * [[1968]]: [[Invado de soldataroj de Varsovia Traktato en Ĉeĥoslovakion]]: armeoj de [[Sovetunio]], [[Pollando]], [[Hungario]], [[Bulgario]] kaj [[Germana Demokratia Respubliko|GDR]] invadis [[Ĉeĥoslovakio]]n nokte post la tago * [[1969]]: [[Studioj Abbey Road]]: [[The Beatles]] lastfoje renkontiĝis en [[sonregistrejo]] kompletigante laboron pri la [[muzikalbumo]] ''[[Abbey Road]]'' * [[1971]]: [[Stanforda malliberejo-eksperimento]], unu el la plej fifamaj [[psikologio|psikologiaj]] esploroj, finiĝis post ses tagoj, kiam la simulado fariĝis tro ofenda * [[1977]]: Lanĉo de la usona [[kosmosondilo]] [[Voyager 2]] * [[1980]]: En Rezolucio 478, [[Sekureca Konsilio de Unuiĝintaj Nacioj]] kondamnis anekson de [[Orienta Jerusalemo]] flanke de [[Israelo]] en la [[Sestaga milito]]; itala montgrimpisto [[Reinhold Messner]] unuafoje solece grimpis [[Mount Everest]]; ministerio pri Interligiteco de [[Ukraina SSR]] ordonis [[Ĵamstacio|ĵamadon]] de la [[radiostacio]]j [[Voĉo de Usono]], [[BBC]] kaj [[Deutsche Welle]]; pola sindikato "[[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]": sekureca servo arestis pli ol 20 membrojn kaj kunlaborantojn de la [[Komitato por Defendo de Laboristoj]]; alvoko de 64 polaj [[intelektulo]]j al komenco de interparoloj kun Interfaka Strika Komitato ĉe la [[Strikoj en la Pola Marbordo|Pola Marbordo]] * [[1987]]: Fakuloj de [[Okcident-Eŭropa Unio]] en [[Hago]] pripensas komunan agadon por sekurigi [[naftodukto]]jn en la [[Persa Golfo]] * [[1988]]: [[Proksima Oriento]]: [[iraka-irana milito]] finiĝis; ĉirkaŭ 60 mil [[hektaro]]j de [[arbaro]]j bruliĝis en [[Nacia Parko Yellowstone]] kaj ties ĉirkaŭaĵoj; en [[tertremo]] en [[Nepalo]] kaj [[Barato]] ĉirkaŭ 1450 personoj pereis * [[1991]]: [[Estonio]] proklamis [[sendependeco]]n * [[1993]]: [[Internacia Kortumo]] ordonis al [[Aŭstralio]] pagi al [[Nauro]] rekompencon egalan al 107 milionoj da [[aŭstralia dolaro|aŭstraliaj dolaroj]] pro malutiloj kaŭzitaj de ekspluato de [[fosforito]]j dum aŭstralia regado super la [[insulo]] * [[1995]]: [[Hinduisma templo]], tiutempe la plej granda ekster [[Barato]], malfermiĝas en [[Londono]] * [[2008]]: Flugo Spanair 5022 kraŝis ĵus post ekflugo de [[Flughaveno Madrido-Baraĥo]] - 154 homoj pereis * [[2009]]: Oficanta prezidento de [[Afganujo]] [[Hamid Karzai]] estis refoje elektita; jamajka kuristo [[Usain Bolt]] plibonigis en [[Berlino]] sian mondrekordon pri 200-metra kurado (19,9 s) * [[2011]]: En [[katastrofo]] de [[Boeing]] 737 en nova teritorio [[Nunavuto]] de Kanado 12 personoj pereis kaj 3 vundiĝis * [[2012]]: Absoluta [[temperaturo|temperatura]] rekordo en la historio de [[mezuro]]j en [[Ĉeĥio]] registriĝis, kiam [[meteologio|meteologoj]] en [[Dobřichovice]] ([[distrikto Prago-okcidento]]) mezuris temperaturon de 40,4 [[grado de Celsio|gradoj de Celsio]] * [[2014]]: En [[Gubernio Hiroŝima]] dum intensa tuttaga [[pluvo]] pro [[terglito]]j 72 [[japanoj]] pereis * [[2016]]: [[Terorismo]]: 57 [[kurdoj]] pereis kaj 66 vundiĝis dum bomba atenco de [[sinmortigo|sinmortiginto]] kontraŭ partoprenantoj de [[nupto]] en turka [[Gaziantep]] * [[2018]]: Lige al [[inflaciego]] en [[Venezuelo]] oni reformis [[venezuela bolivaro|venezuelan bolivaron]] skale de 100 000:1 == Naskiĝoj == * [[1086]]: [[Boleslavo la 3-a Kurbabuŝa]], pola princo (m. [[1138]]) * [[1337]]: [[Ŝaho Ruĥo (Timuridoj)|Ŝaho Ruĥo]], reganto el dinastio [[Timuridoj]] (m. [[1447]]) * [[1561]]: [[Jacopo Peri]], itala komponisto kaj kantisto ([[tenoro]]) (m. [[1633]]) * [[1601]]: [[Pierre de Fermat]], franca matematikisto (m. [[1665]]) * [[1664]]: [[János Pálffy (palatino)|János Pálffy]], hungara soldato, politikisto, [[palatino (Hungario)|palatino]] (m. [[1751]]) * [[1683]]: [[Johann Georg Schröter]], germana orgenkonstruisto (m. [[1747]]) * [[1695]]: [[Marie-Louise-Élisabeth d'Orléans]], [[duko de Berry|franca dukino]] (m. [[1719]]) * [[1779]]: [[Jöns Jacob Berzelius]], sveda mineralogo, kuracisto, kemiisto (m. [[1848]]) * [[1799]]: [[James Prinsep]], angla [[orientalistiko|orientalisto]] (m. [[1840]]) * [[1819]]: [[István Gorove]], hungara politikisto, ministro, ekonomikisto (m. [[1881]]) * [[1825]]: [[Bernhard Jülg]], germana filologo kaj lingvisto (m. [[1886]]) * [[1827]]: [[Josef Strauss]], aŭstra arkitekto, inventisto kaj komponisto (m. [[1870]]) * [[1827]]: [[Sándor Szilágyi (historiisto)|Sándor Szilágyi]], hungara historiisto kaj akademiano (m. [[1899]]) * [[1833]]: [[Benjamin Harrison]], prezidento de Usono (m. [[1901]]) * [[1845]]: [[Adam Chmielowski]], pola pentristo, partoprenanto de la [[Januara Ribelo]], sanktulo (m. [[1916]]) * [[1847]]: [[Bolesław Prus]], pola publicisto kaj [[prozo|prozisto]] (m. [[1912]]) * [[1852]]: [[Lajos Varjassy]], hungara, rumania hungara juristo, politikisto (m. [[1934]]) * [[1854]]: [[Paul Schlenther]], germana verkisto kaj filozofo (m. [[1916]]) * [[1861]]: [[Christian Wilhelm Arminius]], germana verkisto kaj instruisto (m. [[1917]]) * [[1878]]: [[Jakub Deml]], ĉeĥa katolika pastro, poeto, verkisto, tradukisto (m. [[1961]]) * [[1879]]: [[Robert William Seton-Watson]], brita historiisto (m. [[1951]]) * [[1884]]: [[Rudolf Bultmann]], germana [[pastoro]] kaj [[teologo]], esploristo de [[Judkristana sinagogo|judkristanismo]] (m. [[1976]]) * [[1885]]: [[József Gelei]], hungara zoologo, universitata profesoro (m. [[1952]]) * [[1885]]: [[Lajos Ütő]], rumania hungara unitariisma eklezia verkisto (m. [[1977]]) * [[1886]]: [[Paul Tillich]], german-usona [[protestantismo|protestanta]] teologo kaj filozofo (m. [[1965]]) * [[1889]]: [[Wilhelm Flitner]], germana literaturhistoriisto (m. [[1990]]) * [[1897]]: [[Oszkár Ascher]], hungara aktoro, reĝisoro, verkisto (m. [[1965]]) * [[1890]]: [[H. P. Lovecraft]], usona verkisto de fantazia kaj horora fikcio (m. [[1937]]) * [[1898]]: [[Vilhelm Moberg]], sveda ĵurnalisto, verkisto, historiisto (m. [[1973]]) * [[1901]]: [[Salvatore Quasimodo]], itala Nobelpremiita poeto, eseisto, verkisto (m. [[1968]]) * [[1905]]: [[Artúr Plesz, Plesz-Páll]], rumania hungara-israela ĵurnalisto, redaktoro, verkisto (m. [[1968]]) * [[1905]]: [[Jack Teagarden]], usona muzikisto, [[trombonisto]] kaj kantisto (m. [[1964]]) * [[1908]]: [[Julian Aleksandrowicz]], pola [[interna medicino|interna medicinisto]], [[hematologio|hematologo]], filozofo pri medicino, [[ekologio|ekologo]] (m. [[1988]]) * [[1910]]: [[Eero Saarinen]], finna arkitekto kaj [[dezajnisto]] (m. [[1961]]) * [[1921]]: [[Romuald Spasowski]], pola [[diplomato]] (m. [[1995]]) * [[1921]]: [[Bolesław Pylak]], pola katolika [[kleriko]], profesoro, ĉefepiskopo de [[Lublin]] (m. [[2019]]) * [[1924]]: [[István Szerdahelyi]], hungara [[lingvoscienco|lingvosciencisto]], vortaristo, pedagogo kaj [[esperantologio|esperantologo]] (m. [[1987]]) * [[1924]]: [[Zádor Tordai]], hungara filozofo (m. [[2010]]) * [[1926]]: [[Vytautas Mažiulis]], litova lingvisto (m. [[2009]]) * [[1930]]: [[Jan Olszewski]], ĉefministro de Pollando (m. [[2019]]) * [[1931]]: [[Claude Gacond]], svisa pedagogo, sekretario de [[Esperanto-Junularo de Svislando|EJS]] kaj de [[ILEI]]-sekcio, komitatano de [[Svisa Esperanto-Societo|SES]], Esperanto-instruisto en [[La Chaux-de-Fonds]], kunfondinto de [[Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia|CDELI]] kaj de [[Kultura Centro Esperantista|KCE]], prelegisto ĉe Esperanto-elsendoj de [[Svisa Radio Internacia]] kaj populariganto de la ideoj de [[Edmond Privat]], [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] kaj de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|ilei]] (m. [[2024]]) * [[1935]]: [[Ron Paul]], membro de la [[Usona Domo de Reprezentantoj]] * [[1938]]: [[Klára Hadai G.]], rumania hungara grafikistino, tekstilistino * [[1941]]: [[Slobodan Miloŝeviĉ]], prezidento de Serbio kaj Jugoslavio (m. [[2006]]) * [[1944]]: [[Rajiv Gandhi]], [[ĉefministroj de Barato|ĉefministro de Barato]] (m. [[1991]]) * [[1944]]: [[Fausta Morganti Rossini]], san-marina [[pedagogo|pedagogino]], [[Regantaj kapitanoj (San-Marino)|reganta kapitano]] de [[San-Marino]] * [[1946]]: [[Klára Tamás]], hungara-usona grafikistino * [[1947]]: [[Julianna Holányi]], hungara pentristino, grafikistino * [[1947]]: [[Alan Lee]], angla [[Grafika fasonado|grafikisto]] kaj [[fantasto|fantast]]-ilustristo * [[1961]]: [[Greg Egan]], aŭstralia matematikisto kaj verkisto de [[sciencfikcio]] * [[1964]]: [[István Erőss]], hungara grafikisto, docento * [[1964]]: [[Dörte Hansen]], germana verkistino, ĵurnalistino kaj socia lingvistino * [[1979]]: [[Zsolt Zayzon]], hungara aktoro * [[1983]]: [[Andrew Garfield]], usona-brita aktoro * [[1987]]: [[Julianna Czikó]], rumania hungara aktorino * [[1987]]: [[Kristina|Kristina Peláková]], slovaka kantistino, [[pop-muziko|popmuzikistino]] * [[1992]]: [[Demi Lovato]], usona kantistino, aktorino kaj komponistino * [[2003]]: [[Gabriel de Belgio|Gabrielo, princo de Belgio]] == Mortoj == * [[651]]: [[Oswin]], reĝo de Deira, Anglio (n. nekonata) * [[1153]]: [[Bernardo de Clairvaux]], franca [[abato]], fondinto de la [[cistercianoj]], [[doktoro de eklezio]], teologo, filozofo, sanktulo (n. [[1090]]) * [[1528]]: [[Georg von Frundsberg]], germana [[militisto]] (n. [[1473]]) * [[1611]]: [[Tomás Luis de Victoria]], hispana komponisto (n. [[1548]]) * [[1639]]: [[Martin Opitz]], germana poeto kaj tradukisto (n. [[1597]]) * [[1672]]: [[Johan de Witt]], nederlanda matematikisto kaj politikisto (n. [[1625]]) * [[1720]]: [[Jean L'Archevêque]], franca esploristo kaj soldato (n. [[1672]]) * [[1813]]: [[Jan Křtitel Vaňhal]], ĉeĥa komponisto (n. [[1739]]) * [[1821]]: [[Doroteo de Kuronio]], kuronia nobelino kaj salon-gvidantino (n. [[1761]]) * [[1823]]: [[Pio la 7-a]], papo (n. [[1742]]) * [[1823]]: [[Friedrich Arnold Brockhaus]], germana eldonisto, iniciatinto kaj eldoninto de ''[[Brockhaus Enzyklopädie]]'' (n. [[1772]]) * [[1843]]: [[Hrihorij Kvitka-Osnovjanenko]], ukraina verkisto (n. [[1778]]) * [[1854]]: [[Friedrich Schelling]], germana filozofo (n. [[1775]]) * [[1910]]: [[August Robert Wolff]], pola librovendisto kaj eldonisto (n. [[1833]]) * [[1912]]: [[József Samassa]], hungara ĉefepiskopo de [[Eger]], kardinalo, parlamentano (n. [[1828]]) * [[1913]]: [[Austin Richardson]], [[brita esperantisto]], [[abato]], partoprenanto de [[UK 1913]], animo de [[Katolika Esperanto-movado]], prezidanto de [[IKUE]], direktoro de "[[Espero Katolika]]", vic-prezidanto de [[Belga Ligo Esperantista]], defendanto de [[Lingvo Internacia]] kontraŭ [[idisto]]j (n. [[1843]]) * [[1914]]: [[Pio la 10-a]], papo, sanktulo, favora al [[esperanto]] (n. [[1835]]) * [[1915]]: [[Paul Ehrlich]], germana Nobelpremiita kemiisto kaj [[medicinisto]] (n. [[1854]]) * [[1915]]: [[József Miletz]], hungara [[pioniro de Esperanto]] en [[Budapeŝto]] kaj [[Kispest]], poŝtŝparkasa oficisto (n. [[1865]]) * [[1917]]: [[Adolf Von Baeyer]], germana Nobelpremiita kemiisto (n. [[1835]]) * [[1919]]: [[Ivan Luckeviĉ]], belorusa publicisto, arkeologo, kuniniciatinto de [[Belorusa Popola Respubliko]] (n. [[1881]]) * [[1926]]: [[Sándor Máté]], hungara bibliotekisto, bibliografo, literaturhistoriisto (n. [[1846]]) * [[1928]]: [[George Brinton McClellan Harvey]], usona eldonisto, diplomato, prezidanto de [[Esperanto-Asocio de Norda Ameriko]] kaj [[idisto]] (n. [[1864]]) * [[1936]]: [[Helena Hempel]], pola socia aktivulino, estraranino de Societo Espero en [[Lvovo]], aktorino kaj reĝisorino de kelkaj [[Esperanto-teatro|Esperanto-teatraĵo]]j, trifoja laŭdatino de [[Floraj Ludoj]] (n. [[1846]]) * [[1942]]: [[Mihály Gyerkes]], rumania hungara instruisto, redaktoro, lernolibroverkisto (n. [[1873]]) * [[1944]]: [[Leon Chwistek]], pola verkisto, profesoro, filozofo, pentristo kaj matematikisto (n. [[1884]]) * [[1944]]: [[Irena Nelkenowa]], pola [[filologio|filologino]], [[oficiro]] de [[konspiro|konspira]] virina Sekurec-Korpuso (n. [[1899]]) * [[1945]]: [[Alexander Roda Roda]], aŭstra verkisto kaj publicisto (n. [[1872]]) * [[1952]]: [[Kurt Schumacher]], germana politikisto, [[gvidanto de opozicio]] (n. [[1895]]) * [[1959]]: [[Alfred Kubin]], aŭstra verkisto kaj artisto (n. [[1877]]) * [[1961]]: [[Percy Williams Bridgman]], usona fizikisto Nobelpremiita (n. [[1882]]) * [[1973]]: [[Kálmán Szőcs]], rumania hungara poeto (n. [[1942]]) * [[1981]]: [[Sándor Radó]], hungara geografo kaj soveta spiono (n. [[1899]]) * [[1982]]: [[Géza Berey]], rumania hungara ĵurnalisto (n. [[1908]]) * [[1989]]: [[George Adamson]], brita naturesploristo (n. [[1906]]) * [[1995]]: [[Hugo Pratt]], itala desegnisto de [[komikso]]j (n. [[1927]]) * [[1996]]: [[József Szabó (biologo)|József Szabó]], rumania hungara biologo, [[lernolibro]]-verkisto kaj tradukisto (n. [[1911]]) * [[1997]]: [[Sándor Bagdi]], hungara-israela verkisto (n. [[1925]]) * [[2001]]: Sir [[Fred Hoyle]], angla astronomo, [[kosmologio|kosmologo]], teoria [[astrofizikisto]], verkisto pri [[sciencfikcio]] (n. [[1915]]) * [[2002]]: [[Aristóphio Andrade Alves]], brazila [[esperantisto]] instruinta familianojn el [[Maceió]] (n. [[1929]]) * [[2007]]: [[Sándor Tóth (matematikisto)|Sándor Tóth]], hungara matematikhistoriisto (n. [[1913]]) * [[2007]]: [[Michael Danzinger]], aŭstra komponisto kaj pianisto (n. [[1914]]) * [[2012]]: [[Meles Zenawi]], prezidento kaj ĉefministro de [[Etiopio]] (n. [[1955]]) * [[2013]]: [[Marian McPartland]], usona pianistino kaj ĵazmuzikistino (n. [[1918]]) * [[2013]]: [[Ewa Petelska]], pola scenaristino kaj filma reĝisorino (n. [[1920]]) * [[2014]]: [[B.K.S. Iyengar]], barata instruisto de [[Hatha Jogo]], kreinto de propra [[skolo]] (n. [[1918]]) * [[2016]]: [[Detlev Blanke]], germana [[interlingvisto]] kaj [[esperantologo]], specialiĝinta pri [[terminologio]], kunredaktoro de [[Language Problems and Language Planning]], [[Esperantologio / Esperanto Studies]], estrarano de la [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]], honora prezidanto de [[Gesellschaft für Interlinguistik]] (n. [[1941]]) * [[2017]]: [[Jerry Lewis]], usono aktoro, komikisto kaj reĝisoro (n. [[1926]]) * [[2018]]: [[Uri Avnery]], israela verkisto kaj publicisto (n. [[1923]]) * [[2020]]: [[Piotr Szczepanik]], pola kantisto, aktoro kaj gitaristo (n. [[1942]]) * [[2025]]: [[Paul T. C. Kempeneers]], belga lingvisto kaj esperantisto (n. [[1935]]) * [[2025]]: [[Raita Pyhälä]], finna esperantistino (n. [[1939]]) == Specialaj tagoj kaj festoj == * [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: ** [[Sankta Bernardo]], [[abato]] kaj [[doktoro de la eklezio]] ** [[Oswin]], [[anglosaksoj|anglosaksa]] reĝo de [[Deira]] ** [[Samuelo]], biblia [[profeto]] * [[Nacia tago]] en [[Hungario]], festo de Sankta [[Stefano]], ŝtatfondinto kaj unua hungara reĝo; pliaj tagoj estas la [[15-a de marto]] kaj la [[23-a de oktobro]] * [[Nacia tago]] en [[Estonio]], reakiro de la sendependeco ([[1991]]); plia nacia tago estas la [[24-a de februaro]] * [[Maroko]]: Festo de Revolucio de la [[Reĝo]] kaj la [[Popolo]] == Tagoj de [[semajno]] == La '''20-a de aŭgusto''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]): * [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]]; * [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]]; * [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]]; * [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]]; {{Projektoj|wikinewscat=20-a de aŭgusto}} * [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]]; * [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]]; * [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]]. [[Kategorio:20-a de aŭgusto| ]] [[Kategorio:Aŭgusto|20]] [[Kategorio:20-a tago de la monato|#08]] [[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0820]] 0ufwtkvsd041eq8tjaz9yk9h831v6m3 0 7464 9490635 9309223 2026-10-09T05:24:54Z Sj1mor 12103 9490635 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Nikolao HOHLOV''' ({{lang-ru|Николай Иванович Хохлов}}, fakte latinliterigata Nikolaj Ivanoviĉ Ĥoĥlov, nur ke li mem en Esperanto preferis la [[artistnomo]]n ''Nikolao Hohlov'' sen supersignoj; naskiĝis en [[1891]] en [[Moskvo]]; mortis en [[1953]] en la sama urbo) estis [[Esperanto-movado en Rusio|rusa esperantisto]] kaj esperantlingva poeto, supera ekonomo ĉe industria trusto, dum ioma tempo [[ataŝeo]] en [[Zagrebo]]. Li esperantistiĝis en [[1905]]. Liaj unuaj poemoj aperis en [[1910]]. Li kontribuis al ''[[La Ondo de Esperanto]]'', ''<!--[[Konkordo (gazeto)]]-->Konkordo'', ''[[Literatura Mondo]]'', ''[[Heroldo de Esperanto]]'', ''[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]'' kaj aliaj gazetoj lingvajn kaj kritikajn artikolojn. Li tradukis el la [[Angla lingvo|angla]], [[Rusa lingvo|rusa]] kaj [[Serba lingvo|serba]] lingvoj. De [[1918]] ĝis [[1928]] li estis rifuĝinto kaj elmigranto en diversaj lokoj, precipe en [[Kroatio]]. Du jarojn dum la [[Dua mondmilito]] li vivis en [[Taŝkento]]. La reston de sia vivo li pasigis en [[Moskvo]]. Post [[1933]] li deflankiĝis de la Esperanto-movado. Lia sola poemaro ''La Tajdo'' (kronita de la [[Laŭro de la Akademio de Esperanto]] en [[1929]]) akiris al li renomon inter la tutmonda esperantistaro pro la sorĉa liriko en la versoj. Plejmulto de la poemoj kantas pri amo, en aliaj esprimiĝas revoluciaj impulsoj. Lia loko estas inter la plej eminentaj poetoj de la [[esperantlingva literaturo]]. == Verkoj == [[Dosiero:1928 La Tajdo.jpeg|eta|Kovrilpaĝo de ''La Tajdo'', 1928.]] * ''[http://www.tekstoj.nl/lm/lm22-2/plumvestitaj.html Ĉe miaj plumvestitaj amikoj,]'' rakonto. En: ''Literatura Mondo'' 2/1922, paĝoj 29–31. * ''[http://www.tekstoj.nl/lm/lm22-3/rusaarto.html Pri kelkaj faktoroj de la nuntempa Rusa arto.]'' En: ''Literatura Mondo'' 3/1922, paĝoj 48–51. * ''[https://web.archive.org/web/20130514065403/http://www.aleph.com.br/kce/ftp/kelter05.zip La morto de la delegito de UEA]'', arkivigita en majo 2013: [[zip]]-enpakita dosiero en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]], originala komedieto. [[Zagrebo]]: Albrecht, [[1924]]. (''Biblioteko de la Konkordo'' 1.) * ''Post kvardek jaroj.'' En: ''Literatura Informilo,'' 4/1927, paĝoj 1–4. * ''[https://web.archive.org/web/20160305041807/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/hohlov/ La Tajdo]'', arkivigita en marto 2016, poemaro. ** 1-a eldono: [[Horrem]]: Heroldo de Esperanto, [[1928]]. 61 paĝoj: ''La Tajdo'' (1928), skanita (ekster kopirajto en Kanado, [[MD5]]: fd2009982f7d1166a8c0ba5138156b84) ** 2-a eldono: [[Đurđevac]]: Esperanto-Klubo "Koko", 1992. 56 paĝoj. (Serio ''[[Koko]]'' 2.) * ''Pri unu aktuala temo.'' En: ''Al la nova etapo,'' [[Leipzig|Lepsiko]]: [[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]] (EKRELO), 1932, paĝoj 47–52. * ''Nia lingvo. Plendo'', Poemoj. En: ''[[Nova Esperanta Krestomatio]]'', [[Roterdamo]]: [[Universala Esperanto-Asocio]], 1991, paĝoj 391–393. * ''Mia Vojo'', pli ol dudek poemoj kun ekvivalentoj en la rusa kaj ampleksa bio-bibliografio de la poeto, [[Samara (urbo)|Samara]] 2005, 110 paĝoj. * ''Verda Rido'', Teksto, konsiderita perdita, kiun la aŭtoro verkis dum sia restado en Zagrebo, 2010, 35 paĝoj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://revuoesperanto.org/sites/default/files/revuo_januara_reta.pdf|titolo=Plia verda kabaredo|aŭtoro=Valentin Melnikov|jaro=2018|monato=1|gazeto=[[Esperanto (revuo)|Esperanto]]|numero=1320 (1)|paĝo=6}}</ref> Krome, en [[1930]], li estis unu el kvar kolegaj tradukistoj de ''[[Per Voĉo Plena]]'', kolekto de revoluciaj poemoj de la avangarda ruslingva poeto [[Vladimir Majakovskij]]. === Rete legeblaj === * ''[http://www.esperanto.mv.ru/Kolekto/Viburno.html Viburno],'' poemo, 1928. ===Recenzoj=== Pri ''La morto de la delegito de UEA'' {{citaĵo|Tiu ĉi simpla sed tre amuza komedio unuakta sendube havos sukceson en ĉiu festo. Ĝi estas facile ludebla ankaŭ de ne profesiaj aktoroj.|[[Belga esperantisto]] n113-114 (jul-aug 1924)}} {{citaĵo|Amuza komedieto el la vivo de la esperantistoj, kiu povos esti facile prezentata de amatoroj ĉe niaj lokaj cirkonstancoj.|[[Bulgara Esperantisto]] j 05 n08 apr. 1924}} == Tradukoj == [[Dosiero:1924 Orientaj Fabeloj.jpg|Kovrilpaĝo de ''Orientaj Fabeloj'', eld: Ferdinand Hirt, 1924|eta|240px]] * Aleksandr Drozdov (Александр Дроздов):^{<small>[??]</small>} ''[[Krucumo (verko)|Krucumo]]'', [[Zagrebo]], 1922. 55 paĝoj. * Nikolaj Pinegin (Николай Пинегин, [[d:546220|en vikidatmoj]]): ''Ĉe la Akvofalo.'' En: ''Literatura Mondo,'' februaro 1923, paĝoj 21–24. * [[Vlas Doroŝeviĉ]] 1924 : ''[[Orientaj Fabeloj]]'', humuraj, trafaj satiroj. Lepsiko: eldonejo [[Ferdinand Hirt & Sohn]], 65 paĝoj. ("[[Internacia Mondliteraturo]]" 15.) * [[Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj]]: ''La Morto de Danton,'' tragedio. Horrem: Heroldo de Esperanto, 1928. 75 paĝoj. * Margaret Marshall Saunders ([[d:Q6759691|en vikidatumoj]]): ''Bela Joe,'' aŭtobiografio de hundo. [[Londono]]: [[Brita Esperantista Asocio]], 1929. 310 paĝoj. * Miĥail Ŝejnman (Михаил Шейнман, [[d:Q21133193|en vikidatumoj]]: ''Milito kaj Religio'', [[Moskvo]], 1929. 34 paĝoj. * [[Ernest Drezen]] 1931: ''[[Historio de la Mondolingvo]]'', 2-a eldono. [[Leipzig|Lepsiko]]: [[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]] (EKRELO), 240 paĝoj. * A. A. Suĥanov (А. А. Суханов):^{<small>[??]</small>} ''La Unua Soveta Blumingo'', Lepsiko: Ekrelo, 1932. 38 paĝoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * [[Julian Modest|Georgi Mihalkov (Julian Modest)]]: ''Min obsedas la liriko. Cent jaroj de la naskiĝo de Nikolaj Hohlov.'' En: ''[[Bulgara Esperantisto (revuo)|Bulgara Esperantisto]]'', 10/1991, paĝoj 10–11. * [[Aleksandr Korĵenkov]]: <!--http://www.esperanto.org/Ondo/Ondo/210-lode.htm#11 {{404}}--> Nikolao Hohlov. En: ''[[La Ondo de Esperanto]]'', n-ro 209, 2012:4. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/H] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * Ludoviko Totsche: [http://katalogo.uea.org/index.php?inf=4262&id=1509&recenzo=montru#ek N. Hohlov: ''La Tajdo'', (Recenzo)]. En: ''Literatura Mondo'', n-ro 10. * B. Tornado: [http://historio.ru/xoxlov.php Biografio de Nikolao Ĥoĥlov]. «IMPETO-89», Moskvo, 1990. * [http://historio.ru/hxohxlov.php Nikolaj Ĥoĥlov: 110-a datreveno de granda poeto], eseeto de NikSt, 2001. {{Wikisource|Aŭtoro:Nikolao Hohlov}} {{Unua}} {{vivtempo||Hohlov, Nikolao}} [[Kategorio:Esperanto-verkistoj]] [[Kategorio:Esperantlingvaj poetoj]] [[Kategorio:Esperantistoj de Moskvo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] 7m51tove9w6rszjf80cn69y7817em3v 0 7465 9490634 9349516 2026-10-09T05:24:41Z Sj1mor 12103 9490634 wikitext text/x-wiki :''Ekzistas ankaŭ aliaj homoj kun ĉi tiu familinomo, vidu [[Nekrasov]].'' {{Informkesto homo | nomo = Nikolao Vladimiroviĉ Nekrasov | priskribo = | pseŭdonomo = | tradukis = | verkis = | aliaj aktivaĵoj = | esperantistiĝis en = 1915 }} [[Dosiero:Pûskin - Eŭgeno Onegin, 1931, Nekrasov.pdf|eta|''Eŭgeno Onegin'', 1931]] '''Nikolao Vladimiroviĉ NEKRASOV''' (naskiĝis la {{daton|18|12|1900}} en [[Moskvo]], mortis la {{daton|4|10|1938}}) estis rusa esperantlingva [[verkisto]], [[ĵurnalisto]] kaj [[tradukisto]]<ref>NikSti, Datrevenoj de la rusiaj E-poetoj, [[Rusia Esperanto-Gazeto|REGO]], p. 29-30, n-ro 1 (3), februaro 2001. La revuo mensiis ke la vivo kaj agado de Nakrasov ankoraŭ atendas esploron.</ref>, kiu membris ĉe la Centra Komitato de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]]. Li verkis eseojn pri esperantlingva literaturo, verkis poemojn, preparis materialon por ''[[Enciklopedio de Esperanto]],'' kaj tradukis verkojn al Esperanto. Li estis mortpafita en 1938, kulpigita de Sovetunio pri esti "organizanto kaj gvidanto de faŝisma, spiona, terorisma organizo de esperantistoj". En 1957, li estis postmorte rehonorigita de la ŝtato kiel senkulpa. == Biografio == Nekrasov laboris en la eldonejo ''Moskva laboristo''. Li esperantistiĝis en 1915. En 1918–1919, li estis prezidanto de [[Tutrusia Ligo de Junaj Esperantistoj]] kaj redaktoro de ''[[Juna Mondo]]'', kiun li mem kompostis en la presejo. Je la 1-a de junio en 1922 Nekrasov kun [[Gregoro Demidjuk]] fondis la kulturan revuon ''[[La Nova Epoko]]'' (1922–1930) kiu iĝis unu el la organoj de [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]]. En 1923 li iĝis membro de la Centra Komitato de [[Sovetrespublikara Esperantista Unio]], SEU, tiam gvidata de [[Ernest Drezen|Ernesto Drezen]]. Li speciale okupis sin pri historio kaj kritiko de la Esperanto-literaturo, ideologio de la proleta revolucia Esperanto-movado, nacia problemo kaj [[kosmoglotiko]]. En ''La Nova Epoko'' li publikigis plurajn eseojn pri esperanta literaturo (pri [[Julio Baghy|Baghy]], [[Hendrik Bulthuis|Bulthuis]], [[Teodor Jung|Jung]], [[Nikolao Hohlov|Hohlov]], [[Eŭgeno Miĥalski|Miĥalski]], [[Devkin]], [[Stanislav Schulhof|(Stanislav?) Schulhof]], k.a.). Liaj kritikoj eliris ĉefe el originala sociologia vidpunkto, sed samtempe li multe atentis la lingvan flankon de la verkoj. Komence de la 1930-aj jaroj, li aktive partoprenis en kompilado kaj preparo de materialo pri literaturo por ''[[Enciklopedio de Esperanto]].'' Li ankaŭ publikigis multajn leterojn de Zamenhof. En 1931 li estis unu el la kunfondintoj de [[Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj]] (IAREV), kaj redaktis ĝian unuan gazeton, ''[[La Nova Etapo]].'' Krome, en [[1930]], li estis unu el kvar kolegaj tradukistoj de ''[[Per Voĉo Plena]]'', kolekto de revoluciaj poemoj de la avangarda ruslingva poeto [[Vladimir Majakovskij]]. Nekrasov ankaŭ mem verkis poemojn. Li opiniis, ke en siaj originalaj poemoj li sekvis rusajn poetojn-simbolistojn, ĉefe Brjusov, kaj tial speciale zorgis pri la stila lingva pureco. Estas sciate, ke la plej granda lia originala verko estis poemego ''Kazanovo'' (aŭ ''Casanova'') – laŭ impresoj de tiuj, kiuj legis la manuskripton, tre altnivela poezie. Almenaŭ unu kopio de la manuskripto ekzistis ankoraŭ komence de la 1960-aj jaroj, sed poste malaperis senspure. === Aresto, ekzekuto, rehonorigo === Nekrasov estis arestita en 1938, kaj kulpigita pri tio, ke li "estis organizanto kaj gvidanto de faŝisma, spiona, terorisma organizo de esperantistoj". Pro tiu kulpo li estis mortpafita la {{daton|4|oktobro|1938}}. Lia arkivo kaj biblioteko estis neniigitaj; supozeble, tiel pereis multaj liaj nepublikigitaj verkoj kaj tradukoj. Li estis postmorte rehonorigita kiel senkulpa la {{daton|26|novembro|1957}}. == Verkoj == === Tradukoj === ; Poemoj * ''Kupra rajdanto'', [[Aleksandr Puŝkin|Puŝkin]] * ''[[Eŭgeno Onegin]]'', [[Aleksandr Puŝkin]], [[Sennacieca Asocio Tutmonda]] (SAT), 1931 * ''Dekdu'' kaj ''Najtingala ĝardeno'' de [[Aleksandro Blok]] * ''Blanka cigno''<ref>Eld. [[Esperantio]], Berlino, 1924(?)</ref> kaj ''La mortaj ŝipoj'' de [[Konstantin Balmont]] * ''Nubo en pantalono'' kaj ''Suno'' de [[Vladimir Majakovskij]] * {{klarigu|''Monna Liza'',|ĉu vere du n?}} Gerasimov * ''Socialismo'', ''Patrino'' de Bezimenskij ; Prozaĵoj * ''[[Ruĝa Stelo|La Ruĝa Stelo]]'', [[Aleksandro Bogdanov]], SAT, 1929 (kun aliaj). * ''[[La Vojoj de Formiĝo kaj Disvastiĝo de la Lingvo Internacia]]'', [[Ernest Drezen]], SAT, 1929 * ''[[Historio de la Mondolingvo]]'', Ernest Drezen, [[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]] (EKRELO) ====Recenzoj==== Pri ''Blanka cigno'' {{citaĵo|Unu el la plej malfacile tradukeblaj nuntempaj rusaj poetoj estas certe Balmont — kiel ja ĉiu modernisto. En la moderna poezio ritmo, sono kaj senco unuiĝas kaj faras muzikon. Kaj tiu muziko estas kreebla nur en la originalo. La tradukoj, en kia ajn lingvo, povus veki ideon pri la originala soneco — neniam tamen transdoni la tutan muzikon kaj vivon, kiuj estas nur unu fojon kreataj, kaj en tiu nura formo plene elsenteblaj. Entrepreni tradukon de tia poezio estas heroaĵo. Se ĝi ne sukcesos — ĝi estiĝas profanado. Granda risko por tiu, kiu ekkuraĝas alpasi . . . Sed, se li sukcesos, la rekompenco devos esti des pli granda: la konscio, ke li sukcesis doni al la ceteraj [[ideo]]n pri la valoro de la originalo. H. V. Hekrasov riskis kaj... li sukcesis, mi kredas. Legu la poemon kaj juĝu mem pri tio. Sed ĝin legu nur tiu, kiu ĝenerale ŝatas kaj povas kompreni modernan poezion — alie la [[leganto]] mem profanus!|[[Belga Esperantisto]], j05 n08 apr. 1924}} === Originaloj === ==== Poemoj ==== * ''Fablo pri ĝilotinŝraŭbeto'', aperis en ''[[Sennacieca Revuo]]'', represita en [http://www.satesperanto.org/eldonkooperativo/spip.php?article12 Mortopuno] (unua eldono de restarigita [[SAT eldona fako kooperativa|Eldona Fako Kooperativa de SAT]] en 2007) * ''Testamento de Satano'' * ''Verda flamo'' * ''Krono de sonetoj pri Esperanto'', poemaro * ''Mi moskvano'', aperis en ''[[Internacia Literaturo]]'' ==== Prozaĵoj ==== * ''Bibliografio de Esperantaj presaĵoj en USSR dum 12 jaroj de la revolucio 1917–1928'', [[Moskvo]], 1928 * ''Tra USSR per Esperanto'' * Pluraj eseoj pri Esperanto-literaturo en ''La Nova Epoko'' === Verkoj === {{Projektoj|s=Aŭtoro:Nikolao Nekrasov}} * [http://satesperanto.org/spip.php?rubrique46 poemoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180810112325/http://satesperanto.org/spip.php?rubrique46 |date=2018-08-10 }} * [http://satesperanto.org/spip.php?article546 Sennaciismo... burĝa?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170808190503/http://www.satesperanto.org/spip.php?article546 |date=2017-08-08 }}, el ''[[Sennacieca Revuo]],'' 1924 * A. Puŝkin, trad. N.V. Nekrasov: [http://pok.heliohost.org/books/Pusxkin-Nekrasov__Euxgeno_Onegin.fb2.zip Eŭgeno Onegin]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([[bitlibro]] en [[FictionBook]]) == Referencoj == {{Unua}} {{Vivtempo|Nekrasov, Nikolao}} [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Esperantistoj de Moskvo]] [[Kategorio:Membroj de SAT]] [[Kategorio:Viktimoj de Stalinismo]] [[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Murditaj esperantistoj]] {{Referencoj}} * {{EdE|linia=jes|Nekrasov}} {{Bibliotekoj}} rk8p1ary8l9bhwknlfl55ysuys23lsf 0 11037 9490718 9318285 2026-10-09T09:19:41Z ~2026-54417-93 264660 /* 2021 - nun */ 9490718 wikitext text/x-wiki {{Informkesto premio |priskribo de bildo= }} La '''Nobel-premio pri paco''' estas unu el la kvin originalaj [[Nobel-premio]]j, kreitaj per la testamento de [[Alfred Nobel]], laŭ kiu ĝi estu donata al tiu persono kiu :''"laboris plej multe aŭ plej bone por komuneco kaj frateco inter la nacioj, kaj por la forigo aŭ malpliigo de permanentaj militaj fortoj kaj por la antaŭenigo de packunvenoj."'' Ĉiujare, meze de oktobro la ricevanto de la premio estas elektata de la [[Norvega Nobel-Komitato]] (kvin komitatanoj nomumitaj de la [[Norvegio|norvega]] [[parlamento]] ''[[Stortinget]]''), kaj la premio transdonata je la [[10-a de decembro]] en la urbodomo en [[Oslo]] - Tio malsamas al la aliaj [[Nobel-premio]]j, kiujn disdonas la [[Sveda Akademio]] en [[Stokholmo]]. La Nobel-premio pri paco estas iafoje donita al eminentaj politikistoj, kiuj laŭ la premio-komitato kontribuis al pacigo, al registaraj oficialuloj aŭ [[Ne-registara organizaĵo|ne-registaraj organizaĵoj]] kiuj traktis ĝin, kaj al ankaŭ estas kelkaj pacaktivuloj inter ĝiaj ricevantoj. == 1901-1920 == * 1901: [[Henri Dunant]] kaj [[Frédéric Passy]] * 1902: [[Élie Ducommun]] kaj [[Charles Albert Gobat]] * 1903: [[Randal Cremer|William Randal Cremer]] * 1904: [[Instituto de Internacia Juro]] * 1905: [[Bertha von Suttner]] * 1906: [[Theodore Roosevelt]] * 1907: [[Ernesto Teodoro Moneta]] kaj [[Louis Renault (juristo)]] * 1908: [[Klas Pontus Arnoldson]] kaj [[Fredrik Bajer]] * 1909: [[Auguste Beernaert|Auguste Marie François Beernaert]] kaj [[Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant]] * 1910: [[Konstanta Internacia Packomitato]] * 1911: [[Tobias Michael Carel Asser]] kaj [[Alfred Hermann Fried]] (esperantisto) * 1912: [[Elihu Root]] * 1913: [[Henri La Fontaine]] * 1914: (nealjuĝita) * 1915: (nealjuĝita) * 1916: (nealjuĝita) * 1917: [[Ruĝa Kruco|Internacia Ruĝa Kruco]] * 1918: (nealjuĝita) * 1919: [[Woodrow Wilson|Thomas Woodrow Wilson]] * 1920: [[Léon Bourgeois|Léon Victor Auguste Bourgeois]] == 1921-1940 == * 1921: [[Hjalmar Branting]] kaj [[Christian Lous Lange]] * 1922: [[Fridtjof Nansen]] * 1923: (nealjuĝita) * 1924: (nealjuĝita) * 1925: [[Austen Chamberlain]] kaj [[Charles Gates Dawes]] * 1926: [[Aristide Briand]] kaj [[Gustav Stresemann]] * 1927: [[Ferdinand Buisson]] kaj [[Ludwig Quidde]] * 1928: (nealjuĝita) * 1929: [[Frank B. Kellogg]] * 1930: [[Nathan Söderblom]] * 1931: [[Jane Addams]] kaj [[Nicholas Murray Butler]] * 1932: (nealjuĝita) * 1933: Sir [[Norman Angell]] * 1934: [[Arthur Henderson]] * 1935: [[Carl von Ossietzky]] * 1936: [[Carlos Saavedra Lamas]] * 1937: [[Robert Cecil]] * 1938: [[Internacia Ofico Nansen por Rifuĝintoj]] * 1939: (nealjuĝita) * 1940: (nealjuĝita) == 1941-1960 == * 1941: (nealjuĝita) * 1942: (nealjuĝita) * 1943: (nealjuĝita) * 1944: [[Ruĝa Kruco|Internacia Ruĝa Kruco]] * 1945: [[Cordell Hull]] * 1946: [[Emily Greene Balch]] kaj [[John Mott]] * 1947: [[Usona Servokomitato de la Amikoj]] kaj [[Kvakera Paca kaj Sociala Atesto]] ([[Kvakerismo|Kvakeroj]]) * 1948: (nealjuĝita) * 1949: [[John Boyd Orr|Sir John Boyd Orr]] * 1950: [[Ralph Bunche]] * 1951: [[Léon Jouhaux]] * 1952: [[Albert Schweitzer]] * 1953: [[George Catlett Marshall]] * 1954: (nealjuĝita) * 1955: [[Alta Komisaro pri Rifuĝintoj|Ofico de UN por rifuĝintoj]] * 1956: (nealjuĝita) * 1957: [[Lester Bowles Pearson]] * 1958: [[Dominique Pire]] * 1959: [[Philip J. Noel-Baker]] * 1960: [[Albert Lutuli]] == 1961-1980 == * 1961: [[Dag Hammarskjöld]] * 1962: [[Linus Pauling|Linus Carl Pauling]] * 1963: [[Ruĝa Kruco|Internacia Komitato kaj Ligo de Societo de Ruĝa Kruco]] * 1964: [[Martin Luther King]] * 1965: [[UNICEF]] * 1966: (nealjuĝita) * 1967: (nealjuĝita) * 1968: [[René Cassin]] * 1969: [[Internacia Organizo de Laboro]] * 1970: [[Norman Borlaug]] * 1971: [[Willy Brandt]] * 1972: (nealjuĝita) * 1973: [[Henry A. Kissinger]] (kaj [[Lê Ðức Thọ]], kiu rifuzis premion) * 1974: [[Seán MacBride]] kaj [[Eisaku Satō]] * 1975: [[Andrej Saĥarov]] * 1976: [[Betty Williams]] kaj [[Mairead Corrigan]] * 1977: [[Amnestio Internacia]] * 1978: [[Anwar al-Sadat]] kaj [[Menachem Begin|Menaĥem Begin]] * 1979: [[Patrino Teresa]] * 1980: [[Adolfo Pérez Esquivel]] == 1981-2000 == * 1981: [[Alta Komisaro pri Rifuĝintoj|Alta Komisiito de Unuiĝintaj Nacioj por Rifuĝintoj]] * 1982: [[Alva Myrdal]] kaj [[Alfonso García Robles]] * 1983: [[Lech Wałęsa]] * 1984: [[Desmond Tutu]] * 1985: [[Internacia Asocio de Kuracistoj por la Evitado de Nuklea Milito]] * 1986: [[Elie Wiesel]] * 1987: [[Óscar Arias]] * 1988: [[Pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj|Paciga Korpuso de la Unuiĝintaj Nacioj]] * 1989: [[Tenzin Gyatso]], [[Dalai-Lamao]] * 1990: [[Miĥail Gorbaĉov]] * 1991: [[Aung San Suu Kyi]] * 1992: [[Rigoberta Menchú]] * 1993: [[Nelson Mandela]] kaj [[Frederik Willem de Klerk]] * 1994: [[Jaser Arafat]], [[Jicĥak Rabin]] kaj [[Ŝimon Peres]] * 1995: [[Joseph Rotblat]] kaj la [[Konferencoj Pugwash]] * 1996: [[Carlos Filipe Ximenes Belo]] kaj [[José Ramos-Horta]] * 1997: [[Internacia Kampanjo por la Malpermeso de Grundminoj]] kaj [[Jody Williams]] * 1998: [[David Trimble]] kaj [[John Hume]] * 1999: [[Kuracistoj sen landlimoj]] * 2000: [[Kim Dae-Jung]] == 2001-2020 == * 2001: [[Unuiĝintaj Nacioj]] kaj [[Kofi Annan]] * 2002: [[Jimmy Carter]] * 2003: [[Ŝirin Ebadi]] * 2004: [[Wangari Maathai]] * 2005: [[Internacia Atomenergia Organizo]] kaj [[Mohamed ElBaradei]] * 2006: [[Muhammed Yunus]] kaj la [[Gramin Banko]] fondita de li * 2007: La [[Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo]] (IPCC) kaj [[Al Gore]] * 2008: [[Martti Ahtisaari]] * 2009: [[Barack Obama]] * 2010: [[Liu Xiaobo]] * 2011: [[Ellen Johnson Sirleaf]], [[Leymah Gbowee]]; [[Tawakkul Karman]] * 2012: [[Eŭropa Unio#Internacia politiko kaj paco|Eŭropa Unio]] * 2013: [[Organizaĵo por la malpermeso de kemiaj armiloj|Organizaĵo por la Malpermeso de Kemiaj Armiloj]] (OPCW) * 2014: [[Kailash Satyarthi]] kaj [[Malala Yousafzai]] * 2015: [[Tunizia Kvaropo de Nacia Dialogo]] (رباعية الحوار الوطنى التونسى ) * 2016: [[Juan Manuel Santos]] * 2017: [[Internacia kampanjo por aboligi nukleajn armilojn (ICAN)|Internacia Kampanjo por Nuklea Senarmigado]] (ICAN) * 2018: [[Denis Mukwege]] kaj [[Nadia Murad]] * 2019: [[Abiy Ahmed]] * 2020: [[Monda Nutraĵa Programo]] == 2021 - [[nun en {{#expr:{{CURRENTYEAR}}}}|nun]] == * 2021: [[Maria Ressa]] kaj [[Dmitrij Muratov]] * 2022: [[Ales Bjaljacki]], [[Memorial]] kaj [[Centro por civilaj liberecoj]] * 2023: [[Narges Mohammadi]] * 2024: [[Nihon Hidankyo]] * 2025: [[María Corina Machado]] * 2026: [[Navanethem Pillay]] == Bibliografio == * [[Douglas Draper]]. Testamento testata // [[Monato (gazeto)|Monato]]. 2009. № 2. p. 14. ''(pri la libro Fredrik S. Heffermehl. "Nobels vilje")'' — ISSN 0772-456 X * Fredrik S. Heffermehl. Nobels vilje. Eld. Vidarforlaget. [[Oslo]]. 2008. 185 p. — ISBN 978-82-7990-074-0. ''("La volo de Nobel"; pri la Nobel-pacpremio)'' [http://www.nobelwill.org] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200329184700/http://www.nobelwill.org/ |date=2020-03-29 }} * [[Marie-Esméralda de Belgio]] ''Femmes prix Nobel de la paix'', eldonejo Avant-propos, 2014 == Vidu ankaŭ == * [[Norvega Nobel-Instituto]] * [[Premio Gusi pri paco]] * [[Nobel-premio pri fiziko]] * [[Nobel-premio pri kemio]] * [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]] * [[Nobel-premio pri literaturo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.eventeo.net/web/index.php/tutmonde/99-tutmonde/1668-surpriza-nobel-premio-pri-paco "Surpriza Nobel-Premio pri Paco 2009" artikolo el la retejo "Eventeo" de la 10-a de oktobro 2009 (esperante)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111060602/http://www.eventeo.net/web/index.php/tutmonde/99-tutmonde/1668-surpriza-nobel-premio-pri-paco |date=2012-01-11 }} {{Nobel-premio pri paco|state=collapsed}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco| ]] [[Kategorio:Nobel-premio|Paco]] [[Kategorio:Pacpremioj]] [[Kategorio:Listoj|Nobelpremio pri paco]] qfzzqe7toy1h7z036psct6obty942au 0 11322 9490768 9327726 2026-10-09T10:40:47Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490768 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=GB-NYK|situo sur mapo2=Britio}} '''Harrogate''' (pron. [ˈhæɹəgət]), en esperanto '''Harogato'''<ref>http://www.cyfronet.krakow.pl/~mfopoka/</ref> <ref>http://homepage.ntlworld.com/edmund.grimley-evans/tmp/urbonomoj.html</ref> <ref>http://mi.anihost.ru/Espero/epitomoes.doc</ref> <ref>http://twitpic.com/rb43d</ref>, estas banurbo en la [[angla provinco]] [[North Yorkshire]] kun 70.000 loĝantoj. Ĝi estas bonkonata kiel konferenc-urbo. La konferencoj de la plej gravaj politikaj partioj, sindikatoj kaj komercaj foiroj ofte vizitas la urbon ĉar troviĝas multe da bonaj hoteloj kaj la konferencejoj estas grandaj kaj modernaj. La banurbo estis la urbo de la [[46-a UK 1961]]. [[Dosiero:Harrogate Parliament Street.jpg|eta|Parlamentstrato]] [[Dosiero:HarrogateCenotaph(DSPugh)Aug2005.jpg|eta|[[Cenotafo]]]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Eŭrovido-Kantokonkurso 1982]] == Eksteraj ligiloj == * http://www.staidans.co.uk * http://www.gutenberg.org/etext/16417 <!-- '''_Spadacrene_ _Anglica_''' --> * https://web.archive.org/web/20161001220619/https://www.harrogate.gov.uk/ <!-- Harrogate _Borough_ Koncilio --> * http://www.harrogateinternationalcentre.co.uk <!-- Harrogate Internacia Centro --> {{Bibliotekoj}} {{Unua}} [[Kategorio:Urboj de North Yorkshire]] [[Kategorio:Banlokoj]] sgtdde3v3gl94ag4khv545wzo4cd4b4 0 13663 9490453 9261626 2026-10-08T16:03:33Z Roberto 609 9490453 wikitext text/x-wiki '''Filipina Esperantisto''' estis gazeto eldonita dum la komenco de la [[20-a jarcento]] en [[Filipinoj]]. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] 1935| teksto='''Filipina Esperantisto'''. Lando, kiu montras plej bone, ke la disvastigo de la Esperanto-movado dependas ĉefe de certaj personoj, estas la [[Filipinoj|Filipinaj Insuloj]]. Estis armea ĥirurgo d-ro H. W. Yemans, kiu fondis en julio 1907 la [[Filipina Esperanto-Asocio|Filipinan Esperanto-Asocion]] (FEA) kaj eldonis en la sama monato "Philippines Esperanto Circular". Jam en aŭgusto ĝi fariĝis ''Filipina Esperantisto''. Vol.&nbsp;1.: aŭg. 1907 ĝis julio 1908, 12 kajeroj 4xIV+2xVIII+6xXII+236 p. Vol. 2.: aŭg. 1903 ĝis julio 1909, 7 kajeroj (11 n-roj.) 2xIV+136. Kiam Yemans post eksterlanda vojaĝo devis returni en la Usonan armeon, Filipina Esperantisto endormiĝis.| ordigo=Filipina Esperantisto }} ==Vidu ankaŭ== *[[Frua Esperanta Gazetaro]] == Ligiloj == * [https://nlpdl.nlp.gov.ph/FE04/coversym.htm Filipina Esperantisto] en la nacia librejo de la filipinoj [[Kategorio:Esperanto-gazetoj]] [[Kategorio:Filipinaj gazetoj]] 24dzaehu4fcta26q4ubfhktj29odakf 0 14822 9490498 9490310 2026-10-08T17:59:39Z Kani 670 9490498 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homojunkcioj === '''Homojunkcioj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. For example, a configuration could consist of p-doped and n-doped [[germanium]]. This results in an exchange of electrons and holes between the differently doped semiconducting materials. The n-doped germanium would have an excess of electrons, and the p-doped germanium would have an excess of holes. The transfer occurs until an equilibrium is reached by a process called [[recombination (physics)|recombination]], which causes the migrating electrons from the n-type to come in contact with the migrating holes from the p-type.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> The result of this process is a narrow strip of immobile [[ion]]s, which causes an [[electric field]] across the junction.<ref name="Feynman" /><ref name="Neamen" /> === Excited electrons === A difference in the electric potential on a semiconducting material would cause it to leave thermal equilibrium and create a non-equilibrium situation. This introduces electrons and holes to the system, which interact via a process called [[ambipolar diffusion]]. Whenever thermal equilibrium is disturbed in a semiconducting material, the number of holes and electrons changes. Such disruptions can occur as a result of a temperature difference or [[photon]]s, which can enter the system and create electrons and holes. The processes that create or annihilate electrons and holes are called [[carrier generation and recombination|generation]] and recombination, respectively.<ref name="Neamen" /> === Light emission === In certain semiconductors, excited electrons can relax by emitting light instead of producing heat.<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Controlling the semiconductor composition and [[Electric current|electrical current]] allows for the manipulation of the emitted light's properties.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=November 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> These semiconductors are used in the construction of [[light-emitting diode]]s and fluorescent [[quantum dot]]s. ===High thermal conductivity=== Semiconductors with high thermal conductivity can be used for heat dissipation and improving [[Thermal management (electronics)|thermal management]] of electronics. They play a crucial role in [[electric vehicle]]s, high-brightness [[Light-emitting diode|LEDs]] and [[power module]]s, among other applications.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Thermal energy conversion === Semiconductors have large [[thermoelectric power factor]]s making them useful in [[thermoelectric generator]]s, as well as high [[thermoelectric figure of merit|thermoelectric figures of merit]] making them useful in [[thermoelectric cooler]]s.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|maldekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj * Binaraj kombinaĵoj * Triarangaj kombinaĵoj * Organikaj duonkonduktantoj kaj * Metal–organikaj duonkonduktantoj == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] 54uqsxj16c7cjextcxhfwrfu4j35ihb 9490516 9490498 2026-10-08T18:06:35Z Kani 670 /* Homojunkcioj */ 9490516 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo..<ref name="Feynman" /><ref name="Neamen" /> === Excited electrons === A difference in the electric potential on a semiconducting material would cause it to leave thermal equilibrium and create a non-equilibrium situation. This introduces electrons and holes to the system, which interact via a process called [[ambipolar diffusion]]. Whenever thermal equilibrium is disturbed in a semiconducting material, the number of holes and electrons changes. Such disruptions can occur as a result of a temperature difference or [[photon]]s, which can enter the system and create electrons and holes. The processes that create or annihilate electrons and holes are called [[carrier generation and recombination|generation]] and recombination, respectively.<ref name="Neamen" /> === Light emission === In certain semiconductors, excited electrons can relax by emitting light instead of producing heat.<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Controlling the semiconductor composition and [[Electric current|electrical current]] allows for the manipulation of the emitted light's properties.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=November 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> These semiconductors are used in the construction of [[light-emitting diode]]s and fluorescent [[quantum dot]]s. ===High thermal conductivity=== Semiconductors with high thermal conductivity can be used for heat dissipation and improving [[Thermal management (electronics)|thermal management]] of electronics. They play a crucial role in [[electric vehicle]]s, high-brightness [[Light-emitting diode|LEDs]] and [[power module]]s, among other applications.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Thermal energy conversion === Semiconductors have large [[thermoelectric power factor]]s making them useful in [[thermoelectric generator]]s, as well as high [[thermoelectric figure of merit|thermoelectric figures of merit]] making them useful in [[thermoelectric cooler]]s.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|maldekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj * Binaraj kombinaĵoj * Triarangaj kombinaĵoj * Organikaj duonkonduktantoj kaj * Metal–organikaj duonkonduktantoj == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] jxqjgrtd1io2mi65o3dlplob660wcwf 9490517 9490516 2026-10-08T18:08:31Z Kani 670 /* Excited electrons */ 9490517 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo..<ref name="Feynman" /><ref name="Neamen" /> === Excited electrons === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Light emission === In certain semiconductors, excited electrons can relax by emitting light instead of producing heat.<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Controlling the semiconductor composition and [[Electric current|electrical current]] allows for the manipulation of the emitted light's properties.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=November 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> These semiconductors are used in the construction of [[light-emitting diode]]s and fluorescent [[quantum dot]]s. ===High thermal conductivity=== Semiconductors with high thermal conductivity can be used for heat dissipation and improving [[Thermal management (electronics)|thermal management]] of electronics. They play a crucial role in [[electric vehicle]]s, high-brightness [[Light-emitting diode|LEDs]] and [[power module]]s, among other applications.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Thermal energy conversion === Semiconductors have large [[thermoelectric power factor]]s making them useful in [[thermoelectric generator]]s, as well as high [[thermoelectric figure of merit|thermoelectric figures of merit]] making them useful in [[thermoelectric cooler]]s.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|maldekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj * Binaraj kombinaĵoj * Triarangaj kombinaĵoj * Organikaj duonkonduktantoj kaj * Metal–organikaj duonkonduktantoj == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] bp0ezuukz7ounzrplz1f1yajxk4be9e 9490518 9490517 2026-10-08T18:09:13Z Kani 670 /* Excited electrons */ 9490518 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo..<ref name="Feynman" /><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Light emission === In certain semiconductors, excited electrons can relax by emitting light instead of producing heat.<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Controlling the semiconductor composition and [[Electric current|electrical current]] allows for the manipulation of the emitted light's properties.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=November 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> These semiconductors are used in the construction of [[light-emitting diode]]s and fluorescent [[quantum dot]]s. ===High thermal conductivity=== Semiconductors with high thermal conductivity can be used for heat dissipation and improving [[Thermal management (electronics)|thermal management]] of electronics. They play a crucial role in [[electric vehicle]]s, high-brightness [[Light-emitting diode|LEDs]] and [[power module]]s, among other applications.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Thermal energy conversion === Semiconductors have large [[thermoelectric power factor]]s making them useful in [[thermoelectric generator]]s, as well as high [[thermoelectric figure of merit|thermoelectric figures of merit]] making them useful in [[thermoelectric cooler]]s.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|maldekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj * Binaraj kombinaĵoj * Triarangaj kombinaĵoj * Organikaj duonkonduktantoj kaj * Metal–organikaj duonkonduktantoj == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] os6bosfvoj2v2sadoqqz750b9y3n80w 9490526 9490518 2026-10-08T18:13:24Z Kani 670 /* Light emission */ 9490526 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo..<ref name="Feynman" /><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===High thermal conductivity=== Semiconductors with high thermal conductivity can be used for heat dissipation and improving [[Thermal management (electronics)|thermal management]] of electronics. They play a crucial role in [[electric vehicle]]s, high-brightness [[Light-emitting diode|LEDs]] and [[power module]]s, among other applications.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Thermal energy conversion === Semiconductors have large [[thermoelectric power factor]]s making them useful in [[thermoelectric generator]]s, as well as high [[thermoelectric figure of merit|thermoelectric figures of merit]] making them useful in [[thermoelectric cooler]]s.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|maldekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj * Binaraj kombinaĵoj * Triarangaj kombinaĵoj * Organikaj duonkonduktantoj kaj * Metal–organikaj duonkonduktantoj == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] m62dwxyycqnik1ogze5kbo7hrn1jrh9 9490528 9490526 2026-10-08T18:16:43Z Kani 670 /* High thermal conductivity */ 9490528 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo..<ref name="Feynman" /><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Thermal energy conversion === Semiconductors have large [[thermoelectric power factor]]s making them useful in [[thermoelectric generator]]s, as well as high [[thermoelectric figure of merit|thermoelectric figures of merit]] making them useful in [[thermoelectric cooler]]s.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|maldekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj * Binaraj kombinaĵoj * Triarangaj kombinaĵoj * Organikaj duonkonduktantoj kaj * Metal–organikaj duonkonduktantoj == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] ss91qvwp3ljvo2ur2vzwe14qtwg55ro 9490529 9490528 2026-10-08T18:18:24Z Kani 670 /* Thermal energy conversion */ 9490529 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo..<ref name="Feynman" /><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|maldekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj * Binaraj kombinaĵoj * Triarangaj kombinaĵoj * Organikaj duonkonduktantoj kaj * Metal–organikaj duonkonduktantoj == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] 6v9juxioy06hqhwe60r55bhlogi4x1b 9490552 9490529 2026-10-08T19:57:28Z Kani 670 /* Materialoj */ 9490552 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo..<ref name="Feynman" /><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>{{cite thesis |last1=Arora |first1=Himani |title=Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications |date=March 2021 |url=https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bsz:14-qucosa2-740713 }}{{pn|date=August 2025}}</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Almost all of today's electronic technology involves the use of semiconductors, with the most important aspect being [[integrated circuit]]s (ICs), which are found in [[desktop computer]]s, [[laptop]]s, [[smartphone]]s, and other electronic devices. Semiconductors for ICs are mass-produced. To create an ideal semiconducting material, chemical purity is paramount. Any small imperfection can have a drastic effect on how the semiconducting material behaves due to the scale at which the materials are used.<ref name=Neamen /> A high degree of crystalline perfection is also required, since faults in the crystal structure (such as [[dislocation]]s, [[crystal twinning|twins]], and [[stacking fault]]s) interfere with the semiconducting properties of the material. Crystalline faults are a major cause of defective semiconductor devices. The larger the crystal, the more difficult it is to achieve the necessary perfection. Current mass production processes use crystal [[ingot]]s between {{convert|100|and|300|mm|in|abbr=on}} in diameter, grown as cylinders and sliced into [[wafer (electronics)|wafers]]. The round shape characteristic of these wafers comes from [[Boule (crystal)|single-crystal ingots]] usually produced using the [[Czochralski method]]. Silicon wafers were first introduced in the 1940s.<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> There is a combination of processes that are used to prepare semiconducting materials for ICs. One process is called [[thermal oxidation]], which forms [[silicon dioxide]] on the surface of the [[silicon]]. This is used as a [[gate dielectric|gate insulator]] and [[LOCOS|field oxide]]. Other processes are called [[photomask]]s and [[photolithography]]. This process is what creates the patterns on the circuit in the integrated circuit. [[Ultraviolet light]] is used along with a [[photoresist]] layer to create a chemical change that generates the patterns for the circuit.<ref name=Neamen /> The etching is the next process that is required. The part of the silicon that was not covered by the [[photoresist]] layer from the previous step can now be etched. The main process typically used today is called [[plasma etching]]. Plasma etching usually involves an [[plasma etching|etch gas]] pumped in a low-pressure chamber to create [[plasma (physics)|plasma]]. A common etch gas is [[chlorofluorocarbon]], or more commonly known [[Freon]]. A high [[radio-frequency]] [[voltage]] between the [[cathode]] and [[anode]] is what creates the plasma in the chamber. The [[wafer (electronics)|silicon wafer]] is located on the cathode, which causes it to be hit by the positively charged ions that are released from the plasma. The result is silicon that is etched [[anisotropy|anisotropically]].<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> The last process is called [[doping (semiconductor)|diffusion]]. This is the process that gives the semiconducting material its desired semiconducting properties. It is also known as [[doping (semiconductor)|doping]]. The process introduces an impure atom to the system, which creates the [[p–n junction]]. To get the impure atoms embedded in the silicon wafer, the wafer is first put in a 1,100 degree Celsius chamber. The atoms are injected in and eventually diffuse with the silicon. After the process is completed and the silicon has reached room temperature, the doping process is done and the semiconducting [[Wafer (electronics)|wafer]] is almost prepared.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] 2su8k67nwer3h5xo6rjds6arkh5ntsm 9490554 9490552 2026-10-08T20:04:46Z Kani 670 /* Preparado de duonkonduktantaj materialoj */ 9490554 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo..<ref name="Feynman" /><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>{{cite thesis |last1=Arora |first1=Himani |title=Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications |date=March 2021 |url=https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bsz:14-qucosa2-740713 }}{{pn|date=August 2025}}</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Almost all of today's electronic technology involves the use of semiconductors, with the most important aspect being [[integrated circuit]]s (ICs), which are found in [[desktop computer]]s, [[laptop]]s, [[smartphone]]s, and other electronic devices. Semiconductors for ICs are mass-produced. To create an ideal semiconducting material, chemical purity is paramount. Any small imperfection can have a drastic effect on how the semiconducting material behaves due to the scale at which the materials are used.<ref name=Neamen /> A high degree of crystalline perfection is also required, since faults in the crystal structure (such as [[dislocation]]s, [[crystal twinning|twins]], and [[stacking fault]]s) interfere with the semiconducting properties of the material. Crystalline faults are a major cause of defective semiconductor devices. The larger the crystal, the more difficult it is to achieve the necessary perfection. Current mass production processes use crystal [[ingot]]s between {{convert|100|and|300|mm|in|abbr=on}} in diameter, grown as cylinders and sliced into [[wafer (electronics)|wafers]]. The round shape characteristic of these wafers comes from [[Boule (crystal)|single-crystal ingots]] usually produced using the [[Czochralski method]]. Silicon wafers were first introduced in the 1940s.<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> There is a combination of processes that are used to prepare semiconducting materials for ICs. One process is called [[thermal oxidation]], which forms [[silicon dioxide]] on the surface of the [[silicon]]. This is used as a [[gate dielectric|gate insulator]] and [[LOCOS|field oxide]]. Other processes are called [[photomask]]s and [[photolithography]]. This process is what creates the patterns on the circuit in the integrated circuit. [[Ultraviolet light]] is used along with a [[photoresist]] layer to create a chemical change that generates the patterns for the circuit.<ref name=Neamen /> The etching is the next process that is required. The part of the silicon that was not covered by the [[photoresist]] layer from the previous step can now be etched. The main process typically used today is called [[plasma etching]]. Plasma etching usually involves an [[plasma etching|etch gas]] pumped in a low-pressure chamber to create [[plasma (physics)|plasma]]. A common etch gas is [[chlorofluorocarbon]], or more commonly known [[Freon]]. A high [[radio-frequency]] [[voltage]] between the [[cathode]] and [[anode]] is what creates the plasma in the chamber. The [[wafer (electronics)|silicon wafer]] is located on the cathode, which causes it to be hit by the positively charged ions that are released from the plasma. The result is silicon that is etched [[anisotropy|anisotropically]].<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> The last process is called [[doping (semiconductor)|diffusion]]. This is the process that gives the semiconducting material its desired semiconducting properties. It is also known as [[doping (semiconductor)|doping]]. The process introduces an impure atom to the system, which creates the [[p–n junction]]. To get the impure atoms embedded in the silicon wafer, the wafer is first put in a 1,100 degree Celsius chamber. The atoms are injected in and eventually diffuse with the silicon. After the process is completed and the silicon has reached room temperature, the doping process is done and the semiconducting [[Wafer (electronics)|wafer]] is almost prepared.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == === Energy bands and electrical conduction === Semiconductors are defined by their unique electric conductive behavior, somewhere between that of a conductor and an insulator.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> The differences between these materials can be understood in terms of the [[quantum state]]s for electrons, each of which may contain zero or one electron (by the [[Pauli exclusion principle]]). These states are associated with the [[electronic band structure]] of the material. [[Electrical conductivity]] arises due to the presence of electrons in states that are [[delocalized electron|delocalized]] (extending through the material), however in order to transport electrons a state must be ''partially filled'', containing an electron only part of the time.<ref>As in the Mott formula for conductivity, see {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> If the state is always occupied with an electron, then it is inert, blocking the passage of other electrons via that state. The energies of these quantum states are critical since a state is partially filled only if its energy is near the [[Fermi level]]{{cn|date=January 2025}} (see [[Fermi–Dirac statistics]]). High conductivity in a material comes from it having many partially filled states and much state delocalization. Metals are good [[electrical conductor]]s and have many partially filled states with energies near their Fermi level. [[Insulator (electricity)|Insulators]], by contrast, have few partially filled states, their Fermi levels sit within [[band gap]]s with few energy states to occupy. Importantly, an insulator can be made to conduct by increasing its temperature: heating provides energy to promote some electrons across the band gap, inducing partially filled states in both the band of states beneath the band gap ([[valence band]]) and the band of states above the band gap ([[conduction band]]). An (intrinsic) semiconductor has a band gap that is smaller than that of an insulator and at room temperature, significant numbers of electrons can be excited to cross the band gap.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> A pure semiconductor, however, is not very useful, as it is neither a very good insulator nor a very good conductor. However, one important feature of semiconductors (and some insulators, known as ''semi-insulators'') is that their conductivity can be increased and controlled by [[doping (semiconductor)|doping]] with impurities and [[field effect (semiconductor)|gating]] with electric fields. Doping and gating move either the conduction or valence band much closer to the Fermi level and greatly increase the number of partially filled states.{{cn|date=January 2025}} Some [[wide-bandgap semiconductor|wider-bandgap semiconductor]] materials are sometimes referred to as '''semi-insulators'''. When undoped, these have electrical conductivity nearer to that of electrical insulators, however they can be doped (making them as useful as semiconductors). Semi-insulators find niche applications in micro-electronics, such as substrates for [[high-electron-mobility transistor|HEMT]]. An example of a common semi-insulator is [[gallium arsenide]].<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Some materials, such as [[titanium dioxide]], can even be used as insulating materials for some applications, while being treated as wide-gap semiconductors for other applications.{{cn|date=January 2025}} === Charge carriers (electrons and holes) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} The partial filling of the states at the bottom of the conduction band can be understood as adding electrons to that band. The electrons do not stay indefinitely (due to the natural thermal [[recombination (physics)|recombination]]) but they can move around for some time. The actual concentration of electrons is typically very dilute, and so (unlike in metals) it is possible to think of the electrons in the conduction band of a semiconductor as a sort of classical [[ideal gas]], where the electrons fly around freely without being subject to the [[Pauli exclusion principle]]. In most semiconductors, the conduction bands have a parabolic [[dispersion relation]], and so these electrons respond to forces (electric field, magnetic field, etc.) much as they would in a vacuum, though with a different [[effective mass (solid-state physics)|effective mass]].<ref name="Kittel"/> Because the electrons behave like an ideal gas, one may also think about conduction in very simplistic terms such as the [[Drude model]], and introduce concepts such as [[electron mobility]]. For partial filling at the top of the valence band, it is helpful to introduce the concept of an [[electron hole]]. Although the electrons in the valence band are always moving around, a completely full valence band is inert, not conducting any current. If an electron is taken out of the valence band, then the trajectory that the electron would normally have taken is now missing its charge. For the purposes of electric current, this combination of the full valence band, minus the electron, can be converted into a picture of a completely empty band containing a positively charged particle that moves in the same way as the electron. Combined with the ''negative'' effective mass of the electrons at the top of the valence band, we arrive at a picture of a positively charged particle that responds to electric and magnetic fields just as a normal positively charged particle would do in a vacuum, again with some positive effective mass.<ref name=" Kittel"/> This particle is called a hole, and the collection of holes in the valence band can again be understood in simple classical terms (as with the electrons in the conduction band). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] 1jp2xy6wuf5d070u2c9rpa5sfq3jb1z 9490555 9490554 2026-10-08T20:08:10Z Kani 670 /* Literaturo */ 9490555 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo..<ref name="Feynman" /><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>{{cite thesis |last1=Arora |first1=Himani |title=Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications |date=March 2021 |url=https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bsz:14-qucosa2-740713 }}{{pn|date=August 2025}}</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Almost all of today's electronic technology involves the use of semiconductors, with the most important aspect being [[integrated circuit]]s (ICs), which are found in [[desktop computer]]s, [[laptop]]s, [[smartphone]]s, and other electronic devices. Semiconductors for ICs are mass-produced. To create an ideal semiconducting material, chemical purity is paramount. Any small imperfection can have a drastic effect on how the semiconducting material behaves due to the scale at which the materials are used.<ref name=Neamen /> A high degree of crystalline perfection is also required, since faults in the crystal structure (such as [[dislocation]]s, [[crystal twinning|twins]], and [[stacking fault]]s) interfere with the semiconducting properties of the material. Crystalline faults are a major cause of defective semiconductor devices. The larger the crystal, the more difficult it is to achieve the necessary perfection. Current mass production processes use crystal [[ingot]]s between {{convert|100|and|300|mm|in|abbr=on}} in diameter, grown as cylinders and sliced into [[wafer (electronics)|wafers]]. The round shape characteristic of these wafers comes from [[Boule (crystal)|single-crystal ingots]] usually produced using the [[Czochralski method]]. Silicon wafers were first introduced in the 1940s.<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> There is a combination of processes that are used to prepare semiconducting materials for ICs. One process is called [[thermal oxidation]], which forms [[silicon dioxide]] on the surface of the [[silicon]]. This is used as a [[gate dielectric|gate insulator]] and [[LOCOS|field oxide]]. Other processes are called [[photomask]]s and [[photolithography]]. This process is what creates the patterns on the circuit in the integrated circuit. [[Ultraviolet light]] is used along with a [[photoresist]] layer to create a chemical change that generates the patterns for the circuit.<ref name=Neamen /> The etching is the next process that is required. The part of the silicon that was not covered by the [[photoresist]] layer from the previous step can now be etched. The main process typically used today is called [[plasma etching]]. Plasma etching usually involves an [[plasma etching|etch gas]] pumped in a low-pressure chamber to create [[plasma (physics)|plasma]]. A common etch gas is [[chlorofluorocarbon]], or more commonly known [[Freon]]. A high [[radio-frequency]] [[voltage]] between the [[cathode]] and [[anode]] is what creates the plasma in the chamber. The [[wafer (electronics)|silicon wafer]] is located on the cathode, which causes it to be hit by the positively charged ions that are released from the plasma. The result is silicon that is etched [[anisotropy|anisotropically]].<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> The last process is called [[doping (semiconductor)|diffusion]]. This is the process that gives the semiconducting material its desired semiconducting properties. It is also known as [[doping (semiconductor)|doping]]. The process introduces an impure atom to the system, which creates the [[p–n junction]]. To get the impure atoms embedded in the silicon wafer, the wafer is first put in a 1,100 degree Celsius chamber. The atoms are injected in and eventually diffuse with the silicon. After the process is completed and the silicon has reached room temperature, the doping process is done and the semiconducting [[Wafer (electronics)|wafer]] is almost prepared.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == === Energy bands and electrical conduction === Semiconductors are defined by their unique electric conductive behavior, somewhere between that of a conductor and an insulator.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> The differences between these materials can be understood in terms of the [[quantum state]]s for electrons, each of which may contain zero or one electron (by the [[Pauli exclusion principle]]). These states are associated with the [[electronic band structure]] of the material. [[Electrical conductivity]] arises due to the presence of electrons in states that are [[delocalized electron|delocalized]] (extending through the material), however in order to transport electrons a state must be ''partially filled'', containing an electron only part of the time.<ref>As in the Mott formula for conductivity, see {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> If the state is always occupied with an electron, then it is inert, blocking the passage of other electrons via that state. The energies of these quantum states are critical since a state is partially filled only if its energy is near the [[Fermi level]]{{cn|date=January 2025}} (see [[Fermi–Dirac statistics]]). High conductivity in a material comes from it having many partially filled states and much state delocalization. Metals are good [[electrical conductor]]s and have many partially filled states with energies near their Fermi level. [[Insulator (electricity)|Insulators]], by contrast, have few partially filled states, their Fermi levels sit within [[band gap]]s with few energy states to occupy. Importantly, an insulator can be made to conduct by increasing its temperature: heating provides energy to promote some electrons across the band gap, inducing partially filled states in both the band of states beneath the band gap ([[valence band]]) and the band of states above the band gap ([[conduction band]]). An (intrinsic) semiconductor has a band gap that is smaller than that of an insulator and at room temperature, significant numbers of electrons can be excited to cross the band gap.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> A pure semiconductor, however, is not very useful, as it is neither a very good insulator nor a very good conductor. However, one important feature of semiconductors (and some insulators, known as ''semi-insulators'') is that their conductivity can be increased and controlled by [[doping (semiconductor)|doping]] with impurities and [[field effect (semiconductor)|gating]] with electric fields. Doping and gating move either the conduction or valence band much closer to the Fermi level and greatly increase the number of partially filled states.{{cn|date=January 2025}} Some [[wide-bandgap semiconductor|wider-bandgap semiconductor]] materials are sometimes referred to as '''semi-insulators'''. When undoped, these have electrical conductivity nearer to that of electrical insulators, however they can be doped (making them as useful as semiconductors). Semi-insulators find niche applications in micro-electronics, such as substrates for [[high-electron-mobility transistor|HEMT]]. An example of a common semi-insulator is [[gallium arsenide]].<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Some materials, such as [[titanium dioxide]], can even be used as insulating materials for some applications, while being treated as wide-gap semiconductors for other applications.{{cn|date=January 2025}} === Charge carriers (electrons and holes) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} The partial filling of the states at the bottom of the conduction band can be understood as adding electrons to that band. The electrons do not stay indefinitely (due to the natural thermal [[recombination (physics)|recombination]]) but they can move around for some time. The actual concentration of electrons is typically very dilute, and so (unlike in metals) it is possible to think of the electrons in the conduction band of a semiconductor as a sort of classical [[ideal gas]], where the electrons fly around freely without being subject to the [[Pauli exclusion principle]]. In most semiconductors, the conduction bands have a parabolic [[dispersion relation]], and so these electrons respond to forces (electric field, magnetic field, etc.) much as they would in a vacuum, though with a different [[effective mass (solid-state physics)|effective mass]].<ref name="Kittel"/> Because the electrons behave like an ideal gas, one may also think about conduction in very simplistic terms such as the [[Drude model]], and introduce concepts such as [[electron mobility]]. For partial filling at the top of the valence band, it is helpful to introduce the concept of an [[electron hole]]. Although the electrons in the valence band are always moving around, a completely full valence band is inert, not conducting any current. If an electron is taken out of the valence band, then the trajectory that the electron would normally have taken is now missing its charge. For the purposes of electric current, this combination of the full valence band, minus the electron, can be converted into a picture of a completely empty band containing a positively charged particle that moves in the same way as the electron. Combined with the ''negative'' effective mass of the electrons at the top of the valence band, we arrive at a picture of a positively charged particle that responds to electric and magnetic fields just as a normal positively charged particle would do in a vacuum, again with some positive effective mass.<ref name=" Kittel"/> This particle is called a hole, and the collection of holes in the valence band can again be understood in simple classical terms (as with the electrons in the conduction band). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] egz13nj4lryx2tyuizk4lyrbxywmos7 9490559 9490555 2026-10-08T20:10:36Z Kani 670 /* Homokuniĝoj */ 9490559 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>{{cite thesis |last1=Arora |first1=Himani |title=Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications |date=March 2021 |url=https://nbn-resolving.org/urn:nbn:de:bsz:14-qucosa2-740713 }}{{pn|date=August 2025}}</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Almost all of today's electronic technology involves the use of semiconductors, with the most important aspect being [[integrated circuit]]s (ICs), which are found in [[desktop computer]]s, [[laptop]]s, [[smartphone]]s, and other electronic devices. Semiconductors for ICs are mass-produced. To create an ideal semiconducting material, chemical purity is paramount. Any small imperfection can have a drastic effect on how the semiconducting material behaves due to the scale at which the materials are used.<ref name=Neamen /> A high degree of crystalline perfection is also required, since faults in the crystal structure (such as [[dislocation]]s, [[crystal twinning|twins]], and [[stacking fault]]s) interfere with the semiconducting properties of the material. Crystalline faults are a major cause of defective semiconductor devices. The larger the crystal, the more difficult it is to achieve the necessary perfection. Current mass production processes use crystal [[ingot]]s between {{convert|100|and|300|mm|in|abbr=on}} in diameter, grown as cylinders and sliced into [[wafer (electronics)|wafers]]. The round shape characteristic of these wafers comes from [[Boule (crystal)|single-crystal ingots]] usually produced using the [[Czochralski method]]. Silicon wafers were first introduced in the 1940s.<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> There is a combination of processes that are used to prepare semiconducting materials for ICs. One process is called [[thermal oxidation]], which forms [[silicon dioxide]] on the surface of the [[silicon]]. This is used as a [[gate dielectric|gate insulator]] and [[LOCOS|field oxide]]. Other processes are called [[photomask]]s and [[photolithography]]. This process is what creates the patterns on the circuit in the integrated circuit. [[Ultraviolet light]] is used along with a [[photoresist]] layer to create a chemical change that generates the patterns for the circuit.<ref name=Neamen /> The etching is the next process that is required. The part of the silicon that was not covered by the [[photoresist]] layer from the previous step can now be etched. The main process typically used today is called [[plasma etching]]. Plasma etching usually involves an [[plasma etching|etch gas]] pumped in a low-pressure chamber to create [[plasma (physics)|plasma]]. A common etch gas is [[chlorofluorocarbon]], or more commonly known [[Freon]]. A high [[radio-frequency]] [[voltage]] between the [[cathode]] and [[anode]] is what creates the plasma in the chamber. The [[wafer (electronics)|silicon wafer]] is located on the cathode, which causes it to be hit by the positively charged ions that are released from the plasma. The result is silicon that is etched [[anisotropy|anisotropically]].<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> The last process is called [[doping (semiconductor)|diffusion]]. This is the process that gives the semiconducting material its desired semiconducting properties. It is also known as [[doping (semiconductor)|doping]]. The process introduces an impure atom to the system, which creates the [[p–n junction]]. To get the impure atoms embedded in the silicon wafer, the wafer is first put in a 1,100 degree Celsius chamber. The atoms are injected in and eventually diffuse with the silicon. After the process is completed and the silicon has reached room temperature, the doping process is done and the semiconducting [[Wafer (electronics)|wafer]] is almost prepared.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == === Energy bands and electrical conduction === Semiconductors are defined by their unique electric conductive behavior, somewhere between that of a conductor and an insulator.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> The differences between these materials can be understood in terms of the [[quantum state]]s for electrons, each of which may contain zero or one electron (by the [[Pauli exclusion principle]]). These states are associated with the [[electronic band structure]] of the material. [[Electrical conductivity]] arises due to the presence of electrons in states that are [[delocalized electron|delocalized]] (extending through the material), however in order to transport electrons a state must be ''partially filled'', containing an electron only part of the time.<ref>As in the Mott formula for conductivity, see {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> If the state is always occupied with an electron, then it is inert, blocking the passage of other electrons via that state. The energies of these quantum states are critical since a state is partially filled only if its energy is near the [[Fermi level]]{{cn|date=January 2025}} (see [[Fermi–Dirac statistics]]). High conductivity in a material comes from it having many partially filled states and much state delocalization. Metals are good [[electrical conductor]]s and have many partially filled states with energies near their Fermi level. [[Insulator (electricity)|Insulators]], by contrast, have few partially filled states, their Fermi levels sit within [[band gap]]s with few energy states to occupy. Importantly, an insulator can be made to conduct by increasing its temperature: heating provides energy to promote some electrons across the band gap, inducing partially filled states in both the band of states beneath the band gap ([[valence band]]) and the band of states above the band gap ([[conduction band]]). An (intrinsic) semiconductor has a band gap that is smaller than that of an insulator and at room temperature, significant numbers of electrons can be excited to cross the band gap.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> A pure semiconductor, however, is not very useful, as it is neither a very good insulator nor a very good conductor. However, one important feature of semiconductors (and some insulators, known as ''semi-insulators'') is that their conductivity can be increased and controlled by [[doping (semiconductor)|doping]] with impurities and [[field effect (semiconductor)|gating]] with electric fields. Doping and gating move either the conduction or valence band much closer to the Fermi level and greatly increase the number of partially filled states.{{cn|date=January 2025}} Some [[wide-bandgap semiconductor|wider-bandgap semiconductor]] materials are sometimes referred to as '''semi-insulators'''. When undoped, these have electrical conductivity nearer to that of electrical insulators, however they can be doped (making them as useful as semiconductors). Semi-insulators find niche applications in micro-electronics, such as substrates for [[high-electron-mobility transistor|HEMT]]. An example of a common semi-insulator is [[gallium arsenide]].<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Some materials, such as [[titanium dioxide]], can even be used as insulating materials for some applications, while being treated as wide-gap semiconductors for other applications.{{cn|date=January 2025}} === Charge carriers (electrons and holes) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} The partial filling of the states at the bottom of the conduction band can be understood as adding electrons to that band. The electrons do not stay indefinitely (due to the natural thermal [[recombination (physics)|recombination]]) but they can move around for some time. The actual concentration of electrons is typically very dilute, and so (unlike in metals) it is possible to think of the electrons in the conduction band of a semiconductor as a sort of classical [[ideal gas]], where the electrons fly around freely without being subject to the [[Pauli exclusion principle]]. In most semiconductors, the conduction bands have a parabolic [[dispersion relation]], and so these electrons respond to forces (electric field, magnetic field, etc.) much as they would in a vacuum, though with a different [[effective mass (solid-state physics)|effective mass]].<ref name="Kittel"/> Because the electrons behave like an ideal gas, one may also think about conduction in very simplistic terms such as the [[Drude model]], and introduce concepts such as [[electron mobility]]. For partial filling at the top of the valence band, it is helpful to introduce the concept of an [[electron hole]]. Although the electrons in the valence band are always moving around, a completely full valence band is inert, not conducting any current. If an electron is taken out of the valence band, then the trajectory that the electron would normally have taken is now missing its charge. For the purposes of electric current, this combination of the full valence band, minus the electron, can be converted into a picture of a completely empty band containing a positively charged particle that moves in the same way as the electron. Combined with the ''negative'' effective mass of the electrons at the top of the valence band, we arrive at a picture of a positively charged particle that responds to electric and magnetic fields just as a normal positively charged particle would do in a vacuum, again with some positive effective mass.<ref name=" Kittel"/> This particle is called a hole, and the collection of holes in the valence band can again be understood in simple classical terms (as with the electrons in the conduction band). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] svuy9l07f8pajqdio6f181u3u6xvnd6 9490561 9490559 2026-10-08T20:15:49Z Kani 670 /* Materialoj */ 9490561 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>Arora, Himani (Marto 2021). [https://tud.qucosa.de/landing-page/?tx_dlf[id]=https%3A%2F%2Ftud.qucosa.de%2Fapi%2Fqucosa%253A74071%2Fmets Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications] (Thesis)</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Almost all of today's electronic technology involves the use of semiconductors, with the most important aspect being [[integrated circuit]]s (ICs), which are found in [[desktop computer]]s, [[laptop]]s, [[smartphone]]s, and other electronic devices. Semiconductors for ICs are mass-produced. To create an ideal semiconducting material, chemical purity is paramount. Any small imperfection can have a drastic effect on how the semiconducting material behaves due to the scale at which the materials are used.<ref name=Neamen /> A high degree of crystalline perfection is also required, since faults in the crystal structure (such as [[dislocation]]s, [[crystal twinning|twins]], and [[stacking fault]]s) interfere with the semiconducting properties of the material. Crystalline faults are a major cause of defective semiconductor devices. The larger the crystal, the more difficult it is to achieve the necessary perfection. Current mass production processes use crystal [[ingot]]s between {{convert|100|and|300|mm|in|abbr=on}} in diameter, grown as cylinders and sliced into [[wafer (electronics)|wafers]]. The round shape characteristic of these wafers comes from [[Boule (crystal)|single-crystal ingots]] usually produced using the [[Czochralski method]]. Silicon wafers were first introduced in the 1940s.<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> There is a combination of processes that are used to prepare semiconducting materials for ICs. One process is called [[thermal oxidation]], which forms [[silicon dioxide]] on the surface of the [[silicon]]. This is used as a [[gate dielectric|gate insulator]] and [[LOCOS|field oxide]]. Other processes are called [[photomask]]s and [[photolithography]]. This process is what creates the patterns on the circuit in the integrated circuit. [[Ultraviolet light]] is used along with a [[photoresist]] layer to create a chemical change that generates the patterns for the circuit.<ref name=Neamen /> The etching is the next process that is required. The part of the silicon that was not covered by the [[photoresist]] layer from the previous step can now be etched. The main process typically used today is called [[plasma etching]]. Plasma etching usually involves an [[plasma etching|etch gas]] pumped in a low-pressure chamber to create [[plasma (physics)|plasma]]. A common etch gas is [[chlorofluorocarbon]], or more commonly known [[Freon]]. A high [[radio-frequency]] [[voltage]] between the [[cathode]] and [[anode]] is what creates the plasma in the chamber. The [[wafer (electronics)|silicon wafer]] is located on the cathode, which causes it to be hit by the positively charged ions that are released from the plasma. The result is silicon that is etched [[anisotropy|anisotropically]].<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> The last process is called [[doping (semiconductor)|diffusion]]. This is the process that gives the semiconducting material its desired semiconducting properties. It is also known as [[doping (semiconductor)|doping]]. The process introduces an impure atom to the system, which creates the [[p–n junction]]. To get the impure atoms embedded in the silicon wafer, the wafer is first put in a 1,100 degree Celsius chamber. The atoms are injected in and eventually diffuse with the silicon. After the process is completed and the silicon has reached room temperature, the doping process is done and the semiconducting [[Wafer (electronics)|wafer]] is almost prepared.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == === Energy bands and electrical conduction === Semiconductors are defined by their unique electric conductive behavior, somewhere between that of a conductor and an insulator.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> The differences between these materials can be understood in terms of the [[quantum state]]s for electrons, each of which may contain zero or one electron (by the [[Pauli exclusion principle]]). These states are associated with the [[electronic band structure]] of the material. [[Electrical conductivity]] arises due to the presence of electrons in states that are [[delocalized electron|delocalized]] (extending through the material), however in order to transport electrons a state must be ''partially filled'', containing an electron only part of the time.<ref>As in the Mott formula for conductivity, see {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> If the state is always occupied with an electron, then it is inert, blocking the passage of other electrons via that state. The energies of these quantum states are critical since a state is partially filled only if its energy is near the [[Fermi level]]{{cn|date=January 2025}} (see [[Fermi–Dirac statistics]]). High conductivity in a material comes from it having many partially filled states and much state delocalization. Metals are good [[electrical conductor]]s and have many partially filled states with energies near their Fermi level. [[Insulator (electricity)|Insulators]], by contrast, have few partially filled states, their Fermi levels sit within [[band gap]]s with few energy states to occupy. Importantly, an insulator can be made to conduct by increasing its temperature: heating provides energy to promote some electrons across the band gap, inducing partially filled states in both the band of states beneath the band gap ([[valence band]]) and the band of states above the band gap ([[conduction band]]). An (intrinsic) semiconductor has a band gap that is smaller than that of an insulator and at room temperature, significant numbers of electrons can be excited to cross the band gap.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> A pure semiconductor, however, is not very useful, as it is neither a very good insulator nor a very good conductor. However, one important feature of semiconductors (and some insulators, known as ''semi-insulators'') is that their conductivity can be increased and controlled by [[doping (semiconductor)|doping]] with impurities and [[field effect (semiconductor)|gating]] with electric fields. Doping and gating move either the conduction or valence band much closer to the Fermi level and greatly increase the number of partially filled states.{{cn|date=January 2025}} Some [[wide-bandgap semiconductor|wider-bandgap semiconductor]] materials are sometimes referred to as '''semi-insulators'''. When undoped, these have electrical conductivity nearer to that of electrical insulators, however they can be doped (making them as useful as semiconductors). Semi-insulators find niche applications in micro-electronics, such as substrates for [[high-electron-mobility transistor|HEMT]]. An example of a common semi-insulator is [[gallium arsenide]].<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Some materials, such as [[titanium dioxide]], can even be used as insulating materials for some applications, while being treated as wide-gap semiconductors for other applications.{{cn|date=January 2025}} === Charge carriers (electrons and holes) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} The partial filling of the states at the bottom of the conduction band can be understood as adding electrons to that band. The electrons do not stay indefinitely (due to the natural thermal [[recombination (physics)|recombination]]) but they can move around for some time. The actual concentration of electrons is typically very dilute, and so (unlike in metals) it is possible to think of the electrons in the conduction band of a semiconductor as a sort of classical [[ideal gas]], where the electrons fly around freely without being subject to the [[Pauli exclusion principle]]. In most semiconductors, the conduction bands have a parabolic [[dispersion relation]], and so these electrons respond to forces (electric field, magnetic field, etc.) much as they would in a vacuum, though with a different [[effective mass (solid-state physics)|effective mass]].<ref name="Kittel"/> Because the electrons behave like an ideal gas, one may also think about conduction in very simplistic terms such as the [[Drude model]], and introduce concepts such as [[electron mobility]]. For partial filling at the top of the valence band, it is helpful to introduce the concept of an [[electron hole]]. Although the electrons in the valence band are always moving around, a completely full valence band is inert, not conducting any current. If an electron is taken out of the valence band, then the trajectory that the electron would normally have taken is now missing its charge. For the purposes of electric current, this combination of the full valence band, minus the electron, can be converted into a picture of a completely empty band containing a positively charged particle that moves in the same way as the electron. Combined with the ''negative'' effective mass of the electrons at the top of the valence band, we arrive at a picture of a positively charged particle that responds to electric and magnetic fields just as a normal positively charged particle would do in a vacuum, again with some positive effective mass.<ref name=" Kittel"/> This particle is called a hole, and the collection of holes in the valence band can again be understood in simple classical terms (as with the electrons in the conduction band). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] 7w0a5eojmpktpy83zk3cb1r4q79ndmi 9490567 9490561 2026-10-08T20:51:07Z Kani 670 /* Preparado de duonkonduktantaj materialoj */ 9490567 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>Arora, Himani (Marto 2021). [https://tud.qucosa.de/landing-page/?tx_dlf[id]=https%3A%2F%2Ftud.qucosa.de%2Fapi%2Fqucosa%253A74071%2Fmets Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications] (Thesis)</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Preskaŭ la tuta hodiaŭa elektronika teknologio implikas la uzon de duonkonduktiloj; la plej grava aspekto estas [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] (IC-oj), kiuj troviĝas en [[Surtabla komputilo|tablokomputiloj]], [[tekokomputilo]]j, [[saĝtelefono]]j kaj aliaj elektronikaj aparatoj. Duonkonduktiloj por integraj cirkvitoj estas amasproduktataj. Por krei idealan duonkonduktivan materialon, kemia pureco estas gravega. Ĉiu ajn eta neperfektaĵo povas havi drastan efikon sur la konduton de la duonkonduktiva materialo pro la skalo, je kiu oni uzas tiujn materialojn.<ref name=Neamen /> Necesas ankaŭ alta grado de kristala perfekteco, ĉar difektoj en la kristala strukturo (ekzemple dislokiĝoj, [[Kristala ĝemelo|ĝemelaj kristaloj]] kaj stakigaj difektoj) malhelpas la duonkonduktajn ecojn de la materialo. Kristalaj difektoj estas ĉefa kaŭzo de difektitaj duonkonduktaj aparatoj. Ju pli granda estas la kristalo, des pli malfacile estas atingi la necesan perfektecon. Nuntempaj amasproduktaj procezoj uzas kristalajn blokojn kun diametro inter 100 kaj 300 mm (3,9 kaj 11,8 coloj), kreskigitajn kiel [[cilindro]]jn kaj tranĉitajn en maldikajn diskojn (oblatojn). La ronda formo karakteriza por tiuj diskoj devenas de unukristalaj blokoj, kutime produktataj per la [[Procedo de Czochralski|metodo de Czochralski]]. Siliciaj diskoj estis unue enkondukitaj jam en la [[1940-aj jaroj]].<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> Ekzistas kombinaĵo de procezoj uzataj por prepari duonkonduktajn materialojn por integraj cirkvitoj. Unu procezo nomiĝas termika oksigenado, kiu kreas [[Silicia dioksido|silician dioksidon]] sur la surfaco de la [[silicio]]; ĝi estas uzata kiel pordega izolilo kaj kampa oksido (LOCOS). Aliaj procezoj inkluzivas la uzon de fotomaskoj kaj fotolitografion. Tiu procezo kreas la ŝablonojn de la cirkvito ene de la [[integra cirkvito]]. [[Ultraviola radiado|Ultraviola lumo]] estas uzata kune kun tavolo de fotorezista materialo por estigi kemian ŝanĝon, kiu kreas la ŝablonojn por la cirkvito.<ref name=Neamen /> The etching is the next process that is required. The part of the silicon that was not covered by the [[photoresist]] layer from the previous step can now be etched. The main process typically used today is called [[plasma etching]]. Plasma etching usually involves an [[plasma etching|etch gas]] pumped in a low-pressure chamber to create [[plasma (physics)|plasma]]. A common etch gas is [[chlorofluorocarbon]], or more commonly known [[Freon]]. A high [[radio-frequency]] [[voltage]] between the [[cathode]] and [[anode]] is what creates the plasma in the chamber. The [[wafer (electronics)|silicon wafer]] is located on the cathode, which causes it to be hit by the positively charged ions that are released from the plasma. The result is silicon that is etched [[anisotropy|anisotropically]].<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> The last process is called [[doping (semiconductor)|diffusion]]. This is the process that gives the semiconducting material its desired semiconducting properties. It is also known as [[doping (semiconductor)|doping]]. The process introduces an impure atom to the system, which creates the [[p–n junction]]. To get the impure atoms embedded in the silicon wafer, the wafer is first put in a 1,100 degree Celsius chamber. The atoms are injected in and eventually diffuse with the silicon. After the process is completed and the silicon has reached room temperature, the doping process is done and the semiconducting [[Wafer (electronics)|wafer]] is almost prepared.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == === Energy bands and electrical conduction === Semiconductors are defined by their unique electric conductive behavior, somewhere between that of a conductor and an insulator.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> The differences between these materials can be understood in terms of the [[quantum state]]s for electrons, each of which may contain zero or one electron (by the [[Pauli exclusion principle]]). These states are associated with the [[electronic band structure]] of the material. [[Electrical conductivity]] arises due to the presence of electrons in states that are [[delocalized electron|delocalized]] (extending through the material), however in order to transport electrons a state must be ''partially filled'', containing an electron only part of the time.<ref>As in the Mott formula for conductivity, see {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> If the state is always occupied with an electron, then it is inert, blocking the passage of other electrons via that state. The energies of these quantum states are critical since a state is partially filled only if its energy is near the [[Fermi level]]{{cn|date=January 2025}} (see [[Fermi–Dirac statistics]]). High conductivity in a material comes from it having many partially filled states and much state delocalization. Metals are good [[electrical conductor]]s and have many partially filled states with energies near their Fermi level. [[Insulator (electricity)|Insulators]], by contrast, have few partially filled states, their Fermi levels sit within [[band gap]]s with few energy states to occupy. Importantly, an insulator can be made to conduct by increasing its temperature: heating provides energy to promote some electrons across the band gap, inducing partially filled states in both the band of states beneath the band gap ([[valence band]]) and the band of states above the band gap ([[conduction band]]). An (intrinsic) semiconductor has a band gap that is smaller than that of an insulator and at room temperature, significant numbers of electrons can be excited to cross the band gap.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> A pure semiconductor, however, is not very useful, as it is neither a very good insulator nor a very good conductor. However, one important feature of semiconductors (and some insulators, known as ''semi-insulators'') is that their conductivity can be increased and controlled by [[doping (semiconductor)|doping]] with impurities and [[field effect (semiconductor)|gating]] with electric fields. Doping and gating move either the conduction or valence band much closer to the Fermi level and greatly increase the number of partially filled states.{{cn|date=January 2025}} Some [[wide-bandgap semiconductor|wider-bandgap semiconductor]] materials are sometimes referred to as '''semi-insulators'''. When undoped, these have electrical conductivity nearer to that of electrical insulators, however they can be doped (making them as useful as semiconductors). Semi-insulators find niche applications in micro-electronics, such as substrates for [[high-electron-mobility transistor|HEMT]]. An example of a common semi-insulator is [[gallium arsenide]].<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Some materials, such as [[titanium dioxide]], can even be used as insulating materials for some applications, while being treated as wide-gap semiconductors for other applications.{{cn|date=January 2025}} === Charge carriers (electrons and holes) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} The partial filling of the states at the bottom of the conduction band can be understood as adding electrons to that band. The electrons do not stay indefinitely (due to the natural thermal [[recombination (physics)|recombination]]) but they can move around for some time. The actual concentration of electrons is typically very dilute, and so (unlike in metals) it is possible to think of the electrons in the conduction band of a semiconductor as a sort of classical [[ideal gas]], where the electrons fly around freely without being subject to the [[Pauli exclusion principle]]. In most semiconductors, the conduction bands have a parabolic [[dispersion relation]], and so these electrons respond to forces (electric field, magnetic field, etc.) much as they would in a vacuum, though with a different [[effective mass (solid-state physics)|effective mass]].<ref name="Kittel"/> Because the electrons behave like an ideal gas, one may also think about conduction in very simplistic terms such as the [[Drude model]], and introduce concepts such as [[electron mobility]]. For partial filling at the top of the valence band, it is helpful to introduce the concept of an [[electron hole]]. Although the electrons in the valence band are always moving around, a completely full valence band is inert, not conducting any current. If an electron is taken out of the valence band, then the trajectory that the electron would normally have taken is now missing its charge. For the purposes of electric current, this combination of the full valence band, minus the electron, can be converted into a picture of a completely empty band containing a positively charged particle that moves in the same way as the electron. Combined with the ''negative'' effective mass of the electrons at the top of the valence band, we arrive at a picture of a positively charged particle that responds to electric and magnetic fields just as a normal positively charged particle would do in a vacuum, again with some positive effective mass.<ref name=" Kittel"/> This particle is called a hole, and the collection of holes in the valence band can again be understood in simple classical terms (as with the electrons in the conduction band). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] q6tt3lgnzmb8lyj30ombxv7yisbn2cg 9490569 9490567 2026-10-08T21:08:15Z Kani 670 /* Preparado de duonkonduktantaj materialoj */ 9490569 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>Arora, Himani (Marto 2021). [https://tud.qucosa.de/landing-page/?tx_dlf[id]=https%3A%2F%2Ftud.qucosa.de%2Fapi%2Fqucosa%253A74071%2Fmets Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications] (Thesis)</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Preskaŭ la tuta hodiaŭa elektronika teknologio implikas la uzon de duonkonduktiloj; la plej grava aspekto estas [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] (IC-oj), kiuj troviĝas en [[Surtabla komputilo|tablokomputiloj]], [[tekokomputilo]]j, [[saĝtelefono]]j kaj aliaj elektronikaj aparatoj. Duonkonduktiloj por integraj cirkvitoj estas amasproduktataj. Por krei idealan duonkonduktivan materialon, kemia pureco estas gravega. Ĉiu ajn eta neperfektaĵo povas havi drastan efikon sur la konduton de la duonkonduktiva materialo pro la skalo, je kiu oni uzas tiujn materialojn.<ref name=Neamen /> Necesas ankaŭ alta grado de kristala perfekteco, ĉar difektoj en la kristala strukturo (ekzemple dislokiĝoj, [[Kristala ĝemelo|ĝemelaj kristaloj]] kaj stakigaj difektoj) malhelpas la duonkonduktajn ecojn de la materialo. Kristalaj difektoj estas ĉefa kaŭzo de difektitaj duonkonduktaj aparatoj. Ju pli granda estas la kristalo, des pli malfacile estas atingi la necesan perfektecon. Nuntempaj amasproduktaj procezoj uzas kristalajn blokojn kun diametro inter 100 kaj 300 mm (3,9 kaj 11,8 coloj), kreskigitajn kiel [[cilindro]]jn kaj tranĉitajn en maldikajn diskojn (oblatojn). La ronda formo karakteriza por tiuj diskoj devenas de unukristalaj blokoj, kutime produktataj per la [[Procedo de Czochralski|metodo de Czochralski]]. Siliciaj diskoj estis unue enkondukitaj jam en la [[1940-aj jaroj]].<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> Ekzistas kombinaĵo de procezoj uzataj por prepari duonkonduktajn materialojn por integraj cirkvitoj. Unu procezo nomiĝas termika oksigenado, kiu kreas [[Silicia dioksido|silician dioksidon]] sur la surfaco de la [[silicio]]; ĝi estas uzata kiel pordega izolilo kaj kampa oksido (LOCOS). Aliaj procezoj inkluzivas la uzon de fotomaskoj kaj fotolitografion. Tiu procezo kreas la ŝablonojn de la cirkvito ene de la [[integra cirkvito]]. [[Ultraviola radiado|Ultraviola lumo]] estas uzata kune kun tavolo de fotorezista materialo por estigi kemian ŝanĝon, kiu kreas la ŝablonojn por la cirkvito.<ref name=Neamen /> La sekva necesa procezo estas la gravurado. La parto de la silicio, kiu ne estis kovrita de la fotorezista tavolo dum la antaŭa paŝo, povas nun esti traktita per gravurado. La ĉefa procezo nuntempe uzata nomiĝas plasma gravurado. Plasma gravurado kutime implikas gravuran gason pumpitan en malaltpreman ĉambron por krei [[plasmo]]n. Ofta gravura gaso estas [[Kloro-fluoro-karbono|klorofluorokarbono]], aŭ pli ofte konata kiel ''Freono''. [[Elektra tensio|Alta tensio]] je [[Altfrekvenco|radiofrekvenco]] inter la [[katodo]] kaj la [[anodo]] kreas la plasmon en la ĉambro. La silicia oblato estas metita sur la katodon, kio kaŭzas, ke ĝi estas trafata de la pozitive ŝargitaj jonoj liberigitaj el la plasmo. La rezulto estas silicio, kiu estas [[Neizotropeco|anizotropie]] gravurita.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> La lasta procezo nomiĝas ''difuzo''. Tio estas la procezo, kiu donas al la duonkondukta materialo ĝiajn deziratajn duonkonduktajn ecojn. Ĝi estas ankaŭ konata kiel ''dopado''. La procezo enkondukas fremdan [[atomo]]n en la sistemon, kio kreas la [[Junto (elektrotekniko)|p-n-kuniĝon]]. Por enigi la fremdajn atomojn en la silician oblaton, oni unue metas la oblaton en ĉambron kun temperaturo de 1 100 gradoj Celsiaj. La atomoj estas enĵetitaj kaj fine difuziĝas kun la silicio. Post kiam la procezo finiĝas kaj la silicio atingas ĉambran temperaturon, la dopado estas plenumita kaj la duonkondukta oblato estas preskaŭ preta.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == === Energy bands and electrical conduction === Semiconductors are defined by their unique electric conductive behavior, somewhere between that of a conductor and an insulator.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> The differences between these materials can be understood in terms of the [[quantum state]]s for electrons, each of which may contain zero or one electron (by the [[Pauli exclusion principle]]). These states are associated with the [[electronic band structure]] of the material. [[Electrical conductivity]] arises due to the presence of electrons in states that are [[delocalized electron|delocalized]] (extending through the material), however in order to transport electrons a state must be ''partially filled'', containing an electron only part of the time.<ref>As in the Mott formula for conductivity, see {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> If the state is always occupied with an electron, then it is inert, blocking the passage of other electrons via that state. The energies of these quantum states are critical since a state is partially filled only if its energy is near the [[Fermi level]]{{cn|date=January 2025}} (see [[Fermi–Dirac statistics]]). High conductivity in a material comes from it having many partially filled states and much state delocalization. Metals are good [[electrical conductor]]s and have many partially filled states with energies near their Fermi level. [[Insulator (electricity)|Insulators]], by contrast, have few partially filled states, their Fermi levels sit within [[band gap]]s with few energy states to occupy. Importantly, an insulator can be made to conduct by increasing its temperature: heating provides energy to promote some electrons across the band gap, inducing partially filled states in both the band of states beneath the band gap ([[valence band]]) and the band of states above the band gap ([[conduction band]]). An (intrinsic) semiconductor has a band gap that is smaller than that of an insulator and at room temperature, significant numbers of electrons can be excited to cross the band gap.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> A pure semiconductor, however, is not very useful, as it is neither a very good insulator nor a very good conductor. However, one important feature of semiconductors (and some insulators, known as ''semi-insulators'') is that their conductivity can be increased and controlled by [[doping (semiconductor)|doping]] with impurities and [[field effect (semiconductor)|gating]] with electric fields. Doping and gating move either the conduction or valence band much closer to the Fermi level and greatly increase the number of partially filled states.{{cn|date=January 2025}} Some [[wide-bandgap semiconductor|wider-bandgap semiconductor]] materials are sometimes referred to as '''semi-insulators'''. When undoped, these have electrical conductivity nearer to that of electrical insulators, however they can be doped (making them as useful as semiconductors). Semi-insulators find niche applications in micro-electronics, such as substrates for [[high-electron-mobility transistor|HEMT]]. An example of a common semi-insulator is [[gallium arsenide]].<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Some materials, such as [[titanium dioxide]], can even be used as insulating materials for some applications, while being treated as wide-gap semiconductors for other applications.{{cn|date=January 2025}} === Charge carriers (electrons and holes) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} The partial filling of the states at the bottom of the conduction band can be understood as adding electrons to that band. The electrons do not stay indefinitely (due to the natural thermal [[recombination (physics)|recombination]]) but they can move around for some time. The actual concentration of electrons is typically very dilute, and so (unlike in metals) it is possible to think of the electrons in the conduction band of a semiconductor as a sort of classical [[ideal gas]], where the electrons fly around freely without being subject to the [[Pauli exclusion principle]]. In most semiconductors, the conduction bands have a parabolic [[dispersion relation]], and so these electrons respond to forces (electric field, magnetic field, etc.) much as they would in a vacuum, though with a different [[effective mass (solid-state physics)|effective mass]].<ref name="Kittel"/> Because the electrons behave like an ideal gas, one may also think about conduction in very simplistic terms such as the [[Drude model]], and introduce concepts such as [[electron mobility]]. For partial filling at the top of the valence band, it is helpful to introduce the concept of an [[electron hole]]. Although the electrons in the valence band are always moving around, a completely full valence band is inert, not conducting any current. If an electron is taken out of the valence band, then the trajectory that the electron would normally have taken is now missing its charge. For the purposes of electric current, this combination of the full valence band, minus the electron, can be converted into a picture of a completely empty band containing a positively charged particle that moves in the same way as the electron. Combined with the ''negative'' effective mass of the electrons at the top of the valence band, we arrive at a picture of a positively charged particle that responds to electric and magnetic fields just as a normal positively charged particle would do in a vacuum, again with some positive effective mass.<ref name=" Kittel"/> This particle is called a hole, and the collection of holes in the valence band can again be understood in simple classical terms (as with the electrons in the conduction band). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] 16bli71f7oav7qzrj5sg5xseg1rmgtl 9490570 9490569 2026-10-08T21:16:17Z Kani 670 /* Fiziko de duonkonduktantoj */ 9490570 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>Arora, Himani (Marto 2021). [https://tud.qucosa.de/landing-page/?tx_dlf[id]=https%3A%2F%2Ftud.qucosa.de%2Fapi%2Fqucosa%253A74071%2Fmets Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications] (Thesis)</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Preskaŭ la tuta hodiaŭa elektronika teknologio implikas la uzon de duonkonduktiloj; la plej grava aspekto estas [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] (IC-oj), kiuj troviĝas en [[Surtabla komputilo|tablokomputiloj]], [[tekokomputilo]]j, [[saĝtelefono]]j kaj aliaj elektronikaj aparatoj. Duonkonduktiloj por integraj cirkvitoj estas amasproduktataj. Por krei idealan duonkonduktivan materialon, kemia pureco estas gravega. Ĉiu ajn eta neperfektaĵo povas havi drastan efikon sur la konduton de la duonkonduktiva materialo pro la skalo, je kiu oni uzas tiujn materialojn.<ref name=Neamen /> Necesas ankaŭ alta grado de kristala perfekteco, ĉar difektoj en la kristala strukturo (ekzemple dislokiĝoj, [[Kristala ĝemelo|ĝemelaj kristaloj]] kaj stakigaj difektoj) malhelpas la duonkonduktajn ecojn de la materialo. Kristalaj difektoj estas ĉefa kaŭzo de difektitaj duonkonduktaj aparatoj. Ju pli granda estas la kristalo, des pli malfacile estas atingi la necesan perfektecon. Nuntempaj amasproduktaj procezoj uzas kristalajn blokojn kun diametro inter 100 kaj 300 mm (3,9 kaj 11,8 coloj), kreskigitajn kiel [[cilindro]]jn kaj tranĉitajn en maldikajn diskojn (oblatojn). La ronda formo karakteriza por tiuj diskoj devenas de unukristalaj blokoj, kutime produktataj per la [[Procedo de Czochralski|metodo de Czochralski]]. Siliciaj diskoj estis unue enkondukitaj jam en la [[1940-aj jaroj]].<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> Ekzistas kombinaĵo de procezoj uzataj por prepari duonkonduktajn materialojn por integraj cirkvitoj. Unu procezo nomiĝas termika oksigenado, kiu kreas [[Silicia dioksido|silician dioksidon]] sur la surfaco de la [[silicio]]; ĝi estas uzata kiel pordega izolilo kaj kampa oksido (LOCOS). Aliaj procezoj inkluzivas la uzon de fotomaskoj kaj fotolitografion. Tiu procezo kreas la ŝablonojn de la cirkvito ene de la [[integra cirkvito]]. [[Ultraviola radiado|Ultraviola lumo]] estas uzata kune kun tavolo de fotorezista materialo por estigi kemian ŝanĝon, kiu kreas la ŝablonojn por la cirkvito.<ref name=Neamen /> La sekva necesa procezo estas la gravurado. La parto de la silicio, kiu ne estis kovrita de la fotorezista tavolo dum la antaŭa paŝo, povas nun esti traktita per gravurado. La ĉefa procezo nuntempe uzata nomiĝas plasma gravurado. Plasma gravurado kutime implikas gravuran gason pumpitan en malaltpreman ĉambron por krei [[plasmo]]n. Ofta gravura gaso estas [[Kloro-fluoro-karbono|klorofluorokarbono]], aŭ pli ofte konata kiel ''Freono''. [[Elektra tensio|Alta tensio]] je [[Altfrekvenco|radiofrekvenco]] inter la [[katodo]] kaj la [[anodo]] kreas la plasmon en la ĉambro. La silicia oblato estas metita sur la katodon, kio kaŭzas, ke ĝi estas trafata de la pozitive ŝargitaj jonoj liberigitaj el la plasmo. La rezulto estas silicio, kiu estas [[Neizotropeco|anizotropie]] gravurita.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> La lasta procezo nomiĝas ''difuzo''. Tio estas la procezo, kiu donas al la duonkondukta materialo ĝiajn deziratajn duonkonduktajn ecojn. Ĝi estas ankaŭ konata kiel ''dopado''. La procezo enkondukas fremdan [[atomo]]n en la sistemon, kio kreas la [[Junto (elektrotekniko)|p-n-kuniĝon]]. Por enigi la fremdajn atomojn en la silician oblaton, oni unue metas la oblaton en ĉambron kun temperaturo de 1 100 gradoj Celsiaj. La atomoj estas enĵetitaj kaj fine difuziĝas kun la silicio. Post kiam la procezo finiĝas kaj la silicio atingas ĉambran temperaturon, la dopado estas plenumita kaj la duonkondukta oblato estas preskaŭ preta.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == [[Dosiero:Band filling diagram.svg|eta|dekstre|300ra|Plenigo de la elektronikaj statoj en diversaj specoj de materialoj ĉe ekvilibro. Ĉi tie, la alto reprezentas [[energio]]n, dum la larĝo reprezentas la densecon de disponeblaj statoj por difinita energio en la koncerna materialo. La nuanco sekvas la [[Statistiko Fermi–Dirac|distribuon de Fermi-Dirac]] (nigra: ĉiuj statoj plenaj; blanka: neniu stato plena). En [[metalo]]j kaj [[duonmetalo]]j, la Fermi-nivelo (EF) situas ene de almenaŭ unu bando. Ĉe [[izolilo]]j kaj duonkonduktiloj, la Fermi-nivelo situas ene de [[bendbreĉo]]; tamen, ĉe duonkonduktiloj la zonoj estas sufiĉe proksimaj al la Fermi-nivelo por ke ili estu termike loĝataj de elektronoj aŭ truoj. "intrin." indikas internajn duonkonduktilojn.]] === Energibendoj kaj elektra konduktado === Semiconductors are defined by their unique electric conductive behavior, somewhere between that of a conductor and an insulator.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> The differences between these materials can be understood in terms of the [[quantum state]]s for electrons, each of which may contain zero or one electron (by the [[Pauli exclusion principle]]). These states are associated with the [[electronic band structure]] of the material. [[Electrical conductivity]] arises due to the presence of electrons in states that are [[delocalized electron|delocalized]] (extending through the material), however in order to transport electrons a state must be ''partially filled'', containing an electron only part of the time.<ref>As in the Mott formula for conductivity, see {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> If the state is always occupied with an electron, then it is inert, blocking the passage of other electrons via that state. The energies of these quantum states are critical since a state is partially filled only if its energy is near the [[Fermi level]]{{cn|date=January 2025}} (see [[Fermi–Dirac statistics]]). High conductivity in a material comes from it having many partially filled states and much state delocalization. Metals are good [[electrical conductor]]s and have many partially filled states with energies near their Fermi level. [[Insulator (electricity)|Insulators]], by contrast, have few partially filled states, their Fermi levels sit within [[band gap]]s with few energy states to occupy. Importantly, an insulator can be made to conduct by increasing its temperature: heating provides energy to promote some electrons across the band gap, inducing partially filled states in both the band of states beneath the band gap ([[valence band]]) and the band of states above the band gap ([[conduction band]]). An (intrinsic) semiconductor has a band gap that is smaller than that of an insulator and at room temperature, significant numbers of electrons can be excited to cross the band gap.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> A pure semiconductor, however, is not very useful, as it is neither a very good insulator nor a very good conductor. However, one important feature of semiconductors (and some insulators, known as ''semi-insulators'') is that their conductivity can be increased and controlled by [[doping (semiconductor)|doping]] with impurities and [[field effect (semiconductor)|gating]] with electric fields. Doping and gating move either the conduction or valence band much closer to the Fermi level and greatly increase the number of partially filled states.{{cn|date=January 2025}} Some [[wide-bandgap semiconductor|wider-bandgap semiconductor]] materials are sometimes referred to as '''semi-insulators'''. When undoped, these have electrical conductivity nearer to that of electrical insulators, however they can be doped (making them as useful as semiconductors). Semi-insulators find niche applications in micro-electronics, such as substrates for [[high-electron-mobility transistor|HEMT]]. An example of a common semi-insulator is [[gallium arsenide]].<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Some materials, such as [[titanium dioxide]], can even be used as insulating materials for some applications, while being treated as wide-gap semiconductors for other applications.{{cn|date=January 2025}} === Charge carriers (electrons and holes) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} The partial filling of the states at the bottom of the conduction band can be understood as adding electrons to that band. The electrons do not stay indefinitely (due to the natural thermal [[recombination (physics)|recombination]]) but they can move around for some time. The actual concentration of electrons is typically very dilute, and so (unlike in metals) it is possible to think of the electrons in the conduction band of a semiconductor as a sort of classical [[ideal gas]], where the electrons fly around freely without being subject to the [[Pauli exclusion principle]]. In most semiconductors, the conduction bands have a parabolic [[dispersion relation]], and so these electrons respond to forces (electric field, magnetic field, etc.) much as they would in a vacuum, though with a different [[effective mass (solid-state physics)|effective mass]].<ref name="Kittel"/> Because the electrons behave like an ideal gas, one may also think about conduction in very simplistic terms such as the [[Drude model]], and introduce concepts such as [[electron mobility]]. For partial filling at the top of the valence band, it is helpful to introduce the concept of an [[electron hole]]. Although the electrons in the valence band are always moving around, a completely full valence band is inert, not conducting any current. If an electron is taken out of the valence band, then the trajectory that the electron would normally have taken is now missing its charge. For the purposes of electric current, this combination of the full valence band, minus the electron, can be converted into a picture of a completely empty band containing a positively charged particle that moves in the same way as the electron. Combined with the ''negative'' effective mass of the electrons at the top of the valence band, we arrive at a picture of a positively charged particle that responds to electric and magnetic fields just as a normal positively charged particle would do in a vacuum, again with some positive effective mass.<ref name=" Kittel"/> This particle is called a hole, and the collection of holes in the valence band can again be understood in simple classical terms (as with the electrons in the conduction band). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] rmmljwlgf8q17irl76lpctepfi11yji 9490577 9490570 2026-10-08T21:26:14Z Kani 670 /* Energibendoj kaj elektra konduktado */ 9490577 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>Arora, Himani (Marto 2021). [https://tud.qucosa.de/landing-page/?tx_dlf[id]=https%3A%2F%2Ftud.qucosa.de%2Fapi%2Fqucosa%253A74071%2Fmets Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications] (Thesis)</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Preskaŭ la tuta hodiaŭa elektronika teknologio implikas la uzon de duonkonduktiloj; la plej grava aspekto estas [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] (IC-oj), kiuj troviĝas en [[Surtabla komputilo|tablokomputiloj]], [[tekokomputilo]]j, [[saĝtelefono]]j kaj aliaj elektronikaj aparatoj. Duonkonduktiloj por integraj cirkvitoj estas amasproduktataj. Por krei idealan duonkonduktivan materialon, kemia pureco estas gravega. Ĉiu ajn eta neperfektaĵo povas havi drastan efikon sur la konduton de la duonkonduktiva materialo pro la skalo, je kiu oni uzas tiujn materialojn.<ref name=Neamen /> Necesas ankaŭ alta grado de kristala perfekteco, ĉar difektoj en la kristala strukturo (ekzemple dislokiĝoj, [[Kristala ĝemelo|ĝemelaj kristaloj]] kaj stakigaj difektoj) malhelpas la duonkonduktajn ecojn de la materialo. Kristalaj difektoj estas ĉefa kaŭzo de difektitaj duonkonduktaj aparatoj. Ju pli granda estas la kristalo, des pli malfacile estas atingi la necesan perfektecon. Nuntempaj amasproduktaj procezoj uzas kristalajn blokojn kun diametro inter 100 kaj 300 mm (3,9 kaj 11,8 coloj), kreskigitajn kiel [[cilindro]]jn kaj tranĉitajn en maldikajn diskojn (oblatojn). La ronda formo karakteriza por tiuj diskoj devenas de unukristalaj blokoj, kutime produktataj per la [[Procedo de Czochralski|metodo de Czochralski]]. Siliciaj diskoj estis unue enkondukitaj jam en la [[1940-aj jaroj]].<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> Ekzistas kombinaĵo de procezoj uzataj por prepari duonkonduktajn materialojn por integraj cirkvitoj. Unu procezo nomiĝas termika oksigenado, kiu kreas [[Silicia dioksido|silician dioksidon]] sur la surfaco de la [[silicio]]; ĝi estas uzata kiel pordega izolilo kaj kampa oksido (LOCOS). Aliaj procezoj inkluzivas la uzon de fotomaskoj kaj fotolitografion. Tiu procezo kreas la ŝablonojn de la cirkvito ene de la [[integra cirkvito]]. [[Ultraviola radiado|Ultraviola lumo]] estas uzata kune kun tavolo de fotorezista materialo por estigi kemian ŝanĝon, kiu kreas la ŝablonojn por la cirkvito.<ref name=Neamen /> La sekva necesa procezo estas la gravurado. La parto de la silicio, kiu ne estis kovrita de la fotorezista tavolo dum la antaŭa paŝo, povas nun esti traktita per gravurado. La ĉefa procezo nuntempe uzata nomiĝas plasma gravurado. Plasma gravurado kutime implikas gravuran gason pumpitan en malaltpreman ĉambron por krei [[plasmo]]n. Ofta gravura gaso estas [[Kloro-fluoro-karbono|klorofluorokarbono]], aŭ pli ofte konata kiel ''Freono''. [[Elektra tensio|Alta tensio]] je [[Altfrekvenco|radiofrekvenco]] inter la [[katodo]] kaj la [[anodo]] kreas la plasmon en la ĉambro. La silicia oblato estas metita sur la katodon, kio kaŭzas, ke ĝi estas trafata de la pozitive ŝargitaj jonoj liberigitaj el la plasmo. La rezulto estas silicio, kiu estas [[Neizotropeco|anizotropie]] gravurita.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> La lasta procezo nomiĝas ''difuzo''. Tio estas la procezo, kiu donas al la duonkondukta materialo ĝiajn deziratajn duonkonduktajn ecojn. Ĝi estas ankaŭ konata kiel ''dopado''. La procezo enkondukas fremdan [[atomo]]n en la sistemon, kio kreas la [[Junto (elektrotekniko)|p-n-kuniĝon]]. Por enigi la fremdajn atomojn en la silician oblaton, oni unue metas la oblaton en ĉambron kun temperaturo de 1 100 gradoj Celsiaj. La atomoj estas enĵetitaj kaj fine difuziĝas kun la silicio. Post kiam la procezo finiĝas kaj la silicio atingas ĉambran temperaturon, la dopado estas plenumita kaj la duonkondukta oblato estas preskaŭ preta.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == [[Dosiero:Band filling diagram.svg|eta|dekstre|300ra|Plenigo de la elektronikaj statoj en diversaj specoj de materialoj ĉe ekvilibro. Ĉi tie, la alto reprezentas [[energio]]n, dum la larĝo reprezentas la densecon de disponeblaj statoj por difinita energio en la koncerna materialo. La nuanco sekvas la [[Statistiko Fermi–Dirac|distribuon de Fermi-Dirac]] (nigra: ĉiuj statoj plenaj; blanka: neniu stato plena). En [[metalo]]j kaj [[duonmetalo]]j, la Fermi-nivelo (EF) situas ene de almenaŭ unu bando. Ĉe [[izolilo]]j kaj duonkonduktiloj, la Fermi-nivelo situas ene de [[bendbreĉo]]; tamen, ĉe duonkonduktiloj la zonoj estas sufiĉe proksimaj al la Fermi-nivelo por ke ili estu termike loĝataj de elektronoj aŭ truoj. "intrin." indikas internajn duonkonduktilojn.]] === Energibendoj kaj elektra konduktado === Duonkonduktiloj estas difinitaj per sia unika elektra konduktiveco, kiu situas inter tiu de konduktilo kaj tiu de izolilo.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> La diferencoj inter ĉi tiuj materialoj estas kompreneblaj per la [[Kvantuma stato|kvantumaj statoj]] de [[elektrono]]j; ĉiu tia stato povas enteni nul aŭ unu elektronon (laŭ la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]]). Tiuj statoj estas ligitaj al la elektron-benda strukturo de la materialo. Elektra konduktiveco ekestas pro la ĉeesto de elektronoj en statoj, kiuj estas delokalizitaj (etendiĝantaj tra la materialo); tamen, por transporti elektronojn, stato devas esti parte okupata, entenante elektronon nur dum parto de la tempo.<ref>Por la Mott formulo por konduktiveco, oni vidu {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> Se stato estas ĉiam okupata de elektrono, ĝi estas inerta kaj blokas la trairon de aliaj elektronoj per tiu stato. La energioj de tiuj kvantumaj statoj estas decidaj, ĉar stato estas parte okupata nur se ĝia energio proksimas al la Fermi-nivelo (vidu la atikolon [[Statistiko Fermi–Dirac]]). Alta konduktivo de materialo devenas de tio, ke ĝi havas multajn parte plenigitajn statojn kaj grandan gradon de stat-delokalizo. Metaloj estas bonaj elektraj [[konduktilo]]j kaj posedas multajn parte plenigitajn statojn kun energioj proksimaj al sia Fermi-nivelo. Kontraste, izoliloj havas malmultajn parte plenigitajn statojn; iliaj Fermi-niveloj situas ene de bend-interspacoj, kiuj entenas malmultajn okupeblajn energistatojn. Grave estas, ke oni povas igi izolilon konduktiva per altigo de ĝia temperaturo: varmigado provizas energion por transirigi iujn elektronojn trans la bend-interspacon, kreante parte plenigitajn statojn kaj en la bendo sub la bend-interspaco (valenc-bendo) kaj en la bendo super ĝi (kondukt-bendo). (Eneca) duonkonduktilo havas bend-interspacon pli malgrandan ol tiu de izolilo, kaj ĉe ĉambra temperaturo signifa nombro da elektronoj povas esti ekscititaj por transiri tiun interspacon.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> A pure semiconductor, however, is not very useful, as it is neither a very good insulator nor a very good conductor. However, one important feature of semiconductors (and some insulators, known as ''semi-insulators'') is that their conductivity can be increased and controlled by [[doping (semiconductor)|doping]] with impurities and [[field effect (semiconductor)|gating]] with electric fields. Doping and gating move either the conduction or valence band much closer to the Fermi level and greatly increase the number of partially filled states.{{cn|date=January 2025}} Some [[wide-bandgap semiconductor|wider-bandgap semiconductor]] materials are sometimes referred to as '''semi-insulators'''. When undoped, these have electrical conductivity nearer to that of electrical insulators, however they can be doped (making them as useful as semiconductors). Semi-insulators find niche applications in micro-electronics, such as substrates for [[high-electron-mobility transistor|HEMT]]. An example of a common semi-insulator is [[gallium arsenide]].<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Some materials, such as [[titanium dioxide]], can even be used as insulating materials for some applications, while being treated as wide-gap semiconductors for other applications.{{cn|date=January 2025}} === Charge carriers (electrons and holes) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} The partial filling of the states at the bottom of the conduction band can be understood as adding electrons to that band. The electrons do not stay indefinitely (due to the natural thermal [[recombination (physics)|recombination]]) but they can move around for some time. The actual concentration of electrons is typically very dilute, and so (unlike in metals) it is possible to think of the electrons in the conduction band of a semiconductor as a sort of classical [[ideal gas]], where the electrons fly around freely without being subject to the [[Pauli exclusion principle]]. In most semiconductors, the conduction bands have a parabolic [[dispersion relation]], and so these electrons respond to forces (electric field, magnetic field, etc.) much as they would in a vacuum, though with a different [[effective mass (solid-state physics)|effective mass]].<ref name="Kittel"/> Because the electrons behave like an ideal gas, one may also think about conduction in very simplistic terms such as the [[Drude model]], and introduce concepts such as [[electron mobility]]. For partial filling at the top of the valence band, it is helpful to introduce the concept of an [[electron hole]]. Although the electrons in the valence band are always moving around, a completely full valence band is inert, not conducting any current. If an electron is taken out of the valence band, then the trajectory that the electron would normally have taken is now missing its charge. For the purposes of electric current, this combination of the full valence band, minus the electron, can be converted into a picture of a completely empty band containing a positively charged particle that moves in the same way as the electron. Combined with the ''negative'' effective mass of the electrons at the top of the valence band, we arrive at a picture of a positively charged particle that responds to electric and magnetic fields just as a normal positively charged particle would do in a vacuum, again with some positive effective mass.<ref name=" Kittel"/> This particle is called a hole, and the collection of holes in the valence band can again be understood in simple classical terms (as with the electrons in the conduction band). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] 223vmd36wu3m19m8ubs452mzae23doa 9490580 9490577 2026-10-08T21:34:18Z Kani 670 /* Energibendoj kaj elektra konduktado */ 9490580 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>Arora, Himani (Marto 2021). [https://tud.qucosa.de/landing-page/?tx_dlf[id]=https%3A%2F%2Ftud.qucosa.de%2Fapi%2Fqucosa%253A74071%2Fmets Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications] (Thesis)</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Preskaŭ la tuta hodiaŭa elektronika teknologio implikas la uzon de duonkonduktiloj; la plej grava aspekto estas [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] (IC-oj), kiuj troviĝas en [[Surtabla komputilo|tablokomputiloj]], [[tekokomputilo]]j, [[saĝtelefono]]j kaj aliaj elektronikaj aparatoj. Duonkonduktiloj por integraj cirkvitoj estas amasproduktataj. Por krei idealan duonkonduktivan materialon, kemia pureco estas gravega. Ĉiu ajn eta neperfektaĵo povas havi drastan efikon sur la konduton de la duonkonduktiva materialo pro la skalo, je kiu oni uzas tiujn materialojn.<ref name=Neamen /> Necesas ankaŭ alta grado de kristala perfekteco, ĉar difektoj en la kristala strukturo (ekzemple dislokiĝoj, [[Kristala ĝemelo|ĝemelaj kristaloj]] kaj stakigaj difektoj) malhelpas la duonkonduktajn ecojn de la materialo. Kristalaj difektoj estas ĉefa kaŭzo de difektitaj duonkonduktaj aparatoj. Ju pli granda estas la kristalo, des pli malfacile estas atingi la necesan perfektecon. Nuntempaj amasproduktaj procezoj uzas kristalajn blokojn kun diametro inter 100 kaj 300 mm (3,9 kaj 11,8 coloj), kreskigitajn kiel [[cilindro]]jn kaj tranĉitajn en maldikajn diskojn (oblatojn). La ronda formo karakteriza por tiuj diskoj devenas de unukristalaj blokoj, kutime produktataj per la [[Procedo de Czochralski|metodo de Czochralski]]. Siliciaj diskoj estis unue enkondukitaj jam en la [[1940-aj jaroj]].<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> Ekzistas kombinaĵo de procezoj uzataj por prepari duonkonduktajn materialojn por integraj cirkvitoj. Unu procezo nomiĝas termika oksigenado, kiu kreas [[Silicia dioksido|silician dioksidon]] sur la surfaco de la [[silicio]]; ĝi estas uzata kiel pordega izolilo kaj kampa oksido (LOCOS). Aliaj procezoj inkluzivas la uzon de fotomaskoj kaj fotolitografion. Tiu procezo kreas la ŝablonojn de la cirkvito ene de la [[integra cirkvito]]. [[Ultraviola radiado|Ultraviola lumo]] estas uzata kune kun tavolo de fotorezista materialo por estigi kemian ŝanĝon, kiu kreas la ŝablonojn por la cirkvito.<ref name=Neamen /> La sekva necesa procezo estas la gravurado. La parto de la silicio, kiu ne estis kovrita de la fotorezista tavolo dum la antaŭa paŝo, povas nun esti traktita per gravurado. La ĉefa procezo nuntempe uzata nomiĝas plasma gravurado. Plasma gravurado kutime implikas gravuran gason pumpitan en malaltpreman ĉambron por krei [[plasmo]]n. Ofta gravura gaso estas [[Kloro-fluoro-karbono|klorofluorokarbono]], aŭ pli ofte konata kiel ''Freono''. [[Elektra tensio|Alta tensio]] je [[Altfrekvenco|radiofrekvenco]] inter la [[katodo]] kaj la [[anodo]] kreas la plasmon en la ĉambro. La silicia oblato estas metita sur la katodon, kio kaŭzas, ke ĝi estas trafata de la pozitive ŝargitaj jonoj liberigitaj el la plasmo. La rezulto estas silicio, kiu estas [[Neizotropeco|anizotropie]] gravurita.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> La lasta procezo nomiĝas ''difuzo''. Tio estas la procezo, kiu donas al la duonkondukta materialo ĝiajn deziratajn duonkonduktajn ecojn. Ĝi estas ankaŭ konata kiel ''dopado''. La procezo enkondukas fremdan [[atomo]]n en la sistemon, kio kreas la [[Junto (elektrotekniko)|p-n-kuniĝon]]. Por enigi la fremdajn atomojn en la silician oblaton, oni unue metas la oblaton en ĉambron kun temperaturo de 1 100 gradoj Celsiaj. La atomoj estas enĵetitaj kaj fine difuziĝas kun la silicio. Post kiam la procezo finiĝas kaj la silicio atingas ĉambran temperaturon, la dopado estas plenumita kaj la duonkondukta oblato estas preskaŭ preta.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == [[Dosiero:Band filling diagram.svg|eta|dekstre|300ra|Plenigo de la elektronikaj statoj en diversaj specoj de materialoj ĉe ekvilibro. Ĉi tie, la alto reprezentas [[energio]]n, dum la larĝo reprezentas la densecon de disponeblaj statoj por difinita energio en la koncerna materialo. La nuanco sekvas la [[Statistiko Fermi–Dirac|distribuon de Fermi-Dirac]] (nigra: ĉiuj statoj plenaj; blanka: neniu stato plena). En [[metalo]]j kaj [[duonmetalo]]j, la Fermi-nivelo (EF) situas ene de almenaŭ unu bando. Ĉe [[izolilo]]j kaj duonkonduktiloj, la Fermi-nivelo situas ene de [[bendbreĉo]]; tamen, ĉe duonkonduktiloj la zonoj estas sufiĉe proksimaj al la Fermi-nivelo por ke ili estu termike loĝataj de elektronoj aŭ truoj. "intrin." indikas internajn duonkonduktilojn.]] === Energibendoj kaj elektra konduktado === Duonkonduktiloj estas difinitaj per sia unika elektra konduktiveco, kiu situas inter tiu de konduktilo kaj tiu de izolilo.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> La diferencoj inter ĉi tiuj materialoj estas kompreneblaj per la [[Kvantuma stato|kvantumaj statoj]] de [[elektrono]]j; ĉiu tia stato povas enteni nul aŭ unu elektronon (laŭ la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]]). Tiuj statoj estas ligitaj al la elektron-benda strukturo de la materialo. Elektra konduktiveco ekestas pro la ĉeesto de elektronoj en statoj, kiuj estas delokalizitaj (etendiĝantaj tra la materialo); tamen, por transporti elektronojn, stato devas esti parte okupata, entenante elektronon nur dum parto de la tempo.<ref>Por la Mott formulo por konduktiveco, oni vidu {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> Se stato estas ĉiam okupata de elektrono, ĝi estas inerta kaj blokas la trairon de aliaj elektronoj per tiu stato. La energioj de tiuj kvantumaj statoj estas decidaj, ĉar stato estas parte okupata nur se ĝia energio proksimas al la Fermi-nivelo (vidu la atikolon [[Statistiko Fermi–Dirac]]). Alta konduktivo de materialo devenas de tio, ke ĝi havas multajn parte plenigitajn statojn kaj grandan gradon de stat-delokalizo. Metaloj estas bonaj elektraj [[konduktilo]]j kaj posedas multajn parte plenigitajn statojn kun energioj proksimaj al sia Fermi-nivelo. Kontraste, izoliloj havas malmultajn parte plenigitajn statojn; iliaj Fermi-niveloj situas ene de bend-interspacoj, kiuj entenas malmultajn okupeblajn energistatojn. Grave estas, ke oni povas igi izolilon konduktiva per altigo de ĝia temperaturo: varmigado provizas energion por transirigi iujn elektronojn trans la bend-interspacon, kreante parte plenigitajn statojn kaj en la bendo sub la bend-interspaco (valenc-bendo) kaj en la bendo super ĝi (kondukt-bendo). (Eneca) duonkonduktilo havas bend-interspacon pli malgrandan ol tiu de izolilo, kaj ĉe ĉambra temperaturo signifa nombro da elektronoj povas esti ekscititaj por transiri tiun interspacon.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> Tamen, pura duonkonduktilo ne estas tre utila, ĉar ĝi estas nek tre bona izolilo nek tre bona konduktilo. Tamen, grava eco de duonkonduktiloj (kaj de iuj izoliloj, konataj kiel duon-izoliloj) estas tio, ke ilia konduktivo estas pliigebla kaj regebla per dopado per malpuraĵoj kaj per regado per [[elektra kampo|elektraj kampoj]]. Dopado kaj regado movas aŭ la konduktan aŭ la valentan zonon multe pli proksimen al la Fermi-nivelo kaj multe pliigas la nombron da parte plenigitaj statoj. Iuj duonkonduktilaj materialoj kun larĝa energio-breĉo estas foje nomataj ''duonizoliloj''. En nedopita stato, ili havas elektran konduktivon proksiman al tiu de elektraj izoliloj; tamen, oni povas dopi ilin (kio igas ilin same utilaj kiel duonkonduktiloj). Duonizoliloj trovas specialajn uzojn en [[mikroelektroniko]], ekzemple kiel substratoj por HEMT-oj. Ofta ekzemplo de duonizolilo estas galium-arsenido.<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Iuj materialoj, kiel ekzemple [[titana dioksido]], povas eĉ servi kiel izolaj materialoj por iuj aplikoj, dum por aliaj aplikoj oni traktas ilin kiel duonkonduktilojn kun larĝa energio-breĉo. === Charge carriers (electrons and holes) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} The partial filling of the states at the bottom of the conduction band can be understood as adding electrons to that band. The electrons do not stay indefinitely (due to the natural thermal [[recombination (physics)|recombination]]) but they can move around for some time. The actual concentration of electrons is typically very dilute, and so (unlike in metals) it is possible to think of the electrons in the conduction band of a semiconductor as a sort of classical [[ideal gas]], where the electrons fly around freely without being subject to the [[Pauli exclusion principle]]. In most semiconductors, the conduction bands have a parabolic [[dispersion relation]], and so these electrons respond to forces (electric field, magnetic field, etc.) much as they would in a vacuum, though with a different [[effective mass (solid-state physics)|effective mass]].<ref name="Kittel"/> Because the electrons behave like an ideal gas, one may also think about conduction in very simplistic terms such as the [[Drude model]], and introduce concepts such as [[electron mobility]]. For partial filling at the top of the valence band, it is helpful to introduce the concept of an [[electron hole]]. Although the electrons in the valence band are always moving around, a completely full valence band is inert, not conducting any current. If an electron is taken out of the valence band, then the trajectory that the electron would normally have taken is now missing its charge. For the purposes of electric current, this combination of the full valence band, minus the electron, can be converted into a picture of a completely empty band containing a positively charged particle that moves in the same way as the electron. Combined with the ''negative'' effective mass of the electrons at the top of the valence band, we arrive at a picture of a positively charged particle that responds to electric and magnetic fields just as a normal positively charged particle would do in a vacuum, again with some positive effective mass.<ref name=" Kittel"/> This particle is called a hole, and the collection of holes in the valence band can again be understood in simple classical terms (as with the electrons in the conduction band). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] 6nuzq0125b3obsk0syf1tatf84932xe 9490582 9490580 2026-10-08T21:44:52Z Kani 670 /* Charge carriers (electrons and holes) */ 9490582 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>Arora, Himani (Marto 2021). [https://tud.qucosa.de/landing-page/?tx_dlf[id]=https%3A%2F%2Ftud.qucosa.de%2Fapi%2Fqucosa%253A74071%2Fmets Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications] (Thesis)</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Preskaŭ la tuta hodiaŭa elektronika teknologio implikas la uzon de duonkonduktiloj; la plej grava aspekto estas [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] (IC-oj), kiuj troviĝas en [[Surtabla komputilo|tablokomputiloj]], [[tekokomputilo]]j, [[saĝtelefono]]j kaj aliaj elektronikaj aparatoj. Duonkonduktiloj por integraj cirkvitoj estas amasproduktataj. Por krei idealan duonkonduktivan materialon, kemia pureco estas gravega. Ĉiu ajn eta neperfektaĵo povas havi drastan efikon sur la konduton de la duonkonduktiva materialo pro la skalo, je kiu oni uzas tiujn materialojn.<ref name=Neamen /> Necesas ankaŭ alta grado de kristala perfekteco, ĉar difektoj en la kristala strukturo (ekzemple dislokiĝoj, [[Kristala ĝemelo|ĝemelaj kristaloj]] kaj stakigaj difektoj) malhelpas la duonkonduktajn ecojn de la materialo. Kristalaj difektoj estas ĉefa kaŭzo de difektitaj duonkonduktaj aparatoj. Ju pli granda estas la kristalo, des pli malfacile estas atingi la necesan perfektecon. Nuntempaj amasproduktaj procezoj uzas kristalajn blokojn kun diametro inter 100 kaj 300 mm (3,9 kaj 11,8 coloj), kreskigitajn kiel [[cilindro]]jn kaj tranĉitajn en maldikajn diskojn (oblatojn). La ronda formo karakteriza por tiuj diskoj devenas de unukristalaj blokoj, kutime produktataj per la [[Procedo de Czochralski|metodo de Czochralski]]. Siliciaj diskoj estis unue enkondukitaj jam en la [[1940-aj jaroj]].<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> Ekzistas kombinaĵo de procezoj uzataj por prepari duonkonduktajn materialojn por integraj cirkvitoj. Unu procezo nomiĝas termika oksigenado, kiu kreas [[Silicia dioksido|silician dioksidon]] sur la surfaco de la [[silicio]]; ĝi estas uzata kiel pordega izolilo kaj kampa oksido (LOCOS). Aliaj procezoj inkluzivas la uzon de fotomaskoj kaj fotolitografion. Tiu procezo kreas la ŝablonojn de la cirkvito ene de la [[integra cirkvito]]. [[Ultraviola radiado|Ultraviola lumo]] estas uzata kune kun tavolo de fotorezista materialo por estigi kemian ŝanĝon, kiu kreas la ŝablonojn por la cirkvito.<ref name=Neamen /> La sekva necesa procezo estas la gravurado. La parto de la silicio, kiu ne estis kovrita de la fotorezista tavolo dum la antaŭa paŝo, povas nun esti traktita per gravurado. La ĉefa procezo nuntempe uzata nomiĝas plasma gravurado. Plasma gravurado kutime implikas gravuran gason pumpitan en malaltpreman ĉambron por krei [[plasmo]]n. Ofta gravura gaso estas [[Kloro-fluoro-karbono|klorofluorokarbono]], aŭ pli ofte konata kiel ''Freono''. [[Elektra tensio|Alta tensio]] je [[Altfrekvenco|radiofrekvenco]] inter la [[katodo]] kaj la [[anodo]] kreas la plasmon en la ĉambro. La silicia oblato estas metita sur la katodon, kio kaŭzas, ke ĝi estas trafata de la pozitive ŝargitaj jonoj liberigitaj el la plasmo. La rezulto estas silicio, kiu estas [[Neizotropeco|anizotropie]] gravurita.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> La lasta procezo nomiĝas ''difuzo''. Tio estas la procezo, kiu donas al la duonkondukta materialo ĝiajn deziratajn duonkonduktajn ecojn. Ĝi estas ankaŭ konata kiel ''dopado''. La procezo enkondukas fremdan [[atomo]]n en la sistemon, kio kreas la [[Junto (elektrotekniko)|p-n-kuniĝon]]. Por enigi la fremdajn atomojn en la silician oblaton, oni unue metas la oblaton en ĉambron kun temperaturo de 1 100 gradoj Celsiaj. La atomoj estas enĵetitaj kaj fine difuziĝas kun la silicio. Post kiam la procezo finiĝas kaj la silicio atingas ĉambran temperaturon, la dopado estas plenumita kaj la duonkondukta oblato estas preskaŭ preta.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == [[Dosiero:Band filling diagram.svg|eta|dekstre|300ra|Plenigo de la elektronikaj statoj en diversaj specoj de materialoj ĉe ekvilibro. Ĉi tie, la alto reprezentas [[energio]]n, dum la larĝo reprezentas la densecon de disponeblaj statoj por difinita energio en la koncerna materialo. La nuanco sekvas la [[Statistiko Fermi–Dirac|distribuon de Fermi-Dirac]] (nigra: ĉiuj statoj plenaj; blanka: neniu stato plena). En [[metalo]]j kaj [[duonmetalo]]j, la Fermi-nivelo (EF) situas ene de almenaŭ unu bando. Ĉe [[izolilo]]j kaj duonkonduktiloj, la Fermi-nivelo situas ene de [[bendbreĉo]]; tamen, ĉe duonkonduktiloj la zonoj estas sufiĉe proksimaj al la Fermi-nivelo por ke ili estu termike loĝataj de elektronoj aŭ truoj. "intrin." indikas internajn duonkonduktilojn.]] === Energibendoj kaj elektra konduktado === Duonkonduktiloj estas difinitaj per sia unika elektra konduktiveco, kiu situas inter tiu de konduktilo kaj tiu de izolilo.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> La diferencoj inter ĉi tiuj materialoj estas kompreneblaj per la [[Kvantuma stato|kvantumaj statoj]] de [[elektrono]]j; ĉiu tia stato povas enteni nul aŭ unu elektronon (laŭ la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]]). Tiuj statoj estas ligitaj al la elektron-benda strukturo de la materialo. Elektra konduktiveco ekestas pro la ĉeesto de elektronoj en statoj, kiuj estas delokalizitaj (etendiĝantaj tra la materialo); tamen, por transporti elektronojn, stato devas esti parte okupata, entenante elektronon nur dum parto de la tempo.<ref>Por la Mott formulo por konduktiveco, oni vidu {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> Se stato estas ĉiam okupata de elektrono, ĝi estas inerta kaj blokas la trairon de aliaj elektronoj per tiu stato. La energioj de tiuj kvantumaj statoj estas decidaj, ĉar stato estas parte okupata nur se ĝia energio proksimas al la Fermi-nivelo (vidu la atikolon [[Statistiko Fermi–Dirac]]). Alta konduktivo de materialo devenas de tio, ke ĝi havas multajn parte plenigitajn statojn kaj grandan gradon de stat-delokalizo. Metaloj estas bonaj elektraj [[konduktilo]]j kaj posedas multajn parte plenigitajn statojn kun energioj proksimaj al sia Fermi-nivelo. Kontraste, izoliloj havas malmultajn parte plenigitajn statojn; iliaj Fermi-niveloj situas ene de bend-interspacoj, kiuj entenas malmultajn okupeblajn energistatojn. Grave estas, ke oni povas igi izolilon konduktiva per altigo de ĝia temperaturo: varmigado provizas energion por transirigi iujn elektronojn trans la bend-interspacon, kreante parte plenigitajn statojn kaj en la bendo sub la bend-interspaco (valenc-bendo) kaj en la bendo super ĝi (kondukt-bendo). (Eneca) duonkonduktilo havas bend-interspacon pli malgrandan ol tiu de izolilo, kaj ĉe ĉambra temperaturo signifa nombro da elektronoj povas esti ekscititaj por transiri tiun interspacon.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> Tamen, pura duonkonduktilo ne estas tre utila, ĉar ĝi estas nek tre bona izolilo nek tre bona konduktilo. Tamen, grava eco de duonkonduktiloj (kaj de iuj izoliloj, konataj kiel duon-izoliloj) estas tio, ke ilia konduktivo estas pliigebla kaj regebla per dopado per malpuraĵoj kaj per regado per [[elektra kampo|elektraj kampoj]]. Dopado kaj regado movas aŭ la konduktan aŭ la valentan zonon multe pli proksimen al la Fermi-nivelo kaj multe pliigas la nombron da parte plenigitaj statoj. Iuj duonkonduktilaj materialoj kun larĝa energio-breĉo estas foje nomataj ''duonizoliloj''. En nedopita stato, ili havas elektran konduktivon proksiman al tiu de elektraj izoliloj; tamen, oni povas dopi ilin (kio igas ilin same utilaj kiel duonkonduktiloj). Duonizoliloj trovas specialajn uzojn en [[mikroelektroniko]], ekzemple kiel substratoj por HEMT-oj. Ofta ekzemplo de duonizolilo estas galium-arsenido.<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Iuj materialoj, kiel ekzemple [[titana dioksido]], povas eĉ servi kiel izolaj materialoj por iuj aplikoj, dum por aliaj aplikoj oni traktas ilin kiel duonkonduktilojn kun larĝa energio-breĉo. === Ŝargoportantoj (elektronoj kaj truoj) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} La parta plenigo de la statoj ĉe la bazo de la kondukt-bendo estas komprenebla kiel aldono de elektronoj al tiu bendo. La elektronoj ne restas tie senfine (pro la natura termika rekombiniĝo), sed ili povas moviĝi dum ioma tempo. La efektiva koncentriteco de elektronoj estas tipe tre malalta, kaj tial (male al ĉe metaloj) eblas konsideri la elektronojn en la kondukt-bendo de duonkonduktanto kiel specon de klasika [[ideala gaso]], en kiu la elektronoj libere moviĝas ne estante submetitaj al la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]]. En la plej multaj duonkonduktantoj, la kondukt-bendoj havas parabolan disigo-rilaton; tial tiuj elektronoj reagas al fortoj [[(elektra kampo]], [[magneta kampo]], ktp.) simile kiel en [[vakuo]], kvankam kun malsama efika maso.<ref name="Kittel"/> Ĉar la elektronoj kondutas kiel ideala gaso, oni povas ankaŭ konsideri la konduktadon per tre simplaj konceptoj, kiel ekzemple la modelo de Drude, kaj enkonduki nociojn kiaj la elektron-moveblo. Por priskribi partan plenigon ĉe la supro de la valenta bando, utilas enkonduki la koncepton de elektrona truo. Kvankam la elektronoj en la valenta bando konstante moviĝas, tute plena valenta bando estas inerta kaj ne kondukas kurenton. Se oni forigas elektronon el la valenta bando, tiam al la trajektorio, kiun la elektrono normale sekvintus, mankas ĝia ŝargo. Koncerne elektran kurenton, tiun kombinaĵon de la plena valenta bando minus la elektrono oni povas prezenti kiel tute malplenan bendon enhavantan pozitive ŝargitan partiklon, kiu moviĝas same kiel la elektrono. Konsiderante ankaŭ la negativan efikan mason de la elektronoj ĉe la supro de la valenta bendo, oni atingas la bildon de pozitive ŝargita partiklo, kiu reagas al elektraj kaj magnetaj kampoj same kiel normala pozitive ŝargita partiklo en vakuo — denove havante pozitivan efikan mason.<ref name=" Kittel"/> Tiu partiklo nomiĝas truo, kaj la aron da truoj en la valenta bendo oni povas denove kompreni per simplaj klasikaj terminoj (simile al la elektronoj en la kondukta bendo). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] b5t0ak4fkxwgyiv6fydo12dq53zpmz0 9490583 9490582 2026-10-08T21:45:22Z Kani 670 /* Ŝargoportantoj (elektronoj kaj truoj) */ 9490583 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>Arora, Himani (Marto 2021). [https://tud.qucosa.de/landing-page/?tx_dlf[id]=https%3A%2F%2Ftud.qucosa.de%2Fapi%2Fqucosa%253A74071%2Fmets Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications] (Thesis)</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Preskaŭ la tuta hodiaŭa elektronika teknologio implikas la uzon de duonkonduktiloj; la plej grava aspekto estas [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] (IC-oj), kiuj troviĝas en [[Surtabla komputilo|tablokomputiloj]], [[tekokomputilo]]j, [[saĝtelefono]]j kaj aliaj elektronikaj aparatoj. Duonkonduktiloj por integraj cirkvitoj estas amasproduktataj. Por krei idealan duonkonduktivan materialon, kemia pureco estas gravega. Ĉiu ajn eta neperfektaĵo povas havi drastan efikon sur la konduton de la duonkonduktiva materialo pro la skalo, je kiu oni uzas tiujn materialojn.<ref name=Neamen /> Necesas ankaŭ alta grado de kristala perfekteco, ĉar difektoj en la kristala strukturo (ekzemple dislokiĝoj, [[Kristala ĝemelo|ĝemelaj kristaloj]] kaj stakigaj difektoj) malhelpas la duonkonduktajn ecojn de la materialo. Kristalaj difektoj estas ĉefa kaŭzo de difektitaj duonkonduktaj aparatoj. Ju pli granda estas la kristalo, des pli malfacile estas atingi la necesan perfektecon. Nuntempaj amasproduktaj procezoj uzas kristalajn blokojn kun diametro inter 100 kaj 300 mm (3,9 kaj 11,8 coloj), kreskigitajn kiel [[cilindro]]jn kaj tranĉitajn en maldikajn diskojn (oblatojn). La ronda formo karakteriza por tiuj diskoj devenas de unukristalaj blokoj, kutime produktataj per la [[Procedo de Czochralski|metodo de Czochralski]]. Siliciaj diskoj estis unue enkondukitaj jam en la [[1940-aj jaroj]].<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> Ekzistas kombinaĵo de procezoj uzataj por prepari duonkonduktajn materialojn por integraj cirkvitoj. Unu procezo nomiĝas termika oksigenado, kiu kreas [[Silicia dioksido|silician dioksidon]] sur la surfaco de la [[silicio]]; ĝi estas uzata kiel pordega izolilo kaj kampa oksido (LOCOS). Aliaj procezoj inkluzivas la uzon de fotomaskoj kaj fotolitografion. Tiu procezo kreas la ŝablonojn de la cirkvito ene de la [[integra cirkvito]]. [[Ultraviola radiado|Ultraviola lumo]] estas uzata kune kun tavolo de fotorezista materialo por estigi kemian ŝanĝon, kiu kreas la ŝablonojn por la cirkvito.<ref name=Neamen /> La sekva necesa procezo estas la gravurado. La parto de la silicio, kiu ne estis kovrita de la fotorezista tavolo dum la antaŭa paŝo, povas nun esti traktita per gravurado. La ĉefa procezo nuntempe uzata nomiĝas plasma gravurado. Plasma gravurado kutime implikas gravuran gason pumpitan en malaltpreman ĉambron por krei [[plasmo]]n. Ofta gravura gaso estas [[Kloro-fluoro-karbono|klorofluorokarbono]], aŭ pli ofte konata kiel ''Freono''. [[Elektra tensio|Alta tensio]] je [[Altfrekvenco|radiofrekvenco]] inter la [[katodo]] kaj la [[anodo]] kreas la plasmon en la ĉambro. La silicia oblato estas metita sur la katodon, kio kaŭzas, ke ĝi estas trafata de la pozitive ŝargitaj jonoj liberigitaj el la plasmo. La rezulto estas silicio, kiu estas [[Neizotropeco|anizotropie]] gravurita.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> La lasta procezo nomiĝas ''difuzo''. Tio estas la procezo, kiu donas al la duonkondukta materialo ĝiajn deziratajn duonkonduktajn ecojn. Ĝi estas ankaŭ konata kiel ''dopado''. La procezo enkondukas fremdan [[atomo]]n en la sistemon, kio kreas la [[Junto (elektrotekniko)|p-n-kuniĝon]]. Por enigi la fremdajn atomojn en la silician oblaton, oni unue metas la oblaton en ĉambron kun temperaturo de 1 100 gradoj Celsiaj. La atomoj estas enĵetitaj kaj fine difuziĝas kun la silicio. Post kiam la procezo finiĝas kaj la silicio atingas ĉambran temperaturon, la dopado estas plenumita kaj la duonkondukta oblato estas preskaŭ preta.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == [[Dosiero:Band filling diagram.svg|eta|dekstre|300ra|Plenigo de la elektronikaj statoj en diversaj specoj de materialoj ĉe ekvilibro. Ĉi tie, la alto reprezentas [[energio]]n, dum la larĝo reprezentas la densecon de disponeblaj statoj por difinita energio en la koncerna materialo. La nuanco sekvas la [[Statistiko Fermi–Dirac|distribuon de Fermi-Dirac]] (nigra: ĉiuj statoj plenaj; blanka: neniu stato plena). En [[metalo]]j kaj [[duonmetalo]]j, la Fermi-nivelo (EF) situas ene de almenaŭ unu bando. Ĉe [[izolilo]]j kaj duonkonduktiloj, la Fermi-nivelo situas ene de [[bendbreĉo]]; tamen, ĉe duonkonduktiloj la zonoj estas sufiĉe proksimaj al la Fermi-nivelo por ke ili estu termike loĝataj de elektronoj aŭ truoj. "intrin." indikas internajn duonkonduktilojn.]] === Energibendoj kaj elektra konduktado === Duonkonduktiloj estas difinitaj per sia unika elektra konduktiveco, kiu situas inter tiu de konduktilo kaj tiu de izolilo.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> La diferencoj inter ĉi tiuj materialoj estas kompreneblaj per la [[Kvantuma stato|kvantumaj statoj]] de [[elektrono]]j; ĉiu tia stato povas enteni nul aŭ unu elektronon (laŭ la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]]). Tiuj statoj estas ligitaj al la elektron-benda strukturo de la materialo. Elektra konduktiveco ekestas pro la ĉeesto de elektronoj en statoj, kiuj estas delokalizitaj (etendiĝantaj tra la materialo); tamen, por transporti elektronojn, stato devas esti parte okupata, entenante elektronon nur dum parto de la tempo.<ref>Por la Mott formulo por konduktiveco, oni vidu {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> Se stato estas ĉiam okupata de elektrono, ĝi estas inerta kaj blokas la trairon de aliaj elektronoj per tiu stato. La energioj de tiuj kvantumaj statoj estas decidaj, ĉar stato estas parte okupata nur se ĝia energio proksimas al la Fermi-nivelo (vidu la atikolon [[Statistiko Fermi–Dirac]]). Alta konduktivo de materialo devenas de tio, ke ĝi havas multajn parte plenigitajn statojn kaj grandan gradon de stat-delokalizo. Metaloj estas bonaj elektraj [[konduktilo]]j kaj posedas multajn parte plenigitajn statojn kun energioj proksimaj al sia Fermi-nivelo. Kontraste, izoliloj havas malmultajn parte plenigitajn statojn; iliaj Fermi-niveloj situas ene de bend-interspacoj, kiuj entenas malmultajn okupeblajn energistatojn. Grave estas, ke oni povas igi izolilon konduktiva per altigo de ĝia temperaturo: varmigado provizas energion por transirigi iujn elektronojn trans la bend-interspacon, kreante parte plenigitajn statojn kaj en la bendo sub la bend-interspaco (valenc-bendo) kaj en la bendo super ĝi (kondukt-bendo). (Eneca) duonkonduktilo havas bend-interspacon pli malgrandan ol tiu de izolilo, kaj ĉe ĉambra temperaturo signifa nombro da elektronoj povas esti ekscititaj por transiri tiun interspacon.<ref name="Kittel">[[Charles Kittel]] (1995) ''[[Introduction to Solid State Physics]]'', 7th ed. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> Tamen, pura duonkonduktilo ne estas tre utila, ĉar ĝi estas nek tre bona izolilo nek tre bona konduktilo. Tamen, grava eco de duonkonduktiloj (kaj de iuj izoliloj, konataj kiel duon-izoliloj) estas tio, ke ilia konduktivo estas pliigebla kaj regebla per dopado per malpuraĵoj kaj per regado per [[elektra kampo|elektraj kampoj]]. Dopado kaj regado movas aŭ la konduktan aŭ la valentan zonon multe pli proksimen al la Fermi-nivelo kaj multe pliigas la nombron da parte plenigitaj statoj. Iuj duonkonduktilaj materialoj kun larĝa energio-breĉo estas foje nomataj ''duonizoliloj''. En nedopita stato, ili havas elektran konduktivon proksiman al tiu de elektraj izoliloj; tamen, oni povas dopi ilin (kio igas ilin same utilaj kiel duonkonduktiloj). Duonizoliloj trovas specialajn uzojn en [[mikroelektroniko]], ekzemple kiel substratoj por HEMT-oj. Ofta ekzemplo de duonizolilo estas galium-arsenido.<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Iuj materialoj, kiel ekzemple [[titana dioksido]], povas eĉ servi kiel izolaj materialoj por iuj aplikoj, dum por aliaj aplikoj oni traktas ilin kiel duonkonduktilojn kun larĝa energio-breĉo. === Ŝargoportantoj (elektronoj kaj truoj) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} La parta plenigo de la statoj ĉe la bazo de la kondukt-bendo estas komprenebla kiel aldono de elektronoj al tiu bendo. La elektronoj ne restas tie senfine (pro la natura termika rekombiniĝo), sed ili povas moviĝi dum ioma tempo. La efektiva koncentriteco de elektronoj estas tipe tre malalta, kaj tial (male al ĉe metaloj) eblas konsideri la elektronojn en la kondukt-bendo de duonkonduktanto kiel specon de klasika [[ideala gaso]], en kiu la elektronoj libere moviĝas ne estante submetitaj al la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]]. En la plej multaj duonkonduktantoj, la kondukt-bendoj havas parabolan disigo-rilaton; tial tiuj elektronoj reagas al fortoj ([[elektra kampo]], [[magneta kampo]], ktp.) simile kiel en [[vakuo]], kvankam kun malsama efika maso.<ref name="Kittel"/> Ĉar la elektronoj kondutas kiel ideala gaso, oni povas ankaŭ konsideri la konduktadon per tre simplaj konceptoj, kiel ekzemple la modelo de Drude, kaj enkonduki nociojn kiaj la elektron-moveblo. Por priskribi partan plenigon ĉe la supro de la valenta bando, utilas enkonduki la koncepton de elektrona truo. Kvankam la elektronoj en la valenta bando konstante moviĝas, tute plena valenta bando estas inerta kaj ne kondukas kurenton. Se oni forigas elektronon el la valenta bando, tiam al la trajektorio, kiun la elektrono normale sekvintus, mankas ĝia ŝargo. Koncerne elektran kurenton, tiun kombinaĵon de la plena valenta bando minus la elektrono oni povas prezenti kiel tute malplenan bendon enhavantan pozitive ŝargitan partiklon, kiu moviĝas same kiel la elektrono. Konsiderante ankaŭ la negativan efikan mason de la elektronoj ĉe la supro de la valenta bendo, oni atingas la bildon de pozitive ŝargita partiklo, kiu reagas al elektraj kaj magnetaj kampoj same kiel normala pozitive ŝargita partiklo en vakuo — denove havante pozitivan efikan mason.<ref name=" Kittel"/> Tiu partiklo nomiĝas truo, kaj la aron da truoj en la valenta bendo oni povas denove kompreni per simplaj klasikaj terminoj (simile al la elektronoj en la kondukta bendo). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] kfrd4w6d4kwtakpo1q4u7t0cdels23n 9490585 9490583 2026-10-08T21:46:13Z Kani 670 /* Energibendoj kaj elektra konduktado */ 9490585 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>Arora, Himani (Marto 2021). [https://tud.qucosa.de/landing-page/?tx_dlf[id]=https%3A%2F%2Ftud.qucosa.de%2Fapi%2Fqucosa%253A74071%2Fmets Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications] (Thesis)</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Preskaŭ la tuta hodiaŭa elektronika teknologio implikas la uzon de duonkonduktiloj; la plej grava aspekto estas [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] (IC-oj), kiuj troviĝas en [[Surtabla komputilo|tablokomputiloj]], [[tekokomputilo]]j, [[saĝtelefono]]j kaj aliaj elektronikaj aparatoj. Duonkonduktiloj por integraj cirkvitoj estas amasproduktataj. Por krei idealan duonkonduktivan materialon, kemia pureco estas gravega. Ĉiu ajn eta neperfektaĵo povas havi drastan efikon sur la konduton de la duonkonduktiva materialo pro la skalo, je kiu oni uzas tiujn materialojn.<ref name=Neamen /> Necesas ankaŭ alta grado de kristala perfekteco, ĉar difektoj en la kristala strukturo (ekzemple dislokiĝoj, [[Kristala ĝemelo|ĝemelaj kristaloj]] kaj stakigaj difektoj) malhelpas la duonkonduktajn ecojn de la materialo. Kristalaj difektoj estas ĉefa kaŭzo de difektitaj duonkonduktaj aparatoj. Ju pli granda estas la kristalo, des pli malfacile estas atingi la necesan perfektecon. Nuntempaj amasproduktaj procezoj uzas kristalajn blokojn kun diametro inter 100 kaj 300 mm (3,9 kaj 11,8 coloj), kreskigitajn kiel [[cilindro]]jn kaj tranĉitajn en maldikajn diskojn (oblatojn). La ronda formo karakteriza por tiuj diskoj devenas de unukristalaj blokoj, kutime produktataj per la [[Procedo de Czochralski|metodo de Czochralski]]. Siliciaj diskoj estis unue enkondukitaj jam en la [[1940-aj jaroj]].<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> Ekzistas kombinaĵo de procezoj uzataj por prepari duonkonduktajn materialojn por integraj cirkvitoj. Unu procezo nomiĝas termika oksigenado, kiu kreas [[Silicia dioksido|silician dioksidon]] sur la surfaco de la [[silicio]]; ĝi estas uzata kiel pordega izolilo kaj kampa oksido (LOCOS). Aliaj procezoj inkluzivas la uzon de fotomaskoj kaj fotolitografion. Tiu procezo kreas la ŝablonojn de la cirkvito ene de la [[integra cirkvito]]. [[Ultraviola radiado|Ultraviola lumo]] estas uzata kune kun tavolo de fotorezista materialo por estigi kemian ŝanĝon, kiu kreas la ŝablonojn por la cirkvito.<ref name=Neamen /> La sekva necesa procezo estas la gravurado. La parto de la silicio, kiu ne estis kovrita de la fotorezista tavolo dum la antaŭa paŝo, povas nun esti traktita per gravurado. La ĉefa procezo nuntempe uzata nomiĝas plasma gravurado. Plasma gravurado kutime implikas gravuran gason pumpitan en malaltpreman ĉambron por krei [[plasmo]]n. Ofta gravura gaso estas [[Kloro-fluoro-karbono|klorofluorokarbono]], aŭ pli ofte konata kiel ''Freono''. [[Elektra tensio|Alta tensio]] je [[Altfrekvenco|radiofrekvenco]] inter la [[katodo]] kaj la [[anodo]] kreas la plasmon en la ĉambro. La silicia oblato estas metita sur la katodon, kio kaŭzas, ke ĝi estas trafata de la pozitive ŝargitaj jonoj liberigitaj el la plasmo. La rezulto estas silicio, kiu estas [[Neizotropeco|anizotropie]] gravurita.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> La lasta procezo nomiĝas ''difuzo''. Tio estas la procezo, kiu donas al la duonkondukta materialo ĝiajn deziratajn duonkonduktajn ecojn. Ĝi estas ankaŭ konata kiel ''dopado''. La procezo enkondukas fremdan [[atomo]]n en la sistemon, kio kreas la [[Junto (elektrotekniko)|p-n-kuniĝon]]. Por enigi la fremdajn atomojn en la silician oblaton, oni unue metas la oblaton en ĉambron kun temperaturo de 1 100 gradoj Celsiaj. La atomoj estas enĵetitaj kaj fine difuziĝas kun la silicio. Post kiam la procezo finiĝas kaj la silicio atingas ĉambran temperaturon, la dopado estas plenumita kaj la duonkondukta oblato estas preskaŭ preta.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == [[Dosiero:Band filling diagram.svg|eta|dekstre|300ra|Plenigo de la elektronikaj statoj en diversaj specoj de materialoj ĉe ekvilibro. Ĉi tie, la alto reprezentas [[energio]]n, dum la larĝo reprezentas la densecon de disponeblaj statoj por difinita energio en la koncerna materialo. La nuanco sekvas la [[Statistiko Fermi–Dirac|distribuon de Fermi-Dirac]] (nigra: ĉiuj statoj plenaj; blanka: neniu stato plena). En [[metalo]]j kaj [[duonmetalo]]j, la Fermi-nivelo (EF) situas ene de almenaŭ unu bando. Ĉe [[izolilo]]j kaj duonkonduktiloj, la Fermi-nivelo situas ene de [[bendbreĉo]]; tamen, ĉe duonkonduktiloj la zonoj estas sufiĉe proksimaj al la Fermi-nivelo por ke ili estu termike loĝataj de elektronoj aŭ truoj. "intrin." indikas internajn duonkonduktilojn.]] === Energibendoj kaj elektra konduktado === Duonkonduktiloj estas difinitaj per sia unika elektra konduktiveco, kiu situas inter tiu de konduktilo kaj tiu de izolilo.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> La diferencoj inter ĉi tiuj materialoj estas kompreneblaj per la [[Kvantuma stato|kvantumaj statoj]] de [[elektrono]]j; ĉiu tia stato povas enteni nul aŭ unu elektronon (laŭ la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]]). Tiuj statoj estas ligitaj al la elektron-benda strukturo de la materialo. Elektra konduktiveco ekestas pro la ĉeesto de elektronoj en statoj, kiuj estas delokalizitaj (etendiĝantaj tra la materialo); tamen, por transporti elektronojn, stato devas esti parte okupata, entenante elektronon nur dum parto de la tempo.<ref>Por la Mott formulo por konduktiveco, oni vidu {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> Se stato estas ĉiam okupata de elektrono, ĝi estas inerta kaj blokas la trairon de aliaj elektronoj per tiu stato. La energioj de tiuj kvantumaj statoj estas decidaj, ĉar stato estas parte okupata nur se ĝia energio proksimas al la Fermi-nivelo (vidu la atikolon [[Statistiko Fermi–Dirac]]). Alta konduktivo de materialo devenas de tio, ke ĝi havas multajn parte plenigitajn statojn kaj grandan gradon de stat-delokalizo. Metaloj estas bonaj elektraj [[konduktilo]]j kaj posedas multajn parte plenigitajn statojn kun energioj proksimaj al sia Fermi-nivelo. Kontraste, izoliloj havas malmultajn parte plenigitajn statojn; iliaj Fermi-niveloj situas ene de bend-interspacoj, kiuj entenas malmultajn okupeblajn energistatojn. Grave estas, ke oni povas igi izolilon konduktiva per altigo de ĝia temperaturo: varmigado provizas energion por transirigi iujn elektronojn trans la bend-interspacon, kreante parte plenigitajn statojn kaj en la bendo sub la bend-interspaco (valenc-bendo) kaj en la bendo super ĝi (kondukt-bendo). (Eneca) duonkonduktilo havas bend-interspacon pli malgrandan ol tiu de izolilo, kaj ĉe ĉambra temperaturo signifa nombro da elektronoj povas esti ekscititaj por transiri tiun interspacon.<ref name="Kittel"> Charles Kittel (1995) ''Introduction to Solid State Physics'', sepa eldono. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> Tamen, pura duonkonduktilo ne estas tre utila, ĉar ĝi estas nek tre bona izolilo nek tre bona konduktilo. Tamen, grava eco de duonkonduktiloj (kaj de iuj izoliloj, konataj kiel duon-izoliloj) estas tio, ke ilia konduktivo estas pliigebla kaj regebla per dopado per malpuraĵoj kaj per regado per [[elektra kampo|elektraj kampoj]]. Dopado kaj regado movas aŭ la konduktan aŭ la valentan zonon multe pli proksimen al la Fermi-nivelo kaj multe pliigas la nombron da parte plenigitaj statoj. Iuj duonkonduktilaj materialoj kun larĝa energio-breĉo estas foje nomataj ''duonizoliloj''. En nedopita stato, ili havas elektran konduktivon proksiman al tiu de elektraj izoliloj; tamen, oni povas dopi ilin (kio igas ilin same utilaj kiel duonkonduktiloj). Duonizoliloj trovas specialajn uzojn en [[mikroelektroniko]], ekzemple kiel substratoj por HEMT-oj. Ofta ekzemplo de duonizolilo estas galium-arsenido.<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Iuj materialoj, kiel ekzemple [[titana dioksido]], povas eĉ servi kiel izolaj materialoj por iuj aplikoj, dum por aliaj aplikoj oni traktas ilin kiel duonkonduktilojn kun larĝa energio-breĉo. === Ŝargoportantoj (elektronoj kaj truoj) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} La parta plenigo de la statoj ĉe la bazo de la kondukt-bendo estas komprenebla kiel aldono de elektronoj al tiu bendo. La elektronoj ne restas tie senfine (pro la natura termika rekombiniĝo), sed ili povas moviĝi dum ioma tempo. La efektiva koncentriteco de elektronoj estas tipe tre malalta, kaj tial (male al ĉe metaloj) eblas konsideri la elektronojn en la kondukt-bendo de duonkonduktanto kiel specon de klasika [[ideala gaso]], en kiu la elektronoj libere moviĝas ne estante submetitaj al la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]]. En la plej multaj duonkonduktantoj, la kondukt-bendoj havas parabolan disigo-rilaton; tial tiuj elektronoj reagas al fortoj ([[elektra kampo]], [[magneta kampo]], ktp.) simile kiel en [[vakuo]], kvankam kun malsama efika maso.<ref name="Kittel"/> Ĉar la elektronoj kondutas kiel ideala gaso, oni povas ankaŭ konsideri la konduktadon per tre simplaj konceptoj, kiel ekzemple la modelo de Drude, kaj enkonduki nociojn kiaj la elektron-moveblo. Por priskribi partan plenigon ĉe la supro de la valenta bando, utilas enkonduki la koncepton de elektrona truo. Kvankam la elektronoj en la valenta bando konstante moviĝas, tute plena valenta bando estas inerta kaj ne kondukas kurenton. Se oni forigas elektronon el la valenta bando, tiam al la trajektorio, kiun la elektrono normale sekvintus, mankas ĝia ŝargo. Koncerne elektran kurenton, tiun kombinaĵon de la plena valenta bando minus la elektrono oni povas prezenti kiel tute malplenan bendon enhavantan pozitive ŝargitan partiklon, kiu moviĝas same kiel la elektrono. Konsiderante ankaŭ la negativan efikan mason de la elektronoj ĉe la supro de la valenta bendo, oni atingas la bildon de pozitive ŝargita partiklo, kiu reagas al elektraj kaj magnetaj kampoj same kiel normala pozitive ŝargita partiklo en vakuo — denove havante pozitivan efikan mason.<ref name=" Kittel"/> Tiu partiklo nomiĝas truo, kaj la aron da truoj en la valenta bendo oni povas denove kompreni per simplaj klasikaj terminoj (simile al la elektronoj en la kondukta bendo). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] fcqphce8fa4um6bko1f7j4hyj77uy05 9490587 9490585 2026-10-08T21:46:48Z Kani 670 9490587 wikitext text/x-wiki {{Informkesto firmao kaj produkto}} [[Dosiero:Duonkondukta benda strukturo.svg|eta|250px|Bendstrukturo de duonkonduktaĵo.]] [[Dosiero:Capteurs CCD et CMOS.jpg|eta|200ra|Capteurs électroniques à base de semi-conducteurs|duonkonduktaĵoj.]] '''Duonkonduktanto'''<ref>{{citaĵo el la reto| url=https://vortaro.net/#duonkonduktanto_kdc | titolo= duonkonduktanto | alirdato=2023-10-21| lingvo=eo |verko=PIV 2020 |citaĵo = Substanco, havanta konduktivon inter tiu de izolanta substanco k tiu de konduktanto}}</ref> ('''duonkonduktilo''', '''duonkonduktaĵo''', aŭ '''semikonduktaĵo''') estas [[materialo]] kun elektra kondukteco, kiu estas meze inter tiuj de konduktaĵoj kaj izolaĵoj. Semikonduktaĵoj estas utilaj por elektronikaj celoj ĉar ili povas porti elektran kurenton per elektrona propagado kaj trua propagado, kaj ĉar tiu ĉi estas ĝenerale unu-direkta kaj la kvanto da kurento povas esti influita de ekstera peranto (vidu [[diodo]], [[transistoro]], [[amplifilo]], k.t.p.) Elektrona propagado estas la sama speco de kurenta fluo kiel vidata en kutima kupra drato - multaj [[jono|jonigitaj atomoj]] transdonas troajn [[elektrono]]jn tra la drato de unu atomo al alia por movi de pli negative jonigita regiono al malpli negative jonigita regiono. "Trua" propagado estas ĝuste malsama propagado - en la kazo de duonkonduktaĵo spertanta truan propagadon, la [[elektra ŝargo|ŝargon]] movas de la pli pozitive jonigita regiono al malpli pozite jonigita regiono per la movado de [[elektrona truo]] kreita de la manko de elektrono en preskaŭ plena [[elektrona ŝelo]]. Dum silica duoksido aŭ [[sablo]] estas izolaĵo, senkontamina [[silicio]] estas duonkonduktaĵo. La ecoj de duonkonduktaĵo, ekz la nombro da portantoj (kaj tial la superado de elektrona propagado aŭ trua propagado), povas esti regata per "dopado" de la duonkonduktaĵo kun malpuraĵoj. Duonkonduktaĵo kun pli da elektronoj ol truoj nomiĝas [[n-tipa duonkonduktaĵo]], dum duonkonduktaĵo kun pli da truoj ol elektronoj nomiĝas [[p-tipa duonkonduktaĵo]]. Duonkonduktaĵoj estas la fundamentaj materialoj de multaj modernaj elektronikaj aparatoj. == Proprecoj == === Variebla elektra konduktiveco === Duonkonduktiloj en sia natura stato estas malbonaj konduktiloj, ĉar [[elektra kurento]] postulas fluon de [[elektrono]]j, dum ĉe duonkonduktiloj la valencbendoj estas plenaj, kio malhelpas la fluon de novaj elektronoj. Pluraj evoluigitaj teknikoj, kiel dopado aŭ regado per pordo-elektrodo (''gating''), ebligas al duonkonduktaj materialoj konduti kiel konduktaj materialoj. Tiuj modifoj rezultigas du tipojn: ''n-tipo'' kaj ''p-tipo''. Tiuj nomoj rilatas respektive al troo aŭ manko de elektronoj. Ekvilibra nombro da elektronoj kaŭzus fluon de kurento tra la materialo.<ref name="Neamen">{{cite book |last1=Neamen |first1=Donald A.|title=Semiconductor Physics and Devices |url=http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027123709/http://www.fulviofrisone.com/attachments/article/403/Semiconductor%20Physics%20And%20Devices%20-%20Donald%20Neamen.pdf|year=2003|archive-date=27a de Oktobro, 2022 |publisher=Elizabeth A. Jones}}</ref> === Homokuniĝoj === '''Homokuniĝoj''' okazas kiam kuniĝas du diferenca dopataj duonkonduktaj materialoj<ref>{{Cite web |last=J |first=Surya |title=Semiconducting Material |url=https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/semiconducting-material |url-status=live |website=Science Direct}}</ref>. Ekzemple, agordo povus konsisti el p-dopita kaj n-dopita [[germaniumo]]. Tio rezultigas interŝanĝon de elektronoj kaj truoj inter la malsame dopitaj duonkonduktaj materialoj. La n-dopita germaniumo havus troon da elektronoj, kaj la p-dopita germanio havus troon da truoj. La transiro okazas ĝis ekvilibro estas atingita per procezo nomata ''rekombiniĝo'', kiu kaŭzas, ke la migrantaj elektronoj el la n-tipo kontaktas la migrantajn truojn el la p-tipo.<ref>{{Cite web |date=2016-07-28 |title=Electron-Hole Recombination |url=https://eng.libretexts.org/Bookshelves/Materials_Science/Supplemental_Modules_(Materials_Science)/Electronic_Properties/Electron-Hole_Recombination |access-date=2024-04-01 |website=Engineering LibreTexts |language=en}}</ref> La rezulto de tiu procezo estas mallarĝa strio de nemoveblaj [[jono]]j, kio kreas [[elektra kampo|elektran kampon]] tra la kuniĝejo.<ref name="Feynman" > Feynman, Richard. [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/ Feynman Lectures on Physics.]</ref><ref name="Neamen" /> === Ekscititaj elektronoj === Diferenco de elektra potencialo ĉe duonkonduktanta materialo kaŭzus ĝian eliron el termika ekvilibro kaj kreus staton de ne-ekvilibro. Tio enkondukas [[elektrono]]jn kaj truojn en la sistemon; ili interagas per procezo nomata ''ambipolusa difuzo''. Kiam ajn termika ekvilibro estas perturbata en duonkonduktanta materialo, la nombroj de truoj kaj elektronoj ŝanĝiĝas. Tiaj perturboj povas okazi pro temperaturdiferenco aŭ pro [[fotono]]j, kiuj povas eniri la sistemon kaj krei elektronojn kaj truojn. La procezoj, kiuj kreas aŭ neniigas elektronojn kaj truojn, estas nomataj respektive ''generiĝo'' kaj ''rekombiniĝo''.<ref name="Neamen" /> === Lumelsendo === En kelkaj duonkonduktiloj, ekscititaj elektronoj povas malekscitiĝi per eligo de [[lumo]] anstataŭ per produktado de [[varmo]].<ref>{{cite book |last1=Al-Azzawi |first1=Abdul |title=Light and Optics |chapter=Light Production |date=2018 |pages=53–71 |doi=10.1201/9780849383144-4 |isbn=978-1-315-22225-7 }}</ref> Regado de la konsisto de la duonkonduktilo kaj de la [[elektra kurento]] ebligas manipuli la ecojn de la eligita lumo.<ref>{{cite journal |last1=Mehta |first1=Akansha |last2=Mishra |first2=Amit |last3=Basu |first3=Soumen |last4=Shetti |first4=Nagaraj P. |last5=Reddy |first5=Kakarla Raghava |last6=Saleh |first6=Tawfik A. |last7=Aminabhavi |first7=Tejraj M. |title=Band gap tuning and surface modification of carbon dots for sustainable environmental remediation and photocatalytic hydrogen production – A review |journal=Journal of Environmental Management |date=Novembro 2019 |volume=250 |article-number=109486 |doi=10.1016/j.jenvman.2019.109486 |pmid=31518793 |bibcode=2019JEnvM.25009486M }}</ref> Tiuj duonkonduktiloj estas uzataj en la fabrikado de [[Lum-eliganta diodo|LED-oj]] kaj fluoreskaj kvantumaj punktoj. ===Alta varmokonduktivo=== Duonkonduktaĵoj kun alta varmokonduktivo povas esti uzataj por varmodisipado kaj por plibonigi la varmadministradon de [[elektroniko|elektronikaj]] aparatoj. Ili ludas decidan rolon en [[Elektra veturilo|elektraj veturiloj]], tre brilaj [[LED]]-oj kaj potenc-moduloj, inter aliaj aplikaĵoj.<ref>{{cite book |last1=Wang |first1=Yangang |last2=Dai |first2=Xiaoping |last3=Liu |first3=Guoyou |last4=Wu |first4=Yibo |last5=Li |first5=Yun |last6=Jones |first6=Steve |title=Modeling and Simulation for Electric Vehicle Applications |chapter=Status and Trend of Power Semiconductor Module Packaging for Electric Vehicles |date=2016 |doi=10.5772/64173 |isbn=978-953-51-2636-2 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Arik |first1=Mehmet |last2=Weaver |first2=Stanton |editor-first1=Ian T. |editor-first2=Nadarajah |editor-first3=Steven P. |editor-first4=John C. |editor-last1=Ferguson |editor-last2=Narendran |editor-last3=Denbaars |editor-last4=Carrano |title=Fourth International Conference on Solid State Lighting |chapter=Chip-scale thermal management of high-brightness LED packages |date=2004 |volume=5530 |page=214 |doi=10.1117/12.566061 }}</ref><ref>{{cite book |last1=Boteler |first1=L. |last2=Lelis |first2=A. |last3=Berman |first3=M. |last4=Fish |first4=M. |title=2019 IEEE 7th Workshop on Wide Bandgap Power Devices and Applications (WiPDA) |chapter=Thermal Conductivity of Power Semiconductors—When Does It Matter? |date=2019 |pages=265–271 |doi=10.1109/WiPDA46397.2019.8998802 |isbn=978-1-7281-3761-2 }}</ref> === Konvertado de termika energio === Duonkonduktaĵoj havas grandajn termoelektrajn potencfaktorojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj [[generatoro]]j, kaj ankaŭ altajn termoelektrajn kvalit-indikilojn, kio igas ilin utilaj en termoelektraj malvarmigiloj.<ref>{{cite web |url=https://ii-vi.com/how_do_thermoelectric_coolers_tec_work/ |title=How do thermoelectric coolers (TECs) work? |website=ii-vi.com |access-date=2021-11-08}}</ref> == Materialoj == [[Dosiero:Silicon.jpg|eta|200ra|dekstre|Kristaloj de [[silicio]] estas la plej ofta el duonkonduktaj materialoj uzataj en [[mikroelektroniko]] kaj en [[fotovoltaiko]].]] Granda nombro de elementoj kaj kemiaj kombinaĵoj havas duonkonduktajn proprecojn, kiel:<ref name=Yacobi03>B. G. Yacobi, ''Semiconductor Materials: An Introduction to Basic Principles'', Springer 2003 {{ISBN|0-306-47361-5}}, pp. 1–3.</ref> * Puraj elementoj: kelkaj puraj elementoj troviĝas en la [[Elemento de grupo 14|grupo 14]] de la [[perioda tabelo]]; la plej komerce gravaj el tiuj elementoj estas [[silicio]] kaj [[germaniumo]]. Silicio kaj germaniumo estas ĉi tie efike uzataj, ĉar ili havas kvar valencajn elektronojn en sia plej ekstera ŝelo, kio donas al ili la kapablon egale akiri aŭ perdi elektronojn. * Binaraj kombinaĵoj: precipe inter elementoj de la grupoj 13 kaj 15, kiel galiuma [[arseno]], de la grupoj 12 kaj 16, de la grupoj 14 kaj 16, kaj inter diversaj elementoj de la grupo 14, ekz. silicia karbido. * Triarangaj kombinaĵoj, oksidoj kaj [[alojo]]j. * Organikaj duonkonduktantoj, faritaj el [[Organika kombinaĵo|organikaj kombinaĵoj]]. * Duonkonduktantaj metal–organikaj kombinaĵoj.<ref>{{cite journal |last1=Dong |first1=Renhao |last2=Han |first2=Peng |last3=Arora |first3=Himani |last4=Ballabio |first4=Marco |last5=Karakus |first5=Melike |last6=Zhang |first6=Zhe |last7=Shekhar |first7=Chandra |last8=Adler |first8=Peter |last9=Petkov |first9=Petko St. |last10=Erbe |first10=Artur |last11=Mannsfeld |first11=Stefan C. B. |last12=Felser |first12=Claudia |last13=Heine |first13=Thomas |last14=Bonn |first14=Mischa |last15=Feng |first15=Xinliang |last16=Cánovas |first16=Enrique |title=High-mobility band-like charge transport in a semiconducting two-dimensional metal–organic framework |journal=Nature Materials |date=November 2018 |volume=17 |issue=11 |pages=1027–1032 |doi=10.1038/s41563-018-0189-z |pmid=30323335 |bibcode=2018NatMa..17.1027D }}</ref><ref>Arora, Himani (Marto 2021). [https://tud.qucosa.de/landing-page/?tx_dlf[id]=https%3A%2F%2Ftud.qucosa.de%2Fapi%2Fqucosa%253A74071%2Fmets Charge transport in two-dimensional materials and their electronic applications] (Thesis)</ref> La plej oftaj duonkonduktaj materialoj estas kristalaj solidoj, sed ankaŭ amorfaj kaj likvaj duonkonduktaĵoj estas konataj. Tiuj inkluzivas hidrogenigitan amorfan silicion kaj miksaĵojn de [[arseno]], [[seleno]] kaj [[teluro]] en diversaj proporcioj. Ĉi tiuj kombinaĵoj kunhavas kun pli konataj duonkonduktaĵoj la ecojn de meza konduktiveco kaj rapida vario de konduktiveco kun temperaturo, same kiel fojan negativan reziston. Tiaj malordaj materialoj ne havas la rigidan kristalan strukturon de konvenciaj duonkonduktaĵoj kiel [[silicio]]. Ili estas ĝenerale uzataj en maldikaj filmstrukturoj, kiuj ne postulas materialon de pli alta elektronika kvalito, estante relative imunaj al malpuraĵoj kaj radiada difekto. === Preparado de duonkonduktantaj materialoj === Preskaŭ la tuta hodiaŭa elektronika teknologio implikas la uzon de duonkonduktiloj; la plej grava aspekto estas [[Integra cirkvito|integraj cirkvitoj]] (IC-oj), kiuj troviĝas en [[Surtabla komputilo|tablokomputiloj]], [[tekokomputilo]]j, [[saĝtelefono]]j kaj aliaj elektronikaj aparatoj. Duonkonduktiloj por integraj cirkvitoj estas amasproduktataj. Por krei idealan duonkonduktivan materialon, kemia pureco estas gravega. Ĉiu ajn eta neperfektaĵo povas havi drastan efikon sur la konduton de la duonkonduktiva materialo pro la skalo, je kiu oni uzas tiujn materialojn.<ref name=Neamen /> Necesas ankaŭ alta grado de kristala perfekteco, ĉar difektoj en la kristala strukturo (ekzemple dislokiĝoj, [[Kristala ĝemelo|ĝemelaj kristaloj]] kaj stakigaj difektoj) malhelpas la duonkonduktajn ecojn de la materialo. Kristalaj difektoj estas ĉefa kaŭzo de difektitaj duonkonduktaj aparatoj. Ju pli granda estas la kristalo, des pli malfacile estas atingi la necesan perfektecon. Nuntempaj amasproduktaj procezoj uzas kristalajn blokojn kun diametro inter 100 kaj 300 mm (3,9 kaj 11,8 coloj), kreskigitajn kiel [[cilindro]]jn kaj tranĉitajn en maldikajn diskojn (oblatojn). La ronda formo karakteriza por tiuj diskoj devenas de unukristalaj blokoj, kutime produktataj per la [[Procedo de Czochralski|metodo de Czochralski]]. Siliciaj diskoj estis unue enkondukitaj jam en la [[1940-aj jaroj]].<ref>{{cite journal |last1=Voelkel |first1=Reinhard |title=Wafer-scale micro-optics fabrication |journal= Advanced Optical Technologies |date=2012 |volume=1 |issue=3 |pages=135–150 |doi=10.1515/aot-2012-0013 |bibcode=2012AdOT....1..135V }}</ref><ref>{{cite book |title=Advances in CMP Polishing Technologies |chapter=Progress of the Semiconductor and Silicon Industries – Growing Semiconductor Markets and Production Areas |date=2012 |pages=297–304 |doi=10.1016/B978-1-4377-7859-5.00006-5 |isbn=978-1-4377-7859-5 }}</ref> Ekzistas kombinaĵo de procezoj uzataj por prepari duonkonduktajn materialojn por integraj cirkvitoj. Unu procezo nomiĝas termika oksigenado, kiu kreas [[Silicia dioksido|silician dioksidon]] sur la surfaco de la [[silicio]]; ĝi estas uzata kiel pordega izolilo kaj kampa oksido (LOCOS). Aliaj procezoj inkluzivas la uzon de fotomaskoj kaj fotolitografion. Tiu procezo kreas la ŝablonojn de la cirkvito ene de la [[integra cirkvito]]. [[Ultraviola radiado|Ultraviola lumo]] estas uzata kune kun tavolo de fotorezista materialo por estigi kemian ŝanĝon, kiu kreas la ŝablonojn por la cirkvito.<ref name=Neamen /> La sekva necesa procezo estas la gravurado. La parto de la silicio, kiu ne estis kovrita de la fotorezista tavolo dum la antaŭa paŝo, povas nun esti traktita per gravurado. La ĉefa procezo nuntempe uzata nomiĝas plasma gravurado. Plasma gravurado kutime implikas gravuran gason pumpitan en malaltpreman ĉambron por krei [[plasmo]]n. Ofta gravura gaso estas [[Kloro-fluoro-karbono|klorofluorokarbono]], aŭ pli ofte konata kiel ''Freono''. [[Elektra tensio|Alta tensio]] je [[Altfrekvenco|radiofrekvenco]] inter la [[katodo]] kaj la [[anodo]] kreas la plasmon en la ĉambro. La silicia oblato estas metita sur la katodon, kio kaŭzas, ke ĝi estas trafata de la pozitive ŝargitaj jonoj liberigitaj el la plasmo. La rezulto estas silicio, kiu estas [[Neizotropeco|anizotropie]] gravurita.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> La lasta procezo nomiĝas ''difuzo''. Tio estas la procezo, kiu donas al la duonkondukta materialo ĝiajn deziratajn duonkonduktajn ecojn. Ĝi estas ankaŭ konata kiel ''dopado''. La procezo enkondukas fremdan [[atomo]]n en la sistemon, kio kreas la [[Junto (elektrotekniko)|p-n-kuniĝon]]. Por enigi la fremdajn atomojn en la silician oblaton, oni unue metas la oblaton en ĉambron kun temperaturo de 1 100 gradoj Celsiaj. La atomoj estas enĵetitaj kaj fine difuziĝas kun la silicio. Post kiam la procezo finiĝas kaj la silicio atingas ĉambran temperaturon, la dopado estas plenumita kaj la duonkondukta oblato estas preskaŭ preta.<ref name=Feynman /><ref name=Neamen /> == Fiziko de duonkonduktantoj == [[Dosiero:Band filling diagram.svg|eta|dekstre|300ra|Plenigo de la elektronikaj statoj en diversaj specoj de materialoj ĉe ekvilibro. Ĉi tie, la alto reprezentas [[energio]]n, dum la larĝo reprezentas la densecon de disponeblaj statoj por difinita energio en la koncerna materialo. La nuanco sekvas la [[Statistiko Fermi–Dirac|distribuon de Fermi-Dirac]] (nigra: ĉiuj statoj plenaj; blanka: neniu stato plena). En [[metalo]]j kaj [[duonmetalo]]j, la Fermi-nivelo (EF) situas ene de almenaŭ unu bando. Ĉe [[izolilo]]j kaj duonkonduktiloj, la Fermi-nivelo situas ene de [[bendbreĉo]]; tamen, ĉe duonkonduktiloj la zonoj estas sufiĉe proksimaj al la Fermi-nivelo por ke ili estu termike loĝataj de elektronoj aŭ truoj. "intrin." indikas internajn duonkonduktilojn.]] === Energibendoj kaj elektra konduktado === Duonkonduktiloj estas difinitaj per sia unika elektra konduktiveco, kiu situas inter tiu de konduktilo kaj tiu de izolilo.<ref>{{cite book |title=Fundamentals of Semiconductors |last=Yu |first=Peter |publisher=Springer-Verlag |year=2010 |isbn=978-3-642-00709-5 |location=Berlin}}</ref> La diferencoj inter ĉi tiuj materialoj estas kompreneblaj per la [[Kvantuma stato|kvantumaj statoj]] de [[elektrono]]j; ĉiu tia stato povas enteni nul aŭ unu elektronon (laŭ la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]]). Tiuj statoj estas ligitaj al la elektron-benda strukturo de la materialo. Elektra konduktiveco ekestas pro la ĉeesto de elektronoj en statoj, kiuj estas delokalizitaj (etendiĝantaj tra la materialo); tamen, por transporti elektronojn, stato devas esti parte okupata, entenante elektronon nur dum parto de la tempo.<ref>Por la Mott formulo por konduktiveco, oni vidu {{cite journal |last1=Cutler |first1=M. |last2=Mott |first2=N. |doi=10.1103/PhysRev.181.1336 |title=Observation of Anderson Localization in an Electron Gas |journal=Physical Review |volume=181 |issue=3 |pages=1336 |year=1969 |bibcode=1969PhRv..181.1336C}}</ref> Se stato estas ĉiam okupata de elektrono, ĝi estas inerta kaj blokas la trairon de aliaj elektronoj per tiu stato. La energioj de tiuj kvantumaj statoj estas decidaj, ĉar stato estas parte okupata nur se ĝia energio proksimas al la Fermi-nivelo (vidu la atikolon [[Statistiko Fermi–Dirac]]). Alta konduktivo de materialo devenas de tio, ke ĝi havas multajn parte plenigitajn statojn kaj grandan gradon de stat-delokalizo. Metaloj estas bonaj elektraj [[konduktilo]]j kaj posedas multajn parte plenigitajn statojn kun energioj proksimaj al sia Fermi-nivelo. Kontraste, izoliloj havas malmultajn parte plenigitajn statojn; iliaj Fermi-niveloj situas ene de bend-interspacoj, kiuj entenas malmultajn okupeblajn energistatojn. Grave estas, ke oni povas igi izolilon konduktiva per altigo de ĝia temperaturo: varmigado provizas energion por transirigi iujn elektronojn trans la bend-interspacon, kreante parte plenigitajn statojn kaj en la bendo sub la bend-interspaco (valenc-bendo) kaj en la bendo super ĝi (kondukt-bendo). (Eneca) duonkonduktilo havas bend-interspacon pli malgrandan ol tiu de izolilo, kaj ĉe ĉambra temperaturo signifa nombro da elektronoj povas esti ekscititaj por transiri tiun interspacon.<ref name="Kittel"> Charles Kittel (1995) ''Introduction to Solid State Physics'', sepa eldono. Wiley, {{ISBN|0-471-11181-3}}.</ref> Tamen, pura duonkonduktilo ne estas tre utila, ĉar ĝi estas nek tre bona izolilo nek tre bona konduktilo. Tamen, grava eco de duonkonduktiloj (kaj de iuj izoliloj, konataj kiel duon-izoliloj) estas tio, ke ilia konduktivo estas pliigebla kaj regebla per dopado per malpuraĵoj kaj per regado per [[elektra kampo|elektraj kampoj]]. Dopado kaj regado movas aŭ la konduktan aŭ la valentan zonon multe pli proksimen al la Fermi-nivelo kaj multe pliigas la nombron da parte plenigitaj statoj. Iuj duonkonduktilaj materialoj kun larĝa energio-breĉo estas foje nomataj ''duonizoliloj''. En nedopita stato, ili havas elektran konduktivon proksiman al tiu de elektraj izoliloj; tamen, oni povas dopi ilin (kio igas ilin same utilaj kiel duonkonduktiloj). Duonizoliloj trovas specialajn uzojn en [[mikroelektroniko]], ekzemple kiel substratoj por HEMT-oj. Ofta ekzemplo de duonizolilo estas galium-arsenido.<ref>{{cite journal |last1=Allen |first1=J. W. |title=Gallium Arsenide as a Semi-insulator |journal=Nature |date=July 1960 |volume=187 |issue=4735 |pages=403–405 |doi=10.1038/187403b0 |bibcode=1960Natur.187..403A }}</ref> Iuj materialoj, kiel ekzemple [[titana dioksido]], povas eĉ servi kiel izolaj materialoj por iuj aplikoj, dum por aliaj aplikoj oni traktas ilin kiel duonkonduktilojn kun larĝa energio-breĉo. === Ŝargoportantoj (elektronoj kaj truoj) === {{Ĉefartikolo|Elektrona truo}} La parta plenigo de la statoj ĉe la bazo de la kondukt-bendo estas komprenebla kiel aldono de elektronoj al tiu bendo. La elektronoj ne restas tie senfine (pro la natura termika rekombiniĝo), sed ili povas moviĝi dum ioma tempo. La efektiva koncentriteco de elektronoj estas tipe tre malalta, kaj tial (male al ĉe metaloj) eblas konsideri la elektronojn en la kondukt-bendo de duonkonduktanto kiel specon de klasika [[ideala gaso]], en kiu la elektronoj libere moviĝas ne estante submetitaj al la [[Principo de ekskludo|ekskluda principo de Pauli]]. En la plej multaj duonkonduktantoj, la kondukt-bendoj havas parabolan disigo-rilaton; tial tiuj elektronoj reagas al fortoj ([[elektra kampo]], [[magneta kampo]], ktp.) simile kiel en [[vakuo]], kvankam kun malsama efika maso.<ref name="Kittel"/> Ĉar la elektronoj kondutas kiel ideala gaso, oni povas ankaŭ konsideri la konduktadon per tre simplaj konceptoj, kiel ekzemple la modelo de Drude, kaj enkonduki nociojn kiaj la elektron-moveblo. Por priskribi partan plenigon ĉe la supro de la valenta bando, utilas enkonduki la koncepton de elektrona truo. Kvankam la elektronoj en la valenta bando konstante moviĝas, tute plena valenta bando estas inerta kaj ne kondukas kurenton. Se oni forigas elektronon el la valenta bando, tiam al la trajektorio, kiun la elektrono normale sekvintus, mankas ĝia ŝargo. Koncerne elektran kurenton, tiun kombinaĵon de la plena valenta bando minus la elektrono oni povas prezenti kiel tute malplenan bendon enhavantan pozitive ŝargitan partiklon, kiu moviĝas same kiel la elektrono. Konsiderante ankaŭ la negativan efikan mason de la elektronoj ĉe la supro de la valenta bendo, oni atingas la bildon de pozitive ŝargita partiklo, kiu reagas al elektraj kaj magnetaj kampoj same kiel normala pozitive ŝargita partiklo en vakuo — denove havante pozitivan efikan mason.<ref name=" Kittel"/> Tiu partiklo nomiĝas truo, kaj la aron da truoj en la valenta bendo oni povas denove kompreni per simplaj klasikaj terminoj (simile al la elektronoj en la kondukta bendo). == Elektronika strukturo de duonkonduktaĵoj == Semikonduktaĵoj elmontras nombron da utilaj kaj unikaj ecoj rilataj al siaj elektronikaj strukturoj. En solidaĵo, la elektronoj emas okupi variajn energiajn bendojn. La energio asociata kun elektronoj en ilia grunda (plej suba) stato nomiĝas valenta bendo. Tiuj ĉi elektronoj estas senmovaj aŭ statikaj. La energibendo de ekscititaj elektronoj nomiĝas kondukta bendo. Tiuj ĉi elektronoj movas libere kaj kutime havas pli altan energion. Kiel la nomo implikas, elektronoj en la kondukta bendo povas kondukti elektron. La energia interspaco inter la valenta bendo kaj la kondukta bendo nomiĝas la energia breĉo aŭ [[bendbreĉo]] kaj konformas al la energio necesa por eksciti elektronon de la valenta bendo al la kondukta bendo. Por kelkaj metaloj tiel kiel [[magnezio]], la valenta kaj kondukta bendoj interkovriĝas, kaj tiu korespondas al negativa bendbreĉo. En tiu ĉi situacio ĉiam estas kelkaj elektronoj en la kondukta bendo kaj la materialo estas alte konduktiva. Aliaj metaloj, tiel kiel [[kupro]], havas malplenajn statojn en la valenta bendo. En tiu ĉi kazo, elektronoj en la valenta bendo povas kondukti elektron per movado inter variaj statoj kaj refoje la materialo estas alte konduktiva. Por izolaĵoj, la valenta bendo estas tute plena kaj la bendbreĉo estas relative larĝa, kiu malpermesas konduktadon. Semikonduktaĵoj havas elektronike bendan strukturon similan al tiu de izolaĵoj sed kun relative mallarĝa bendbreĉo, ĝenerale malpli ol 2 eV. Ĉar la bendbreĉo estas relative mallarĝa, la elektronoj povas esti ekscititaj termike en la konduktan bendon, kiu faras duonkonduktaĵojn iom konduktiva ĉe ĉambra temperaturo. Elektronoj en la kondukta bendo estas liberaj movi tra la materialo konduktante elektron. Aldone kiam elektrono estas ekscitita al la kondukta bendo ĝi postlasas malplenan staton en la valenta bendo, kiu korespondas al mankanta elektrono en kovalenta atoma ligo. Pro la influo de elektra kampo, apuda valenta elektrono eble movas en la lokon de la mankanta elektrono. Tiel kiel elektrono, tiu ĉi mankanta elektrono aŭ truo ankaŭ povas movi tra la materialo, konduktante elektron. Truoj estas konsiderataj havi ŝargon kun la sama magnitudo (1,6E-19 C) sed la malsama signo de elektrono. Tiel, ĉe la ĉeesto de elektra kampo, ekscititaj elektronoj kaj truoj movas en malsamajn direktojn. Elektronoj estas iom pli movebla ol truoj kaj tiel estas pli efikaj pri konduktado de elektro. Ĉar ambaŭ elektronoj kaj truoj kapablas porti elektron, ili nomiĝas "portantoj". La koncentreco de portantoj forte dependas de temperaturo. Pliigo de temperaturo kondukas al pliiĝo de la nombro da portantoj kaj korespondanta pliiĝo de konduktiveco. Tio ĉi kontrastas akre kun plej multaj konduktaĵoj, kiuj emas fariĝi malpli konduktiva ĉe pli altaj temperaturoj. Tiu ĉi principo uziĝas en termistoroj. Vidu [[konduktado (elektro)|elektran konduktadon]] por pli da informoj pri konduktadon en materialoj. == Dopado kaj ekstereca duonkonduktado == Internecaj duonkonduktaĵoj estas tiuj en kiuj la elektra kondukto dependas de la elektronika strukturo de la pura materialo. Kaze de internecaj semikondktaĵoj, ĉiuj portantoj kreiĝas de ekscitado de elektronoj en la konduktan bendon. Tiel egalaj nombroj de konduktaj elektronoj kaj truoj kreiĝas. Ekstereca duonkonduktaĵo estas duonkonduktaĵo kiu estas dopita kun variaj malpuraĵoj modifi la nombron de ekscititaj elektronoj kaj truoj. Naturaj bluaj [[diamanto]]j (Tipo IIb) kiuj entenas [[boro]]n kiu havas valentecon tri anstataŭantajn karbonon kiu havas valentecon kvar havas kromajn truojn kaj tiel estas nature okazantaj p-tipajn duonkonduktaĵojn. === n-tipa dopado === La kialo de n-tipa dopado estas produkti abundon de portantaj elektronoj en la materialo. Helpi kompreni kiel n-tipa efektiviĝas, konsideru la kazon de [[silicio]]n (Si). Si-aj atomoj havas kvar valentajn elektronojn, ĉiuj el kiuj estas kovalente ligitaj al unu el kvar apudaj Si-aj atomoj. Se atomo kun kvin valentaj elektonoj, tiel kiel tiuj de grupo VA de la perioda tablo (ekz. [[fosforo]] (P), [[arseno]] (As), aŭ [[antimono]] (Sb)) enkorpiĝas en la kristalan latison anstataŭ Si-a atomo, tiam tiu atomo havas kvar kovalentajn ligojn kaj unu neligitan elektronon. Tiu ĉi ne-liga elektrono estas nur malforte ligita al la atomo kaj povas facile esti ekscitita en la konduktan bendon. Ĉe normalaj temperaturoj, preskaŭ ĉiuj tiaj elektronoj ekscitiĝis en la konduktan bendon. Pro tio ke ekscitado de tiuj ĉi elektonoj ne rezultas en formadon de truo, la nombro de elektronoj multe superas la nombron da truoj. Ĉi kaze la elektronoj estas ''majoritataj portantoj'' kaj la truoj estas ''minoritataj portantoj''. Ĉar la kvin-elektronaj atomoj havas kroman elektronon doni, ili nomiĝas donantaj atomoj. === p-tipa Dopado === La celo de p-tipa dopado estas krei abundon de truoj. En tiu ĉi kazo, trivalenta atomo, kutime [[boro]], substituiĝas en la kristala latiso. La rezulto estas ke mankas elektrono de unu el la kvar eblaj kovalentaj ligoj. Tiel la atomo povas akcepti elektronon por tutigi la kvaran ligon kiu rezultas en formado de truo. Tiaj dopantoj nomiĝas akceptantoj. Kiam sufiĉe granda nombro de akceptantoj aldoniĝas, la truoj multe supernombras la ekscititajn elektronojn. Tiel la truoj estas la majoritataj portantoj dum elektronoj estas la minoritataj portantoj en p-tipaj materialoj. === p/n-a Junto === p/n-a junto povus esti kreita per dopado de apudaj regionoj kun p-tipa kaj n-tipa dopantoj. Se pozitiva aldona tensio aplikiĝas al la p-tipa flanko, la superregaj pozitivaj portantoj (truoj) estas puŝataj al la junton. Samtempe, la superregaj negativaj portantoj (elektronoj) en la n-tipa materialo estas tirataj al la junton. Ĉar estas abundo da portanatoj ĉe la junto, kurento povas flui tra la junto de pova provizilo, tiel kiel [[baterio]]. Tamen, se la aldona tensio renversiĝas kaj elektronoj tiriĝas for de la junto, lasi regionon de relative ne-konduktan silicion kiu malebligas kurentan fluon. La p/n-a junto estas la bazo de elektronika aparato nomita [[diodo]]n, kiu allasas elektran kurenton flui nur laŭ unu direkton. Simile, tria regiono povas esti dopita n-tipa aŭ p-tipa por formi tri-terminalan aparato. Tiuj ĉi n/p/n-aj aŭ p/n/p-aj juntaj aparatoj formas la bazon de plej multaj [[duonkonduktaĵaj aparatoj]] inklude de la [[transistoro]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{Cite book|author1=A. A. Balandin |author2=K. L. Wang |name-list-style=amp |year=2006|title= Handbook of Semiconductor Nanostructures and Nanodevices (5-Volume Set)|publisher= American Scientific Publishers| isbn= 978-1-58883-073-9}} * {{Cite book|author=Sze, Simon M.|title=Physics of Semiconductor Devices (2a eld.)|publisher=John Wiley and Sons (WIE)|year=1981|isbn=978-0-471-05661-4|author-link= |url-access=registration|url=https://archive.org/details/physicsofsemicon00szes}} * {{Cite book|author=Turley, Jim|title=The Essential Guide to Semiconductors|publisher=Prentice Hall PTR|year=2002|isbn=978-0-13-046404-0|url-access=registration|url=https://archive.org/details/essentialguideto00turl_0}} * {{Cite book|author1=Yu, Peter Y. |author2=Cardona, Manuel |title=Fundamentals of Semiconductors : Physics and Materials Properties|publisher=Springer|year=2004|isbn=978-3-540-41323-3}} * {{Citaĵo el libro|titolo=The Handbook on Optical Constants of Semiconductors: In Tables and Figures|aŭtoro=Sadao Adachi|jaro=2012|eldoninto=[[World Scientific Publishing]]|ISBN=978-981-4405-97-3}} * G. B. Abdullayev, T. D. Dzhafarov, S. Torstveit (Translator), ''Atomic Diffusion in Semiconductor Structures,'' Gordon & Breach Science Pub., 1987 {{ISBN|978-2-88124-152-9}} * [https://www.feynmanlectures.caltech.edu/III_14.html Feynman's lecture on Semiconductors] * Basu, Prasanta Kumar (2023). "Did Sir J.C. Bose Anticipate the Existence of p- and n-Type Semiconductors in His Coherer/Detector Experiments?". 75th Anniversary of the Transistor. pp. 17–28. doi:10.1002/9781394202478.ch3. ISBN 978-1-394-20244-7. == Vidu ankaŭ == * [[Duonkonduktaĵa aparato]] * [[Integra cirkvito]] * [[Konduktilo]] * [[Nanoteknologio]] * [[Temperatursensilo]] * [[Sunĉelo]] * [[Elektrotekniko kaj elektroniko]] * [[Jan Czochralski]] * [[Solid-stata fiziko]] * [[Bornitrido]] * [[Germanio (elemento)]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=konduk3.duon0anto}}{{Portalo|Fiziko}} * [http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090306114230/http://www.ioffe.rssi.ru/SVA/NSM/Semicond/index.html |date=2009-03-06 }} : NSM-arkivo * [http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060221154814/http://ece-www.colorado.edu/~bart/book/book/ |date=2006-02-21 }} * [http://www.semiconductorglossary.com] Duonkonduktanta vortaro * [[http://science.howstuffworks.com/diode.htm]] {{Havenda artikolo|Duonkonduktaĵo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Elektro]] [[Kategorio:Duonkonduktaĵoj| ]] [[Kategorio:Fiziko de firmaj korpoj]] [[Kategorio:Elektronika industrio]] 0s9gd4ywnp9l5tvlhwn2pin2a3db7jx 0 16617 9490747 9482503 2026-10-09T10:00:09Z PJ Geest 15593 Replace raster graph with SVG reconstruction: Oxyhaemoglobin dissociation curve.svg 9490747 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bleeding finger.jpg|eta|Sango el vundita [[fingro]].]] [[Dosiero:Bloodbags.jpg|eta|Sango kolektita pere de sangodonado.]] '''Sango''' estas [[likvo]] de [[animaloj]], kiu cirkulas en la [[arterio]]j, [[vejno]]j kaj transportas spirgasojn, diversajn materialojn al kaj el la [[ĉelo]]j. Fakte oni transportas [[nutraĵo]]jn kaj [[oksigeno]]n al la ĉeloj, dum oni transportas metabolan forĵetaĵojn el la samaj ĉeloj.<ref>[http://www.merriam-webster.com/dictionary/blood]</ref> Kiam ĝi atingas la [[pulmo]]jn, okazas gasinterŝanĝo kiam la [[karbona dioksido]] estas difuzata for el la sango en la [[Pulma alveolo|pulmaj alveoloj]] kaj la oksigeno estas difuzata en la sango. Tiu oksigenigita sango estas pumpita al la maldekstra flanko de la [[koro]] en la pulma vejno kaj eniras en la maldekstre [[aŭriklo]]. De tie ĝi pasas tra la mitra valvo, tra la [[ventriklo]] kaj sendita al la tuta korpo fare de la [[aorto]]. Sango enhavas [[antikorpo]]jn, nutraĵojn, oksigenon kaj multajn aliajn komponaĵojn por helpi la korpon funkcii. Ĉe [[vertebruloj]] la sango estas komponata el [[globulo]]j solvitaj en [[sangoplasmo]]. Plasmo, kiu konstituas 55% el la sangolikvo, estas ĉefe akvo (92% el la volumo),<ref>{{Cite web| url = http://www.fi.edu/learn/heart/blood/blood.html| title = Blood – The Human Heart| accessdate = 19a de Marto 2009| author = The Franklin Institute Inc.| titolo = Arkivita kopio| alirdato = 2015-07-16| arkivurl = https://web.archive.org/web/20090305043654/http://www.fi.edu/learn/heart/blood/blood.html| arkivdato = 2009-03-05| archiveurl = https://web.archive.org/web/20090305043654/http://www.fi.edu/learn/heart/blood/blood.html| archivedate = 2009-03-05}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fi.edu/learn/heart/blood/blood.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-07-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090305043654/http://www.fi.edu/learn/heart/blood/blood.html |arkivdato=2009-03-05 }}</ref> kaj enhavas dissolvitajn [[proteino]]jn, [[glukozo]]n, mineralajn [[jono]]jn, [[hormono]]jn, karbondioksidon (plasma estas la ĉefa rimedo por ekskreciprodukta transportado), kaj [[sangoĉelo]]j mem. [[Albumino]] estas la ĉefa proteino en plasmo, kaj ĝi funkcias por reguligi la koloidan [[Osmozo|osmozan premon]] de la sango. La sangoĉeloj estas ĉefe [[eritrocito]]j (nomitaj ankaŭ ruĝaj sangoĉeloj aŭ globuloj), [[leŭkocito]]j (nomitaj ankaŭ blankaj sangoĉeloj aŭ globuloj) kaj [[trombocito]]j. La plej abundaj ĉeloj en vertebrula sango estas ruĝaj globuloj. Tiuj enhavas [[hemoglobino]]n, nome ferenhava proteino, kiu faciligas oksigentransporton per reversebla ligo al tiu [[spiro|spira]] gaso kaj ege pliigas ties solveblon en sango. Kontraste, karbondioksido estas preskaŭ tute transportita eksterĉele dissolvita en plasmo kiel jonoj de [[hidrokarbonato]]. Vertebrula sango estas brilruĝa kiam ties hemoglobino estas oksigenita kaj malhelruĝa kiam ĝi estas senoksigenata. Kelkaj animaloj, kiaj [[krustaco]]j kaj [[molusko]]j, uzas [[hemocianino]]n por porti oksigenon, anstataŭ hemoglobinon. Insektoj kaj kelkaj moluskoj uzas fluidaĵon nome ''hemolimfo'' anstataŭ sangon, kun diferenco ke hemolimfo ne estas enhavata en fermita [[kardiovaskula sistemo]]. Ĉe plej insektoj, tiu "sango" ne enhavas oksigenportajn molekulojn kiaj hemoglobino ĉar ties korpoj estas tro malgrandaj por ties [[Traĥeo|traĥea sistemo]] kiu ne havigas oksigenon. [[Makzelulo|Makzelhavaj vertebruloj]] havas adaptan imunsistemon, bazita ĉefe sur leŭkocitoj. Tiuj helpas rezisto infektojn kaj parazitojn. Trombocitoj estas gravaj por la [[koaguliĝo]] de la sango. [[Artropodo]]j, kiuj uzas hemolimfon, havas [[hemocito]]jn kiel parto de sia [[imuna sistemo]]. Sango estas cirkulata ĉirkaŭ la korpo tra [[Sanga vaskulo|sangaj vaskuloj]] pere de pumpagadi fare de la [[koro]]. Ĉe animaloj kun [[pulmo]]j, [[arterio|arteria sango]] portas oksigenon el spirita aero al la histoj de la korpo, kaj [[vejno|vejna sango]] portas karbondioksidon, ruboprodukto de [[metabolo]] produktita de ĉeloj, el la histoj al la pulmoj por esti forspirita. Sango donas 7-10 % de la korpopezo de homoj. Medicinaj terminoj rilataj al sango often ekas per '''''hemo-''''' aŭ '''''hemato-''''' el la greka vorto αἷμα (''haima'') por "sango". En terminoj de [[anatomio]] kaj [[histologio]], sango estas konsiderata specializita formo de [[konektiva histo]], pro ties origino en [[osto]]j kaj estado de eblaj molekulaj fibroj en la formo de fibrinogeno. == Sangogenerado (aŭ hematopojezo) == {{Ĉefartikolo|Hematopojezo}} La eraj elementoj ĉeestantaj en la sango estiĝas, en [[vertebrulo]]j, per [[ĉelo]]j produktitaj en la [[osta medolo]]. Esceptoj estas [[birdo]]j, sen osta medolo, pri kiuj produktado de iuj sangaj ĉeloj okazas en [[glando]] de ilia [[kloako (biologio)|kloako]]. == Funkcioj == [[Dosiero:1GZX Haemoglobin.png|dekstra|eta|[[Hemoglobino]], nome [[globulo|globula]] [[proteino]]<br />verde = hemgrupoj<br />ruĝe kaj blue = proteinaj subunuoj]] [[Dosiero:Heme.svg|dekstra|eta|Ĥemia formulo de [[hemoglobino]]]] Sango plenumas multajn gravajn funkciojn ene de la korpo kiaj: * Liverado de [[oksigeno]] al histoj (lige al [[hemoglobino]], kiu estas portata en eritrocitoj) * Liverado de nutraĵoj kiaj [[glukozo]], [[aminoacido]]j, kaj [[grasacido]]j (dissolvitaj en la sango aŭ lige al [[proteino|plasmoproteinoj]] (ekz., sango-[[lipido]]j)) * Formovado de rubo kia [[karbona dioksido]], [[ureo]], kaj [[laktata acido]] * Imunigaj funkcioj, kiaj cirkulado de [[leŭkocito]]j, kaj detektado de fremda materialo fare de [[antikorpo]]j * [[Koaguliĝo]], nome reago al rompo de sangotubo, nome konverto de sango el likvo al duonsolida gelo por haltigi sangoverŝadon. * Mesaĝaj funkcioj, kiaj la transporto de [[hormono]]j kaj la signalado de damaĝo de [[histo]]j * Regulado de korpa [[pH]] * Regulado de kerna [[korpotemperaturo]] * [[Hidraŭliko|Hidraŭlikaj]] funkcioj == Konsisto de homa sango == [[Dosiero:Whats Inside of Blood.webm|eta|dekstre|300ra|Kio estas ene de sango el la [[Akademio Ĥan]]]] Sango estas 7% el la homa korpopezo,<ref name="alberts_table"/><ref name="PhysFactVol">{{Cite web | url = http://hypertextbook.com/facts/1998/LanNaLee.shtml | title = Volume of Blood in a Human | accessdate = 2012-11-01 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20121103090043/http://hypertextbook.com/facts/1998/LanNaLee.shtml | archivedate = 2012-11-03 | year = 2012 | author = Elert, Glenn and his students | work = The Physics Factbook | postscript = <!-- Bot inserted parameter. Either remove it; or change its value to "." for the cite to end in a ".", as necessary. --> }}</ref> kun averaĝa denseco de proksimume 1060&nbsp;kg/m³, tre proksime al denseco de pura akvo de 1000&nbsp;kg/m³.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://hypertextbook.com/facts/2004/MichaelShmukler.shtml|titolo=Density of Blood|alirdato=4a de Oktobro 2006|familia nomo=Shmukler|persona nomo=Michael|jaro=2004|verko=The Physics Factbook}}</ref> Averaĝa plenkreskulo havas sangovolumon de ĉirkaŭ 5 litroj,<ref name="PhysFactVol"/> kio estas komponata el plasmo kaj kelkaj tipoj de ĉeloj. Tiuj sangoĉeloj (kiuj estas nomataj ankaŭ ''globuloj'', ''korpuskloj'' aŭ "'''formitaj elementoj'''") konsistas el eritrocitoj ([[ruĝa sangoĉelo|ruĝaj sangoĉeloj]]), leŭkocitoj ([[blanka sangoĉelo|blankaj sangoĉeloj]]), kaj [[trombocito]]j. Laŭ volumo, la ruĝaj sangoĉeloj konstituas ĉirkaŭ 45% el la tuta sango, la plasmo ĉirkaŭ 54.3%, kaj la leŭkocitoj ĉirkaŭ 0.7%. La tuta sango (plasmo kaj ĉeloj) montras ne-neŭtonan sango-[[viskozeco]]n; ties fluecaj propraĵoj estas adaptita al fluo efektive tra fajnaj sangotuboj kun malpli da rezisto ol plasmo per si mem. Aldone, sed la tuta homa hemoglobino estus libera en la plasmo pli ol esti enhavata en la ruĝaj sangoĉeloj, la cirkulaj fluidaĵoj estus tro viskoza por ke la kardiovaskula sistemo funkciu efike. Resume la sangokonsisto komponiĝas el jeno: * [[sangoĉelo]]j ** [[eritrocito]], enhavanta [[hemoglobino]]n (ruĝa globulo) ** [[leŭkocito]], blanka aŭ senkolora globulo (blanka globulo) *** [[granulocito]] *** [[limfocito]] *** [[monocito]] ** [[trombocito]], helpas la koaguliĝon de la sango * [[sangoplasmo]] enhavas solvitajn materialojn kiel ** [[proteino]] ** [[metabolo|metabolaj]] materialoj ** aliaj materialoj Nombro de diversaj sangoĉeloj ĉe placentuloj en sango * eritrocito 5 milionoj/mm³ * leŭkocito 5-10 mil/mm³ * trombocito 150 mil – 500 mil/mm³ == Kompono == === En mamuloj === Sango respondecas pri 7% de la homa korpopezo,<ref name="alberts_table">{{cite web |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26919/table/A4143/ |title=Table 22-1 Blood Cells |access-date=1 November 2012 |publisher=NCBI Bookshelf |year=2012 | last = Alberts | first = Bruce | name-list-style = vanc |website=Molecular Biology of the Cell |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327160412/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK26919/table/A4143/ |archive-date=27a de Marto 2018 }}</ref><ref name="PhysFactVol"/> kun meza denseco de ĉirkaŭ 1060 kg/m³, tre proksima al la denseco de pura akvo de 1000 kg/m³.<ref>{{cite web |url=http://hypertextbook.com/facts/2004/MichaelShmukler.shtml |title=Density of Blood |access-date=4a de Oktobro 2006 |year=2004 |website=The Physics Factbook |last=Shmukler |first=Michael |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060919051122/http://hypertextbook.com/facts/2004/MichaelShmukler.shtml |archive-date=19a de Septembro 2006 }}</ref> La meza plenkreskulo havas sangan volumenon de ĉirkaŭ 5 litroj,<ref name="PhysFactVol"/> kiu estas kunmetita de plasmo kaj ''formitaj elementoj''. La formitaj elementoj estas la du specoj de sangoĉelo aŭ ''korpusklo'' - nome la ruĝaj globuloj, ([[eritrocito]]j) kaj blankaj globuloj ([[leŭkocito]]j), kaj la ĉelfragmentoj nomitaj [[trombocito]]j (sangoplatetoj, aŭ simple platetoj)<ref name="SEER">{{cite web |title=Composition of the Blood {{!}} SEER Training |url=https://training.seer.cancer.gov/leukemia/anatomy/composition.html |website=training.seer.cancer.gov |access-date=30a de Decembro 2020 |archive-date=16a de Oktobro 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201016211542/https://www.training.seer.cancer.gov/leukemia/anatomy/composition.html |url-status=live }}</ref>, kiuj estas implikitaj en koaguliĝo. Laŭ volumeno, la ruĝaj globuloj konsistigas ĉirkaŭ 45% de tuta sango, la plasmo ĉirkaŭ 54,3%, kaj blankaj globuloj ĉirkaŭ 0,7%. La kvanto de sango (plasmo kaj ĉeloj) elmontras ne-Newton-an fluidodinamikon <gallery mode="packed" heights="200"> File:Krew Frakcjonowana.jpg|Homa sango frakciita per centrifugado. Videblas plasmo (supre, flava tavolo), avelkolora ŝirmo (meze, fajna blanka tavolo) kaj eritrocita tavolo (funde, ruĝa tavolo). File:Blutkreislauf.png|Sangocirkulado: Ruĝa = oksigena, Blua = senoksigena File:Blausen 0425 Formed Elements.png|Ilustracio montranta formitajn elementojn de sango. File:Blut-EDTA.jpg|Du tuboj de sango kun EDTA-antikoagulantoj.<br /> Maldekstra tubo: post starigo, la eritrocitoj setlis ĉe la fundo de la tubo.<br /> Dekstra tubo: enhavas libere kolektitan sangon. </gallery> ==== Sangoproduktoj ==== [[Sangoprodukto]] estas ajna komponanto de sango kiu estas kolektata el donanto por ties uzado en [[sangotransfuzo]]. Kompleta sango estas malofte uzata en transfuza medicino nuntempe; plej sangoproduktoj konsistas el specifaj procezitaj komponantoj kiaj eritrocitoj, sangoplasmo, aŭ trombocitoj. ==== Ĉeloj ==== [[Dosiero:Red White Blood cells.jpg|thumb|maldekstre|Bildo de skana elektrona mikroskopo (SEM) de normala [[eritrocito]] (maldekstre), [[trombocito]] (meze), kaj [[blanka globulo]] (dekstre).]] Unu mikrolito da sango enhavas jenon: * '''4.7 ĝis 6.1&nbsp;milionojn (masklo), 4.2 ĝis 5.4&nbsp;milionojn (ino) da [[eritrocito]]j:'''<ref>{{cite web |url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003644.htm#Normal%20Values |title=Medical Encyclopedia: RBC count |website=Medline Plus |access-date=18a de Novembro 2007 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071021042354/http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/ency/article/003644.htm#Normal%20Values |archive-date=21a de Oktobro 2007 }}</ref> Ruĝaj globuloj enhavas la [[hemoglobino]]n de la sango kaj distribuas oksigenon. Al maturaj ruĝaj globuloj mankas [[Ĉelkerno|kerno]] kaj [[organeto]]j ĉe mamuloj. La ruĝaj globuloj (kune kun [[Endotelio|endoteliaj]] angiaj ĉeloj kaj aliaj ĉeloj) ankaŭ estas markitaj per glikoproteinoj, kiuj difinas la malsamajn sangotipojn. La proporcio de sango okupita de eritrocitoj estas referita kiel la hematokrito, kaj estas normale proksimume 45%. La kombinita surfaca areo de ĉiuj ruĝaj globuloj de la homa korpo estus proksimume 2 000 fojojn pli granda ol la ekstera surfaco de la korpo.<ref>{{cite book | first1 = Robert B. | last1 = Tallitsch | first2 = Martini | last2 = Frederic | first3 = Timmons | last3 = Michael J. | name-list-style = vanc |title=Human anatomy |publisher=Pearson/Benjamin Cummings |location=San Francisco |year=2006 |page=529 |isbn=978-0-8053-7211-3 |edition= 5th}}</ref> * '''4,000–11,000 [[leŭkocito]]j:'''<ref name = "Ganong WF">{{cite book | last = Ganong | first = William F. | name-list-style = vanc |title=Review of medical physiology | url = https://archive.org/details/reviewmedicalphy00gano | url-access = limited |publisher=Lange Medical Books/McGraw-Hill |location=New York |year=2003 |page=[https://archive.org/details/reviewmedicalphy00gano/page/n517 518] |isbn=978-0-07-121765-1 |edition= 21}}</ref> Blankaj globuloj estas parto de la [[imuna sistemo]] de la korpo; ili detruas kaj forigas malnovajn aŭ aberaciantajn ĉelojn kaj ĉelajn derompaĵojn, kaj ankaŭ atakas {{JN|infekta agento}} ([[patogeno]]jn) kaj fremdajn substancojn. La kancero de leŭkocitoj nomiĝas [[leŭkemio]]. * '''200,000–500,000 [[trombocito]]j:'''<ref name = "Ganong WF"/> Nomitaj ankaŭ [[trombocito]]j, ili partoprenas en sangokoaguliĝo ([[koagulado]]). Fibrino de la koagula kaskado kreas maŝon super la trombocitŝtopilo. {| class="wikitable" style="float:center; margin-left:auto; margin-right:auto;" |+ <div class="center" style="width:auto; margin-left:auto; margin-right:auto;">Kompono de normala sango</div> |- !Parametro !Valoro !Referencoj |- | [[Hematokrito]] || 45 ± 7 (38–52%) ĉe maskloj<br /> 42 ± 5 (37–47%) ĉe inoj | |- | [[pH]] || 7.35–7.45 |<ref name=":1">{{Cite book |url=https://www.worldcat.org/oclc/1018308697 |title=Medical-surgical nursing : concepts for interprofessional collaborative care |date=2018 |publisher=[[Elsevier]] |editor-first1=Donna D. |editor-last1=Ignatavicius |editor-first2=M. Linda |editor-last2=Workman |editor-first3=Cherie R. |editor-last3=Rebar |editor-first4=Nicole M. |editor-last4=Heimgartner |isbn=978-0-323-46158-0 |edition=9th |location=St. Louis, Missouri |page=190 |language=en-US |oclc=1018308697}}</ref> |- | Troa bazo || −3 to +3 | |- | P[[oksigeno|O₂]] || 10–13 kPa (80–100&nbsp;mm Hg) | |- | P[[Karbona dioksido|CO₂]] || 4.8–5.8 kPa (35–45&nbsp;mm Hg) | |- | [[Karbonata acido|HCO₃⁻]] || 21–27 mM | |- | Oksigena saturado || Oksigena: 98–99%<br /> Deoksigena: 75% | |} {{clear}} ==== Plasmo ==== {{Ĉefartikolo|Sangoplasmo}} Ĉirkaŭ 55% de sango estas [[sanga plasmo]], fluaĵo kiu estas la likva medio de la sango, kiu per si mem estas de pajlflava koloro. La volumeno de sangoplasmo totalas 2.7-3.0 litrojn en meza homo. Ĝi estas esence [[Akvo|akva]] solvaĵo enhavanta 92% da akvo, 8% da sangaj plasmo-[[proteino]]j, kaj spurkvantojn de aliaj materialoj. Plasmo cirkuligas dissolvitajn nutraĵojn, kiel ekzemple [[glukozo]], [[aminoacido]]j, kaj [[grasacido]]j (solvitaj en la sango aŭ ligitaj al plasmaj proteinoj), kaj forigas rubproduktojn, kiel ekzemple [[karbondioksido]], [[ureo]], kaj [[laktacido]]. Aliaj gravaj sangokomponantoj estas jenaj: * Serumalbumino * Sangokoagulaj faktoroj (por faciligi [[koaguliĝo]]n) * Imunoglobulinoj ([[Antikorpo|antikorpoj]]) * Partikloj de [[lipoproteino]]j * Kelkaj aliaj [[proteino]]j * Kelkaj [[elektrolito]]j (ĉefe [[natrio]] kaj [[klorido]]) La esprimo ''serumo'' rilatas al plasmo de kiu la koagulaj proteinoj estis forigitaj. La plej multaj el la proteinoj restantaj estas albumino kaj [[Antikorpo|imunoglobulinoj]]. ====Acideco==== [[pH|Sanga pH]] estas regulita por resti ene de la mallarĝa gamo de 7,35 ĝis 7,45, igante ĝin iomete [[Bazo (kemio)|baza]] (kompenso).<ref name="Waugh">{{cite book |last1=Waugh |first1=Anne |chapter-url=https://archive.org/details/rosswilsonanatom0000waug_x2u4/page/22/mode/2up |title=Anatomy and Physiology in Health and Illness |last2=Grant |first2=Allison |publisher=Churchill Livingstone Elsevier |year=2007 |isbn=978-0-443-10102-1 |edition=Tenth |page=22 |chapter=2 |chapter-url-access=registration |name-list-style=vanc}}</ref><ref name="ReferenceA">[https://www.merckmanuals.com/professional/endocrine-and-metabolic-disorders/acid-base-regulation-and-disorders/acid-base-regulation Acid–Base Regulation and Disorders] ĉe [[Manlibro de Merck|The Merck Manual of Diagnosis and Therapy Professional]] Edition </ref> Eksterĉela fluido en sango kiu havas pH sub 7,35 estas tro [[acido|acida]], dum sango pH super 7,45 estas tro baza.<ref name=":1" /> pH sub 6,9 aŭ super 7,8 estas kutime mortiga.<ref name=":1" /> Sango pH, parta premo de [[oksigeno]] (pO₂), parta premo de [[karbondioksido]] (pCO₂)), kaj [[bikarbonato]] (HCO₃⁻) estas singarde regulitaj per kelkaj [[Homeostazo|homeostazaj mekanismoj]], kiuj faras sian influon ĉefe tra la [[spira sistemo]] kaj la [[urina sistemo]] por kontroli la acid-bazan ekvilibron kaj spiradon, kio estas nomita kompenso.<ref name=":1" /> Testo de arteria sangogaso mezuras tion. Plasmo ankaŭ cirkuligas [[hormono]]jn transdonante iliajn mesaĝojn al diversaj histoj. La listo de normalaj referencgamoj por diversaj sangaj elektrolitoj estas ampleksa. ==== Aliaj elementoj ==== La [[faktoro de von Willebrand]] (en angla, vWF) estas glikoproteino de la sango kiu intervenas en la dekomenca momento de la hemostazio. Ĝia funkcio, kun la fibronektino estas permesi ke la [[Trombocito|platetoj]] kuniĝu stabile al la surfaco. La [[geno]] kiu kodigas la sintezon de la unueco de faktoro de von Willebrand estas en la [[kromosomo]] 12. ==== Sangogrupoj ==== {{Ĉefartikolo|Sangogrupo}} Oni distingas precipe kvar grupojn, kiuj nomatas A, B, AB kaj O. Sangogrupo laŭ [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] estas ĉiu el la specoj de la sango (precipe de homo), distingeblaj per la eblo aŭ neeblo de transfuzo inter du individuoj apartenantaj al malsamaj grupoj. Temas pri priskribo de la individua konsisto de la glikolipidoj aŭ [[proteino]]j sur la surfaco de la [[eritrocito]]j de pli kompleksaj [[bestoj]], aparte de la [[homo]]j. La diversaj glikolipidoj aŭ proteinoj sur la surfaco de la [[eritrocito]]j efikas kiel [[antigeno]]j. La [[imuna sistemo]] de individuo kreas [[antikorpo]]jn kontraŭ fremdaj antigenoj. Se la sango de diversaj sangogrupoj miksiĝas, la sangaj ĉeloj aglutiniĝas pro la interligo inter la antikorpoj de unu grupo kaj la sangoĉelaj surfacoj de la alia grupo. Tial antaŭ la malkovro de diversaj sangogrupoj [[sangotransfuzo|transfuzo]] de sango el unu homo al alia nur tre malofte funkciis (se hazarde la du individuoj havis la saman sangogrupon) kaj ofte finiĝis per morto de la individuo, kiu ricevis fremdan sangon. === En nemamuloj === [[Image:Frogrbc1000x.jpg|thumb|Eritrocitoj de rano grandigitaj 1000 fojojn.|maldekstre]] [[Image:Chickenrbc1000x.jpg|thumb|Eritrocitoj de koko grandigitaj 1000 fojojn.|dekstre]] [[Image:Turtlerbc1000x.jpg|thumb|Eritrocitoj de testudo grandigitaj 1000 fojojn.|maldekstre]] [[File:Newbloodm.jpg|thumbnail|Tipoj de eritrocitoj de vertebruloj, el supra maldekstro laŭhorloĝe rano, homo, birdo, fiŝo, kaj testudo.]] [[Image:Humanrbc1000x.jpg|thumb|Eritrocitoj de homo grandigitaj 1000 fojojn.]] Homa sango estas karakteriza por tiu de mamuloj, kvankam la precizaj detaloj koncerne ĉelnombrojn, grandecon, [[Proteina strukturo|proteinstrukturon]], ktp, iom varias inter specioj. Ĉe ne-mamulaj vertebruloj, aliflanke, ekzistas kelkaj ŝlosilaj diferencoj:<ref name="VB">{{cite book |last1=Romer |first1=Alfred Sherwood |url=https://archive.org/details/vertebratebody0000rome_a5a9/page/404/mode/2up |title=The Vertebrate Body |last2=Parsons |first2=Thomas S. |publisher=Holt-Saunders International |year=1977 |isbn=978-0-03-910284-5 |location=Philadelphia |pages=404–406 |url-access=registration |name-list-style=vanc}}</ref> * Ruĝaj globuloj de nemamulaj vertebruloj estas ebenecaj kaj ovformaj, kaj retenas siajn ĉelkernojn. * Estas konsiderinda variado en la tipoj kaj proporcioj de blankaj globuloj; ekzemple, acidofiloj estas ĝenerale pli oftaj ol ĉe homoj. * Trombocitoj estas unikaj al mamuloj; ĉe aliaj vertebruloj, malgrandaj nukleaj, spindelaj ĉeloj ankaŭ nomitaj [[trombocito]]j respondecas anstataŭe pri sangokoaguliĝo. == Fiziologio == ===Vaskulsistemo=== [[File:Diagram of the human heart (cropped).svg|thumb|maldekstre|Cirkulado de sango tra la homa koro.]] {{Ĉefartikolo|Kardiovaskula sistemo}} Sango cirkulad tra la korpo laŭ [[Sanga vaskulo|sangotuboj]] per la pumpagado de la [[koro]]. En homoj, sango estas pumpita de la forta maldekstra [[Ventriklo (koro)|ventriklo]] de la koro laŭ arterioj al periferiaj [[histo]]j kaj revenas al la dekstra [[Aŭriklo (koro)|aŭriklo]] de la koro laŭ [[vejno]]j. Ĝi tiam eniras la dekstran ventriklon kaj estas pumpita tra la [[pulmarterio]] al la [[pulmo]]j kaj revenas al la maldekstra aŭriklo laŭ la pulmovejnoj. Sango tiam eniras la maldekstran ventriklon por cirkuli denove. Arteria sango portas oksigenon de enspirita aero al ĉiuj ĉeloj de la korpo, kaj vejna sango portas [[karbondioksido]]n, rubprodukton de [[metabolo]] de ĉeloj, al la pulmoj por esti elspiritaj. Tamen, unu escepto inkluzivas pulmajn arteriojn, kiuj enhavas la plej senoksigenigitan sangon en la korpo, dum la pulmaj vejnoj enhavas oksigenigitan sangon. Kroma revenfluo povas esti generita per la movado de [[Skeleta muskolo|skeletmuskoloj]], kiuj povas kunpremi vejnojn kaj puŝi sangon tra la valvoj en vejnoj direkte al la dekstra [[Aŭriklo (koro)|aŭriklo]]. La sangocirkulado estis fame priskribita fare de [[William Harvey]] en 1628.<ref>{{cite web |title=Exercitatio Anatomica de Motu Cordis et Sanguinis in Animalibus |url=http://www.rarebookroom.org/Control/hvyexc/index.html |first=William |last=Harvey | name-list-style = vanc |author-link=William Harvey |language=la |year=1628 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101127002138/http://rarebookroom.org/Control/hvyexc/index.html |archive-date=27a de Novembro 2010 }}</ref> ===Ĉel-produktado kaj degradado=== Ĉe vertebruloj, la diversaj ĉeloj de sango estas faritaj en la [[osta medolo]] en procezo nomita [[hematopojezo]], kiu inkludas eritropojezon, la produktadon de ruĝaj globuloj; kaj mjelopojezon, la produktadon de blankaj globuloj kaj trombocitoj. Dum infanaĝo, preskaŭ ĉiu homa osto produktas ruĝajn globulojn; kiel plenkreskuloj, la produktado de ruĝaj globuloj estas limigita al la pli grandaj ostoj: la korpoj de la [[vertebro]]j, la brustosto ([[sternumo]]), la [[torako]], la pelvaj ostoj kaj la ostoj de la brakoj kaj gamboj. Krome, dum infanaĝo, la [[timuso|timusa]] glando, trovita en la mediastino, estas grava fonto de [[T-ĉelo|T-limfocitoj]].<ref>{{cite book |last1=Williams |first1=Peter W. |url=https://archive.org/details/graysanatomy0000gray_m7a1 |title=Gray's anatomy |last2=Gray |first2=Henry David |publisher=C. Livingstone |year=1989 |isbn=978-0-443-02588-4 |edition=37th |location=New York |url-access=registration |name-list-style=vanc}}</ref> La proteina komponanto de sango (inkluzive de koagulaj proteinoj) estas produktita ĉefe de la [[hepato]], dum hormonoj estas produktitaj de la [[Endokrina glando|endokrinaj glandoj]] kaj la akva parto estas reguligita de la [[hipotalamo]] kaj konservita de la [[reno]]. Sanaj [[eritrocito]]j havas plasmovivon de proksimume 120 tagoj antaŭ ol ili estas degeneritaj per la [[lieno]], kaj la [[Ĉelo de Kupffer|Kupffer-ĉeloj]] en la [[hepato]]. La hepato ankaŭ purigas kelkajn proteinojn, lipidojn kaj aminoacidojn. La reno aktive sekrecias forĵetindajn produktojn en la [[urino]]. ===Oksigentransportado=== [[File:Oxyhaemoglobin dissociation curve.svg|thumb|Baza hemoglobinsaturiĝa kurbo. Ĝi moviĝas dekstren en pli alta acideco (pli dissolvita karbondioksido) kaj maldekstren en pli malalta acideco (malpli dissolvita karbondioksido)|dekstre]] Proksimume 98.5%<ref>{{Cite book|title=Fundamentals of anatomy & physiology|last=Frederic|first=Martini|date=2009|publisher=Pearson/Benjamin Cummings|others=Nath, Judi Lindsley|isbn=978-0321539106|edition= 8th |location=San Francisco|pages=657|oclc=173683666}}</ref> de la oksigeno en provaĵo de arteria sango en sanhoma spiranta aero ĉe marnivela premo estas kemie kombinitaj kun la hemoglobino. Proksimume 1.5% estas fizike solvita en la aliaj sangaj likvaĵoj kaj ne ligitaj al hemoglobino. La hemoglobina molekulo estas la primara transportilo de oksigeno en [[mamuloj]] kaj multaj aliaj specioj. Hemoglobino havas oksigenan ligokapaciton inter 1.36 kaj 1.40 ml O₂ per gramo de hemoglobino,<ref>{{cite journal | vauthors = Dominguez de Villota ED, Ruiz Carmona MT, Rubio JJ, de Andrés S | s2cid = 10029560 | title = Equality of the in vivo and in vitro oxygen-binding capacity of haemoglobin in patients with severe respiratory disease | journal = British Journal of Anaesthesia | volume = 53 | issue = 12 | pages = 1325–8 | date = Decembro 1981 | pmid = 7317251 | doi = 10.1093/bja/53.12.1325 | doi-access = free }}</ref> kiu pliigas la totalan sangan oksigenkapaciton sepdekoble,<ref name=brsphys>{{cite book |last=Costanzo |first=Linda S. |name-list-style=vanc |title=Physiology |publisher=Lippincott Williams & Wilkins |location=Hagerstown, Maryland |year=2007 |isbn=978-0-7817-7311-9 |url-access=registration |url=https://archive.org/details/physiology00cost_0 }}</ref> kompare kun se nur oksigeno estus portita per sia solvebleco de 0.03 ml O₂ je litro de sango je mm Hg parta premo de oksigeno (ĉirkaŭ 100 mm Hg en arterioj).<ref name=brsphys/> Kun la escepto de pulmaj kaj umbilikaj arterioj kaj iliaj ekvivalentaj vejnoj, arterioj portas '''oksigenigitan sangon''' for de la koro kaj liveras ĝin al la korpo per arterioloj kaj [[kapilaro]]j, kie la oksigeno estas konsumita; poste, venetoj kaj vejnoj portas ''maloksigenigitan sangon'' reen al la koro. Sub normalaj kondiĉoj en plenkreskaj homoj en ripozo, hemoglobino en sango forlasanta la pulmojn estas proksimume 98-99% saturita je oksigeno, atingante oksigenliveraĵon inter 950 kaj 1150 ml/min<ref name=edwards>[http://www.edwards.com/SiteCollectionImages/edwards/products/presep/ar04313hemodynpocketcard.pdf Edwards Lifesciences LLC – Normal Hemodynamic Parameters – Adult] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250415164020/https://www.edwards.com/sitecollectionimages/edwards/products/presep/ar04313hemodynpocketcard.pdf |date=2025-04-15 }} 2009</ref> al la korpo. En sana plenkreskulo en ripozo, oksigenkonsumo estas proksimume 200-250 ml/min,<ref name=edwards/> kaj senoksigena sango revenanta al la pulmoj daŭre estas proksimume 75%<ref>{{cite web |url=http://home.hia.no/~stephens/ventphys.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100323054138/http://home.hia.no/~stephens/ventphys.htm|url-status=dead|archive-date=23a de Marto 2010 |title=Ventilatory Physiology and Endurance |date=23a de Marto 2010 |access-date=4a de Marto 2017}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20040224085741/http://groups.msn.com/TransplantSupportLungHeartLungHeart/oxygen2.msnw Transplant Support- Lung, Heart/Lung, Heart] MSN groups</ref> (70 ĝis 78%)<ref name=edwards/> saturita. Pliiĝanta oksigena konsumo dum daŭra ekzercado reduktas la oksigenan saturadon de vejna sango, kiu povas atingi malpli ol 15% en trejnita atleto; kvankam spirfrekvenco kaj sangofluo pliiĝas por kompensi, oksigensaturiĝo en arteria sango povas fali ĝis 95% aŭ malpli sub tiuj kondiĉoj.<ref>{{cite journal | vauthors = Mortensen SP, Dawson EA, Yoshiga CC, Dalsgaard MK, Damsgaard R, Secher NH, González-Alonso J | title = Limitations to systemic and locomotor limb muscle oxygen delivery and uptake during maximal exercise in humans | journal = The Journal of Physiology | volume = 566 | issue = Pt 1 | pages = 273–85 | date = Julio 2005 | pmid = 15860533 | pmc = 1464731 | doi = 10.1113/jphysiol.2005.086025 | display-authors = etal }}</ref> Oksigensaturiĝo tiom malalta estas konsiderata danĝera ĉe individuo en ripozo (ekzemple, dum kirurgio sub anestezo). Daŭrigita hipoksio (oksigenado malpli ol 90%), estas danĝera por sano, kaj severa hipoksio (saturiĝoj malpli ol 30%) povas esti rapide mortiga.<ref>{{cite web |url=http://manbit.com/PAC/chapters/P30.cfm|archive-url=https://web.archive.org/web/20100925053056/http://manbit.com/PAC/chapters/P30.cfm|url-status=dead|archive-date=25a de Septembro 2010 |title=Blood gas and Saturation measurements |date=25 September 2010 |access-date=4a de Marto 2017}}</ref> [[Feto]], ricevanta oksigenon tra la [[placento]], estas eksponita al multe pli malaltaj oksigenpremoj (ĉirkaŭ 21% de la nivelo trovita en la pulmoj de plenkreskulo), tiel ke fetoj produktas alian formon de hemoglobino kun multe pli alta afineco por oksigeno (hemoglobino F) por funkcii sub tiuj kondiĉoj.<ref>{{cite web |url=http://members.aol.com/Bio50/LecNotes/lecnot20.html|archive-url=https://web.archive.org/web/19990502195422/http://members.aol.com/Bio50/LecNotes/lecnot20.html|url-status=dead|archive-date=2a de Majo 1999 |title=Lecture Notes-20 |date=2a de Majo 1999 |access-date=4a de Marto 2017}}</ref> ===Transportado de karbondioksido=== ===Hemostazo=== [[Hemostazo]] estas procezo por malhelpi kaj ĉesigi sangadon, signifante konservi sangon ene de difektita sanga vaskulo (la malo de hemostazo estas [[hemoragio]]). Ĝi estas la unua etapo de vundokuracado. Ĉi tio implikas [[koagulado|koaguliĝon]], sangon ŝanĝiĝantan de likvaĵo al [[ĝelo]]. Sendifektaj sangaj vaskuloj estas fundamentaj por moderigi la emon de sango formi [[embolio]]jn. La [[endotelio|endoteliaj]] ĉeloj de sendifektaj angioj malhelpas koaguliĝon de sango kun heparin-simila molekulo kaj trombomodulino kaj malhelpas trombocitan agregon kun nitrogen-monoksido kaj prostaciklino. == Koloro == [[Hemoglobino]] estas la [[fero]]entena ruĝkolorigaĵo en la [[eritrocito]]j de la [[vertebrulo]]j. == Sangomalsanoj == {{Ĉefartikolo|Hematologio}} * [[hipotensio]], malalta arteria sangopremo * [[alta sangopremo|hipertensio]], alta arteria sangopremo * [[anemio]] (sangomanko), malpliiĝo de la hemoglobino, aŭ de kapablo transporti [[oksigeno]]n * [[hemofilio]], sanga koaguliĝo ege malrapidiĝas * [[talasemio]], hereda malsaneco el [[hemoglobino]]n * [[hiperemio]] (kongesto), malsaneca akumuliĝo de sango en la vaskuloj de iu organo * [[trombozo]] perturbo de la sanga cirkulado (kaŭza sangokoaguliĝo en vaskulo) * [[leŭkemio]] multiĝo de la leŭkocitoj en la sango == Sangosistemoj == * [[ABO]] * [[Rh sistemo|Rh]] * [[Kell]] * [[Kidd]] * [[Duffy]] * [[MNSs]] == Medicino == [[Dosiero:Blood transfusion B.jpg|eta|Sangotransfuzo.]] [[Sangotransfuzo]] estas ĝenerale la procezo de ricevado de sangproduktoj en onies cirkuladon intravejne. Transfuzoj estas uzitaj kontraŭ diversaj malsanoj por anstataŭigi perditajn komponentojn de la sango. Fruaj transfuzoj uzis tutan sangon, sed moderna medicino ofte uzas nur komponentojn de la sango, kiel ekzemple [[eritrocito]]j, [[leŭkocito]]j, [[plasmo]], koaguliĝfaktoroj, kaj trombocitoj. == Sango kaj kulturo == Tradicie oni konsideras, ke la transsendo de genetikaj elementoj el gepatroj al filo okazas per la sangotranspaso. Tio estas nur ĝenerala kredo, kio nur dum la lastaj jarcentoj oni science prilaboras kaj pritraktas.<ref>Vidu O. Forst de Battaglia, ''La mistero de l'sango'', Heroldo de Esperanto, Scheveningen, Köln, 1933.</ref> Aliflanke kaj same tradicie sango estas [[simbolo]] de vundo, lukto, batalo kaj eĉ morto. Tiukadre la ruĝa koloro aperas [[:en:https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_flags_by_color#Red_(Gules)_or_Magenta|listigita]] en ĉirkaŭ 450 tutmondaj flagoj, enkalkulinte ne nur ŝtatajn, sed ankaŭ subŝtatajn, fakajn ktp. Kontraste la esprimo "blua sango" estas uzata internacie, ĉefe en [[Okcidento]], por referenci personojn de familioj nobelaj, reĝaj aŭ aristokrataj.<ref> López Sánchez, Gonzalo (20a de junio 2014). [https://web.archive.org/web/20140620093418/https://www.abc.es/casa-del-rey/20140620/abci-reyes-sangre-azul-201406191335.html «¿Por qué se dice que los reyes tienen sangre azul?».] ABC. Arkivita el la originalo la 20an de junio 2014. Konsultita la 20an de junio 2014. </ref>​ ===Esprimoj kaj kultura uzado=== Estas multnombregaj uzadoj de la vorto "sango" kiel simbolo, ekzemple la jenaj: * ''Sango kaj fero'' (en germana: ''Blut und Eisen'') estas metaforo kies historia deveno povas estis en la epoko de armiloj el fero. En [[Germanio]], tiu esprimo estis uzita ĉefe el la Koalicaj militoj. Aparte la esprimo “Sango kaj fero” estis asocia en la 19-a kaj komenco de la 20-a jarcentoj al la ideoj de la [[Kreado de nacio|kreado de la germana nacio]], fondita per militaj rimedoj, aŭ de potenca ŝtato kun militema fokuso. La motoo “sano kaj fero” famiĝis ĉefe pro diskurso fare de la prusina ĉefministro [[Otto von Bismarck]] dum konstitucia konflikto la 30an de septembro [[1862]] antaŭ buĝeta komisiono de la reprezenta ĉambro de Prusio. Menciindas unu el la [[Henryk Sienkiewicz#Famaj verkoj|famaj verkoj de Henryk Sienkiewicz]] ''Per sango kaj glavo'' kiu certe devenas el [https://ebible.com/esperanto/section/1232 ISAIAH 66]. * "[[:en:Blood, toil, tears and sweat]]" (Sango, laboro, larmoj kaj ŝvito) estis frazo famigita en parolado de [[Winston Churchill]] al la [[Ĉambro de komunuloj]] de la [[Parlamento de la Unuiĝinta Reĝlando|Parlamento de Britio]] la 13-an de majo [[1940]]; la parolado mem estas foje konata per tiu nomo. La frazo aludas al la sufero kiun devos elteni britoj por venki en la [[Dua Mondmilito]]. * "[[El fulgor y la sangre]]" (Brilo kaj sango, [[1954]]) estas romano de la hispana verkisto [[Ignacio Aldecoa]]. En ĝi edzino de policanoj atendas en la kazerno informon pri kiu el la lokaj policanoj estis tiu ponardita kaj murdita dum vilaĝa festo. * La esprimo ''[[Sanga dimanĉo]]'' (''Bloody Sunday'' en la [[Angla lingvo|angla]], ''Domhnach na Fola'' en la [[Irlanda lingvo|irlanda]]) temas pri la [[dimanĉo]] [[30-a de januaro]] [[1972]] kiam okazis en [[Derry]]/[[Londonderry]], [[Nord-Irlando]] sangelverŝa kontraŭstaro inter kelkaj manifestaciantoj por civilaj rajtoj kaj la brita armeo. * ''[[Bloody Mary (koktelo)|Bloody Mary]]'' [bladi meri] (laŭvorte: ''sanga Mario'', t.e. sangsoifa Mario) estas [[koktelo]], kiu ĉefe konsistas el [[tomato|tomatsuko]] kaj [[vodko]]. * ''Carrie'' estas usona [[horora filmo]] el 1976 reĝisorita fare de [[Brian De Palma]] bazita sur la samnoma romano de 1974 de [[Stephen King]]. La kinstelulino [[Sissy Spacek]] kiel Carrie White, estas adoleskulino kiu estas konstante mokita kaj ĉikanita en sia lernejo. Ŝi poste evoluigas la potencon de [[telekinezo]] kaj uzas ĝin por kaŭzi venĝon sur siaj turmentantoj. La intrigo havas en sia komenco sceno pri [[menstruo]] (sango) kaj kulminas en sceno en kiu ĉikanantoj muntas kaptilon por ruinigi solenan dancon de Carrie faligante sur ŝin sitelon da sango. * ''Blood Simple'' (Sangosimpla) estas [[krimfilmo]] de [[1984]] de la [[Fratoj Coen]]. La intrigo sekvas [[kelnero]]n de Teksaso kiu havas amaferon kun la edzino de sia ĉefo. Kiam la ĉefo malkovras la aferon, dungas privatan esploriston por murdi la paron. La titolo de la filmo devenas el la romano de [[Dashiell Hammett]] nome ''Red Harvest'' (Ruĝa rikolto, 1929), en kiu la termino "blood simple" (sangosimpla) priskribas la disorientita, timema sinteno de homoj post longa sufero en violentaj situacioj.<ref> Falsani, Cathleen. (2009). ''The Dude Abides: The Gospel According to the Coen Brothers''. Grand Rapids, MI: Zondervan. p. 31. </ref> * ''Sangue do Meu Sangue'' (Sango de mia sango) estas portugala filmo pri socia dramo de [[2011]]. Ĝi temas pri la [[amo]] de patrino al ŝia filino kaj la amo de onklino al ŝia nevo. == Proverbo == Ekzistas pluraj (7) [[Proverbo|proverboj]] pri sango en la [[Proverbaro Esperanta]] de [[L. L. Zamenhof]], inter ili<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2008-08-26|arkivurl=https://web.archive.org/web/20111225060747/http://eo.lernu.net/biblioteko/proverboj/listo.php|arkivdato=2011-12-25}}</ref>: * {{citaĵo|'' Virina lango buĉas sen sango.'' }} * {{citaĵo|'' Sango komuna reciproke sin altiras. Sango ne silentas, sian sangon ĝi sentas.'' }} * {{citaĵo|''Sango bolas, juneco petolas.'' }} == Bildaro == <gallery> Dosiero:Illu_blood_components_es.svg|Konsistaĵoj de sango Dosiero:Redbloodcells.jpg|[[Eritrocito]]j. Dosiero:Atheroma.jpg|[[Aterosklerozo]] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|commonscat=Blood|q=Sango|ReVo=sang}} {{Portalo|Medicino}} {{Div col|cols = 3}} * [[Akuzo pri sango]] * [[Glukozometro]] * [[Hemolimfo]] * [[Mikaelo Serveto]] * [[MP4 (sinteza sango)]] * [[QuickClot]] * [[Nutrotabuo#Sango|Sango kiel manĝo]] * [[Sangoĉelo]] * [[Sangodonaco]] * [[Sangokolbaso]] * [[Sango (kuirarto)]] * [[Sangopremo]] * [[Sangoprodukto]] * [[Vampiro]] {{Div col end}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.bloodcenters.org/aboutblood/bloodfacts.htm]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060219151306/http://www.bloodcenters.org/aboutblood/bloodfacts.htm |date=2006-02-19 }} * [http://www.mundosites.net/biologia/sangue.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060102152305/http://www.mundosites.net/biologia/sangue.htm |date=2006-01-02 }} Gvidilo de retejoj pri Sango * [http://www.people.virginia.edu/~rjh9u/blueblud.html] * [http://www.kraujas.lt] {{Havenda artikolo|Sango}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Sango| ]] [[Kategorio:Korpaj likvaĵoj]] [[Kategorio:Histoj]] qgcg9d0czqa6oo9fthc1yf5q5mnsiz4 0 16714 9490400 9308854 2026-10-08T14:05:19Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:1984_fictious_world_map.png|1984_fictious_world_map.png]] estas anstataŭigita per [[c:File:1984_fictitious_world_map.png|1984_fictitious_world_map.png]]. [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]]: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Crit 9490400 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''1984''', ankaŭ konata laŭ la anglalingva titolo {{Lang-en|Nineteen Eighty-Four}}, estas [[malutopio|malutopia]] [[romano]] de [[George Orwell]] aperinta en [[1948]]. En ĉi tiu libro Orwell prezentas sian [[Vizio|vizion]] sur la [[okcidenta mondo]] en [[1984]], en kiu la individuo dronas en tute senespera lukto kontraŭ [[Totalismo|totalisma]] registaro. Ĝi estas averto kontraŭ totalismaj reĝimoj, kiel [[Nazia Germanio]] kaj [[Stalinismo|Sovetunio de Stalino]]. La romano enpreniĝis en la liston de [[la 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde|la 100 (plej signifaj) libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde]]. [[Dosiero:1984 and photo of George Orwell.png|maldekstra|300ra]] La libro kaj la ideoj esprimitaj de Orwell havis konsiderindan kulturan influon. La [[distopio]] kreita de Orwell en la libro estas malgaja mondo administrata kaj kontrolata per totala fizika kaj mensa kontrolo - la plena plenumo de la totalisma reĝimo. La unika vidpunkto de Orwell pri la rilato inter la [[individuo]] kaj la [[socio]], la [[ideologio]] prezentita en sia nudeco kaj la rolo de la [[Partio (politiko)|partio]] kaj la [[ŝtato]], lumigas per alia lumo ankaŭ [[Reĝimo (politiko)|reĝimoj]]<nowiki/>n kaj sociojn tre malsamajn ol tiuj, pri kiuj Orwell verkis. Ekzemple, la termino "[[Granda Frato]]" fariĝis [[idiotismo]], kiu rilatas al situacio, en kiu individuoj estas submetataj al konstanta superrigardo kaj kontrolado fare de la registaro. Orwell imagis tian situacion, sed hodiaŭ landoj posedas teknologiajn rimedojn, kiuj ebligas efektivigi ĉi tiun vizion iugrade aŭ alian. Orwell ankaŭ kreis la esprimon "[[penspolico]]", [[sekreta polico]], kiu celas malebligi al la civitanoj de la lando elpensi ideojn, kiuj kontraŭas la celojn de la reĝimo. Estas kutime uzi ĉi tiun esprimon kelkfoje rilate al registaro, kiu celas limigi la [[liberecon de esprimo]] de siaj civitanoj. == Enhavo == Laŭ la romano, en la jaro [[1984]], la mondo estas dividita inter tri grandaj [[imperio]]j kiuj senĉese intermilitadis. Ĉiu civitano estas sub la senlaca okulo de la ŝtato, havante en sia domo [[televido|televidilo]]n kiu ade vomas ŝtatan [[Propagando|propagandon]] kaj ebligas la ŝtaton (la "Granda Frato") [[Spionado|spioni]] pri li kaj liaj [[Domanaro|domanoj]]. La signifoj de vortoj mem estas inversigitaj: la ''Ministrejo de Vero'' disvastigas [[Mensogo|mensogojn]], la ''Ministrejo de Paco'' batalas [[Milito|militojn]], kaj la ''Ministrejo de Amo'' estas fakte la [[sekreta polico]]. [[Ĵurnalo|Ĵurnaloj]], [[Libro|libroj]] kaj eĉ [[vortaro]]j estas sub la kontrola [[boto]] de la ŝtato: Se homo falas el la favoro de la ŝtato, ties nomo estas zorgeme forviŝita for de ĉiu skribita [[arkivo]]; tiu tiel fariĝas ''nepersono''. [[Dosiero:27-a IS.jpg|eta|200ra|maldekstre|{{centre|la [[27-a IS|27-a Internacia Seminario]] de [[GEJ]] komence de [[1984]] traktis la romanajn utopiojn kompare al la tiutempa realo}}]] == "1984" kaj Esperanto == Dum Orwell loĝis en Parizo en 1927, li spertis [[Esperanto|Esperanton]] malrekte kaj verŝajne sufiĉe supraĵe dum li vizitis la domon de sia onklino [[Kate Limouzin]], kiu estis la edzino de [[Eŭgeno Lanti]]. La [[angla lingvo]] parolita en 1984 estas [[Newspeak]] ("[[Novparolo]]"), angla kripligita kaj malbela. La Partio en ''1984'' evoluigas kaj uzas Newspeak por malampleksigi la homan penskapablon. Malgraŭ ke la politikaj celoj de Newspeak kaj Esperanto estas tre malsamaj, la gramatikaj principoj tre samas. Ekzemple, en Newspeak ne ekzistas plu propra vorto por esprimi ''malbona'' (angle ''bad''), sed [[Kunmetita vorto|kunmetitaĵo]] ''un-good'' (Esperante ''ne-bona''), kiu laŭas la Esperantan vorton ''mal-bona''. == Devizoj kaj novaj vortoj == Devizoj de <cite>1984</cite>: "Granda Frato spektas vin", "Senscio estas [[Potenco (filozofio)|potenco]]", "duoblaparolo" (angle ''Double speak''), "pensokrimo". Ĉi tiuj nun estas vulgara parto de la angla. Orwell ankaŭ donas alian vorton al la angla: sian nomon. En la angla la vorto ''Orwellian'' ("orvela") signifas stato kie la ŝtato estas [[ĉiopova]] kaj [[Ĉionscieco|ĉioscia]]. ''Orvela'' ankaŭ temas pri vorto, kiu signifas la kontraŭan de ĝia originala signifo (ekzemple, kie "[[vero]]" signifas ŝtatajn mensogojn). Orwell ne intencis troigi en <cite>1984</cite>: li opiniis ke tia estos la probabla stato de la mondo en [[1984]]. Dum la [[1930-aj jaroj]], multaj opiniis, ke la [[demokratio]]j (precipe [[Usono]], [[Britio]] kaj [[Francio]]) forvelkos sub la pli granda milita forteco de la [[Tiranio|tiranaj reĝimo]]<nowiki/>j, precipe de [[nazia Germanio]] kaj [[Rusio]] (tiama [[Sovetunio]]). Aldone, Orwell mem opiniis ke la [[logiko]] de [[kapitalismo]] emas al [[faŝismo]]. La estonteco de demokratio estis tre malluma. == Historia kunteksto de la romano == [[Dosiero:1984 fictitious world map.png|eta|300ra|Fikcia mondmapo. Klaku por vidi ĝin pli grande.]] Dum la [[Dua mondmilito]], kiam Britio kaj Usono batalis kune kun totalisma [[Sovetunio]] kontraŭ [[Nazia Germanio]], la libro estis neeldonebla. Kaj kvankam Orwell estis [[Maldekstro|maldekstrema]], la maldekstraj aktivuloj dum la [[1930-aj jaroj]] ne ŝatis lin pro la sentita kritikego kontraŭ la sistemo de [[stalinismo]] - antaŭ [[1945]], multaj maldekstruloj evitis rigardi rekte al stalinismo, sed Orwell rifuzis esti [[ŝafo]]. Ĝuste ĉi tio estas la valoro de Orwell: menso klara kaj sendependa, menso kiu ne estas koruptita de la [[nobla mensogo|noblaj mensogoj]] de la tempo. Kiam post 1947 komenciĝis la [[Malvarma milito]], eldonado eblis en 1949 kaj ĝia atako kontraŭ la [[stalinismo]] de [[Rusio]] estis entuziasme aplaŭdita en la okcidentaj landoj, kiuj ne sentis sin sub rekta atakto de la verkisto, kvankam Orwell tute klare celis kritiki ĉiujn modernajn registarojn. == Vidu ankaŭ == * [[Amasa gvatado]] * Listo de vortoj en [[Novparolo|Newspeak]] ([[:en:List_of_Newspeak_words|en]]) * [[Makintoŝo]], komputilo enkondukita en la jaro 1984, kies reklamo sin bazas sur la universo de 1984. En griza diktaturo, muta grupo da homoj aŭskultas diskurson de la mastro, sed virino kun kolora vestaĵo alvenas kaj frakasas la ekranon kie oni vidas la vizaĝon de la mastro. La reklamo finiĝas dirante ''« La 24-an de januaro, Apple Computer lanĉas la Makintoŝon. Kaj vidos kial 1984 [(la jaro)] ne similos al 1984 [(la romano)] »''. Ĝi estas ofte konata kiel la plej bona reklamo de la 1980-aj jaroj. Ĝi uzis tute novan koncepton, ĉar ĝi nek montris la komputilon, nek parolis pri tio. * [[La Besto-Farmo]], alia kontraŭ[[Stalinismo|stalinisma]] romano de Orwell * [[V for Vendetta (filmo)]], sciencfikcia filmo kun similaĵoj : futuro en Britio, kie regas diktaturo. * [[Gvatkapitalismo]] * [[Fahrenheit 451]] * [[Nova Monda Ordo (konspira teorio)]] * [[:en:1985_(Burgess_novel)|1985 (romano)]] ({{en}}) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20081118041646/http://i-espero.info/files/elibroj/eo%20-%20orwell,%20george%20-%201984.pdf "Mil naŭcent okdek kvar"] en esperanta traduko de [[Donald Broadribb]], 230 paĝoj, jen en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]] arkivigita en novembro 2028 * {{Citaĵo el la reto | url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/la-besto-farmo-kaj-1984-ne-perfektaj.html | titolo = “La besto-farmo” kaj “1984” — ne perfektaj, sed legindaj | titolo-aldono = | alirdato = 2017-09-18 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = [[Stanislavo Belov]] | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2011-11-01 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Blogger]] | paĝoj = | lingvo = eo | lingvo2= | lingvo3= | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918161958/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/la-besto-farmo-kaj-1984-ne-perfektaj.html | arkivdato = 2017-09-18 | citaĵo = }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Libroj de George Orwell]] [[Kategorio:Anglaj romanoj]] [[Kategorio:Sciencfikcia literaturo]] [[Kategorio:1984]] [[Kategorio:Malutopioj]] [[Kategorio:Malutopiaj romanoj]] [[Kategorio:Eldonaĵoj de Mondial]] [[Kategorio:Estonteco en romanoj]] [[Kategorio:Romanoj adaptitaj al teatro]] mol85eymr6hn51wgc5ezwz8g46lepkb 0 17098 9490406 9485414 2026-10-08T14:22:20Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* */ 9490406 wikitext text/x-wiki '''Listo de ukrainaj esperantistoj''' * [[Nadija Hordijenko Andrianova]] * [[Anatolo Koch]] * [[Vladimir Kornilov]] * [[Aleksandr Koroleviĉ]] * [[Orest Kuzjma]] * [[Vladimir Savviĉ Kuzmiĉ]] * [[Mikelo T. Popov]] * [[Nikolaj Stepanoviĉ Potapĉik]] * [[Andreo Rogov]] * [[Vasil Stanoviĉ]] * [[Mikaelo Ternavski]] * [[Miĥail VAIL]] * [[Eŭgeno Miĥalski]] * [[Miĥajlo Jurkiv]] * [[Volodimir Pacjurko]] * [[Eŭheno Kovtonjuk]] * [[Viktor Pajuk]] * [[Volodimir Hordijenko]] * [[Semen Vajnblat]] * [[Mikaelo Lineckij]] * [[Oleksandr Krasuckij]] [[Kategorio:Ukrainaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Ukrainiaj]] [[Kategorio:Listoj pri Ukrainio]] lfg40zb4b7m9dndp0iseixgnosxmh0m 0 17885 9490366 9482156 2026-10-08T12:49:32Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490366 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Fotosynteza3.png|eta]] [[Dosiero:Plagiomnium affine laminazellen.jpeg|eta|250ra|Vegetalaj [[ĉelo]]j, en kies interno videblas la kloroplastoj.]] [[Dosiero:Estoma.jpg|eta|250ra|Bildo per [[elektrona mikroskopo]] de [[stomo]].]] '''Fotosintezo''' estas [[bioĥemia procezo]] en [[plantoj]], [[algo]]j kaj kelkaj [[bakterioj]], ĉe kiu la [[lumo|lum]]energio estas transformita al [[ĥemia energio]]. == Superrigardo == La plantoj – en kontrasto al la [[bestoj]] – ne kapablas (ankaŭ ne bezonas) sin nutri per manĝado de aliaj [[organismo]]j (kiel ĉiam en la naturo ekzistas esceptoj: [[karnovoraj plantoj]] kiel la [[muŝkaptulo]] (''Dionaea muscipula''), kiu vivas en [[nitrogeno|nitrogen]]-malriĉa medio, uzante la nitrogenon de la insektoj). La plantoj konstruas el la [[Neorganika kombinaĵo|neorganikaj kombinaĵoj]] kiel [[akvo]] kaj karbon-dioksido [[organika kombinaĵo|organikajn kombinaĵojn]] kiel ekzemple [[glukozo]]n. La [[karbona dioksido]] estas akceptita tra la [[folio]]j, ĉe la akvaj plantoj ĉefe tra la [[radiko]]j. La [[sunlumo]] donas la necesan [[energio]]n por ekigi la [[procezo]]n, kiu produktas la [[glukozo]]n kaj eligas [[oksigeno]]n al la ĉirkaŭaĵo. La [[organo]]j de la fotosintezo estas la verdaj [[kloroplasto]]j. En verdaj plantoj kaj [[algo]]j, la [[pigmento|pigment]][[molekulo]]j, kiuj komence akceptas la lumenergion, estas [[klorofilo]]j kun helpantaj [[pigmento]]j kiel [[karotinoido]]j, [[fikobilino]]j. La bakterioj havas [[bakterioklorofilo]]n, kies konstruo diferencas de tiu de la planta [[klorofilo]]. La tipa [[ĥemia reakcio]] de la fotosintezo: 6H₂O + 6CO₂ + lumo → C₆H₁₂O₆ (glukozo) + 6O₂ Kelkaj [[bakterio]]j uzas [[hidrogena sulfido|hidrogenan sulfidon]] anstataŭ akvon dum la fotosintezo: 12H₂S + 6CO₂ + lumo → C₆H₁₂O₆ + 6H₂O + 12S Aliaj elektrondonantoj estas [[laktata acido|laktoacido]] kaj [[izopropanolo]], kaj aliaj redukteblaj molekuloj estas neorganikaj nitrogen-kombinaĵoj. Aliaj procezoj anstataŭigas aliajn kombinaĵojn (ekzemple [[arsenito]]n) por akvo en la rolo de elektrondonanto; iuj mikroboj uzas sunlumon por oksidizi arseniton al [[arsenato]]: <ref>''Anaerobic Photosynthesis'', [[Chemical & Engineering News]], '''86''', 33, August 18, 2008, p. 36</ref> La reakcio estas: CO₂ + (AsO₃^3-) + lumo → (AsO₄^3-) + CO (uzata por konstrui aliajn kombinaĵojn en sekvaj reakcioj)<ref name="pmid18703741">{{cite journal | vauthors = Kulp TR, Hoeft SE, Asao M, Madigan MT, Hollibaugh JT, Fisher JC, Stolz JF, Culbertson CW, Miller LG, Oremland RS |author10-link=Ronald Oremland | title = Arsenic(III) fuels anoxygenic photosynthesis in hot spring biofilms from Mono Lake, California | journal = Science | volume = 321 | issue = 5891 | pages = 967–970 | date = Aug 2008 | pmid = 18703741 | doi = 10.1126/science.1160799 | bibcode = 2008Sci...321..967K | s2cid = 39479754 | url = https://semanticscholar.org/paper/b193d8bd3632fb917e5d3a7fc9cb9d11fb817669 | issn=0036-8075 }}</ref> Ĉe bestoj okazas tiu ĉi procezo dum la spirado kontraŭe: tie el sukero kaj oksigeno estiĝas [[akvo]] kaj [[karbon-dioksido]] kaj [[energio]]. Sed gravas noti, ke la priskribita [[ĥemia ekvacio]] estas tre simpligita kaj la fotosintezo havas pli komplikan meĥanismon – kun gravaj intermolekuloj – por la akcepto kaj transformo de la luma energio al ĥemia. La fotosintezo havas du ŝtupojn, kiuj estas la '''[[luma reakcio|lumaj reakcioj]]''' (akcepto, transformo de la lumo al ĥemia energio, eligo de oksigeno, ATP-konstruo) kaj la karbonaj reakcioj (transformo de karbon-dioksido al organikaj molekuloj). Oni nomas la duan ŝtupon '''nelumaj reakcioj''' aŭ '''[[malluma reakcio|mallumaj reakcioj]]''', kiuj ne bezonas por la reakcioj plian lumenergion kaj la reakcioj okazas ankaŭ en mallumo, ankaŭ en lumo. == La produktado de oksigeno == [[Dosiero:Chlorophyll a.svg|100ra|eta|dekstra|struktura formulo de klorofilo-a.]] [[Dosiero:Simple_photosynthesis_overview.svg|maldekstra|eta|220ra|Fotosintezo disigas akvon por liberi O₂-n kaj transformas CO₂-n al sukero per la tiel nomita Calvin-ciklo.]] [[Dosiero:Klorofilaspektro.jpg|eta|200ra|dekstra| Klorofila spektro pri kiu verda lumo reflektitas.]] Kiel jam supre skizite, la oksigeno estiĝas dum la lumaj reakcioj. Estas interese noti, ke la oksigeno ellasita dum la fotosintezo deriviĝas ne el la karbon-dioksido, sed ĉefe el la akvomolekulo foruzita en la reakcioj. Ĝenerale, la fotosinteza procezo bezonas hidrogenon por redukti karbon-dioksidon al [[karbonhidrato]]j. === Lumaj reakcioj === La lumaj reakcioj estas la unuaj procezoj de la fotosintezo. La reakcioj okazas en la verdaj [[klorofilo]]j. La lumo necesas por „ŝargi“ elektronon, kiu estas transportata tra elektrona transporta sistemo al molekulo de NADP+, kiu transformiĝas al hidrogen-portanta [[NADPH]] (kiu estos uzata en la Calvin-ciklo). Dumtempe la akvomolekulo splitiĝas. La oksigeno foriras en la atmosferon, la hidrogen-jonoj (kiuj nur estas protonoj post la splitiĝo) ligiĝas al NADP, la liberiĝinta energio estas uzata por la estigo de ATP. == La [[Calvin-ciklo]] == La karbono enpaŝas la Calvin-ciklon en formo de CO₂ kaj transformiĝas al [[sukero]] (karbonhidrato) en reakcioj, helpataj de [[ATP]] kaj [[NADPH]]. La ATP kaj NADPH estas produktitaj dum la lumaj reakcioj. En la pliaj paŝoj, la [[glukozo|glukoz]]molekuloj kuniĝas per foriĝo de [[akvo]]molekulo al [[polisaĥarido]], [[amelo]]. n C₆H₁₂O₆ → (C₆H₁₀O₅)_''n'' + ''n'' H₂O Nokte, la estiĝinta amelo [[hidrolizo|hidroliziĝas]] al [[saĥarozo]] aŭ [[glukozo]] kaj transportiĝas al la ejo de la uzado aŭ deponado. La saĥarozo aŭ glukozo denove rekonstruiĝas al amelo en la deponejo. {{Vidu ankaŭ|ĥemisintezo}} == Unuanivelaj produktantoj == {{Ĉefartikolo|Unuanivelaj produktantoj}} [[Dosiero:Leaf 1 web.jpg|eta|maldekstra|300ra|La [[folio]] estas la unuanivela loko de fotosintezo en plantoj.]] '''Unuanivelaj produktantoj''' konvertas [[Abiotaj medifaktoroj|abiotan]] fonton de [[energio]] (ekz. [[lumo]]) en energio stokita en [[Organika kombinaĵo|organikaj komponaĵoj]], kiuj povas esti uzataj de aliaj [[organismo]]j (ekz. [[heterotrofo]]j). La unuanivelaj produktantoj povas konverti la energion de la lumo ([[fototrofo]]j kaj memfototrofoj) aŭ la energion en neorganikajn ĥemiajn komponaĵojn ([[Litotrofio|kemolitotrofoj]]) por konstrui [[Organika kombinaĵo|organikajn]] [[molekulo]]jn, kio estas kutime stokita en formo de [[Biomaso (ekologio)|biomaso]] kaj estos uzata kiel karbo kaj energifonto fare de aliaj [[organismo]]j (ekz. heterotrofoj kaj miksotrofoj). La memfototrofoj estas la ĉefaj unuanivelaj produktantoj, kiu konvertas la energion de la lumo en ĥemia energio pere de la fotosintezo, finfine konstruante organikajn molekulojn el [[karbona dioksido]], nome [[Neorganika kombinaĵo|neorganika]] [[Karbono|karbonfonto]].<ref>[https://sciencing.com/primary-producers-8138961.html "What Are Primary Producers?".] Sciencing. Alirita la 14an de oktobro 2019.</ref> == Historio de la studo de la fotosintezo == === El la Antikva Grekio al la 19a jarcento === Jam en la [[Antikva Grekio]], la [[filozofo]] [[Aristotelo]] proponis [[hipotezo]]n kiu sugestis, ke la sunlumo estis rekte rilatigita kun la disvolvigo de la verda koloro de la plantofolioj, sed tiu ideo ne sukcesis en sia epoko, kaj restis limigita al dua rango. Siavice, la ideo ke la plantofolioj asimilas la aeron estis proponita de [[Empedoklo]],<ref>Lambridis, Helle (1976). Empedocles. A Philosophical Investigation. Studies in the humanities; no. 15 : Philosophy. Alabama: Tuscaloosa University of Alabama Press. ISBN 978-0-8173-6615-5.</ref> kaj malakceptita de Aristotelo kaj de lia disĉiplo [[Teofrasto]], kiu eltenis ke la tuta «manĝaĵo» de la plantoj devenis el la tero.<ref>Wayne, Randy O. (2009). Plant Cell Biology: From Astronomy to Zoology. San Diego, California: Academic Press. p. 208. ISBN 978-0-12-374233-9. Konsultita la 18an de Novembro de 2015. [https://books.google.com.ar/books?id=t_biw80LgjwC&pg=PA208&dq=%22originally+proposed+by+Empedocles%22+%22dismissed+by+Aristotle%22+Theophrastus&hl=es-419&sa=X&ved=0CCAQ6AEwAGoVChMI5Kb1ru2ayQIVQh6QCh12tQis#v=onepage&q=%22originally%20proposed%20by%20Empedocles%22%20%22dismissed%20by%20Aristotle%22%20Theophrastus&f=false]</ref> Fakte tiuj ideoj ne estis rekuperitaj ĝis la [[17a jarcento]], kiam la konsiderita patro de la vegetala [[fiziologio]] nome [[Stephen Hales]], menciis la cititajn hipotezojn, kaj asertis ke la aero kiu penetris tra la folioj en la plantojn estis uzataj de tiuj kiel nutrofonto.<ref name="colombia">Universidad Nacional de Colombia. «Fisiología vegetal (descubrimientos importantes para la teoría fotosintética)». Konsultita la 24an de Novembro de 2009. http://www.virtual.unal.edu.co/cursos/ciencias/2000051/lecciones/cap02/02_06.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080906225148/http://www.virtual.unal.edu.co/cursos/ciencias/2000051/lecciones/cap02/02_06.htm |date=2008-09-06 }}</ref> [[Dosiero:Mosaico.botanicos.jpg|eta|350ra|Gravuloj kies studoj estis ŝlosilaj por la ekkono de la fotosintezo (ekde supre kaj dekstren): [[Aristotelo]], [[Stephen Hales]], [[Joseph Priestley]], [[Justus von Liebig]] kaj [[Julius Sachs]].]] Dum la [[18a jarcento]] ekaperis studoj kiuj rilatigis la dekomencajn sciarojn de la [[ĥemio]] kun tiuj de la [[biologio]]. En la 1770-aj jaroj, la [[angla]] [[pastro]] [[Joseph Priestley]] (al kiu oni atribuis la malkovron de la O₂) establis la produktadon de [[oksigeno]] fare de la vegetaloj agnoskante ke la procezo estis, ŝajne, la malo de la [[spirado]] fare de [[animaloj]], kiu konsumas tiun ĥemian elementon. Estis Priestley kiu stampis la esprimon ''deflogistika aero'' por referenci al tiu kiu enhavas oksigenon kaj kiu devenas de la vegetalaj procezoj, same kiel estis ankaŭ li kiu malkovris la emision de karbona dioksido fare de la plantoj dum la periodoj de mallumo, kvankam neniam sukcesis interpreti tiujn rezultojn.<ref name="twenti">Frank Bradley Armstrong (1982). Bioquímica. Reverté. p. 320. ISBN 84-291-7008-1.</ref> En la jaro 1778, la [[nederlanda]] [[kuracisto]] [[Jan Ingenhousz]] direktoris nombrajn eksperimentojn dediĉitajn al la studado de la produktado de oksigeno fare de la plantoj (ofte helpite de [[eŭdiometro]]), dum estis feriante en [[Anglio]], por publikigi la venontan jaron ĉiujn tiujn trovojn plenumitajn dum la trairo de sia esplorado en la libro titolita ''Experiments upon Vegetables''. Kelkaj el ĉefaj atingoj estis la malkovro ke la plantoj, same kiel okazas ĉe la animaloj, malbonigis la aeron kaj en la lumo kaj en la mallumo; ke kiam la vegetaloj estis lumigitaj per suna lumo, la liberigo de aero ŝarĝita per oksigeno superis tiun kiu estis konsumita kaj ke la pruvo por la okazigo de la eligo fotosinteza de oksigeno postulis sunan lumon. Li konkludis ankaŭ ke la fotosintezo ne povas okazi en ajna parto de la planto, kiel ĉe la radikoj aŭ la floroj, sed ĝi okazis nur en la verdaj partoj de tiu. Ĉar li estis kuracisto, Jan Ingenhousz aplikis siajn novajn konojn al la kampo de la medicino kaj de la homa bonfarto, pro kio li ankaŭ rekomendis elirigi la plantojn el la hejmoj nokte por preventi eblajn toksiĝojn.<ref name="colombia"/><ref name="botanical">Duane Isely (2002). One Hundred and One Botanists. pp. 104, 105 kaj 106. ISBN 1-55753-283-4.</ref> En la sama linio de la menciitaj aŭtoroj, [[Jean Senebier]], el [[Ĝenevo]], plenumas novajn eksperimentojn kiuj establas la neceson de la lumo por ke okazu la asimiladon de la karbona dioksido kaj la forigon de oksigeno. Li establis ankaŭ, ke eĉ en kondiĉoj lumaj, se oni ne havigas CO₂, ne registriĝas forigon de oksigeno. J. Senebier tamen opiniis, male al la teorioj disvolvigitaj kaj poste konfirmitaj, ke la fonto de karbona dioksido por la planto devenis el la akvo kaj ne el la aero. Alia svisa aŭtoro, nome [[Nicolas-Théodore de Saussure]], pruvis eksperimente ke la pliiĝo de [[biomaso (ekologio)|biomaso]] dependas de la fiksigo de karbona dioksido (kiu povas esti prenita el la aero fare de la folioj) kaj de la akvo. Ĝi faris ankaŭ studojn pri la [[spirado]] ĉe plantoj kaj konkludas ke, kun la emisio de karbona dioksido, estas ankaŭ akvoperdo kaj generado de [[varmo]]. Finfine, de Saussure priskribis la neceson de la nutrado pere de [[mineralo]]j por la plantoj. [[Dosiero:Pierre_Joseph_Pelletier.jpg|eta|maldekstra|Pierre Joseph Pelletier.]] La germana ĥemiisto [[Justus von Liebig]] estis unu el la grandaj pioniroj tiom de la aktuala kono pri [[organika ĥemio]], kiom pri vegetala [[fiziologio]], metante la vidpunkton pri la organismoj kiel estaĵoj komponitaj de ĥemiaj produktoj kaj pri la gravo de la ĥemiaj reakcioj en la vivprocezoj. Li konfirmis la teoriojn antaŭe eksponitaj fare de de Saussure, nuancigante ke kvankam la fonto de karbono devenas el atmosfera CO₂, la resto de la nutraĵoj devenas el la [[grundo]]. La nomigo kiel [[klorofilo]] de la fotosintezaj pigmentoj estis stampita de [[Pierre Joseph Pelletier|Pelletier]] kaj [[Joseph Bienaimé Caventou|Caventou]] komence de la [[19a jarcento]]. Henri Dutrochet priskribis la eniron de CO₂ en la planton tra la [[stomo]]j kaj determinas ke nur la ĉeloj kiuj enhavas klorofilon estas produktantaj de oksigeno. Hugo von Mohl poste asocios la ĉeeston de [[amelo]] kun tiu de klorofilo kaj priskribos la strukturon de la stomoj. Sachs siavice rilatigis la ĉeeston de klorofilo kun subĉelaj elementoj kiuj povas plilongiĝi kaj dividiĝi, same kiel anoncis la formado de amelo estas asocia kun la lumigo kaj ke tiu substanco malaperas en mallumo aŭ kiam la stomoj estas ŝtopitaj. Al Sachs oni ŝuldas la formuladon de la baza ekvacio de la fotosintezo: :6 CO₂ + 6 H₂O → C₆H₁₂O₆ + 6 O₂ Andreas Franz Wilhelm Schimper donis la nomon de [[kloroplasto]]j al la kolorecaj elementoj de Sachs kaj priskribos la bazajn aspektojn de ties strukturo, kiel oni povis detekti tion per [[optika mikroskopo]]. En la lasta triono de la 19a jarcento sinsekvos la klopodoj por establi la fizik-ĥemiajn ecojn de la klorofiloj kaj oni ekstudis la [[Ekofiziologio|ekofiziologiajn]] aspektojn de la fotosintezo. === 20a jarcento === En [[1905]], Frederick Frost Blackman mezuris la rapidon je kiu okazas la fotosintezo en diversaj kondiĉoj. Dekomence li centriĝis al la observado pri kiel variis la indico de fotosintezo modifante la lumintenson, kaj konstatis ke kiam la planto ricevas malfortan lumon kies intenso estis pliigita ĝis konverti ĝin en modera, pliiĝis ankaŭ la fotosinteza indico, sed kiam oni atingis lumintenson pli grandan ne okazis kroma pliiĝo. Poste li esploris la efikon kombinitan de lumo kaj temperaturo pri la fotosintezo, tiele ke li atingis la jenajn rezultojn: kvankam, en kondiĉoj de malforta lumo pliiĝo en la temperaturo ne okazigis rezulton pri la fotosinteza procezo, kiam la lumintenso kaj la temperaturaj gradoj pliigis la indicon de fotosintezo ja tiu ricevis pozitivan variadon. Finfine, kiam la temperaturo superis la {{GdC|30}}, la fotosintezo bremsiĝis ĝis alvenis la ĉeso de la procezo. Konsekvence de la atingitaj rezultoj, Blackman proponis ke en la fotosintezo kunekzistis du limigaj faktoroj, nome la lumintenso kaj la [[temperaturo]]. [[Dosiero:Melvin Calvin.jpg|eta|250ra|Foto de [[Melvin Calvin]].]] En la [[1920-aj jaroj]], Cornelius Bernardus van Niel proponis, studinte la fotosintezajn [[bakterio]]jn de la sulfuro, ke la oksigeno liberigita en la fotosintezo devenas el akvo kaj ne de la karbona dioksido, deduktante ke la hidrogeno uzita por la sintezo de [[glukozo]] devenis el la [[fotolizo]] de la akvo absorbita de la planto. Sed tiu hipotezo ne konfirmiĝis ĝis la jaro 1941, post la esplorado farita de Samuel Ruben kaj Martin Kamen en akvo kun peza oksigeno kaj [[verdalgo]] (''[[Chlorella]]'').<ref name="colombia"/><ref name="españa_universidades">[[Universidad Politécnica de Valencia]]. «La Fotosíntesis». Konsultita la 21an de Februaro 2016. [http://www.euita.upv.es/VARIOS/BIOLOGIA/Temas/tema_11.htm#Desarrollo%20histórico] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191023212850/http://www.euita.upv.es/varios/biologia/temas/tema_11.htm#Desarrollo%20histórico |date=2019-10-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.euita.upv.es/varios/biologia/temas/tema_11.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2024-07-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20191023212850/http://www.euita.upv.es/varios/biologia/temas/tema_11.htm |arkivdato=2019-10-23}}</ref> En 1937, Robert Hill sukcesis pruvi ke la kloroplastoj estas kapablaj produkti oksigenon dum foresto de karbona dioksido, kaj tiele tiu malkovro estis unu el la unuaj sugestoj ke la fonto de elektronoj en la reakcioj de la luma fazo de la fotosintezo estas la [[akvo]]. Tamen menciindas ke Hill, en sia eksperimento ''[[in vitro]]'' uzis artefaritan elektronricevilon. El tiuj studoj oni deduktis la Reakcion de Hill, difinita kiel la fotoredukto fare de artefarita elektronricevilo por la hidrogenoj de la akvo, kun liberigo de oksigeno.<ref name="more">Universidad de Las Américas. Instituto de Ciencias Naturales (Laboratorio de Fisiología Vegetal). «Fotosíntesis (1. Reacción de Hill)». Konsultita la 29an de Novembro de 2009. http://bioingenieria.files.wordpress.com/2008/09/guia-lab-5_fotosintesis.pdf{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> En la [[1940-aj jaroj]], la usona ĥemiisto [[Melvin Calvin]] komencis siajn studojn kaj esploradojn pri la fotosintezo, kio havigis al li la [[Nobel-premio pri ĥemio|Nobel-premion pri ĥemio]] de 1961. Danke al la aplikado de la radiaktiva [[karbono-14]] li detektis la serion de ĥemiaj reakcioj generitaj de la plantoj kiam ili transformas gasan karbonan dioksidon kaj akvon en oksigeno kaj karbonhidratoj, kiun en la aktualo oni konas kiel [[Calvin-ciklo]]. Grava ŝlosila figuro en la studo de la fotosintezo estis la vegetalfiziologo Daniel Arnon. Krom ke li plenumis gravajn botanikajn malkovrojn (li pruvis ke la [[vanadio]] kaj la [[molibdeno]] estis mikronutraĵoj absorbitaj de algoj kaj de plantoj, respektive, kaj ke ili intervenis en la kresko de tiuj), li estas konata ĉefe pro siaj laboroj orientitaj al la fotosintezo. En 1954 li kun kolegoj uzis komponantojn de la folioj de la [[spinaco]] por fari fotosintezon dum foresto totala de [[ĉelo]]j por ekspliki kiel tiuj asimilas la karbonan dioksidon kaj kiel ili formas [[Adenozina trifosfato|adenozinan trifosfaton]].<ref name="colombia"/><ref>Biblioteca Premium Microsoft Encarta 2006, ''Daniel Arnon''</ref> En 1982, la [[ĥemio|ĥemiistoj]] [[Germanio|germanaj]] [[Johann Deisenhofer]], [[Hartmut Michel]] kaj [[Robert Huber]] analizis la centron de fotosinteza reakcio de la bakterio ''Rhodopseudomonas viridis'', kaj por determini la strukturon de la kristaloj de la protea komplekso uzis la kristalografion de [[Ikso-radioj]]. Tamen, tiu tekniko rezultis tro komplika por studi la menciitan [[proteino]]n kaj Michel devis elpensi spacan metodon kiu permesis la kristalografion de proteinoj de membrano.<ref name="colombia"/><ref name=autogenerated1>Biblioteca Premium Microsoft Encarta 2006, ''Johann Deisenhofer''</ref><ref>Biblioteca Premium Microsoft Encarta 2006, ''Hartmut Michel''</ref><ref>Biblioteca Premium Microsoft Encarta 2006, ''Robert Huber''</ref> Kiam Michel sukcesis atingi la perfektajn kristaligitajn montraĵojn kiujn postulis lia analizo, lia kunesploristo disvolvigis la matematikajn metodojn por interpreti la modelon de [[Ikso-radioj]] atingitan. Aplikante tiujn ekvaciojn, la ĥemiistoj sukcesis identigi la kompletan strukturon de la centro de reakcio fotosinteza, komponita de kvar subunuoj de proteinoj kaj de 10&nbsp;000 atomoj. Pere de tiu strukturo, li sukcesis vidi detale la procezon de la fotosintezo, kaj tiele tiu estis la unua fojo kiam konkretiĝis la strukturo tridimensia de tiu proteino.<ref name="colombia"/><ref name=autogenerated1 /> Ili ricevis triope la [[Nobel-premio pri ĥemio|Nobel-premion pri ĥemio]] en [[1988]]. == Fotorespirado == {{Ĉefartikolo|Fotorespirado}} [[Dosiero:Photorespiration.svg|eta|300ra|maldekstre|Fotorespirado.]] '''Fotorespirado''' estas bioĥemia procezo en [[planto]]j, kiu okazas en C3-aj plantoj, se en la aero relative malmultas CO² kaj multas la O². El la du funkcioj produktiĝas la [[oksigenazo]]. Normalkaze, se multas la CO² kaj malmultas la O², la RuBISCO funkcias kiel karboksilazo kaj el ribuloza 1,5 difoszfato estiĝas du molekuloj da fosfoglicerina acido (PG) kaj ambaŭ partoprenas en la Kelvina ciklo. Se multas la O² kaj malmultas la CO², la RuBISCO funkcias kiel oksigenazo kaj el ribuloza 1,5 difosafato estiĝas unu molekulo da fosfoglicerino (PG), kiu partoprenas en la Kelvin-ciklo. Krom tio estiĝas ankaŭ unu molekulo da foszfoglikola acido, kiu ekas la fotorespiradon. Tiu proceso liberigas la jam ligitan CO² el organikaj materialoj, tiel malpliiĝas kvanto de tiuj. La fotorespirado okazas en tri lokoj, nome la jenaj: kloroplasto, perokisomo kaj [[mitokondrio]]. Avantaĝoj de la fotorespirado estas jenaj: la liberigita CO² povas partopreni en la Kelvin-ciklo kaj la planto tiam akiras CO², kiam ĝi ne kapablas el la aero. Per tiu plusa CO², la planto povas funkciigi la Kelvin-ciklon. Se la ciklo funkcias, la NADPH povas retransformiĝi al NADP en la redukta parto kaj tiel estiĝas sufiĉa NADP en fino de la necikla elektrontransporta ĉeno. Se ne tiel okazas la procezo kaj ne estiĝas liberaj NADP, tiam liberaj elektronoj estigas aktivajn O²-formojn, kiuj detruas la histojn. Per la fotorespirado, la planto povas defendi sin kontraŭ la damaĝaj radikalaj reakcioj. == Artefarita fotosintezo == [[Dosiero:Природна_наспроти_вештачка_фотосинтеза.jpg|dekstra|eta|250ra|Natura (maldekstre) kontraŭ artefarita fotosintezo (dekstre).]] {{Ĉefartikolo|Artefarita fotosintezo}} [[Artefarita fotosintezo]] estas [[ĥemia procezo]] de [[biomimetiko]], kiu imitas la naturan procezon de fotosintezo por transformi sunlumon, akvon kaj karbonan dioksidon en karbonhidratoj kaj [[oksigeno]]. La termino "artefarita fotosintezo" estas ofte uzata por referi al ajna plano por kapti kaj konservi la energion de sunlumo en la ĥemiaj ligoj de fuelo (suna brulaĵo). Fotokataliza akvofendado transformas akvon en hidrogenon kaj oksigenon kaj estas grava esplora temo de artefarita fotosintezo. Lumregata reduktado de karbona dioksido estas alia procezo studata, kiu kopias naturan karbonfiksiĝon. Esploro de ĉi tiu temo inkluzivas la fasonadon kaj fabrikon de aparatoj por la rekta produktado de sunaj brulaĵoj, fotoelektroĥemio kaj ties apliko en brulaĵpiloj kaj por krei [[enzimo]]jn kaj fotoaŭtotrofajn [[mikroorganismo]]jn por mikroba biobrulaĵo kaj biohidrogenon el sunlumo. La fotosinteza reakcio estas dividebla en du duonreakcioj de [[Redoksa reakcio|oksidado kaj redukto]], de kiuj ambaŭ estas nepraj por produkti [[Brulaĵo|brulaĵon]]. En planta fotosintezo, akvaj molekuloj estas foto-oksidigataj por liberigi oksigenon kaj protonojn. La dua fazo de planta fotosintezo (ankaŭ nomita la Calvin-Benson-ciklo) estas lumsendependa reakcio kiu transformas karbonan dioksidon en [[Glukozo|glukozon]] (fuelon). Esploristoj de artefarita fotosintezo evoluigas fotokatalizilojn kiuj kapablas katalizi ĉi tiujn reakciojn. Cetere, la protonoj rezultantaj de la akvofendado estas uzeblaj por produkti hidrogenon. Ĉi tiuj [[Katalizo|kataliziloj]] devas kapabli reakcii rapide kaj sorbi grandan procenton de la ricevitaj sunaj [[Fotono|fotonoj]].<ref name="Yarris">Yarris, Lynn (10 March 2009). "Turning Sunlight into Liquid Fuels: Berkeley Lab Researchers Create a Nano-sized Photocatalyst for Artificial Photosynthesis". Berkeley Lab News Center. [[Lawrence Berkeley National Laboratory]]. Alirita la 13an de Septembro 2021.[https://newscenter.lbl.gov/2009/03/10/turning-sunlight-into-liquid-fuels-berkeley-lab-researchers-create-a-nano-sized-photocatalyst-for-artificial-photosynthesis/ "Turning Sunlight into Liquid Fuels: Berkeley Lab Researchers Create a Nano-sized Photocatalyst for Artificial Photosynthesis"]</ref> Dum [[fotovoltaiko]] povas provizi energion rekte de sunlumo, la malefikeco de brulaĵa produktado de lumelektro (nerekta procezo) kaj la fakto ke sunlumo ne estas konstanta tra la tago fiksas limon al ties uzo.<ref name="Styring">Styring, Stenbjörn (21 December 2011). "Artificial photosynthesis for solar fuels". Faraday Discussions. 155 (Advance Article): 357–376. Bibcode:2012FaDi..155..357S. doi:10.1039/C1FD00113B. PMID 22470985. Alirita 2021-09-14. [https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2012/fd/c1fd00113b]</ref><ref name="economist1">"The Difference Engine: The sunbeam solution". The Economist. 11 February 2011. Alirita 2021-09-14. [https://www.economist.com/babbage/2011/02/11/the-difference-engine-the-sunbeam-solution]</ref> Unu metodo uzi naturan fotosintezon estas por la produktado de [[Biobrulaĵo|biobrulaĵo]], kiu estas nerekta procezo kiu suferas de malalta energia konvertiĝa efikeco (pro la propra malalta efikeco de fotosintezo transformi sunlumon al biomaso), la kosto rikolti kaj transporti la brulaĵon kaj konfliktoj pro la kreskanta bezono por kampoj por produkti manĝaĵojn.<ref name="Listorti">Listorti, Andrea; Durrant, James; Barber, Jim (December 2009). "Solar to Fuel". Nature Materials. 8 (12): 929–930. Bibcode:2009NatMa...8..929L. doi:10.1038/nmat2578. PMID 19935695.[https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/2009NatMa...8..929L/abstract]</ref> La celo de artefarita fotosintezo estas produkti brulaĵon el sunlumo kiu povas konserviĝi konvene kaj uziĝi kiam sunlumo ne estas havebla, uzante rektajn procezojn, tio estas, por produkti sunan brulaĵon. Kun la evoluado de kataliziloj kapablaj reprodukti la gravajn partojn de fotosintezo, akvo kaj sunlumo fine estus la solaj bezonataj fontoj por produkti puran energion. La sola kromprodukto estus oksigeno kaj produktado de suna brulaĵo havas la eblecon esti pli malmultekosta ol benzino.<ref name=Gathman>Gathman, Andrew. “Energy at the Speed of Light”, Penn State University.</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * J. Azcón-Bieto, M. Talón (eld.). ''Fundamentos de Fisiología Vegetal''. Madrid: McGraw-Hill/Interamericana, Edicions Universitat de Barcelona, 2000. * Bidlack JE, Stern KR, Jansky S (2003). ''Introductory Plant Biology''. New York: McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-290941-8. * Robert E. Blankenship (2014). [https://books.google.es/books?id=jQztAgAAQBAJ&redir_esc=y ''Molecular Mechanisms of Photosynthesis''] (Dua eldono). John Wiley & Sons. ISBN 978-1-4051-8975-0. Arkivita el la originalo en 2023-01-19. Alirita en 2019-04-17. * B.B. Buchanan, W. Gruissem, R. Jones. ''Biochemistry and Molecular Biology of plants''. Rockville (USA): American Society of Plant Physiologists, 2000. * D. T. Dennis kaj D.H. Turpin (eld). ''Plant metabolism. Plant physiology, Biochemistry, and Molecular Biology''. Orlando, USA: Academic Press, 1998. * Govindjee, Beatty JT, Gest H, Allen JF (2006). [https://books.google.es/books?id=I3gy4r-aBusC&redir_esc=y ''Discoveries in Photosynthesis.''] ''Advances in Photosynthesis and Respiration''. Vol. 20. Berlin: Springer. ISBN 978-1-4020-3323-0. Arkivita el la originalo en 2023-01-19. Alirita en 2019-04-17. * Gupta RS, Mukhtar T, Singh B (Junio 1999). "Evolutionary relationships among photosynthetic prokaryotes (''Heliobacterium chlorum'', ''Chloroflexus aurantiacus'', cyanobacteria, ''Chlorobium tepidum'' and proteobacteria): implications regarding the origin of photosynthesis". ''Molecular Microbiology''. 32 (5): 893–906. doi:10.1046/j.1365-2958.1999.01417.x. PMID 10361294. S2CID 33477550. * Donat-Peter Häder (eld.): ''Photosynthese''. Georg Thieme Verlag, Stuttgart/New York 1999, ISBN 3-13-115021-1. * H.W. Heldt. ''Plant Biochemistry and Molecular Biology''. Oxford (U.K.): Oxford University Press, 2004. * Katharina Munk (eld.): ''Taschenlehrbuch Biologie: Mikrobiologie''. Thieme Verlag, Stuttgart 2008, ISBN 978-3-13-144861-3. * Reece JB, et al. (2013). ''Campbell Biology''. Benjamin Cummings. ISBN 978-0-321-77565-8. * Rutherford AW, Faller P (Januaro 2003). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1693113/ "Photosystem II: evolutionary perspectives".] ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London''. Series B, Biological Sciences. 358 (1429): 245–253. doi:10.1098/rstb.2002.1186. PMC 1693113. PMID 12594932. * Frank B. Salisbury, Cleon W. Ross. ''Fisiología Vegetal''. México: Grupo Editorial Iberoamericana, 1994. (traduko de la 4a eldono originale en angla: ''Plant Physiology''. Wadsworth, 1992; ekzistas ankaŭ reeldono de la hispanlingva versio en tri volumoj: Madrid: Paraninfo, 2000). * L. Taiz, E. Zeiger. ''Plant Physiology''. Sunderland, Massachussets: Sinauer Associates Inc., 2002. == Vidu ankaŭ == {{Portalo Biologio}} * [[Artefarita fotosintezo]] * [[Ciklo de Krebs]] * [[Anabolo]] * [[C3-tipa fotosintezo]] * [[C4-tipa fotosintezo]] * [[Fotolizo]] * [[Melvin Calvin]] (1911-1997) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|ReVo=fotosintez}} * [http://www.life.uiuc.edu/govindjee/linksPSed.htm Artikolaro pri fotosintezo el ĉiuj niveloj el fama fakulo (Govindjee)] * [http://www.life.uiuc.edu/govindjee/paper/gov.html Profunda traktado de fotosintezo, ankaŭ el Govindjee] * [https://web.archive.org/web/20090428090455/http://scienceaid.co.uk/biology/biochemistry/photosynthesis.html Science Aid: fotosintezo] * [https://web.archive.org/web/20050316052050/http://www.biochemweb.org/metabolism.shtml Metabolism, Cellular Respiration and Photosynthesis – The Virtual Library of Biochemistry and Cell Biology] * [https://web.archive.org/web/20060420081033/http://www.chemsoc.org/networks/learnnet/cfb/Photosynthesis.htm fotosintezo je intermeza niveol] * [http://www.life.uiuc.edu/govindjee/photosynBook.html Energetiko de fotosintezo] * [https://web.archive.org/web/20100126064437/http://bcs.whfreeman.com/thelifewire/content/chp08/0802001.html The source of oxygen produced by photosynthesis] Interagada animacio, lernolibra * {{cite web |vauthors=Marshall J |title=First practical artificial leaf makes debut |url=http://news.discovery.com/earth/artificial-leaf-technology-solar-110329.html |date=2011-03-29 |publisher=Discovery News |access-date=2011-03-29 |archive-date=2012-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120322025811/http://news.discovery.com/earth/artificial-leaf-technology-solar-110329.html |url-status=dead }} * [http://www.biology-innovation.co.uk/pages/plant-biology-ecology/photosynthesis/ Photosynthesis – Light Dependent & Light Independent Stages]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110910160803/http://www.biology-innovation.co.uk/pages/plant-biology-ecology/photosynthesis/ |date=2011-09-10 }} * [http://www.khanacademy.org/video/photosynthesis?playlist=Biology Khan Academy, filmeto] {{Havenda artikolo|Fotosintezo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fotosintezo| ]] [[Kategorio:Ekologio]] [[Kategorio:Planta fiziologio]] lt7mloayyavcpf12vev44br3y65aqnp 0 18031 9490346 9459233 2026-10-08T12:22:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490346 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Formikedoj |dosiero = Formica rufa2 mrowka rudnica.jpg |dosiero larĝo = 250px |priskribo de dosiero = laboristo de specio ''Formica rufa'' |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |regno2 = animalo |filumo = [[Artropodo]]j ''Arthropoda'' |subfilumo = [[Heksapodo]]j ''Hexapoda'' |klaso = [[Insekto]]j ''Insecta'' |subklaso = [[Pterygota]] |infraklaso = [[Neoptera]] |superordo = [[Endopterygota]] |ordo = [[Himenoptero]]j ''Hymenoptera'' |subordo = [[Apokrito]]j ''Apocrita'' |superfamilio = '''''Formicoidea''''' |taksono = Formikedoj ''Formicidae'' |taksono aŭtoritato = [[Pierre André Latreille|Latreille]], [[1809]] |taksono tipo = Familio |specioj de subdivizio = Subfamilioj |subdivizio2 = * ''[[Agroecomyrmecinae]]'' * ''[[Aneuretinae]]'' * ''[[Apomyrminae]]'' * ''[[Armaniinae]]'' * ''[[Dolichoderinae]]'' * ''[[Dorylinae]]'' * ''[[Formicinae]]'' * ''[[Leptanillinae]]'' * ''[[Myrmeciinae]]'' * ''[[Myrmicinae]]'' * ''[[Nothomyrmeciinae]]'' * ''[[Ponerinae]]'' * ''[[Pseudomyrmecinae]]'' * ''[[Sphecomyrminae]]'' |vikispecio = Formicidae |komunejo = }} [[Dosiero:Fire ants.jpg|eta]] [[Dosiero:Mrowka rudnica formica rufa small.jpg|eta]] [[Dosiero:Ameise mit Blatt.jpg|eta]] '''Formikedoj''' (''Formicidae'') estas [[Bonsociemo|bonsociema]] [[Insekto|insekta]] [[Biologia klasado|familio]], kies plej konata specio estas la [[formikoj]]. Ili kun la rilataj [[vespo]]j kaj [[abelo]]j, apartenas al la ordo [[Himenoptero]]j. Formikedoj [[evoluo|evoluis]] el vespecaj prauloj en la mezo de la [[Kretaceo]] antaŭ inter 110 kaj 130 milionoj de jaroj kaj [[Radiado (biologio)|diversiĝis]] post la plialtiĝo de la [[florplanto]]j. Oni klasigis pli ol 12 500 de ĉirkaŭkalkulita totalo de 22 000 specioj.<ref>{{Cite web |url=http://atbi.biosci.ohio-state.edu/hymenoptera/tsa.sppcount?the_taxon=Formicidae |title=Hymenoptera name server. Formicidae species count. |publisher=Ohio State University |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160127143602/http://atbi.biosci.ohio-state.edu/hymenoptera/tsa.sppcount?the_taxon=Formicidae |arkivdato=2016-01-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://atbi.biosci.ohio-state.edu/hymenoptera/tsa.sppcount?the_taxon=Formicidae |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-02-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160127143602/http://atbi.biosci.ohio-state.edu/hymenoptera/tsa.sppcount?the_taxon=Formicidae |arkivdato=2016-01-27 }} ({{en}})</ref><ref>{{Cite book |author1=Agosti D |author2=Johnson, N F |title = La nueva taxonomía de hormigas. Paĝoj 45–48 en Fernández, F. Introducción a las hormigas de la región neotropical. |publisher = Instituto Humboldt, Bogotá |year = 2003 |url= http://antbase.org/ants/publications/20973/20973.pdf |accessdate= 2015-12-13|language=es}}</ref> Ili estas facile identigeblaj pro siaj kubutecaj antenoj kaj la distinga nodeca strukturo kiu formas ties sveltajn taliojn. Formikoj formas [[Formikejo|koloniojn]] kiuj gamas laŭgrande el kelkaj dekoj da predantaj individuoj loĝantaj en malgrandaj naturaj kavaĵoj al tre organizitaj kolonioj kiuj povas okupi grandajn teritoriojn kaj konsistas el milionoj da individuoj. Plej grandaj kolonioj konsistas ĉefe el sterilaj, senflugilaj inoj kiuj formas kastojn de "laboristoj", "soldatoj", aŭ aliaj specializitaj grupoj. Preskaŭ ĉiuj formikokolonioj havas ankaŭ fekundajn masklojn kaj unu aŭ pliajn fekundajn inojn plej ofte nomataj "reĝinoj". La kolonioj estas priskribitaj kiel [[superorganismo]]j, ĉar la formikoj ŝajne funkcias kiel unuigita estaĵo, kolektive kunlaboranta por elteni la kolonion.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Caste and ecology in the social insects|aŭtoro=Oster GF, Wilson EO|jaro=1978|eldoninto=Princeton University Press, Princeton|ISBN=0-691-02361-1|paĝoj=21–22}}({{en}})</ref><ref name="Flannery2011">{{Citaĵo el libro|titolo=A Natural History of the Planet|familia nomo=Flannery|persona nomo=Tim|jaro=2011|eldoninto=Grove/Atlantic, Inc.|ISBN=978-0-8021-9560-9|paĝo=79}}({{en}})</ref> [[Dosiero:Blackants-bredcrust-tokyo-may2015.webm|eta|(filmeto) Formikoj arigantaj manĝaĵojn.]] Formikoj estis koloniigantaj preskaŭ ĉiujn teramasojn sur la [[Tero]]. La nuraj lokoj kie mankas indiĝenaj formikoj estas [[Antarkto]] kaj kelkaj tre apartaj aŭ neloĝeblaj insuloj. Formikoj prosperas en plej ekosistemoj kaj povas formi 15–25% el la biomaso de [[Surtera animalo|surteraj animaloj]].<ref name="schultz">Schultz TR (2000). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC34089/ "In search of ant ancestors".] Proceedings of the National Academy of Sciences 97 (26): 14028–14029. Bibcode:2000PNAS...9714028S. doi:10.1073/pnas.011513798. PMC 34089. PMID 11106367. Alirita la 28an de Februaro 2020.({{en}})</ref> Ties sukceso en tiom multaj medioj estis atribuata al ties socia organizado kaj ties kapablo modifi habitatojn, trovi rimedojn, kaj defendiĝi. Ties longa [[evoluo|kunevoluo]] kun aliaj specioj estis kondukinta al [[Kamuflimito|kamuflimitaj]], [[Kunmanĝado|kunmanĝaj]], [[parazitismo|parazitaj]], kaj [[Mutualismo|mutualismaj]] rilatoj.<ref name=TheAntsRelations>Hölldobler & Wilson (1990), p. 471 ({{en}})</ref> Formikaj socioj havas [[labordivido]]n, komunikadon inter individuoj, kaj kapablon por [[Problemsolvado|solvi komplikajn problemojn]].<ref name="SANdisk">Dicke E, Byde A, Cliff D, Layzell P (2004). A. J. Ispeert, M. Murata & N. Wakamiya, ed. "An ant-inspired technique for storage area network design". Proceedings of Biologically Inspired Approaches to Advanced Information Technology: First International Workshop, BioADIT 2004 LNCS 3141: 364–379.({{en}})</ref> Tiuj paraleloj kun la [[Civilizo|homaj socioj]] delonge estis inspirado kaj studobjekto. Multaj homaj kulturoj uzas formikojn en kuirado, medicino, kaj ritaroj. Kelkaj specioj estas valoraj pro sia rolo kiel agentoj por [[biologia plagokontrolo]].<ref name="HolldoblerWilsonAnts3">Hölldobler & Wilson (1990), pp. 619–629</ref> Ties kapablo por ekspluati rimedojn povas konduki formikojn al konflikto kontraŭ homoj tamen, ĉar ili povas damaĝi rikoltojn kaj invadi konstruaĵojn. Kelkaj specioj, kiaj la [[Ruĝa fajrformiko]] (''Solenopsis invicta''), estas konsiderataj [[invada specio|invadaj specioj]], kiuj setlas en areoj kie ili estis enmetitaj akcidente aŭ hazarde.<ref name="pests">"Pest Notes: Ants (Publication 7411)". University of California Agriculture and Natural Resources. 2007. Arkivita el la originalo en la 5a de Julio 2008. [http://www.ipm.ucdavis.edu/PMG/PESTNOTES/pn7411.html] Alirita la 21an de Februaro 2016 ({{en}})</ref> [[Formikologio]] aŭ ''Mirmekologio'' (/mɜːrmɪˈkɒlədʒi/; de la greka: μύρμηξ, mirmeĥ, "formiko" kaj λόγος, logos, "studo") estas branĉo de [[entomologio]] koncentranta sur la studo de formikoj. == Etimologio == La vorto ''formiko'' kaj de tie tiu de la familio nome ''Formikedoj'' estas derivita el la [[Latina]] ''formīca'' ("formiko")<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Cassell's Latin Dictionary|url=https://archive.org/details/cassellslatineng0000unse_w6a1|aŭtoro=Simpson DP|jaro=1979|eldono=5|loko=Londono|eldoninto=Cassell Ltd|ISBN=0-304-52257-0}} ({{en}})</ref> el kiuj devenas vortoj de la [[Latinida lingvo|latinidaj lingvoj]], kiaj la portugala ''{{lang|pt|formiga}}'', la itala ''{{lang|it|formica}}'', la hispana ''{{lang|es|hormiga}}'', la rumana ''{{lang|ro|furnică}}'', kaj la franca ''{{lang|fr|fourmi}}''. Oni hipotezis ke vorto de la [[Hindeŭropa pralingvo]] nome *morwi- estis uzata, kiel la [[sanskrita]] vamrah, latina formīca, [[Antikva greka|greka]] μύρμηξ ''mýrmēx'', [[Malnovslava lingvo|malnovslava]] ''mraviji'', [[Malnovirlanda lingvo|malnovirlanda]] ''moirb'', [[Malnovnordlanda lingvo|malnovnordlanda]] ''maurr'', [[nederlanda]] ''mier''.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=formic|titolo=Formic|alirdato=2012-01-30|eldoninto=Etymonline.com}}</ref> == Kutimaro == En la kolonioj regas tri kastoj: reĝino, grandaj kaj malgrandaj laboristinoj. La grandaj laboristinoj plenumas la plej grandan parton de la laboro, nome provizas la nutraĵon kaj konstruas la [[nesto]]n. Ili ankaŭ zorgas pri la protektado de la nesto kontraŭ malamikoj, elĵetante metanalan [[acido]]n, kiu sekreciiĝas el venenoglando. Ĉiuminute, grandaj laboristinoj gutigas sukeran likvaĵon en la buŝon de la reĝino. Alia formiko demetas nutro-ovon, kiun la reĝino tuj glutas. Danke al tiu zorge adaptita nutraĵo, la reĝino demetas centon da [[ovo]]j tage, kiujn la laboristinoj amasigas en la kov-ĉambroj. La malgrandaj laboristinoj zorgas pri la ovoj: ili manĝigas kaj purigas la [[larvo|larvetojn]]. La maskloj malmulte partoprenas en la vivo de la kolonio. Ili forlasas ĝin tuj kiam ili fariĝas sekse maturaj por partopreni en la geedziĝoflugoj kune kun la ontaj reĝinoj. Iom pli poste ili mortas. Ĉe formikoj okazas interesaj kazoj de [[simbiozo]], kaj kun vegetaloj kaj kun animaloj. Nome en la mondo estas pli ol tri mil specoj de vegetaloj, kiuj ŝatas formikojn kaj pretas kunlabori kun ili, ekzemple [[orkideo]], artokarpo (panarbo), miristiko, irido kaj mimozo. Formikoj defendas la vegetalojn, dum kelkaj [[vegetalo]]j allogas al si formikojn per sekreciado el trunketoj aŭ folioj de dolĉa suko, dum aliaj kreskigas buletojn (panojn) kaj aliaj havigas al formikoj taŭgajn loĝejojn.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 10. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzenda kaj citebla.</ref> La [[fungokultivaj formikoj]] (subtribo ''Attina'' de tribo ''[[Attini]]'') kultivas certajn fungajn speciojn de la genroj ''Leucoagaricus'' aŭ ''Leucocoprinus'' en la familio ''[[Agaricaceae]]'' en simbiozo simila al homa [[agrikulturo]]. La kultivanta kaj kultivata specioj dependas reciproke unu de la alia por pretervivi. Kelkaj genroj en la triboj ''Ponerini'' kaj ''[[Attini]]'' havas specialajn mandiblojn, per kiuj ili povas subite mordi per mekanismo simila al la [[risorto]] de kaptilo. Tiuj risortmandibloj estas la plej rapidmovaj predaj bataliloj de iu ajn besto, kun maksimumo de 126-230 km/h.<ref name="TrapJawPatek">{{cite journal |vauthors=Patek SN, Baio JE, Fisher BL, Suarez AV |title=Multifunctionality and mechanical origins: ballistic jaw propulsion in trap-jaw ants |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |volume=103 |issue=34 |pages=12787–12792 |date=August 2006 |pmid=16924120 |pmc=1568925 |doi=10.1073/pnas.0604290103 |bibcode=2006PNAS..10312787P|doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |vauthors=Gronenberg W |title=The trap-jaw mechanism in the dacetine ants ''Daceton armigerum'' and ''Strumigenys'' sp. |journal=The Journal of Experimental Biology |volume=199 |issue=Pt 9 |pages=2021–2033 |year=1996 |doi=10.1242/jeb.199.9.2021 |pmid=9319931 |bibcode=1996JExpB.199.2021G |url=http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/199/9/2021.pdf |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://jeb.biologists.org/cgi/reprint/199/9/2021.pdf |archive-date=2022-10-09 |url-status=live}}</ref> == Taksonomio kaj evoluo == Formikoj estas tre proksimaj de [[vespo]]j (''Vespidae''). Ili aperis dum la [[kretaceo]]. La plej malnova fosiliigita formikospecio estas ''[[Gerontoformica cretacica]]''.<ref>Nel A, Perrault G, Perrichot V & Neraudeau D. 2004. ''The oldest ant in the Lower Cretaceous amber of Charente-Maritime'' (SOk Francio) (Insecta : Hymenoptera : Formicidae). Geologica Acta, 2(1) : 23-29.</ref>. La formikoj ŝajne diverĝis el insektoj parencaj de la [[vespo]]j. El tiam, nombraj specioj aperis kaj specialiĝis kaj por la vivo subtera kaj por la vivo enarba. La subfamilio [[Martialenoj]], kies nura specio konata estas ''[[Martialis heureka]]'', povus esti la prataksono de ĉiuj aliaj subfamilioj. La familio Formikedoj apartenas al la ordo de [[Himenopteroj]], kiu inkludas ankaŭ [[segilmuŝoj]]n, [[abelo]]jn kaj [[vespo]]jn. Formikoj evoluis el stirpo ene de la [[Aculeata|pikilvespoj]], kaj studo de 2013 sugestas, ke ili estas [[frata grupo]] de [[Apoidea]].<ref>Johnson BR, Borowiec ML, Chiu JC, Lee EK, Atallah J, Ward PS (October 2013). "Phylogenomics resolves evolutionary relationships among ants, bees, and wasps". Current Biology. 23 (20): 2058–62. Bibcode:1996CBio....6.1213A. doi:10.1016/j.cub.2013.08.050. PMID 24094856. ({{en}})</ref> En 1966, [[E. O. Wilson]] kaj liaj kolegoj identigis la [[fosilio|fosiliajn]] restaĵojn de formiko (''[[Sphecomyrma]]'') kiu vivis en la periodo [[Kretaceo]]. La specimeno, kaptita en [[sukceno]] [[Absoluta kronologio|datita]] el antaŭ ĉirkaŭ 92 milionoj da jaroj, havas trajtojn trovitajn en kelkaj vespoj, sed ne trovitaj en modernaj formikoj.<ref>Wilson EO, Carpenter FM, Brown WL (September 1967). "The first mesozoic ants". Science. 157 (3792): 1038–40. Bibcode:1967Sci...157.1038W. doi:10.1126/science.157.3792.1038. PMID 17770424. ({{en}})</ref> ''Sphecomyrma'' estis eble grundomanĝanta, dum ''Haidomyrmex'' kaj ''Haidomyrmodes'', rilataj genroj de la subfamilio [[Sfekomirmenoj]], estas konsideritaj aktivaj arbopredantoj.<ref>Perrichot V, Nel A, Néraudeau D, Lacau S, Guyot T (February 2008). "New fossil ants in French Cretaceous amber (Hymenoptera: Formicidae)". Die Naturwissenschaften. 95 (2): 91–7. Bibcode:2008NW.....95...91P. doi:10.1007/s00114-007-0302-7. PMID 17828384.</ref> Pli malnovaj formikoj en la genro ''Sphecomyrmodes'' estis trovitaj en [[sukceno]] de 99 milionoj da jaroj el [[Birmo]].<ref>Barden P, Grimaldi D (2014). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3974876/ "A diverse ant fauna from the mid-cretaceous of Myanmar (Hymenoptera: Formicidae)".] PLOS ONE. 9 (4): e93627. Bibcode:2014PLoSO...993627B. doi:10.1371/journal.pone.0093627. PMC 3974876. PMID 24699881. ({{en}})</ref><ref>Perrichot V, Lacau S, Néraudeau D, Nel A (Februaro 2008). [[antwiki:images/4/4c/Perichot_Lacau_Neraudeau_Nel_2008.pdf|"Fossil evidence for the early ant evolution" (PDF).]] Die Naturwissenschaften. 95 (2): 85–90. Bibcode:2008NW.....95...85P. doi:10.1007/s00114-007-0301-8. PMID 17891532. ({{de}})</ref> Studo de 2006 sugestis, ke formikoj kreiĝis dek milionoj da jaroj pli frue ol antaŭe pensita, ĝis antaŭ 168 milionoj da jaroj.<ref name="phyl2006">Moreau CS, Bell CD, Vila R, Archibald SB, Pierce NE (April 2006). "Phylogeny of the ants: diversification in the age of angiosperms". Science. 312 (5770): 101–4. Bibcode:2006Sci...312..101M. doi:10.1126/science.1124891. PMID 16601190.</ref> Post la apero de [[florplantoj]] antaŭ ĉirkaŭ 100 milionoj da jaroj, ili diversiĝis kaj ekhavis ekologian dominadon antaŭ 60 milionoj da jaroj.<ref name=phyl2006 /><ref>Grimaldi D, Agosti D (December 2000). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC17635/ "A formicine in New Jersey cretaceous amber (Hymenoptera: formicidae) and early evolution of the ants".] Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 97 (25): 13678–83. Bibcode:2000PNAS...9713678G. doi:10.1073/pnas.240452097. PMC 17635. PMID 11078527.</ref><ref>Wilson EO, Hölldobler B (Majo 2005). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1140440/ "The rise of the ants: a phylogenetic and ecological explanation".] Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 102 (21): 7411–4. Bibcode:2005PNAS..102.7411W. doi:10.1073/pnas.0502264102. PMC 1140440. PMID 15899976. ({{en}})</ref><ref>LaPolla JS, Dlussky GM, Perrichot V (2013). [https://www.semanticscholar.org/paper/Ants-and-the-fossil-record.-Lapolla-Dlussky/8ab4cb4820bb99f1a9805eb34eee839ce22c0722 "Ants and the fossil record".] Annual Review of Entomology. 58: 609–30. doi:10.1146/annurev-ento-120710-100600. PMID 23317048. ({{en}})</ref> Oni sugestis, ke kelkaj grupoj, kiel la [[Leptanilenoj]] kaj [[Martialenoj]], diversiĝis el la plej fruaj primitivaj formikoj kiuj ŝajne estis predantoj sub la surfaco de la grundo.<ref>Rabeling C, Brown JM, Verhaagh M (Septembro 2008). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2567467/ "Newly discovered sister lineage sheds light on early ant evolution".] Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 105 (39): 14913–7. Bibcode:2008PNAS..10514913R. doi:10.1073/pnas.0806187105. PMC 2567467. PMID 18794530. ({{en}})</ref><ref>Barden P, Grimaldi D (2012). [http://digitallibrary.amnh.org/bitstream/handle/2246/6368/N3755.pdf?sequence=1 "Rediscovery of the bizarre Cretaceous ant Haidomyrmex Dlussky (Hymenoptera: Formicidae), with two new species" (PDF).] American Museum Novitates. 3755 (3755): 1–16. doi:10.1206/3755.2. hdl:2246/6368. ({{en}})</ref> [[Dosiero:Ants in amber.jpg|eta|dekstra|Formikoj fosiliaj en [[Balta sukceno]].]] Dum la [[Kretaceo]], malmultaj specioj de primitivaj formikoj gamis amplekse en la superkontinento [[Laŭrazio]] (nome [[Norda Hemisfero]]). Ili estis malabundaj kompare kun la populacioj de aliaj insektoj, reprezentante nur ĉirkaŭ 1% de la tuta insektaro. Formikoj iĝis hegemoniaj post la [[adapta radiado]] komence de la [[Paleogeno]]. Ĉirkaŭ la [[Oligoceno]] kaj [[Mioceno]], formikoj estis 20–40% el ĉiuj insektoj trovitaj en ĉefaj fosiliaj kuŝejoj. El la specioj kiuj vivis en [[Eoceno]], ĉirkaŭ unu el 10 genroj survivas nuntempe. Genroj survivantaj aktuale estas 56% el la genroj aperintaj en fosilioj de [[Balta sukceno]] (komenca Oligoceno), kaj 92% el la genroj aperintaj en sukcenaj fosilioj de [[Domingo]] (ŝajne komenca Mioceno).<ref name="grimaldi2001">Grimaldi D, Agosti D (December 2000). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC17635/ "A formicine in New Jersey cretaceous amber (Hymenoptera: formicidae) and early evolution of the ants".] Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 97 (25): 13678–83. Bibcode:2000PNAS...9713678G. doi:10.1073/pnas.240452097. PMC 17635. PMID 11078527. ({{en}})</ref><ref name=TheAntEvo>Hölldobler & Wilson (1990), pp. 23–24</ref> [[Termito]]j loĝas en kolonioj kaj estas foje nomataj ‘blankaj fomikoj’, sed termitoj ne estas formikoj. Ili estas subordo ''[[Isoptera]]'', kaj kune kun [[blato]]j ili formas la ordon ''[[Blattodea]]''. ''Blattodea''-oj estas rilataj al [[mantedoj]], [[grilo]]j, kaj al aliaj flugilhavaj insektoj kiuj ne trapasas plenan [[metamorfozo]]n. Kiel la formikoj, termitoj estas [[bonsociemo|bonsociemaj]], kun sterilaj laboristoj, sed ili ege diferencas en la genetiko de reproduktado. La simileco de ilia socia strukturo al tiu de formikoj estas atribuita al [[konverĝa evoluo]].<ref>{{Cite journal |last=Thorne |first=Barbara L |name-list-format=vanc |year=1997 |title=Evolution of eusociality in termites |journal=Annu. Rev. Ecol. Syst. |volume=28 |issue=5 |pages=27–53 |url=http://www.thornelab.umd.edu/Termite_PDFS/EvolutionEusocialityTermites.pdf |doi=10.1146/annurev.ecolsys.28.1.27 |pmc=349550 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100530162505/http://www.thornelab.umd.edu/Termite_PDFS/EvolutionEusocialityTermites.pdf |archive-date=2010-05-30 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100530162505/http://www.thornelab.umd.edu/Termite_PDFS/EvolutionEusocialityTermites.pdf |arkivdato=2010-05-30 |issn=0066-4162}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100530162505/http://www.thornelab.umd.edu/Termite_PDFS/EvolutionEusocialityTermites.pdf |date=2010-05-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.thornelab.umd.edu/Termite_PDFS/EvolutionEusocialityTermites.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100530162505/http://www.thornelab.umd.edu/Termite_PDFS/EvolutionEusocialityTermites.pdf |arkivdato=2010-05-30 }} ({{en}})</ref> [[Mutiledoj|Velurformikoj]] aspektas kiel grandaj formikoj, sed estas senflugilaj inoj de [[vespo]]j.<ref>{{cite web |url=http://bugguide.net/node/view/69 |title=Order Isoptera – Termites |access-date=12a de junio 2008 |publisher=Iowa State University Entomology |date=16a de februaro 2004| archive-url= https://web.archive.org/web/20080615140449/http://bugguide.net/node/view/69| archive-date= 15a de junio 2008| url-status= live}}</ref><ref>{{cite web |url=http://bugguide.net/node/view/159/ |title=Family Mutillidae&nbsp;– Velvet ants |access-date=12a de junio 2008 |publisher=Iowa State University Entomology |date=16a de februaro 2004| archive-url= https://web.archive.org/web/20080630045231/http://bugguide.net/node/view/159/| archive-date= 30a de junio 2008| url-status= live}}</ref> == Distribuado kaj diverseco == {| class="wikitable sortable" style="float:right; margin:10px;" |- ! [[Regiono]] !! Nombro de<br />specioj&nbsp;<ref name = HolldoblerWilsonAnts>Hölldobler & Wilson (1990), p. 4</ref> |- | [[Neotropiso]] ||align="right"| 2,162 |- | [[Nearktiso]] ||align="right"| 580 |- | [[Europo]] ||align="right"| 180 |- | [[Afriko]] ||align="right"| 2,500 |- | [[Azio]] ||align="right"| 2,080 |- | [[Melanezio]] ||align="right"| 275 |- | [[Aŭstralia]] ||align="right"| 985 |- | [[Polinezio]] ||align="right"| 42 |} Fromikoj troviĝas en ĉiuj kontinentoj escepte [[Antarkto]], kaj nur en malmultaj grandaj insuloj, kiel [[Gronlando]], [[Islando]], partoj de [[Polinezio]] kaj de [[Havajo]] ne estas indiĝenaj formikospecioj.<ref>{{Cite web | url=http://ngm.nationalgeographic.com/2007/08/ants/did-you-know-learn | title=Fantastic ants – Did you know? | work=National Geographic Magazine | author=Jones, Alice S | access-date=5a de julio 2008| archive-url=https://web.archive.org/web/20080730071158/http://ngm.nationalgeographic.com/2007/08/ants/did-you-know-learn| archive-date=[[30-a de julio]] [[2008]]|url-status=live}}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.hear.org/ants/|titolo=Pest Ants in Hawaii|alirdato=6a de julio 2008|aŭtoro=Thomas, Philip|jaro=2007|eldoninto=Hawaiian Ecosystems at Risk project (HEAR)}}</ref> Formikoj okupas ampleksan gamon de [[ekologia niĉo|ekologiaj niĉoj]] kaj ekspluatas multajn diferencajn manĝorimedojn kiel rektaj aŭ nerektaj [[herbovorulo]]j, [[predanto]]j kaj [[kadavromanĝanto]]j. Plej formikospecioj estas ĉiomanĝantaj [[Ĝeneralistaj kaj specialistaj specioj|ĝeneralistoj]], sed malmultaj estas specialismaj manĝantoj. Ilia ekologia hegemonio estas montrita per ilia [[Biomaso (ekologio)|biomaso]]: oni ĉirkaŭkalkulas, ke fomikoj estas 15–20&nbsp;% (averaĝe kaj preskaŭ 25% en tropikoj) de surtera animala biomaso, super tiu de [[vertebruloj]].<ref name="schultz"/> Formikoj gamas laŭ grando el 0.75 al 52&nbsp;mm,<ref name = AntsDorylusWilverthaiQueen >Hölldobler & Wilson (1990), p. 589</ref><ref name = OligomyrmexMinor>{{Citaĵo el libro|titolo=Australian ants: their biology and identification|aŭtoro=Shattuck SO|jaro=1999|loko=Collingwood, Vic|eldoninto=CSIRO|ISBN=978-0-643-06659-5|paĝo=149}} ({{en}})</ref> kaj la plej granda specio estus la fosilia ''[[Titanomyrma|Titanomyrma giganteum]]'', kies reĝino estis 6&nbsp;cm longa kun flugilenverguro de 15&nbsp;cm.<ref name="Messel">{{Cite journal|journal=Encyclopedia of Life Sciences|author=Schaal, Stephan|date=27a de januaro 2006|doi=10.1038/npg.els.0004143|title=Messel|isbn=978-0-470-01617-6}} ({{en}})</ref> Formikoj varias kolore; plej formikoj estas ruĝaj aŭ nigraj, sed kelkaj specioj estas verdaj kaj kelkaj tropikaj specioj havas metalecan [[brilo]]n. Aktuale oni koonas pli ol 12 000 specioj de formikoj (kaj pli supraj ĉirkaŭkalkuloj sugestas eblan ekziston de ĉirkaŭ 22 000), kaj la plej granda diverseco estas en tropikoj. Taksonomiaj studioj plue klopodas solvi la klasigon kaj sistematikon de formikoj. Retaj datumbazoj de formikospecioj, kiel [http://antbase.org/ AntBase] kaj [https://hns.osu.edu/ Hymenoptera Name Server], helpas montri la rilatojn inter konataj kaj ĵus priskribitaj specioj.<ref>{{cite web | veditors = Agosti D, Johnson NF | year=2005 | title=Antbase | url=http://www.antbase.org/ | publisher=American Museum of Natural History | access-date=6a de julio 2008| archive-url= https://web.archive.org/web/20080811000511/http://antbase.org/| archive-date= 11a de aŭgusto 2008| url-status= live}} ({{en}})</ref> La relativa facilo per kiu formikoj estas kaptitaj kaj studitan en [[ekosistemo]]j faris ilin utilaj kiel [[indikospecio]]j kaj [[bioindikilo]]j en studoj pri [[biodiverseco]].<ref>{{cite book | veditors = Agosti D, Majer JD, Alonso JE, Schultz TR | year = 2000 | title = Ants: Standard methods for measuring and monitoring biodiversity | publisher = [[Smithsonian Institution|Smithsonian Institution Press]] | url = http://antbase.org/databases/publications_files/publications_20330.htm | access-date = 2015-12-13 }} ({{en}})</ref><ref>{{cite web | url = http://atbi.biosci.ohio-state.edu/hymenoptera/nomenclator.home_page | archive-url = https://web.archive.org/web/20160127143848/http://atbi.biosci.ohio-state.edu/hymenoptera/nomenclator.home_page | url-status = dead | archive-date = 27 January 2016 | title = Hymenoptera name server | publisher = Ohio State University | vauthors = Johnson NF | year = 2007 | access-date = 6 July 2008 | titolo = Arkivita kopio | alirdato = 2020-02-28 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160127143848/http://atbi.biosci.ohio-state.edu/hymenoptera/nomenclator.home_page | arkivdato = 2016-01-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://atbi.biosci.ohio-state.edu/hymenoptera/nomenclator.home_page |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160127143848/http://atbi.biosci.ohio-state.edu/hymenoptera/nomenclator.home_page |arkivdato=2016-01-27 }}</ref> == Morfologio == [[Dosiero:Scheme ant worker anatomy-en.svg|eta|320ra|dekstre|Anglalingva diagramo de laborformiko (''Pachycondyla verenae''). De maldekstro dekstren: kapo, trunko (respektive flugiltrunko), peciolo kaj gastro.]] Malgraǔ ke formikoj estas klasifikitaj en la ordo Heminopteroj (kun membranaj flugiloj), la plej multaj formikoj estas senflugilaj krom la escepto de la [[reproduktado|reproduktantoj]] kiuj posedas kvar flugilojn. Formikoj estas diferencaj en sia [[morfologio (biologio)|morfologio]] el aliaj insektoj je tio ke, ili havas kubutecajn [[anteno (biologio)|antenojn]], metapleŭrajn [[glando]]jn kaj fortan limigon de sia dua [[Abdomeno|abdomena]] segmento en nodeza peciolo. La kapo, mezozomo kaj metazomo estas la tri tre diversaj korposegmentoj (formale nomitaj [[Tagmo (biologio)|tagmoj]]). La peciolo formas mallarĝan talion inter iliaj mezozomoj ([[torako]] plus la unua abdomena segmento, kiu estas fuziita al tiu) kaj la gastro aŭ gastero, "gaster" (abdomeno malpli la abdomenaj segmentoj de la peciolo). La peciolo povas esti formata de unu aŭ du nodoj (nome la dua sola, aŭ la dua plus la tria abdomenaj segmentoj).<ref>Borror, Triplehorn & Delong (1989), p. 737</ref> Kiel ĉe aliaj insektoj, formikoj havas [[ekzoskeleto]]n, nome ekstera kovrilo kiu havigas protekton ĉirkaŭ la korpo kaj ligejon por muskoloj, kontraste al la internaj skeletoj de homoj kaj de aliaj [[vertebruloj]]. Insektoj ne havas [[pulmo]]jn; [[oksigeno]] kaj aliaj gasoj, kiel [[karbona dioksido]], pasas tra ilia ekzoskeleto tra fajnaj valvoj nomitaj spirakloj. Insektoj ankaŭ ne havas fermitajn [[Sanga vaskulo|sangovaskulojn]]; anstataŭe, ili havas longan, fajnan, truitan tubon laŭlonge de la korposupro (nomita la "dorsa [[aorto]]") kiu funkcias kiel koro, kaj pumpas [[hemolimfo]]n al la kapo, tiel kondukante la cirkuladon de la internaj fluaĵoj. La [[nerva sistemo]] konsistas de ventra nervokordo kiu trairas la longon de la korpo, kun kelkaj [[ganglio]]j kaj branĉoj survoje atingantaj la pintoj de la membroj.<ref name="insectmorph">Borror, Triplehorn & Delong (1989), pp. 24–71</ref> == Vivociklo == La vivo de formiko ekas el [[ovo (biologio)|ovo]]. Se la ovo estas fekundita, la ido estos ina [[diploido]]; male, ĝi iĝos maskla [[haploido]]. Formikoj disvolviĝas pere de kompleta [[metamorfozo]] en kiu la [[larvo]]j trapasas tra stadio de [[Pupo (zoologio)|pupo]] antaŭ aperi kiel plenkreskulo. La larvo estas tre senmova kaj estas nutrata kaj zorgata de laboristoj. Manĝo estas havigata al la larvoj pere de trofalakso, nome procezo en kiu formiko regurgitas likvan manĝaĵon tenitan en sia [[kropo]]. Tiu procezo estas uzata ankaŭ por ke plenkreskuloj kunhavu manĝaĵojn, stokitajn en la "socia stomako". Larvoj, ĉefe en la postaj stadioj, povas ankaŭ ricevi solidajn manĝaĵojn, kiel trofikaj ovoj, pecoj de predoj, kaj semoj alportitaj de laboristoj. [[Dosiero:Meat eater ant nest swarming02.jpg|eta|Nesto de purpurformiko ''Iridomyrmex purpureus'' dum [[Svarmo|svarmado]].]] La larvoj maturiĝas tra serio de kvar aŭ kvin [[mudo]]j kaj eniras en pupa stadio. La pupo havas jam liberajn membrojn kaj ne fuziitajn al la korpo kiel ĉe [[Pupo (zoologio)|papiliaj pupoj]].<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Entomology|aŭtoro=Gillott, Cedric|jaro=1995|eldoninto=Springer|ISBN=978-0-306-44967-3|paĝo=325}}</ref> La diferenco inter reĝinoj kaj laboristoj (kiu estas ambaŭ inoj), kaj inter [[Bonsociemo|diversaj kastoj]] de laboristoj, estas influita en kelkaj specioj per la nutrado kiun la larvoj ricevas. Genetikaj influoj kaj kontrolo de genesprimo pere de la medio estas kompleksa kaj la determinado de kasto plu estas celo de esplorado.<ref>{{Cite journal|title=The causes and consequences of genetic caste determination in ants (Hymenoptera: Formicidae) |first1=Kirk E. |last1=Anderson |first2=Timothy A. |last2=Linksvayer |first3=Chris R. |last3=Smith | name-list-format = vanc |journal=Myrmecol. News |volume=11 |pages=119–132 |year=2008 |url=https://myrmecologicalnews.org/cms/index.php?option=com_content&view=category&id=250&Itemid=73}}</ref> Flugilhavaj masklaj formikoj, nome virformikoj, aperas el la pupoj kun la kutime flugilhavaj reproduktaj inoj. Kelkaj specioj, kiel la [[armeformiko]]j, havas senflugilajn reĝinojn. Larvoj kaj pupoj bezonas esti tenitaj je preskaŭ konstantaj temperaturoj por certigi siajn taŭgajn disvolvigojn, kaj tiele ofte ili estas translokigitaj inter la variaj kovoĉambroj ene de la kolonio, kaj en precizaj cirkonstancoj eĉ eksteren.<ref>Hölldobler & Wilson (1990), pp. 351, 372</ref> Nova laborformiko pasigas siajn unuajn tagojn de sia plenkreska vivo zorgante la reĝinon kaj junulon. Ŝi poste "promocias" al elfosado kaj al aliaj nestotaskoj, kaj poste al defendo de la nesto kaj manĝokolekto. Tiuj ŝanĝoj estas foje preskaŭ subitaj, kaj difinas tion kio estas nomata portempaj kastoj. Klarigo por tiu procezo estas sugestita de la tre multnombraj perdoj kiuj okazas dum la manĝokolekto, kio faras tion akceptebla risko nur por la formikoj kiuj estas pli maljunaj kaj plej verŝajne mortos baldaŭ pro naturaj tialoj.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Foraging strategies of ants|url=https://archive.org/details/sim_annual-review-of-entomology_1989_34/page/191|aŭtoro=Traniello JFA|jaro=1989|gazeto=Annual Review of Entomology|volumo=34|COI=10.1146/annurev.en.34.010189.001203|paĝoj=191–210}}</ref><ref>{{Cite journal|vauthors=Sorensen A, Busch TM, Vinson SB|title=Behavioral flexibility of temporal sub-castes in the fire ant, ''Solenopsis invicta'', in response to food|journal=Psyche|volume=91|pages=319–332|year=1984|url=http://psyche.entclub.org/91/91-319.html|doi=10.1155/1984/39236|issue=3–4}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100611201422/http://psyche.entclub.org/91/91-319.html |date=2010-06-11 }}</ref> [[Dosiero:Prenolepis imparis, male.jpg|eta|Flugilhava virformiko de specio ''Prenolepis imparis''.]] Formikokolonioj povas esti longdaŭraj. La reĝinoj povas vivi ĝis 30 jaroj, kaj laboristoj vivas el 1 ĝis 3 jaroj. Maskloj tamen estas multe pli mallongvivaj kaj survivas nur kelkajn semajnojn.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Queen lifespan and colony characteristics in ants and termites|aŭtoro=Keller L|jaro=1998|gazeto=Insectes Sociaux|volumo=45|numero=3|COI=10.1007/s000400050084|paĝoj=235–246}}</ref> Oni ĉirkaŭkalkulas, ke formikoreĝinoj vivas 100 fojojn pli longdaŭre ol solecvivaj insektoj de simila grando.<ref name=insencyc>{{Cite book|editor-link1=Nigel R. Franks|veditors=Franks NR, Resh VH, Cardé RT|year=2003|title=Encyclopedia of Insects|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofin00bada/page/29 29–32]|isbn=978-0-12-586990-4|publisher=Academic Press|location=San Diego|url=https://archive.org/details/encyclopediaofin00bada/page/29}}</ref> Formikoj estas aktivaj la tutan jaron en tropikoj, sed, en pli malvarmaj regionoj, ili survivas la vintron en stato de dormemo konata kiel [[vintra dormo]]. La formoj de neaktiveco estas variaj kaj kelkaj moderklimataj specioj havas larvojn irantaj al la neaktiva stato (nome "diapaŭzo"), dum ĉe aliaj, nur la plenkreskuloj pasigas la vintron en stato de limigita aktiveco.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Seasonal life cycles and the forms of dormancy in ants (Hymenoptera, Formicoidea)|aŭtoro=Kipyatkov VE|jaro=2001|gazeto=Acta Societatis Zoologicae Bohemicae|volumo=65|numero=2|paĝoj=198–217}}</ref> === Reproduktado === [[Dosiero:FlyingAnts.jpg|eta|Pariĝantaj geformikoj.]] Oni notis tre ampleksan gamon de reproduktaj strategioj en formikospecioj. Oni scias, ke inoj de multaj specioj estas kapablaj reproduktiĝi sensekse pere de "telitoka" (virinnaska) [[partenogenezo]].<ref>{{Cite journal|last=Heinze|first=Jurgen|last2=Tsuji|first2=Kazuki|name-list-format=vanc|year=1995|title=Ant reproductive strategies|journal=Res. Popul. Ecol.|volume=37|issue=2|pages=135–149|url=http://meme.biology.tohoku.ac.jp/POPECOL/RP%20PDF/37(2)/pp.135.pdf|doi=10.1007/BF02515814|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2020-02-28|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110527051529/http://meme.biology.tohoku.ac.jp/POPECOL/RP%20PDF/37(2)/pp.135.pdf|arkivdato=2011-05-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://meme.biology.tohoku.ac.jp/POPECOL/RP%20PDF/37(2)/pp.135.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-28 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110527051529/http://meme.biology.tohoku.ac.jp/POPECOL/RP%20PDF/37(2)/pp.135.pdf |arkivdato=2011-05-27 }}</ref> Sekrecioj el masklaj duarangaj glandoj en kelkaj specioj povas ŝtopi la inan generan malfermaĵon kaj tiel eviti, ke la inoj re-pariĝu.<ref name="Mikheyev, a. S. 2003. pp.401">{{Cite journal | doi = 10.1007/s00040-003-0697-x | title = Evidence for mating plugs in the fire ant ''Solenopsis invicta'' | journal = Insectes Sociaux | volume = 50 | issue = 4 | pages = 401–402 | year = 2003 | vauthors = Mikheyev AS }}</ref> Plej formikospecioj havas sistemon en kiu nur la reĝino kaj la reproduktaj inoj havas la kapablon pariĝi. Male al la populara kredo, kelkaj formikonestoj havas multajn reĝinojn, dum alia povas ekzisti senreĝine. Laboristoj kun la kapablo reproduktiĝi estas nomataj "gamergatoj" kaj la kolonioj kiuj ne havas reĝinojn estas tiel nomataj gamergataj kolonioj; kolonioj kun reĝinoj estas nomataj reĝinhavaj.<ref>{{cite journal | vauthors = Peeters C, Hölldobler B | title = Reproductive cooperation between queens and their mated workers: the complex life history of an ant with a valuable nest | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America | volume = 92 | issue = 24 | pages = 10977–9 | date = November 1995 | pmid = 11607589 | pmc = 40553 | doi = 10.1073/pnas.92.24.10977 | bibcode = 1995PNAS...9210977P }}</ref> Virformikoj povas pariĝi ankaŭ kun aliaj reĝinoj enirante en fremda kolonio. Kiam la masklo estas dekomence atakita de la laboristoj, li elirigas pariĝan [[feromono]]n. Rekonita kiel pariĝonto, li estas portata al la reĝino por pariĝi.<ref name="Franks N. 2008">{{Cite journal | vauthors = Franks NR, Hölldobler B | doi = 10.1111/j.1095-8312.1987.tb00298.x | title = Sexual competition during colony reproduction in army ants | journal = Biological Journal of the Linnean Society | volume = 30 | issue = 3 | pages = 229–243 | year = 1987 | pmid = | pmc = }}</ref> Maskloj povas ankaŭ patroli la neston kaj batali aliulojn kaptante ilin per siaj makzeloj, pikante iliajn [[ekzoskeleto]]n kaj poste markante ilin per feromono. La markita masklo estas interpretata kiel invadanto fare de laborformikoj kaj estas mortigita.<ref>{{Cite journal | doi = 10.1007/BF01175395 | title = Pheromonal manipulation of workers by a fighting male to kill his rival males in the ant ''Cardiocondyla wroughtonii'' | journal = Naturwissenschaften | volume = 79 | issue = 6 | pages = 274–276 | year = 1992 | vauthors = Yamauchi K, Kawase N | bibcode = 1992NW.....79..274Y }}</ref> [[Dosiero:Meat eater ant qeen excavating hole.jpg|eta|maldekstra|Fekundita karnovora formikoreĝino ekfosante novan kolonion.]] Plej formikoj estas unuvoltenoj, tio estas, produktas novan generacion ĉiujare.<ref name=bloodywasp>{{Cite book|last=Taylor|first=Richard W. | name-list-format = vanc |year=2007 |chapter=Bloody funny wasps! Speculations on the evolution of eusociality in ants|pages=580–609|veditors=Snelling RR, Fisher BL, Ward PS|title=Advances in ant systematics (Hymenoptera: Formicidae): homage to E. O. Wilson&nbsp;– 50 years of contributions. Memoirs of the American Entomological Institute, 80|publisher=American Entomological Institute | chapter-url = http://antbase.org/ants/publications/21292/21292.pdf |access-date=2015-12-13}}</ref> Dum la specifa reprodukta periodo de la specio, kaj flugilhavaj formikinoj kaj flugilhavaj virformikoj, konataj de [[entomologio|entomologoj]] kiel "flugiluloj" aŭ "alatoj", lasas la kolonion en tio kio estas nomata nupta flugo. La nupta flugo kutime okazas fine de la printempo aŭ komence de somero kiam la vetero estas varma kaj humida. Varmo faras flugadon pli facila kaj ĵus falita pluvo faras la grundon pli milda por ke pariĝintaj reĝinoj elfosu nestojn.<ref name="nuptial flight 2">{{Cite journal|vauthors=Wilson EO|year=1957|title=The organization of a nuptial flight of the ant ''Pheidole sitarches'' Wheeler|journal=Psyche|url=http://www.antwiki.org/wiki/images/7/7f/Wilson_1958d.pdf|volume=64|issue=2|pages=46–50|doi=10.1155/1957/68319}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230715193852/https://www.antwiki.org/wiki/images/7/7f/Wilson_1958d.pdf |date=2023-07-15 }}</ref> Maskloj tipe ekflugas antaŭ la inoj. Maskloj tiam uzas vidajn referencojn por trovi komunan pariĝejon, por ekzemplo, markilo kia [[pino]] al kiu aliaj maskloj de la areo kunvenas. Maskloj sekretcias pariĝan feromonon kiun sekvas la inoj. Maskloj seksumas inojn en la aero, sed la fakta pariĝado kutime okazas surgrunde. Inoj de kelkaj specioj pariĝas nur kun unu masklo, sed en aliaj ili povas pariĝi kun ĝis dek aŭ pliaj diferencaj maskloj, stokante [[spermo]]n en siaj spermatekoj.<ref name="HolldoblerWilsonAnts2">Hölldobler & Wilson (1990), pp. 143–179</ref> Pariĝintaj inoj tiam serĉas taŭgan lokon pos instali kolonion. Tie, ili fortranĉas siajn flugilojn, ekdemetas ovojn kaj ekzorgas ilin. La inoj povas elekte fekundi estontajn ovojn per la spermo stokita por produkti diploidajn laboristojn aŭ demetas nefekunditajn haploidajn ovojn por produkti virformikojn. La unuaj laboristoj kiuj eloviĝas estas konataj kiel "nanuloj",<ref name="SuddFranks2013">{{cite book | vauthors = Sudd JH, Franks NR |title=The Behavioural Ecology of Ants|date=[[9-a de marto]] [[2013]]|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9789400931237|page=41}}</ref> kaj estas pli malfortaj kaj malgrandaj ol postaj laboristoj, sed ili ekservas al la kolonio tujtuje. Ili pligrandigas la neston, manĝokolektas, kaj zorgas la aliajn ovojn. En specioj kiuj havas multajn reĝinojn, unu el ili povas lasi la neston kun kelkaj laboristoj por trovi kolonion en nova loko,<ref name="HolldoblerWilsonAnts2"/> procezo simila al [[Abelsvarmo|svarmigo]] ĉe [[mielabelo]]j. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200" perrow="4"> Indian Harvester Ant Nest.JPG|Enirejo al Rikoltformikejo (Pune, [[Maharaŝtro]], [[Barato]]). Formikejo.jpg|Formikejoj estas tre bone konstruitaj arkitekturaj strukturoj; kiam venas pluvtagoj, formikoj konstruas monteton por eviti la eniron de pluvakvo kaj helpi la aerumadon. Formikeja arkitekturo.jpg|Formikeja arkitekturo estas tre bone adaptata al la necesoj; [[Ekstremaduro]], fine de novembro 2019. Ant trail.jpg|Formikopado. Fire ants 01.jpg|Formikaro de la genro ''Solenopsis''. CSIRO ScienceImage 11133 Tropical fire ant.jpg|Detalo de la kapo (''Solenopsis geminata''). </gallery> <gallery mode="packed" heights="120" caption="Formikoponto"> File:AntBridge Crossing 03.jpg File:AntBridge Crossing 04.jpg File:AntBridge Crossing 08.jpg File:AntBridge Crossing 10.jpg </gallery> == Formikoj kaj homoj == === Ekonomio === Multaj formikoj estas utilaj por homoj: ili kaŭzas aerumadon de [[grundo]]j, pereigas insektojn kiuj malhelpas la [[agrikulturo]]n kiel ekzemple multajn [[raŭpo]]jn de [[papilio]]j. Samtempe formikoj ofte estas maloportunaj kaj danĝeraj. Se ili enloĝiĝas en homaj loĝejoj (ekzemple, [[formiko faraona]]), estas malfacile forigi ilin. Ekzistas venenaj formikoj (''Myrmecia pilosula'', ''Paraponera clavata'' kaj aliaj). === Kuirarto === [[Dosiero:Ants For Food SG.jpg|eta|dekstre|250px|Rostitaj formikoj en Kolombio.]] En [[Brazilo]] kelkaj specoj de manĝeblaj formikoj estas bazo de populara plado. Oni povas manĝi ilin bakitaj aŭ eĉ krudaj sen [[salo]]. Oni akompanas ĝin per [[kasavo]] kaj [[pingo]]. Ankaŭ estas en [[Amazonio]] karnomanĝantaj formikoj tre grandaj, kiuj estas pli bongustaj kuiritaj kun [[pipro]]. == Formikoj en kulturo == === En beletro === Formikoj ofte estas priskribataj en [[literaturo]] pro sia laboremo kaj kolektivemo. Ili aperis en diversaj legendoj kaj mitoj (ekzemple, pri [[Eako]] en [[helena mitologio]]). ==== En originala Esperanto-literaturo ==== {{Malplena sekcio}} ==== En la franca literaturo ==== * [[Bernard Werber]], "La formikoj", "La tago de la formikoj", "La revolucio de la formikoj" * [[Jean de la Fontaine]], fablo "La [[cikado]] kaj la formiko"<ref>[https://fr.wikisource.org/wiki/La_Cigale_et_la_Fourmi La cikado kaj la formiko (fablo)] ({{fr}})</ref> ([[france]]: ''La cigale et la fourmi''). {{Poemo|koloro=f|inko=bruna|titolo=La Cikado kaj la Formiko|aŭtoro=1668, Jean de la Fontaine|tradukis=[[Antoni Grabowski]]| <poem>La Cikado kantinte Kantis dum somer' sen fin' Cikadin'. Kiam frosta vento blovis Sen provizo ŝin ektrovis, Sen malgranda eĉ pecet' Da muŝeto aŭ vermet'; La malsato pelis ŝin Al najbara formikin'. Kaj ŝi petis kun insisto: "Donu grajnojn por ekzisto Ĝis la nova jar-sezon'. Mi vin pagos, laŭ ordon', En Aŭgust', pro best-honor', La procenton kun valor'." Ke ne pekas formikino Per pruntemo, estas vere; "Kion faris vi somere?" Diris ŝi al pruntulino. - "Tage, nokte al venantoj, Ne mallaŭdu - kantis mi." - "Kantis? - gaja jen meti'! Nun ekdancu post la kantoj!" </poem>|<poem> La Cigale ayant chanté Tout l’Eſté, Se trouva fort dépourvuë Quand la biſe fut venuë. Pas un ſeul petit morceau De mouche ou de vermiſſeau. Elle alla crier famine Chez la Fourmy ſa voiſine ; La priant de luy preſter Quelque grain pour ſubſiſter Juſqu’à la ſaiſon nouvelle. Je vous payray, luy dit-elle, Avant l’Ouſt, foy d’animal, Intereſt & principal. La Fourmy n’eſt pas preſteuſe ; C’eſt là ſon moindre défaut. Que faiſiez-vous au temps chaud ? Dit-elle à cette emprunteuſe. Nuit & jour à tout venant Je chantois, ne vous déplaiſe. Vous chantiez ? j’en ſuis fort aiſe. Et bien, danſez maintenant. </poem>}} ==== En la rusa literaturo ==== * [[Ivan Krilov]], fablo "[[Libelo]] kaj Formiko"<ref>[http://miresperanto.ru/biblioteko/krylov/01.htm Libelo kaj Formiko (fablo)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130925145112/http://miresperanto.ru/biblioteko/krylov/01.htm |date=2013-09-25 }} ({{eo}})</ref> ({{lang-ru|Стрекоза и муравей}}<ref>[http://www.rvb.ru/18vek/krylov/01text/vol3/01fables/070.htm Стрекоза и муравей (басня)] ({{ru}})</ref>) * Jan Larri, "Mirindaj aventuroj de Karik kaj Vala" (por infanoj, {{lang-ru|Необыкновенные приключения Карика и Вали}}<ref>[http://lib.ru/TALES/LARRI/karri.txt Необыкновенные приключения Карика и Вали] ({{ru}})</ref>) * Vitalij Bianki, fabelo "Kiel formiketo rapidis hejmen" (por infanoj, {{lang-ru|Как муравьишка домой спешил}}<ref>[http://lib.ru/TALES/BIANKI/tohome.txt Как муравьишка домой спешил] ({{ru}})</ref>) ==== En la ĉina literaturo ==== * Ĉen Ŝjaŭji en sia verko ''Aventuro de ĉasisteto dum ekspediciado'' inkludas ĉapitron "Timida karnovora vag-formiko" en kiu la protagonistoj trafas populacion de armeformikoj ''Anomma arcens'', priskribas ilin kaj ilian invadon de la ĉambro de la ĉefrolulo.<ref>Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de ĉasisteto dum ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. pp. 8-16. Traduko de Hŭang Fengĝu.</ref> === En kino === * La usona filmo ''The Naked Jungle'' (La nuda ĝangalo) de 1954 reĝisorita de Byron Haskin, kun gesteluloj [[Charlton Heston]] kaj Eleanor Parker, rakontas la historion de atako de [[armeformiko]]j en [[Brazilo|brazila]] plantejo de [[kakao]], bazita sur la novelo de 1937 "Leiningen Versus the Ants" de Carl Stephenson. * ''The Ant Bully'' estas usona [[Komputilanimacio|komputilanimacia]] aventura fantazia [[komedia filmo]] de 2006 verkita kaj reĝisorita de John A. Davis kaj bazita sur samnoma porinfana libro de 1999 nome ''The Ant Bully'' de John Nickle. === En ludo === * "Formiko" estas [[videoludo]] havebla en Esperanto.<ref>[https://formiko.fr/eo/ Formiko - Java video ludo] ({{eo}})</ref> === En aliaj kampoj === * Al formikoj estas ligita deveno de multaj nomoj de setlejoj en diversaj landoj kaj familinomoj. * En matematika [[Optimumigo (matematiko)|teorio de optimumigo]] ekzistas "formikaj algoritmoj". * Formiko estas redaktisto por la programlingvo Python.<ref>[https://itsfoss.com/formiko/ Formiko redaktilo por Python] ({{en}})</ref> == Vidu ankaŭ == "Formiko" ankaŭ estis la [[plumnomo]] de la esperantisto [[Ĝermolisto de rusaj esperantistoj#Evgenij Ripinskij|Evgenij Ripinskij]] komence de la 20-a jarcento. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Armeformiko]] * [[Faraona formiko]] * [[Ferda Formiko]] * [[Formiata acido]] * [[Formikariedoj]], birdoj * [[Formikejo]] * [[Formikoĥorio]] * [[Formikomanĝuloj]], mamuloj * [[Formikumo]], birdopurigado * [[Mirmekofito]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|wikispecies=Formicidae|ReVo=formiked}} * http://www.bwars.com/ <!-- Bees, Wasps and Ants Recording Society --> * http://ants.pbwiki.com/ <!-- The Ants FAQ --> * https://web.archive.org/web/20020721031608/http://members.aol.com/yesclub2/blants.html <!-- A good overview of ants, with details about selected species --> * [https://web.archive.org/web/20110825105836/http://antclub.ru/ Paĝaro pri vivo de formikaj kolonioj] ({{ru}}) * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Ant |revizio=941650339 }} {{Portalo|Zoologio}} {{Havenda artikolo|Formiko}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Formikedoj| ]] [[Kategorio:Insektoj en kulturo]] 8m1glxcfn6gpqdwf13s29bp6dfnt4ms 4 18496 9490564 9489240 2026-10-08T20:24:45Z Arbarulo 135469 9490564 wikitext text/x-wiki {{Mallongigo|VP:PU|VP:PROBLEMAJ}} {{/Enkonduko}} == Jen kelkaj ĝenemaj uzantoj kaj IPuloj == Saluton. Jam ekde sufiĉe da tempo ĝenas nian vikipedion sufiĉe altruda, pli malpli malserioza, supozeble psike malstabila IPulo, kiu verŝajne foje redaktis sub unu el la jenaj "nomoj" aŭ almenaŭ ie alsalutis sub tia nomo * {{uzanto2|Nenoniel}} * {{uzanto2|Uusikonto}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} Bedaŭrinde temas pri kelkaj IP-blokoj, kiuj komenciĝas jene: "46.132.", "86.114.", "86.115.", "93.106.", "109.240.", "176.72.". Ĉu eble iu havas proponon, kiel ni povus forpeli la ulon? - Antaŭ kelkaj tagoj mi eĉ kreis misuzan filtrilon, kiu eĉ jam malhelpis du redaktojn pri "kalvulo"j. Foje jam estis diversaj diskutoj en [[VP:DA]]. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 12:02, 8 apr. 2022 (UTC) :La IPulo {{uzanto2|109.240.9.91}} eĉ estis kaptita de la misuza filtrilo 5 kontraŭ "kalvulo", kiu fakte malhelpis al la uzanto aldoni frazon pri kalvulo. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:43, 8 apr. 2022 (UTC) ::Intertempe plia gantopupo {{uzanto2|Liukas piha}} kreis artikolojn, kies forigon mi jam proponis sur [[VP:FA]]. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:48, 9 apr. 2022 (UTC) :::La menciita "novulo" eĉ provis aldoni ion pri "kalvulo", kiel mi ĵus povis vidi en protokolo de la misuza filtrilo 5, kaj tiel pruvis fakte, ke li estas gantopupo. Mi tial proponas forbaron. Ĉu bone? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:25, 11 apr. 2022 (UTC) ::::La menciita gantopupa uzanto {{uzanto2|Liukas piha}} intertempe eĉ estis forbarita tutvikie. Ĉu mi tuj traktu la iel rilatan [[VP:FA#Markus Rautio, Tommi Kinnunen, Veikko Törmänen, Eeva Joenpelto|proponon je forigo]]? Sed kion ni faru pri la ŝanĝiĝemaj IPuloj, kies skemon mi menciis jam la 8-an de aprilo 2022? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:46, 13 apr. 2022 (UTC) Jen denove redaktoj de IPuloj el Finnlando, supozeble elsalutinta gantopupo. Temas pri * {{uzanto2|109.240.111.98}} kies redaktoj plejparte estis malfaritaj kaj kreo estis amase forigitaj. Krome mi forbaris lin por tri tagoj. * {{uzanto2| 86.115.75.210}} same. Ĉu iu eble havas proponon kiel ni povus finfine forpeli lin por pli longa tempo? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:24, 28 apr. 2022 (UTC) Kial malbonigas Vikipedion, ke estas en Vikipedio rakontita pri kalveco? [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.251.162|86.114.251.162]] 01:38, 10 jun. 2022 (UTC) :Hodiaŭ nova gantopupo aperis, nome {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}. Pro la signifo "La sola celo de la reguloj de Vikipedio estas malobservi ilin" mi proponas porĉiaman forbaron inklude de la ceteraj gantopupoj kaj la rilataj IParoj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:13, 27 jun. 2022 (UTC) ::Ĵus aperis nova gantopupo, nome {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}}. Laŭ la gugla tradukilo la uzantonomo signifas "Estas mojose fari petolojn". Ĉar tio sekvas la kutiman skemon, mi proponas la kutiman traktadon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 18:33, 18 aŭg. 2022 (UTC) :::Ŝajnas al mi, ke la ulo emas daŭrigi sian petoladon kreinte la uzanton {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. La uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "Uzanto naskita en 1989, kiu malatentas la regulojn de Vikipedio". Do, ni devus trakti tion kiel antaŭe menciita. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 15:20, 20 aŭg. 2022 (UTC) ::::Mi opinias, ke ne valoras ĉi tie demandi, kion fari. Se aperas evidentaj agoj de la forbarito Nenoniel (ĉu pri kalvuloj, ĉu pri alio) vi kiel administranto malfaru la agojn kaj tuj forbaru la uzanton aŭ ties ip-numeron (vastagame) aŭ faru ke neregistritoj aŭ freŝaj novuloj ne povu redakti la koncernan artikolon- La forbaroj validu por longa tempo. Laŭ mi jam sufiĉas iometo da suspekto por fari tion. Tiel oni sukcesis en la Finna Vikipedio iom post iom bridi lin. Kiam ĉi-jare estis vaste blokitaj liaj ip-numeraroj en la Esperanta Vikipedio, li silentis kelkan tempon kaj provis ekaktivi en la Sveda, Germana kaj Angla Vikipedioj (en ĉiu li trafis, sekzemple, ties artikolon pri Juice Leskinen). kiuj sufiĉe severe traktis liajn provojn. Kiel ĉiuj ruzaj vandaloj, li ofte faras sensignifajn aŭ (kvazaŭ)utilajn ŝanĝojn aŭ eĉ kreas ne malbonajn artikol(ĝerm)ojn. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:36, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris la tri gantopupojn {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}}, {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} kaj {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 10:44, 21 aŭg. 2022 (UTC) Mi ĵus forbaris gantopupon {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:27, 10 okt. 2022 (UTC) : Ĉiuj estas forbaritaj {{farita}} == Tutvike forbarita uzanto, gantopupo de "Nenoniel" == Saluton. Mi ĵus rimarkis, ke oni eĉ tutvikie forbaris {{uzanto2|Liukas piha}}. Mi proponas, ke ni forigu ĉiujn de li kreitajn artikolojn kaj kategoriojn. Ĉu bone? - Se dum la sekvontaj tagoj neniu kontraŭas mian proponon, mi plenumos ĝin. Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 13:35, 12 apr. 2022 (UTC) :{{farite}} Ĉar neniu ion ajn komentis nek kontraŭis mian proponon, mi ĵus plenumis ĝin, precipe ĉar ja ekzistas propono je forigo en [[VP:FA]]. Sed kiel ni evitu reaperon de la ulo? - Ĉu iu havas ideon? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:07, 16 apr. 2022 (UTC) Jen nova gantopupo de "Nenoniel", nome {{uzanto2|Jaakkoil}} ĵus kaptita de la misuza filtrilo 5. Do, li denove provis demandi alian uzanton pri kalvulo. Sed bonŝance la filtrilo malhelpis al li konservi la mesaĝon. Do, kion fari? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:36, 29 maj. 2022 (UTC) :Simple forbari lin estas la solvo. Ke li redaktis la artikolon pri [[Juice Leskinen]] realdonante ties kalvulecon, estas por mi sufiĉa pruvo pri la identeco de Nenoniel kaj Jaakkoil. Nenoniel estis forbarita ĝis la ĉi-jara Oktobro. Same forbarendas [[Uzanto:Wikipedian säännöt_on_tehty_rikottaviksi]] kaj eble aliaj. [[Uzanto:Surfo|Surfo]] 14:07, 2 jun. 2022 (UTC) ::Saluton, {{re|Surfo}}. Nia loka, do [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo/block&page=Uzanto:Nenoniel ĉivikipedia protokolo] montras nur, ke Neniel estas forbarita ĝis oktobro 2022. Sed mi ĵus vidis iel, ke li estas eĉ tutvikie forbarita. Ĉu mi eble esploru la daŭron de la tutvikia forbaro? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:20, 10 jun. 2022 (UTC) ::(+) Mi ĵus vidis en la SUL-listo de {{uzanto2|Jaakkoil}}, ke li estas jam forbarita por ĉiam en la finna Vikipedio. Pro la ovumado pri kalvuloj kaj aliaj malseriozaj aferoj mi proponas fari same. Ĉu bone? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 06:59, 10 jun. 2022 (UTC) :::Mi ĵus forbaris {{uzanto2|Jaakkoil}} por ses monatoj, ĉar li denove provis altrudi sian neenciklopediecan rubon pri kalveco kaj kalvuloj. En kazo de nova gantopupo kaj sama aktiveco mi proponas forbari la uzantojn por ĉiam, kiel jam faris aliaj vikipedioj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 05:11, 27 jun. 2022 (UTC) ::::Estas globale forbarita {{farita}} === "LTA pakkoruotsi" + kalvuloj === * {{uzanto2|Surfo on kalju}} loke forbarita * {{uzanto2|Jyväskyläana kalvigxanta esperantisto}} loke forbarita * {{uzanto2|Weirdy89}} loke forbarita * {{uzanto2|Nenoniel}} globale forbarita * {{uzanto2|Liukas piha}} globale forbarita * {{uzanto2|Jaakkolei}} globale forbarita * {{uzanto2|Kummallinen tyyppi}} globale forbarita * {{uzanto2|Uusikonto}} loke forbarita * {{uzanto2|Kalvulo}} loke forbarita * {{uzanto2|J. Leinonen}} loke forbarita * {{uzanto2|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian säännöistä piittaamaton vuonna 1989 syntynyt käyttäjä}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Wikipedian sääntöjen ainoa tarkoitus on se, että niitä rikotaan}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty ainoastaan rikottaviksi}} loke forbarita kaj globale forbarita * {{uzanto2|Säännöt on tehty vain rikottaviksi}} loke forbarita * {{uzanto2|Siistiä on ilkivaltaa tehdä}} loke forbarita * {{uzanto2|Suomalainen nettihäirikkö}} loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por ĉiam, * [[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.103.191]] loke forbarita per Tlustulimo en oktobro 2022 por unu jaro, forbaro en jaulio 2023 plilongigita je 3 jaroj per ThomasPusch, * {{uzanto2|Jaakkoil}} loke forbarita en junio 2022 por duonjaro, en januaro 2023 por ĉiam, nun globale forbarita * {{uzanto2|Outo suomalaisukko}} globale forbarita * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä erektoituu}} loke forbarita kaj globale forbarita (je nekutima maniero) * {{uzanto2|Neekerin jättikyrpä kovettuu}} globale forbarita (je nekutima maniero) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.3.123]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 6-an de decembro * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16]]) multaj redaktoj ekde 2022-12-24, sed mi nur trovis subjektivajn redaktojn, nenion kio estus vandalaĵo. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.199.126]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.0.0/16]]) 2023-01-14 Moldur forigis la anonimajn redaktojn en [[Svedlingvaj finnlandanoj]], kiujn li juĝas neadekvataj: ip-adreso forbarita je 2023-01-23 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.203.157]] eowikt svwikt. Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.235.148]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: trudis ĝene en persona diskutpaĝo je 2022-10-29, post pli ol 20 ĝenaj trudoj de sama diskutpaĝo per aliaj vojoj ene de nur 5 tagoj * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.243.252]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.245.114]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.247.245]] simile... * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.75.182]] loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de januaro 2023 ** ([[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.0.0/16]]) loke forbarita (komence de 2023 porĉiam, ekde julio 2023 por por 3 jaroj): Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro plus restarigo de antaŭe forigita persona paĝo la 14-an de januaro (jam estis forbarita unu monaton en en aprilo-majo 2022) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/86.115.107.127]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 13-an de januaro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.131.204]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 2-an de decembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.135.235]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.167.234]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 28-an de oktobro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.19.205]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 3-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.35.187]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 29-an de oktobro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.69.158]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 26-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.160.244]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 27-an de novembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.162.212]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.230]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 11-an de decembro * [[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72]] loke forbarita: 2023 01 21: Ĉi tie en multaj paĝoj vandalis en 2010, estis unutage forbarita, sed en aliaj anonimaj kontoj plue miskondutis, tial la forbaro estu daŭra. * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.224.216]] loke forbarita: Misuzo de pluraj salutnomoj: Kaj trudis ĝene almenaŭ en persona diskutpaĝo la 4-an de novembro 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/217.140.204.247]] eowikt * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F]] loke forbarita * [[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:688:AD22:119D:7BBD:A026:838A]] loke forbarita. Estis kelkaj redaktoj, almenaŭ la 2-an de decembro 2022 la anonimulo vandale stultumis en la paĝo [[Risto Ahti]]. Aldone al ĉiuj aliaj mispaŝoj en aliaj kontoj tio sufiĉas por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :: Pruvoj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice_Leskinen&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:Taylor_49&action=history] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:Deviga_instruo_de_sveda_lingvo_en_Finnlando&action=history] :: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 22:47, 3 dec. 2022 (UTC) ::: Ĉasado daŭras ĉe aliaj vikioj [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&action=history eowikt] kaj [https://sv.wiktionary.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:Taylor_49&action=history svwikt]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:05, 5 jan. 2023 (UTC) * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.61.224]] unuafoje je 2023-02-04, kvar aldonoj tiutage malfaritaj, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023.< [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:24, 4 feb. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Haistakaa!}} redaktoj lastfoje en 2014, nenio riproĉinda, tamen restis sub kontrolo [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 4 feb. 2023, [[:en:wikt:haistaa|problemhava uzantonomo]], forbarita el du vikioj, forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. ThomasPusch * La sama persono nun revenis kun nova uzantnomo [[Specialaĵo:Kontribuoj/Morsgrisar är vi allihopa]] (linio el sveda infankanto kiu signifas proksimume "ni ĉiuj estas panjoporketoj / dorlotitaj infanoj") kaj provas restarigi forprenitaĵojn. Ankoraŭ nenio evidente kontraŭregula - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] 5 feb. 2023, restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] * {{uzanto2|Morsgrisar är vi allihopa}} * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Räven raskar över isen}} 25 redaktoj ĉe vikivortaro, apenaŭ io riproĉinda [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=pakko&diff=prev&oldid=1170723 pakko] * {{uzanto2|Tuskan parahdus}} preskaŭ 1'000 redaktoj, specialaj vulgaraĵoj, forbarita el finna vikipedio kaj vikivortaro, globale forbarita + loke forbarita ekde la 2-a de majo 2023 * {{uzanto2|Ongelmallinen käyttäjä}} specialaj vulgaraĵoj, globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uimalampi}} globale forbarita * {{uzanto2|Kyrpää äkkiä ja perseeseen}} vulgara uzantonomo, sed ĝis nun nur unu redakto senkulpa, kvankam ne speciale utila, de la 13-a de majo 2023, globale forbarita * {{uzanto2|Jyväskylämies}} globale forbarita + loke forbarita * {{uzanto2|Uusi nimimerkki}} rasismaj vulgaraĵoj + provokaĵoj sur la uzantopaĝo 2023-6-3, forbarita de [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 2023-6-4, nun ankaŭ globale forbarita * {{uzanto2|Taas uusi käyttäjä}} "denove nova uzanto" forbarita loke en la finna 2023-6-6 kaj sveda branĉoj 2023-6-7, globale 2023-6-11 * {{uzanto2|Strangulo89}} kreita 2023-06-25, forbarita el sveda vikipedio kaj sekve globale forbarita 2023-06-26 * {{uzanto2|Jaakko Iisakki Leinonen}} komencis per teksto "[[bazlernejo en Finnlando]]" kaj perdo de Karelio, forbarita en 3 vikioj - kreita je 2023-07-09, en 2023-07-13 aldonis idiotan vulgaran subtitolon ''Neekerin jättikyrpä erektoituu'' (La giganta koko/kaco de la Nigrulo ricevas erektiĝon) al sia prezentopaĝo (poste senspure forigita). Admono ke se la vulgaraĵo ne tuj malaperiĝas, plej laste post 12 horoj sekvos forbaro: malaperigita. Je 2023-07-15 sekvis loka forbaro, formale pro [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Yrj%C3%B6&diff=prev&oldid=8214834 la jena vandalado], sed estas multaj pliaj kazoj troveblaj inter la kontribuoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:23, 15 jul. 2023 (UTC) loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Työnnä kulli perseeseen HETI}} vulgara uzantonomo, [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto:Ty%C3%B6nn%C3%A4_kulli_perseeseen_HETI&oldid=8193441 ligo], loke forbarita + globale forbarita * {{uzanto2|Sekametsänkävijä}} kreita 2023-07-15, unua ago 19:43 h en eo.wiki kaj globale forbarita post malpli ol 24 horoj, je 2023-07-16 14:01 h. * {{uzanto2|93.106.14.86}} aktiva ekde 2023-07-16, nua ago en eo.wiki je 15:44 h. [ [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.14.0/24|kontribuoj2]] [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.0.0/16|kontribuoj3]] ] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Necesejo&diff=prev&oldid=8217406 jen]: 18.57 h Admono al li: enciklopedio ne estas por sengustaj ŝercoj. 01:13 h 2-a admono: Ankaŭ [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8217401 tiu redakto] estis plena sensencaĵo. Duonhoron poste Tria admono: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8217373 ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al finna maljunulo, kiu tekste montratas kun foto, do ĉiu povas vidi kiel aspektas la nazo, la barbo, la haroj ktp.] La mencio de kalveco, jam multegajn fojojn aldonata, kontraŭ protestoj de aliaj uzantoj, kiuj plene ignoriĝis kaj parte estis la kaŭzo de forbaro de uzantokontoj por ĉiam, jam estis multfoje. Tiom obsede ĉiam reveni al sama infaneca stultumado signas psikan nekapablon kunlabori kun aliaj. Ankoraŭ unu admono kaj li estos barita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16 jul. 2023 -- Lasta admono estas, simple hazarde nur nun trovita, sed la sinsekvo de trovoj tute ne rilatas: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8217370 ankaŭ tie ripeta aldono de obseda informo "Li estas kalva" al alia finna maljunulo] - Ne eblos diri ke li ne sciis pri tio ke ne eblas kaŝ-enigi tian frazon en tekstojn kiu evidente amuzas la kulpulon kaj nervas ĉiujn aliajn uzantojn. Do forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:04, 17 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|217.140.207.97}} forbarita en oktobro 2022 por daŭro de 1 jaro per Tlustulimu, plilongigita al daŭro de ankoraŭ 3 jaroj, por ke ĉiuj IP-kontoj havu saman forbarodaŭron, je 17 jul. 2023 per ThomasPusch ==== <font color=green>Restis sub kontrolo kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, en bloko por tri jaroj:</font> ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.13.133]], 6 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.21.225]], 13 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.33.61]], 2 jun. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.34.83]], 23 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.36.127]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.82]], 19 nov. 2021 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.65.94]], 18 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.71]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.97.96]], 25 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.100.79]], 24 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.94]], 8 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.229.250]], 2 jun 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.234]], 12 maj. 2023 ==== Restis sub kontrolo same kaj forbariĝis bloke la 17-an de julio 2023, kontrolite neniu malbonaĵo tie, sed sendube sama gantopupo ==== * [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.51.157]], 4 maj. 2022 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.6.80]], 30 maj. 2023 * [[Specialaĵo:Kontribuoj/93.106.145.68]], 26 nov. 2021 :: {{farite}} ĉiuj forbaritaj loke, multaj ankaŭ globale 2023-07-17 * {{uzanto2|176.72.33.32}} 2023-07-18 -- 5 redaktoj, malfarataj pro redaktaj konsideroj, nenio malbona, sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.32.65}} 2023-07-18 angla vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|217.140.207.97}} 2023-07-18 angla vikipedio -- 3-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|93.106.5.93}} 2023-07-19 angla vikipedio -- 1-jara adresara forbaro ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 sveda vikipedio -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|176.72.36.56}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|193.210.167.106}} 2023-07-19 esperanta vikivortaro -- ĝis nun NUL redaktoj ĉi tie, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.229.106}} 2023-07-19 esperanta vikipedio - tiutage ŝajne nur pozitivaj redaktoj, poste nenio, sed sendube sama gantopupo: trijara forbaro * {{uzanto2|213.28.231.103}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8235795 vulgaraĵo] 2023-07-30 unua kaj lasta admono - samtage provita ankaŭ de alia anonima konto] tial trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj 2023-07-31 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|213.28.231.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Gubben_Noak&diff=prev&oldid=8235714 vulgaraĵo pylly = pugo] 2023-07-27, malfarita samtage -- [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8235507&oldid=8232068 vulgaraĵo] 2023-07-26, malfarita samtage 2023-07-30 unua kaj lasta admono, kunblokita en 07-31 pro la evidente de sama homo faritaj misredaktoj de 213.28.231.103 kaj 176.72.32.76 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.32.76}} ankaŭ tie vulgaraĵo pri la drinkkanto [[Gubben Noak]], mem malfarita post minuto je 2023 07 30, sed tamen, kaj tuj dua [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=prev&oldid=8243056 vulgaraĵo pri apartigilo de la persona nomo "Pentti"], ĵus provita ankaŭ de alia anonima konto, tial admono pri la unua miso ne ĝustatempis: blokita trijara forbaro pro ade ripetaj vulgaraĵoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 31 jul. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Jyväskylän mies}} kreita komence de 1 aŭg. 2023‎ (UTC) :Necesis tuj aldoni pri unu de plej unuaj redaktoj, en [[Laukaa]]: Estas iom infanece ĉe iu homo kiu ne estas gejo aparte aldoni inter krampoj "(ne gejo)". Se oni farus tion ĉe ĉiuj menciitaj homoj, kaj ĉe ĉiuj mencius ĉion kio ili '''ne''' estas, la enciklopedio tute rubiĝus, kaj ankaŭ la unufoja aldono sensenca jam estas malgranda rubo. Mi tial tuj devas admoni vin neniam fari ion tian sensencaĵon kiu kompreneble forturnas la atenton de homo kaj libro pri lagoj al la temo pri "gejeco", ĉar ankaŭ legante "ne gejo" la atenton kaptas la vorto "gejo". [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:33, 1 aŭg. 2023 (UTC), per voĉdono: sendube sama gantopupo, ĉiama forbaro :: La ulo obsedas pri interalie [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] kiel evidentiĝas el multaj vulgaraj kaj insultaj redaktoj [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pentti&diff=8243056&oldid=8243055 ekzemplo]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:45, 1 aŭg. 2023 (UTC) :::Forbarita porĉiam [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 2 aug. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Humoristi89}} e-lingva konto ne registrita, ne eblas vidi kontribuojn aŭ forbari. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) * [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Anv%C3%A4ndardiskussion:46.132.19.219&action=history du IP-adresoj samtempe] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Peter_Rumpa&action=history vulgaraĵoj en la sveda vikipedio, pruvo ke Humoristi89 = Nenoniel] *: Temas pri {{uzanto2|46.132.19.219}} kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} *:Menciiĝis ankoraŭ tekstoj [[Jakob Stenius senior]] kaj [[Jakob Stenius junior]], forigitaj de kani, ambaŭ de 46.132.19.219 kaj enhave konfuzaj. {{uzanto2|46.132.19.219}} laŭ mi estas Nenoniel, forbarita por jaro, kaj {{uzanto2|94.234.35.205}} esperantlingve ĝis nun tute nenion faris, tio ne sufiĉus por forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:12, 8 sep. 2023 (UTC) ==== Post decido bloke tuj forigi ĉiujn novajn kontojn kaj IP-adresojn (vidu sube la ĉapitron "Forbaroj pro suspektoj...") ==== * {{uzanto2|176.72.32.58}} kreita je 2023-03-23, 12:30 UTC, forigita 13:50 UTC:trijara forbaro --TP * {{uzanto2|176.72.73.26}} kreita je 2023-08-05 16:09, trovita de mi kaj tuj forigita nur la 2023-08-06 16:54, post pli ol 24 horoj, ĉar principe mi jam estas en vikipaŭzo de somera ferio kaj nur hazarde sukcesis ankoraŭfoje ensaluti. Dum tiu tago la konata kolego jam sukcesis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Fritz_Haber&diff=prev&oldid=8254621 vandali]. Do forbarita, ĉar temas pri anonima IP-adreso, kiu teorie iam estonte ankaŭ uzeblos de alia uzanto, nur dum tri jaroj. Multajn ekverkaĵojn mi komplete forigis, ili listiĝas nur en la protokolo de forigitaj tekstoj. {{re|LiMr|Tlustulimu|RG72|Kani|Moldur}} Dum mi estas for, mi petas vin aparte atente sekvi la dedukton de eblaj problemaj uzantoj - ĉar, ju pli rapide oni trovas ilin, des malpli da rubo estas por forigi poste. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:05, 6 aŭg. 2023 (UTC) * {{uzanto2|Työnnä jorma perseeseen HETI}} kreita je 2023-08-06, faris nur unu redakteton, 10 minutojn post kiam la ĵus forbarita anonimulo 176.72.73.26 kreis ĝin, sed la finnlingva uzantonomo mem ("Ŝovu Jormon en la pugon TUJ") estas vulgara kaj sensence provoka. Tiuj du observoj sufiĉas al mi havi sufiĉan suspekton ke temas pri la sama finna provokanto kiu ankaŭ kreis la anoniman konton 176.72.73.26. Do forbarita, kaj ĉar kun salutonomo, por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:21, 6 aŭg. 2023 (UTC) globale forbarita * {{uzanto2|176.72.32.111}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8258030&oldid=6481603 pruvo per kalvuloj] *: Mi klopodos, kara, sed mi mem estas superŝarĝita nun je diversaj taskoj laboraj kaj familiaj. Sed mi klopodos. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:42, 7 aŭg. 2023 (UTC) *::forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.69.176}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Kimmo_Sasi&diff=prev&oldid=8258353 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.80.94}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Osmo&diff=8260266&oldid=8258042 pruvo per kalvuloj] *:forbarita por 3 jaroj en aŭgusto 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.89.97}} *: Forta suspekto ke estas la forbarito, kaj idiotaĵoj kiel aldono de [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=SF&diff=prev&oldid=8261184 finn/svedlingvaĵo sepalus falskaa] al paĝo [[SF]] - la nacilingvaĵo "sepalus" havas la signifon pantalona malfermilo (Q494640) kaj aldoni finn/svedlingvan vorton "falsa pantalona malfermilo" absolute nenion aldonas al esperanta listo pri [[SF]]: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.96.1}} *: Iuj sencaj aldonoj, kaj idiota stultumado pri la temo "necesejo". Forta suspekto ke estas la forbarito: forbarita por jaro en septembro 2023 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.0.0/16}} forbarita por jaro en septembro 2023 (jam en forbaro de aprilo 2022 klaris ke la konto apartenis al "la problema Nenoniel") [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * Atentu, jen nova gantopupo: {{uzanto2|213.28.230.122}} - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:06, 11 aŭg. 2023 (UTC) *: Eble jes. Mi proponas atendi kun forbaro ĝis la fakto estos pruvita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:21, 7 sep. 2023 (UTC) *::Mi havas fortan suspekton ke temas pri la forbarito. Plej eta aldona suspekto sufiĉu por forbaro de jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.165.206}} *:Eble jen nova gantopupo de la sama uzanto? - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:30, 7 sep. 2023 (UTC) *:kaj same {{uzanto2|193.210.166.123}} (nur unu redakto en majo 2023) *::Supozeble estas la forbarito, sed kun nur po unu redakto la pruvo ankoraŭ ne 100procentas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:21, 8 sep. 2023 (UTC) *:::Denove iu anonima uzanto same obsede fasciniĝas pri la temo kalveco samkiel tion faris la malnova uzanto, pro diversaj misfaroj longtempe forbarita el vikipedio, kaj same estu ĉiuj anonimaj kontoj, kiam ili montras fasciniĝon pri la samaj specifaj temoj kiel la forbarito. Tio kaj la aliaj kontribuoj de [[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.242|46.132.65.242]] sufiĉas por suspekto ke temas pri la forbarito, kaj la anonima konto do forbariĝos kiel ĉiuj antaŭaj. Bedaŭrinde. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:35, 10 sep. 2023 (UTC) * {{uzanto2|46.132.65.242}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Tuomari_Nurmio&diff=prev&oldid=8331201 kalvuloj] trijara forbaro * {{uzanto2|46.132.65.0/24}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.0.0/16}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|193.210.193.195}} Vulgaraĵoj kaj insultoj [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.193.195 ĉe la vikivortaro] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Protokolo?type=&user=&page=Sahtivaari&wpdate=&tagfilter=&subtype=&wpFormIdentifier=logeventslist] forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.72.214}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23, la IP-homo ankoraŭ en novembro 23 kontaktas min nerekte tra alilingvaj diskutpaĝoj, kie ne estas forbaro. TP * {{uzanto2|176.72.99.74}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|46.132.66.255}} forbarita por unu jaro je 2023-09-23 * {{uzanto2|Fia ulo}} forbarita por tri jaroj je 2023-09-26: ĉiuj tri paĝoj, kiuj sukcesis redaktiĝi en la du horoj ekde kiam oni rimarkis lin, estas kontrolitaj TP (neniu nova redakto riprocxinda, tamen pruvite konata forbarito [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=8358602&oldid=8353828] [https://sv.wikipedia.org/w/index.php?title=Juice&diff=prev&oldid=53963601]) * {{uzanto2|193.210.194.104}} forbarita por unu jaro je 2023-10-02 15:40 UTC - la redaktoj faritaj ĝis mi malkovris la novan konton ankoraŭ ne estas kontrolitaj. TP [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto:ThomasPusch&diff=prev&oldid=8364862 insulta redakto] * {{uzanto2|213.28.228.235}} mem anoncis sin en diskutpaĝo de administranto, je 2023-11-25, jam 22 redaktoj devas esti malfarataj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:37, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|176.72.76.56}} konto jam uzita en junio 2023, sed iel forgesiĝis forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:48, 25 nov. 2023 (UTC) * {{uzanto2|193.210.163.111}} Jen plia anonima konto, kiu skribas pri [[Juice Leskinen]] kaj aliaj finnlandaj temoj. [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 2023-12-09 * {{uzanto2|193.210.194.114}} hodiaŭ daŭrigis antaŭajn (mis)agojn. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:09, 3 apr. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.194.120}} kaj {{uzanto2|193.210.204.73}} Jen pliaj anonimaj gantopupoj, kiuj ĵus kreis kelkajn artikolojn, denove rilatantaj al certa nordeŭropa lando. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:28, 17 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}} ŝajnas esti plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 20:13, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.235}}, nur uzita la 21-an de aprilo, estis plia gantopupo en la antaŭe menciita IP-aro, tiam oni ne rimarkis ĝin, sed tamen necesas forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:40, 29 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.70}}, uzita dum 14 horoj antaŭ mem-anonco en diskutpaĝo de administranto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:09, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi reviziis ĉiujn paĝojn, kiujn tuŝis la anonimulo de tiu IP-adreso. Ĉio estas en ordo krom laŭ mi foriginda, malkvalita paĝo [[Markku-liitto]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:52, 31 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.203.230}}, uzita dum ses horoj la 13-an kaj 14-an de januaro 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.192.244}}, uzita nur iom pli ol horon, la 1-an de marto 2024, nur nun malkovrita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:30, 30 maj. 2024 (UTC) :Kaj kiel ni traktu la redaktojn de la IPuloj? [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:20, 30 maj. 2024 (UTC) ::Mi nur nun rimarkis la demandon, sed jam respondis [[#Protekti artikolojn|sube]] al Moldur. Iuj redaktoj estas valoraj, kvankam kontraŭregule faritaj. Laŭ mi damaĝus forĵeti ĉion, pro principo de puno, ĉar tio malriĉigus niajn paĝojn: sed klare ke se ne forĵeti ĉion, necesas rapide administrante kontroli ĉiujn redaktojn, kaj tio kostas tempon. Mi hodiaŭ matene trovis la novajn tekstojn [[Ilmari Soisalon-Soininen|Soisalon]], [[Pekka Simojoki|Simojoki]] kaj [[Risto Kaskilahti|Kaskilahti]], poluris kaj reviziis ilin: ilin forĵeti pro principo estus domaĝe. Kaj ankaŭ estas aliaj senkulpaj aldonaĵoj, kiel "la urbo situas borde de la lago [[lago|lagonomo]]", kiuj sendube ĝustas, kaj forigi ilin pro principo kaj poste realdoni la frazon per senkrima nefinna esperantista administranto estus malŝparo de tempo. ::Sed la paĝon [[Markku-liitto]] mi opinias malkvalita, ĝin mi proponas forigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:26, 30 maj. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.202.84}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:10, 3 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|193.210.196.231}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:50, 4 jun. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Nuolen klitorista}} jam forbarita en sina hejma finna vikipedio kaj globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 23:41, 10 nov. 2024 (UTC) * {{uzanto2|Flintisgubbe}} jam globale forbarita. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * '''!!!''' {{uzanto2|Xyhgf}} Finnlinvga uzanto kun "sensenca" uzantonomo. Tamen mi nuntempe '''malsubtenas''' iun forbaron pro foresto de malbonaj redaktoj, kaj foresto de pruvo ke temus pri "LTA Pakkoruotsi". Vikipedio estas retejo kiun ĉiuj rakjtas redakti, ecx finnlingvuloj. [[:m:Special:CentralAuth/Xyhgf]]. Tamen indus foje rekontroli la aktivecon de ĉi tiu konto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:16, 27 mar. 2025 (UTC) * Tri kontoj: ** {{uzanto2|Urpola}} nova [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] globale forbarita 2026-03-17 post preskaŭ 1'000 kontribuoj ** {{uzanto2|Urpola22}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto ** {{uzanto2|Urpolaakso}} malnova, nenie forbarita, eble forgesita pasvorto *: Skemo de redaktado tre forte subtenas eblon ke temas pri "LTA Pakkoruotsi". [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:52, 11 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|~2025-28110-65}} kontribuoj de 15 ĝis 24 okt. 2025, suspekto ke povus temi pri la forbarito, sed ĝis nun ne trovita iu kontraŭregula redakto, kaj ne plu uzita ekde 24 okt. 2025. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:33, 31 dec. 2025 (UTC) * {{uzanto2|Oksettava örvelö}} sendube sama ulo, vulgara uzantonomo (= "vomiga ulaĉo"), forbarita en du vikioj * {{uzanto2|~2026-20388-18}} sendube sama ulo * {{uzanto2|Penttihirv}} evidente sama ulo, neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] * {{uzanto2|Näin on näreet}} globale forbarita, loke forbarita en totale 4 vikioj, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=9354531 pruvo]), stranga sed akceptebla nomo ({{l-fi|Näin on näreet}} = Jen kiel estas, "nerdoj"/stranguloj/kulo), forbarita cxi tie 2026-08-31 * {{uzanto2|Yrjöpussi}} (="vomsako") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, redaktoj ne estis * {{uzanto2|Yrjöän}} (="mi vomas") globale forbarita, paĝo kaj diskutpaĝo ŝlositaj senfine, por malebligi misuzon aŭ iaman reuziĝon, ĉiuj uzantonomoj en redaktoj kaŝitaj * {{uzanto2|Yrjö yrjöää Pikku-Yrjön ulos}} globale forbarita, forbarita en unu vikio, evidente sama ulo ([https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vomado&action=history pruvo]) * {{uzanto2|~2026-50835-38}} * {{uzanto2|Yrjö valuu paidalle}} (="Yrjö gutetas sur sian ĉemizon") * {{uzanto2|Metsän polku}} (="arbara vojo") (forbarita en du vikioj, komence aktiva en esperanta vikivortaro) {{u|ThomasPusch}} - Bonvolu '''tuj kaj komplete forbari''' {{u|~2026-50835-38}}, la novan gantopupon de "Nenoniel". Li plene ignoras sian forbaritecon kaj revenas tute senĝene kun nova IP-adreso. En tiu redakto [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Mustardo_de_Turku&diff=prev&oldid=9479280] li eĉ ripetas la ekzakte saman fifaron kiu meritigis al li la ĵusan forbaron: alvokis en la redakto-resumo rekte al [[Uzanto:Taylor 49]] malgraŭ ties eksplicita postulo ne fari tion. Necesas tuj kaj komplete forbari lin, inkluzive '''ĉiujn''' liajn gantopupojn. Memoru ke la forbaro validas por tiu konkreta persono, ne nur por unu specifa konto. '''Ĉiu''' ajn konto de la sama homo estu forbarita, ankaŭ tiaj kontoj ĉe kiuj hazarde ne aperas misfaroj. - Antaŭdankon! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 06:59, 31 aŭg. 2026 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi nur nun rimarkis, ke la malnova konatulo fakte bombadis mian diskutpaĝon per etaj notoj... Kredu min aŭ ne, sed mi, se mi volas aŭ devas progresi en iu tema redaktado sukcesas plene ignori notojn de finnaj anonimaj kontoj en mia diskutpaĝo. Ĉar alikaze mi venas al la komputilo por ion fari kaj finas la tagon nur okupiĝinte pri finnaj temoj kaj redaktoj kaj fine forbaro. Sed vi pravas, forbari la homon tuj post kiam li volas kapti mian atenton, negrave ke li ne per tiu ĵusa kanalo faris iun mistajpon, iom plirapidigas la procedon. La nuna anonima konto estos tuj forbarita, kaj mi penos tion fari ankaŭ estonte, sed mi ne sukcesos patroli la liston de lastaj redaktoj, aparte en la sekva semajno ne, kiam mi ses tagojn estos sen retkonekto. Do mi, aŭ iu alia de la 10 administrantoj, bezonos atentigon ke io misa redakto aperis, krom ke mi aŭ iu alia admin' hazarde vidis tion mem. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:27, 29 sep. 2026 (UTC) ::Cetere, mi ĵus trovis ankoraŭ tute vandalan misredakton en la paĝo [[Diskuto:Jorma Kinnunen|Jorma Kinnunen]] (je 15:05, 25 jul. 2023). Tiun mi forbalaos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:39, 29 sep. 2026 (UTC) :::Kaj krom anonimajn kontojn, kies forbarojn eblos sekvi en la protokolo pri forbaroj, mi jen ankoraŭ trovis salutnomon Yrjö valuu paidalle (Yrjö gutetas sur sian ĉemizon), novfarita je 12 aŭg. 2026 kaj ĝis nun nur tiam uzita. Ankaŭ forbarita. Teknike kolegoj argumentas, ke anonimajn kontojn oni nur forbaru por daŭro de jaro, dum salutnomojn oni povas forbari eterne. Kialo estas, ke la forbaro de anonimaj kontoj povus ĝeni tute nerilatajn, senkulpajn anonimulojn. Tamen mi, kiam mi estis tre nervita en somero 2023, forbaris plurajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de 3 jaroj... Sed, tiuj tri jaroj pasis en somero 2026. Provizore mi forbaros novajn kanalojn de anonimuloj por daŭro de jaro, sed ni povas pripensi ĉu altigi la forbarojn ree al 3 jaroj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:05, 29 sep. 2026 (UTC) ::::Koran dankon! - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:26, 30 sep. 2026 (UTC) ::::: Portempa konto ĉiam eksvalidiĝas post maksimume tri monatoj. Forbaro de portempa konto por pli ol tri monatoj rekte sensencas. Forbaro de IP-adreso por pli longa tempo daŭre utilas (sed tro longa forbaro trafas senkulpulojn). [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:18, 30 sep. 2026 (UTC) :::::: Klare. Ĉi tie laŭ mia impreso ĉiam temis pri forbaroj de IP-adreso, ĉu? Mi tute konscias ke tro longa forbaro teorie povas trafi senkulpulojn (mi ne scias laŭ kiuj kriterioj atribuiĝas IP-adresoj, eble nur temos pri aliaj esperantistoj el urbo Jyvälskylä, aŭ el certa telefonreto de Finnlando), sed ĉiukaze tiuj senkulpuloj ĉiam havas la eblecon ene de malpli ol minuto krei al si salutnomon (ankaŭ se forbaro de IP-adreso nur ekvalidis antaŭ 10 minutoj), kaj se ili redaktas senkulpe, ili neniam ajn havos problemon... Simple necesos observi ĉu la tre multaj el Finnlando en somero 2023 forbaritaj IP-adresoj, kiuj ĉiuj ekde somero 2026 denove uzeblas, en kazo de nunaj forbaroj estos pli multaj ol neniam antaŭe forbaritaj IP-adresoj en kazo de nunaj forbaroj. Se ĉar ĉiukaze nur estas tri eblecoj forbari iun ajn konton de pli ol 6 monatoj - nomo je jaro, 3 jaroj aŭ eterne - mi dirus ke por forbaro de anonimulaj IP-adresoj daŭro de 3 jaroj estos la absoluta plejmulto. Salutnomojn facile eblas forbari eterne. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 5 okt. 2026 (UTC) :Antaŭ tri tagoj nova salutnomo aperis: [[Uzanto:Metsän polku|Metsän polku]]. Mi antaŭhieraŭ ankoraŭ ne rimarkis ĝin, kaj hieraŭ tute ne estis en vikipedio. Hodiaŭ li metis noton al mia diskutpaĝo kaj donis al mi okazon noti al li: ''«Vi daŭre estas forbarita. Estis tempo kiam viaj kontoj estis dumtempe toleritaj kaj ne tuj forbaritaj, nur kiam vi eksplicite malobeis al reguloj, sed ĉar ankoraŭ en septembro 2026 troveblis antaŭaj ofendaĉaj obcenaĵoj de vi, kaj krome en tre multaj salutaj kaj anonimaj kontoj vi post kelkaj tagoj aŭ monatoj misagis, nun finiĝis la tempo de dumtempa tolero. Mi estas premata de aliaj homoj tiel fari, kaj ankaŭ mem konvinkiĝas ke via forbaro ne rajtas frakasi la funkcion de la tuta projekto kaj devas funkcii kun limigita energio. Tial tiu ĉi kaj estontaj salutaj kaj anonimaj kontoj estos forbaritaj sen prokrasto - ankaŭ se vi ne anoncas vin en mia diskutpaĝo, kaj laŭplane ankaŭ se mi foje ferios tri semajnojn, ĉar estas naŭ aliaj administrantoj, kiuj povas same forbari. Mi bedaŭras tiun pliseveriĝon, ĉar dumtempe vi ankaŭ bone kontribuis, sed tiu branĉo de vikipedio sume pli bone funkcias sen vi.»'' [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:46, 5 okt. 2026 (UTC) :: {{re|Kani|Stefangrotz|Taylor 49|Moldur|Arbarulo|Sj1mor}} Mi petas vin atenti kunhelpi pli rapide forigi salutajn kaj anonimajn kontojn de la uzanto, ankaŭ se mi foje ne estas aktiva en Vikipedio (kaj ankaŭ se mi aktivas, mi ne vidas ĉion). La aliaj naŭ administrantoj povas fari forbarojn tuj, sed aliaj povas simple rigardi kiu admibnistranto ĵus aktivas kaj povas atentigi lin per ŝablono {{ŝ|re}} aŭ per rekta noto sur la diskutpaĝo. Ne necesas argumenti, tion mi ĵus supre faris, sed sufiĉas dum la forbaro klaki la kialon "misuzis plurajn salutnomojn" kaj jen ĉio. Mi ekzemple ekde matene de la 6-a ĝis vespero de la 10-a de oktobro estos for sen retkonekto, kaj ankaŭ dum la 11-a de oktobro estos survoje. Do necesas kolektive dividi la observon kaj agadon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:17, 5 okt. 2026 (UTC) == Tre multaj malfaroj == Saluton. Mi ĵus vidis, ke sufiĉe multe da redaktoj de {{uzanto2|Dironto56}} devis esti malfarataj. Supozeble la uzanto havas kelkfoje alian rilaton al nia lingvo ol la ĉitiea majoritato. Ĉu tio estas nur mia impreso? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:37, 27 apr. 2022 (UTC) :Plejparte neutilaj, kelkfoje eĉ malutilaj. Iomete strange... - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:24, 27 apr. 2022 (UTC) ::La lasta redakto estis de decembro 2022. Ŝajne la entuziasmo iom forvelkis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:28, 3 jun. 2023 (UTC) == Rusa IPulo == Saluton. Mi ĵus malfaris ĉiujn redaktojn de {{uzanto2|178.141.223.78}} parte manke de neŭtraleco parte manke de fontoj resp. referencoj. Kiel ni traktu plu la uzanton? - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:10, 28 apr. 2022 (UTC) :Jam antaŭ kelkaj tagoj simila IPulo {{uzanto2|178.141.20.224}} fuŝis simile kelkajn artikolojn, parte eĉ la samajn kiel hodiaŭ. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:34, 28 apr. 2022 (UTC) ::Ili provas atribui militkrimojn al Ukrainio, kaj malatribui ilin al Rusio; ne aldonas fontindikojn, eĉ forigas ilin. Do unuflanke por-rusia propagando, nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:13, 30 apr. 2022 (UTC) :::Jen denove nekonvenaj redaktoj de {{uzanto2|178.141.53.12}}. Do, kion fari? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 09:20, 30 maj. 2022 (UTC) ::::Jen aĉa kalumnia propagando, kiu senbaze asertas ke ukrainaj regantoj estus "naziaj", kaj aliaj falsaĵoj. Nepre forigenda. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:43, 30 maj. 2022 (UTC) :::::Mi ĵus kaŝis la versiojn de la IPuloj en [[Mariupolo]], [[Ukrainio]] kaj [[Donecka baseno]], por malhelpi reaperigon. Ĉu eble plia artikolo enhavas ion tian? --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:54, 30 maj. 2022 (UTC) ::::::Vidu redaktojn de la unuaj du supre menciitaj IPuloj. Iuj estas ankoraŭ nekaŝitaj en la artikola historio. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 17:52, 30 maj. 2022 (UTC) Mi forbaris ĉiujn tri adresojn por unu monato pro malneŭtrala vidpunkto kaj neenciklopedia stilo. La enciklopedio ne estas loko por propagando. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:32, 31 maj. 2022 (UTC) :Dankon, RG72. Espereble la IPulo ne reaperos por denove fari siajn falsaĵojn. Alikaze ni ja devus forbari tutan IP-blokon. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 11:24, 31 maj. 2022 (UTC) ::Ne dankinde. Tiukaze mi petos vin fari tion, ĉar blokado de blokoj estas iom tro por mi kiel humanitario. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:47, 31 maj. 2022 (UTC) :::La homo ne revenis post la 28-a de aprilo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Nordinramzi22 == Saluton. Mi malfaris ŝanĝon de la ĉisekve menciita uzanto, kiu en la norvega Vikipedio eĉ jam estis forbarita. {{problemulo|Nordinramzi22}}. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:38, 29 maj. 2022 (UTC) :La homo ne revenis post la 29-a de majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Sufiĉe ĝena IPulo == Jen denove IPulo {{problemulo| 178.197.204.0}} fivortumis en la diskutopaĝo de alia uzanto. Mi jam kaŝis la fivortan version kaj forbaris la uzanton por unu semajno. Se li revenos poste, ni plilongigu la forbaron. - Amike --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 14:14, 30 maj. 2022 (UTC) :Unu semajno vere mallongas, sed la homo ne revenis post majo 2022. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:42, 30 jul. 2023 (UTC) == Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi == Jen supozeble nova gantopupo de {{uzanto2|Nenoniel}}: {{problemulo|Wikipedian säännöt on tehty rikottaviksi}}, kies uzantonomo laŭ la gugla tradukilo signifas "La reguloj de Vikipedio estas malobservitaj". Do, li nenion lernis el la forbaroj. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 08:01, 1 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Uzanto:Regno di Arendelle == Jen pli uzanto, kies redaktoj supozeble ne celas krei enciklopedion. Temas pri {{problemulo|Regno di Arendelle}}, eĉ jam forbarita en unu Vikipedio. --[[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 16:53, 2 jun. 2022 (UTC) :Neniu redakto ekde oktobro 2022, kaj la lastaj redaktetoj ŝajnis provoj kontribui al enciklopedio, kvankam eble ne tre lertaj. Unu subpaĝo de lia propra prezentopaĝo dubindas kaj plene neenciklopedias. Temas nur pri vira kaj virina nomoj kaj granda koro inter ili. Tio estas nivelo de skribaĵoj sur paperetoj en elementa lernejo. Sed se neniu protestas, la "subpaĝo" tiom malgravas ke eĉ ne valoras la energio forigi ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:02, 27 jan. 2023 (UTC) == Uzanto:Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin == Jen plia sufiĉe superflua gantopupo de jam konata ulo. {{problemulo|Reguloj ekzistas nur por ke oni rompu ilin}} [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 07:04, 18 jun. 2022 (UTC) :{{farita}} blokita por ĉiam ekde la 10-a de oktobro 2022 per Tlustulimu -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Nova konto == Bonvolu noti jenan "novan" kontribuanton: https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:404:F5F6:C0C7:D476:3FAC:B76F Klare videble nova konto de malnove konata forbarito. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 12:57, 10 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por ĉiam nur ekde la 21-a de januaro 2023 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == Plia fuŝulo == [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2405:9800:BA00:64A9:D87D:CFDE:53A3:2961 jen]. Indas bloki la ulon. Mi jam malfaris la stultaĵojn. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 10:16, 19 nov. 2022 (UTC) {{farita}} blokita por unu jaro ekde la 23-a de novembro 2022 -- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] == uzanto:Vagantedaestepe == {{problemulo|Vagantedaestepe}} Anstataŭigis tute malsamajn artikolojn ([[Marseille-Blancarde (stacidomo)]], [[Nederlanda aŭtovojo 4]], [[abia lingvo]], [[-440]] ktp.) per unusola, sen kunteksto sensenca tekstobloko, do fakte vandale detruis la paĝojn, ĝis nun nur la 18-an de julio 2023. Tio konsiderendas agresa ago. Mi blokas lin por daŭro de unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:52, 28 jul. 2023 (UTC) : Pura vandalkonto. 3 vandalaj agoj ĉe alia vikio. Neniu utila redakto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 11:25, 29 jul. 2023 (UTC) :: Se io ajn misa aldoniĝos post jaro, mi pretos (kaj subtenos) tiam reage bloki la konton eterne - tion fari post nur unu vandalado, estus nekutime, konsiderante ke la fuŝoj de la 18-a de julio 2023 estis ĉiam sama detruo, simple ripetita en pluraj paĝoj tuj sinsekve, du kalkuleblas unu granda vandalado. Sed se io ajn aldoniĝos post jaro, ne estu hezito bloki la homon por ĉiam. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:37, 30 jul. 2023 (UTC) == Edukkk676 == {{problemulo|Edukkk676}} Enigis lingve fuŝajn teksterojn, precipe pri du televidaj kanaloj de Finnlando, en januaro kaj februaro 2023. ThomasGuibal admonis la homon komence de januaro angle, ne kontribui ĝis kiam la uzanto povus skribi gramatike ĝustajn frazojn, ne proponis tuj forbaron, kaj post februaro ne venis pluaj (fuŝaj) kontribuoj. Tamen la konto, daŭre neforbarita, konsiderendas problema. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:17, 2 aŭg. 2023 (UTC) : La konto ne redaktis dum 6 monatoj. Laŭ mi problemo aŭ danĝero forestas, kaj neniu forbaro indas. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:35, 2 aŭg. 2023 (UTC) == Forbaroj pro suspektoj ke iu nova konto estas uzata per malnova forbarito == {{re|Tlustulimu|LiMr|RG72|kani|Taylor 49|Moldur|Sj1mor}} (nur arbitre elektante iujn el la nun aparte aktivaj uzantoj): Mi scias ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito. Sed mi rimarkas ke mi hezitas fari tion sole, sentante ke tio estas ago iom diktatora. Tial mi preferas havi eblecon kolekti iujn pliajn voĉdonojn antaŭ tia etike problema ago. Mi ĉiam ĝis nun en nova konto admonis homon se io aspektis al mi dubinda, kaj nur post malrespekto de tiu admono je dua paŝo forbaris la konton pro vandalado, kaj ne uzis por forbaro la argumenton "tiu konto prilaboras samajn temojn kiel malnova forbarito, do mi suspektas ke povas esti la sama homo kaj tuj forbaras la konton por ĉiam". Konkrete mi hezitas pri porĉiama forbaro de la konto [[uzanto:Jyväskylän mies]], kiu faris unu stultetan redakton, pri kiu mi nur admonis lin, kaj poste ĝis nun ne plu misagis, sed komparante la temojn kun antaŭaj forbaritoj tamen fortiĝas suspekto ke temas pri malnova forbarito. Taylor 49 pledas pri {{por|tuja porĉiama forbaro}}, ankaŭ se ne konkrete de tiu konto faratos iuj pliaj misoj, kaj mi {{por|pretos}} je tio, se ankoraŭ unu plia uzanto voĉdonos por tio. Se simple iu tria uzanto metas <nowiki>{{por}}</nowiki>-noton, la konto estos forbarita (vidu, se vi volas, noton pri la nova konto pli supre de tiu ĉi paĝo). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:01, 2 aŭg. 2023 (UTC) :Komento: Por ke forbaro havu sencon, necesas ke ĝi celu al konkreta persono, ne nur unusola konto. Kiam estas klare ke sama, jam forbarita persono aperas kun nova konto, tiam ne necesas nova diskuto, sed la forbaro konsekvence validu tute same por la persono ankaŭ sub la nova konto. - En tiu ĉi kazo la konata persono eĉ ne provas ŝajnigi esti iu alia - li sub la nova konto eĉ indikis sian retpoŝtan adreson kun la propra nomo. Li daŭrigas, kun ĉiam novaj kontoj, la saman misagadon pri kiu li jam multfoje estis admonita, ekz-e novaj artikoloj sen referencoj, sen vikiigo, sen intervikiaj ligoj, sen kategorioj, kun lingvaj eraroj kaj dubindaj faktoasertoj, malfacile ekzameneblaj. Do, mi voĉdonas klare {{por}} plua forbaro de li ankaŭ sub tiu nova konto, kaj malfaro de ajnaj redaktoj faritaj de li, sub ajna konto aŭ IP-numero. - Dankon por via engaĝiĝo! Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 15:47, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - vere ne estas decido de solulo. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:06, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Estas kvar voĉoj por forbaro de tiu kaj ĉiuj estontaj kontoj, ankaŭ se el tiuj kontoj ne fariĝis io misa, sed se oni kreas 300 kontojn ĉiujare kaj nur el triono el ili semas vulgaraĵojn kaj aliajn provokajn idiotaĵojn, tiam tio estas 100 misaj kontoj tro. Mi vere bedaŭras ke la homo ĉiam re-semas provokojn, ĉar krome li lastatempe ankaŭ faris utilajn kontribuojn - sed ĝustas ke la utilaj kontribuoj ne signifas ke tuj poste li re-provokas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:16, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::: {{kom}} > ke eblas sendiskute forbari novan konton se administranto havas plej etan suspekton ke la homo povas esti identa al antaŭa forbarito :::: Ne faru tion pro "plej eta suspekto", sed nur kiam la fakto estas pruvita. Ĉe "Jyväskylän mies", la obsedo pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Laukaa&diff=prev&oldid=8245149 Pentti Hirvonen], apud tuja reveno al via paĝo, plus finna uzantonomo, konstituas sufiĉe duran pruvon ke jes ja estas sama ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:29, 2 aŭg. 2023 (UTC) ::{{por}} forbaro - la aĉulo estas tiom stulta ke tiuj kiuj sekvis sian aĉan itineron facile povas certigi, ke iu ajn lia kontribuo estas vere de la koncernulo. Li neniam klopodos por maski siajn intervenojn. Li misuzas sian verŝajnan mensan misordon kiel ekskuzon por sia misuzo.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 22:15, 2 aŭg. 2023 (UTC) :::Mi pro la multaj forbaroj de iuj finnlingvaj salutonomoj kaj anonimuloj farantaj dubindajn kaj ofte malferme misuzajn komentojn pri finnaj temoj komencas esti skeptika pri ĉiaj finnlingvaj salutonomoj, kaj decidis ankaŭ observi la konton de [[uzanto:Ville Siliämaa]], kvankam tie nur fariĝis 4 redaktoj inter 2011 kaj 2023, unu disputinda, sed ŝajne ne malica, kaj la aliaj tri tute senkulpaj. Sed ĉar la redaktoj parte koncernas samajn paĝojn pri kiuj la verva misfaranto en formo de anonimaj kontoj faranta dubindajn redaktojn aparte interesiĝas, tial pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:43, 3 apr. 2024 (UTC) ::::Hodiaŭ la forbarito denove redaktis, nun per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.114|193.210.194.114]]. Tio malkovriĝis post 6 horoj, kaj jam kolektiĝis fasko da redaktitaj paĝoj. Nun mi forbaris la aniniman konton por daŭro de jaro. Mi pardonpetas, sed laŭ la reguloj de forbariĝo daŭre ne eblas redakti dum daŭro de forbariĝo en vikipedio. Simple la redakta komunumo atendas ke la administrantoj obeu kaj kontrolu la decidon, kaj ankaŭ atendas ke ĉiuj paĝoj redaktitaj estu individue kontrolataj... tio simple estas tro da aldona laboro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:05, 3 apr. 2024 (UTC) :::::{{uzanto2|213.28.230.213}} de septembro 2023 same. Kaj mi suspektas ke ankaŭ la homo redaktinta per la anonima adreso [[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.73|193.210.192.73]] estas la sama forbarito. Tamen de tiu konto ekde la 23-a de januaro ne plu fariĝis iuj redaktoj, tial mi kuraĝas nun ne forbari ĝin postokaze... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:56, 3 apr. 2024 (UTC) ::::::Hey! I write in English because I don't know the language of this wiki. I am an Administrator at the Finnish-language Wikipedia (have been since 2009[https://fi.wikipedia.org/wiki/K%C3%A4ytt%C3%A4j%C3%A4:Ville_Sili%C3%A4maa] [https://fi.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Yll%C3%A4pit%C3%A4j%C3%A4t/Ville_Sili%C3%A4maa]), and I have nothing to do with the actions of the above-mentioned person. The person in question has been disrupting the Finnish Wikipedia for years behind numerous usernames and IP addresses. Several actions have been taken in Finnish Wikipedia over the years. It's a shame that he has continued it here as well. Best regards, [[Uzanto:Ville Siliämaa|Ville Siliämaa]] ([[Uzanto-Diskuto:Ville Siliämaa|diskuto]]) 10:17, 11 apr. 2024 (UTC) :::::::{{re|Ville Siliämaa}} Hej Ville, we do believe that you have nothing in common with any sock puppets of vandals, but I only decided to observe your possible further edits in esperanto, as you edited same pages that were also edited by vandals or a vandal. As I wrote "pli bonas observi unu troan konton ol maltrafi unu - it's better to monitor one account in vain than to miss any". Nothing in person! As anyway every edit of any person is transparent, you can freely take a duolingo course of Esperanto and start more edits here. You're welcome! {{s}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:27, 14 apr. 2024 (UTC) Nur por kontrolo ke la sekvaj IP-numeroj de ankoraŭ forbarita konto ne uziĝas ĉi-tie: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/86.114.207.186|86.114.207.186]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.99|46.132.64.99]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.36.72|109.240.36.72]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.96.249|109.240.96.249]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/109.240.75.204|109.240.75.204]] {{farite|En ordo}} Ĉiuj kovriĝas per la bloko de 109.240.0.0/16. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:33, 14 apr. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.202.223|193.210.202.223]] aktivis la 19-an de aprilo 2024, la 24-an de aprilo forbarita fare de kani. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 25 apr. 2024 (UTC) == Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024 == :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.105|193.210.193.105]] aktivis la 26-an de junio 2024, la 28-an forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.236|193.210.194.236]] aktivis la 5-an de julio 2024, samtage forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|d.]]) 16:11, 5 jul. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.193.93|193.210.193.93]] aktivis la 16-an de septembro 2024, nur la 27-an de oktobro 2024 rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.220|46.132.65.220 88]] aktivis la 1-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.221|193.210.196.221]] aktivis la 7-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650|2001:999:500:CEDF:D75E:64DE:EF9E:1650]] aktivis la 14-an de oktobro 2024, la 19-an forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:19, 19 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.166.11|193.210.166.11]] je la 11-a de oktobro 2024, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.225.208|213.28.225.208}]] je la 11-a de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9|2001:999:405:2763:ffe2:242b:2ee7:1dc9]] aktivis la 24-an de oktobro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:04, 27 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A|2001:999:609:A61:B860:3087:A682:191A]] aktivis la 29-an de oktobro 2024, post kvaronhoro anoncis sin kaj tuj estis forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:31, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.164.184|193.210.164.184]] tiu IP-kanalo uziĝis jam en sept. 2022, sed tamen ĝi estu forbarita dum nur 3 monatoj, ke poste oni sciu ke jam estis unua forbaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 12:41, 29 okt. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4|2001:999:68D:24D5:3BEF:A82A:5E8D:EFE4]] de 2024-10-30, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486|2001:999:60C:8D38:9D26:F802:1D47:F486]] de 2024-11-05, nur malkovrita, kontrolita kaj forbarita je 2025-01-10. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:23, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]] je la 9-a de novembro 2024 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 09:11, 13 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.204.249|193.210.204.249]] jam uzita en 2023, sed nur nun rimarkita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/213.28.230.122|213.28.230.122]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:30, 20 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:01, 23 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.253|193.210.203.253]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:29, 29 nov. 2024 (UTC) :◎ Dubinde ĉu ankaŭ la IP-adreso 2001:7E8:C6A3:1901:99A0:7B1D:370F:88EA de junio 2024 estis la koncernulo: post kontrolo de aliaj redaktoj malfortiĝas la suspekto, nur unusola redakto estis el la kutima temaro de la finna kolego :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.72.47.177|176.72.47.177]] simbola forbaro de nur monato, ĉar ni maltrafis tiun redaktadon en 2022, sed ĝi estis de oficiale forbarita uzanto :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]] por la tri lastaj linioj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:13, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], kontribuoj nur finreviziitaj je 2024-12-19 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:25, 30 nov. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]] Nur uzita la 28-an de novembro 2024, sed dum 2 semajnoj ne rimarkita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.84|193.210.203.84]] [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:46, 12 dec. 2024 (UTC)[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:03, 10 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81|2001:999:78C:AEA4:F3BE:55AA:FC6C:BC81]] nur uzita unufoje je 2024-12-11, en unu paĝo (redakto malfarita, ĉar jam antaŭe la sama redakto ankaŭ estis malfarita kaj estis diskutita). Mi unufoje eksperimentas per ne tuja forigo de la kanalo. Eble ĝi ĉiukaze neniam plu uziĝos. Ni povas observi... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 15:57, 15 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9|2001:999:78C:38CA:A676:CBD7:8F3A:9FC9]] Ĝis nun nur unu redakto, ke en tiu unu redakteto la homo mem anoncis sin al mi. Ne tuj forbarita, ĉar tion fari nur pro sincera anonciĝo estus misa reago. Tamen la forbariĝo principe ankoraŭ validas, mi nur rezignis nun tuj ekzekuti ĝin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:17, 16 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.239|193.210.201.239]] la 17 dec. 2024 frumatene, tutan faskon da redaktoj, je unua vido nenio enhave problema, sed daŭros ĝis kiam ĉiu redakto estos individue reviziita, kaj - la forbaro ankoraŭ validas. Tial forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 07:48, 17 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], jam globale forbarita, sed nur por simbolaj 3 tagoj, tio ne sufiĉos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:58, 1 jan. 2025 (UTC) Ankoraŭ la eblaj misoj ne plene kontrolitaj (!), se se ili estos (kunhelpo bonvenas!), tiam la linioj iros supren al la antaŭa listego: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.200.76|193.210.200.76]] je 2025-01-01, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 01:46, 1 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]] je 2025-01-04, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:05, 4 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]] je 2025-01-06, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:20, 6 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.213|193.210.196.213]], je 2025-01-10, [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:13, 10 jan. 2025 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.0.0/16|46.132.0.0/16]], tuta bloko da IP-adresoj, jam estis forbarita de apr. ĝis majo 2022, 1 monaton, kaj de sep. 2023 ĝis sep. 2024, unu jaron, sed kompreneble ĉiu periodo finiĝas, tial ĝi nun ree estis malferma kaj remisuziĝis. La bokoforbaro i.a. inkluzivas lastatempe misuzitajn IP-kanalojn: ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.125|46.132.92.125]], je 2025-01-11, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.230|46.132.76.230]], je 2025-01-06, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.213|46.132.72.213]], je 2025-01-04, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.64|46.132.88.64]], je 2025-01-02, ŝajne ankoraŭ ne forbarita, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.82|46.132.64.82]], je 2024-12-31, jam forbarita, vd. supre, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.237|46.132.68.237]], je 2024-12-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.74.90|46.132.74.90]], je 2024-12-24, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.81.78|46.132.81.78]], je 2024-12-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]], je 2024-12-07, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.69|46.132.68.69]], je 2024-12-06, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.68.86|46.132.68.86]], je 2024-11-30, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.76.114|46.132.76.114]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.92.70|46.132.92.70]], je 2024-11-28, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.66.217|46.132.66.217]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.64.112|46.132.64.112]], je 2024-11-23, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.220|46.132.72.220]], je 2024-11-12, ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.72.66|46.132.72.66]], je 2024-11-09, kaj pliajn IP-kanalojn antaŭ tiu dato... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:47, 11 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287 |2001:999:788:E48C:F282:DBF9:CED:A287]] --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:55, 17 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.161.94|193.210.161.94]] redaktis nerimarkite hodiaŭ dum pli-malpli ses horoj, redaktoj ĝis nun '''tute ne revizitaj''', do ne certas ke li entute faris iun ajn malkonstrueman redaktojn hodiaŭ, sed la forbaro jes ankoraŭ validas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:36, 19 jan. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.77|193.210.192.77]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:29, 5 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.203.221|193.210.203.221]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:05, 16 feb. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.194.221/193.210.194.221]] nenio kontrolita, nur forbarita 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.201.81|193.210.201.81]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/Kalvkapo|Kalvkapo]] nenio kontrolita, nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 1 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.196.72|193.210.196.72]] nur unu paĝo kontrolita, krome nur forbarita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:18, 8 mar. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/193.210.192.109|193.210.192.109]] nenio kontrolita, nur forbarita je 2025-04-03 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.194.251|193.210.194.251]] jam de decembro 2024, nur nun rimarkita, nur unu paĝo kontrolita [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:58, 8 apr. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.202.81|193.210.202.81]] escepte fidindaj redaktoj nur la 5-an de aprilo, nur malforta suspekteto ke entute povus temi pri la forbarito, teste ne forbarita --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:09, 18 apr. 2025 (UTC) ::: supozeble ĉi tie mankas iuj forbaroj de majo kaj junio 2025 ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.227]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:193.210.196.251]] la 1-an de julio 2025 [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:2001:999:510:a618:1ec8:5139:39d7:1e01]] la 1-an de julio 2025 per Kani [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 08:21, 10 jul. 2025 (UTC) ... de komence de julio ĝis fine de aŭgusto la pluaj forbariĝoj ne detale dokumentiĝis xi tie, sed ili estas dokumentitaj en la protokolo pri forbariĝoj. TP ... ::◎[[Specialaĵo:193.210.200.95]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:50, 26 aŭg. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-54660-9]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:24, 9 sep. 2025 (UTC) ::◎[[Specialaĵo:~2025-32753-24]] nun. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:33, 1 dec. 2025 (UTC) xxx Krome en aliaj lingvobranĉoj la koncernulo jam uzis i.a. tiujn IP-kontojn: :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.65.92|46.132.65.92]] je 2024-12-06, ankaŭ ĉe la sekvan tagon, ĝis nun ne rimarkita, nun forbarita. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/46.132.88.103|46.132.88.103]] je 2024-12-11, ĉe ni ankoraŭ nenio. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) :◎[[Specialaĵo:Kontribuoj/195.237.90.72|195.237.90.72]] je 2024-12-12, ĉe ni jam forbarita en 2023. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 16:50, 12 dec. 2024 (UTC) == Nova registrita konto "kun parte finnaj temoj" == {{re|Tlustulimu|Kani|LiMr|Narvalo|Yekrats}} {{re|Blahma|Gamliel Fishkin|KuboF Hromoslav|Salatonbv|Moldur}} {{re|Arbarulo|Taylor 49|Aidas|RG72}} Mi ĵus konsciiĝis pri nova registrita konto [[:uzanto:Urpola|Urpola]], kiu laŭ mia ĝisnuna rigardo (ankoraŭ) ne faris ion malbonan, sed kiu parte interesiĝas pri la samaj temoj kiel nia konata finna uzanto, de kiu ekde 2021 forbariĝis multaj kaj ekde 2023 reflekse ĉiuj kontoj kaj anonimaj kanaloj. Aparte mi ekde printempo 2023 forblokis multajn anonimajn kanalojn tuj post kiam mi havis plej etan suspekton ke povus esti rilato al la forblokito. Tamen post pli ol 30 monatoj eble jam tempo por doni minimuman ŝancon al konto. Tial mi proponas ne tuj forbloki tiun ĉi novan konton, sed teni ĝin sub proksima observo, kaj tuj forbloki, post mallonga noto ĉi tie, kiam nome de ĝi skribiĝos plej eta stultaĵo. Tial mi petas ĉiujn kune kritike rigardi la elpaŝojn de la nova konto, dum ĝi ankoraŭ ne estas forblokita. -- 2025-12-17T13:45:03 ThomasPusch : [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AThomasPusch&diff=9251512&oldid=9243283 pruvo] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Pello&oldid=prev&diff=9244700 pruvo] [https://eo.wiktionary.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Urpola pruvo] Estas sendube sama ulo. Mi iomete konsentas pri la propono "ne tuj forbloki". Tamen, mi forte proponas jenan al la ulo: :* aliru la diskutejon [[Vikipedio:Diskutejo]] :* pardonpetu, kaj petu permeson reveni :* promesu ne plu redakti toksajn temojn (kalveco, pakkoruotsi, vomaĵo, kacotranĉado, lestandianismo, ...) en iu vikio :* promesu ne plu krei novajn kontojn, sen aŭ post ebla forbaro (kontaj estas globalaj, ne uzu aliajn kontojn en aliaj vikoj), kaj ne redakti per portempaj kontoj :* promesu ne plu nenecese mencii min en viaj redaktoj en iu vikio kaj sekve '''rigore sekvu''' tion. En okazo de eĉ minimuma dubo, malboniĝo de via fartado, aŭ simile, '''NE REDAKTU''' iun vikion, elŝaltu komputilon kaj poŝtefefonon, kaj faru sufiĉe longan vikipaŭzon. @[[User:Urpola]] -- [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 12:34, 19 dec. 2025 (UTC) Cxu mia hodiaŭa aldono en la artikolo [[Markus-setä]] estas bona nun, kiam tie ekzistas fonto? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:20, 19 dec. 2025 (UTC) : Rigardu kion mi skribis supre ... prenu tre singarde la ŝancon de reveno, ne starigu demandojn de tipo "ĉu mia redakto estas bona", kaj ne redaktu toksajn temojn. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 04:23, 20 dec. 2025 (UTC) La uzanton [[:uzanto:Urpola|Urpola]] oni blokis en la Finna Vikipedio tuj post lia unua kontribuo. Eĉ eta rigardo al liaj tekstoj montras, ke oni forĵetu lin ankaŭ el la Esperanta versio kaj tuj malfaru ĉiujn liajn redaktojn. Sed, bedaŭrinde, la administrantoj de la Esperanta Vikipedio estas kreantaj "enciklopedion", kiu nur plene konformu al ilia lingva kaj alia gusto – alio ne gravas. Pri la fiagoj de la problema uzanto, kiu estas ĉi tie ofte rasisme nomata "la finno", la administrantaro jam antaŭ pluraj jaroj nete rifuzis okupiĝi kaj eĉ atakis la avertantojn. La rezultojn oni jam klare vidas: neniu ajn scianta ion pri Finnlando volas tuŝi la artikolojn rilatajn al la lando. Tiuj estas hazarda kolekto de tekstoj pri temoj kun marĝena valoro, tiuj de "la finno" krome estas forte tendencaj, kaj kelkaj el ili pli taŭgaj por bulvarda klaĉgazeto aŭ por skriba ekzerco en elementa lernejo ol por enciklopedio. La kulturo de nia Vikipedio estas tiom forpuŝa, ke ankaŭ la nombro de kontribuantoj pri ajna temo ŝajnas magra. --[[Uzanto:Surfo|Surfo]] 10:53, 21 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj, kiujn mi faris kun la no o Urpola, estas ne-taŭgaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:43, 25 dec. 2025 (UTC) :Kiuj miaj redaktoj post la aprilo 2023 estas forte tendencaj? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:10, 25 dec. 2025 (UTC) ::Mi ne komprenas la tutan historion kaj volas lasi al la aministrantoj kiel eble plej multan liberecon decidi, kiel severe agi. Tamen ŝajnas al mi ke la homo neniam ĉesis malrespektadi la blokon, nek montris signon ke li ĉesos la malutilaĵojn pro kiuj li blokiĝis, do laŭ mia persona opinio li ne meritas indulgon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:12, 21 dec. 2025 (UTC) == "Votre Provocateur" -- "Via Provokisto" == {{uzanto2|Votre Provocateur}} Ĉu akceptebla nomo? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 16:36, 4 aŭg. 2023 (UTC) :Kial ne? [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 16:54, 4 aŭg. 2023 (UTC) ::Ĉar se mi iras al via hejmo dirante, ke mi venas provoki vin, plej verŝajne vi ne malfermos vian pordon al mi. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 00:05, 7 aŭg. 2023 (UTC) ::: @[[Uzanto:Votre Provocateur]] Uzanta nomo estas globala. Do plej bone estus se vi [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:GlobalRenameRequest petus globalan alinomigon]. Tio estas simpla konsilo. Mi ne vidas problemkonduton kiu pravigus forbaron. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:30, 11 aŭg. 2023 (UTC) ::::Kial mi bezonas renomi? Laŭ mi, vi nun esprimas politikan pozicion. [[Uzanto:Votre Provocateur|Votre Provocateur]] ([[Uzanto-Diskuto:Votre Provocateur|diskuto]]) 19:09, 11 aŭg. 2023 (UTC) == Du simplaj vandalaj IP-adresoj == Hodiaŭ {{uzanto2|186.167.204.154}} kaj {{uzanto2|143.255.84.222}}, evidente la sama homo, ĉar ili faris ekzakte la samon, vandale enigis fuŝaĵojn en du malsamajn paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj. Klare idiotaĵo, ne iu mallerta provo kontribueti, sed tamen mi nur blokis ambaŭ je 3 monatoj, ĉar mi supozas ke post tri monatoj ne plu restos emo tiom stultumi. La du paĝojn pri animaciaj porinfanaj temoj mi por sekureco ŝlosas dum jaro kontraŭ redaktoj de anonimuloj, ĉar klare la homo povas reveni post horo aŭ post duontago kun iaj aliaj IP-adresoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:56, 27 nov. 2023 (UTC) :Ĝis nun ne aperis novaj stultaĵoj de la du IP-kontoj. Ŝajnas ke la 3-monata forbaro tute sufiĉis... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:10, 14 apr. 2024 (UTC) == Simpla ofendado == Hodiaŭ {{uzanto2|176.52.105.202}} ofendaĉis en kripligita rusa lingvo per latinaj literoj, sed ĉiukaze estis ofendoj kaj misuzo de la esperantlingva vikio. [[Uzanto:VladimirPF|VladimirPF]] ([[Uzanto-Diskuto:VladimirPF|diskuto]]) skribis je 2023-11-30 08:12: Bv forigu kaj kaŝu kontribuojn de @[[Specialaĵo:Kontribuoj/176.52.105.202|176.52.105.202]] - la teksto estas tre ofendiga: per latinaj literoj estas tajpita ruslingva ofendaĵo. Uzanto Q-bit array estas tre fama ru-vikipediisto aktive batalanta kontraŭ vandaloj kaj ties vandalado. Ofendaĵo forigita kaj IP-adreso blokata por unu jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:05, 30 nov. 2023 (UTC) == Uzanto:Goren == Mi kun bedaŭro devas malfermi ĉi tiun sekcion. La uzanto Goren jam la pasintan semajnon pasigis multe da tempo en la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|paĝo pri maladministrantigo de RG72]], enigante amason da komentoj, plejparte tute ne rilataj al skribado de enciklopedio, sed nur rilate al personaj problemoj kontraŭ RG72, uzanton kiun li deklare entute ne ŝatas. Vikipedio ĉesis esti enciklopedio kaj iĝis [[socia retejo]]. [[Uzanto-Diskuto:Goren#footer|Klopodo de mediacio]] en lia uzanto-diskuto ŝajnis je la komenco sukcesi: Goren [[Speciala:diff/8480030|promesis]] ĉesi konduti diskutojn pri inter-personaj problemoj en la servaj paĝoj, kaj ne inundi la maladministrantigan paĝon per mesaĝoj. Tamen, la promeso ne daŭris longe. Hodiaŭ, ekzemple, li sentis la bezonon informi la komunumon, ke la uzanto RG72 havas «[[Speciala:diff/8485948|mensajn problemojn]]». Mi proponas '''2-semajnan forbaron''' pro malrespekto de kondutkodo ([[VP:5]]) kaj misuzo de servaj paĝoj. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:41, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi petas al uzantoj {{ping|Tlustulimu}}{{ping|Sj1mor}}{{ping|ThomasPusch}}, se ili volas, interveni en ĉi tiu diskuto pri PU. La menciataj uzantoj estas pli neŭtralaj en ĉi tiu diskuto, ĉar ili neniam intervenis en [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. —[[User:Super nabla|<span style="font:.8em 'Lucida Handwriting';color:#7e7a46">'''Super'''</span> • <span style="font:1em 'Century Schoolbook';color:#32CD32;text-shadow:#fdf5b4 .4em .4em .4em">'''''nabla'''''</span>]][[User talk:Super nabla|^🪰]] 15:57, 3 dec. 2023 (UTC) :: Akuzoj rilataj al "mensaj problemoj" estas rekte kaj absolute malakcepteblaj, ĉu far [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?diff=1186046&oldid=1186036 RG72] aux far [[Speciala:diff/8485948|Goren]]. Mi petas uzantojn "RG72" kaj "Goren" ne plu redakti la paĝon [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]]. Mi mem promesas ne plu aldoni tekston tien. Mi nuntempe kontraŭas forbaron de uzato "Goren", tamen petas rin estonte pensi almenaux dufoje antaux pusxi ellasilon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:12, 3 dec. 2023 (UTC) :Mi komprenas vian koncernon, sed vi ankaŭ komprenu min. Ĉu mi devas silente toleri kiam oni persone insultas min, nomas min diletanto, stultulo aŭ simple "estaĵo", kulpigas min pri iuj anonimaj komentoj en dio scias kia grupo en telegramo kaj ĝenerale kondutas agrese kaj malrespekte al mi? Mi eĉ ne plu partoprenas en tiu diskuto, sed RG72 daŭre insultas min persone. Kion mi diris pri liaj mensaj problemoj ne estas persona atako, sed estas mia honesta impreso. :Mi vere scivolas kiun konduton oni atendu de mi aŭ de iu alia uzanto kiu estus same persone atakita por ke ĝi ne estu "problema". :Mi ankaŭ scivolas kial vi kreis tiun ĉi sekcion pri mi sed ne pri RG72, malgraŭ ke ĝuste li insultis min persone, dum mi ne eĉ unufoje insutis lin. Ĉu vi opinias ke ĉar li estas administranto li havu privilegiitan staton kaj al li estas permesata insulti aliajn uzantojn, dum tiuj ne rajtas eĉ respondi? [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 19:17, 3 dec. 2023 (UTC) :: La sekcion ne kreis mi. Bv ne publikigu iam ajn viajn "honestajn impresojn" pri "mensa fuŝo" de iu ajn, sendepende kiel vi certas pri via "diagnozo". Diskuton [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72]] <s>vi</s> oni jam startis, nun vi paciencu, kiel eble plej silente. Bv, forestu de vikipedio kaj ceteraj lokoj kie RG72 povus aperi dum almenaŭ 48 horoj. Troe agresema "batalado" kunportas riskon ke vi perdas simpatiojn, kaj RG72 gajnas je la fino. Oni ne klopodu pafi reen per eĉ pli vulgaraj insultoj!!! [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:58, 3 dec. 2023 (UTC) :::Nek mi kreis tiun diskuton, kaj mi ĝenerale nur partoprenis en ĝi ĉar mi vidis la problemon en administranteco de tia uzanto, kiu rutine insultas aliajn uzantojn ĉu pro personaj, ĉu pro politikaj diferencoj. Mi tute ne vidas tiun ĉi aferon kiel batalon aŭ militon, kiun oni gajnu aŭ malgajnu. :::Mi, tamen, ne ŝatas esti persone insultata kaj ne povi iel ajn reagi al tio ĉi. Mi pardonpetas al vi kaj al ĉiuj vikipedistoj, por kiuj referenco al mensaj problemoj povas esti trigero, mi celis neniun malrespekton. Sed oni konsentu, ke atako de RG72 al mi pro iu anonima telegrama komento estis io laŭvorte freneza. Mi ne sciis kiel alie nomi ĝin tiumomente. :::En tiu diskuto kelkaj partoprenantoj asertis, ke administranteco ne estas iu alta rango aŭ iu ornamaĵo. Faktoj, tamen, estas tiaj, ke ni ne vidas PU-on pri RG72, sed jes pri mi. Do, eble administranteco ne estas ornamaĵo, sed ĝi ŝajne jes estas permesilo senpune insulti aliajn uzantojn kaj malrajtigi ilin respondi. :::Mi nun provos sekvi vian konsilon kaj foresti de Vikipedio dum ioma tempo, oni vidu kio okazos ĝis tiam. [[Uzanto:Goren|Goren]] ([[Uzanto-Diskuto:Goren|diskuto]]) 21:49, 3 dec. 2023 (UTC) == 37.39.173.13 == La anonimulo {{uzanto2|37.39.173.13}} hieraŭ kaj hodiaŭ vandalisme malplenigis paĝojn, kion neesperantistaj centraj administrantoj rimarkis kaj restarigis la paĝojn, admonante la homon - tiam la anonimulo "ruziĝis" kaj forigis paĝojn ĉapitron post ĉapitro. La paĝoj ne estis polemikaj, ŝajne simple temis pri testo kiom efike oni povas vandali en eta vikipedio kun nur deko da administrantoj. Mi en komenca impulso volis forbari la "uzanton" poreterne, sed rekonsideris ke por IP-adreso, kiu principe estas uzebla fare de diversaj homoj, tio estus tro drasta paŝo, kaj fine forbaris la IP-adreson por daŭro de jaro - se post tio tia vandalismo ripetiĝos de sama IP-adreso, oni forbaru por daŭro de tri jaroj, aŭ eventuale tiam tamen porĉiam ... sed pli verŝajnas ke la homo uzos aliajn IP-adresojn, kiuj tiam ĉiuj forbarendas, en unua provo por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:34, 24 jan. 2024 (UTC) == 176.15.222.60 == La anonimulo {{uzanto2|176.15.222.60}} vandalis artikolon [[Sergej Ŝojgu]], do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:48, 5 mar. 2024 (UTC) : {{forte kontraŭ}} forbaro. La IP-ulo globale faris nur du sensencajn kaj plejparte sendamaĝajn redaktojn. Falsa alarmo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:01, 7 mar. 2024 (UTC) :: La IP-ulo vandalis la artikolon, skribinte krudan rusan sakraĵon. En iu ajn vikio li tuj estus forbarita. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:02, 4 apr. 2024 (UTC) ::: La IP-ulo aldonis neutilan malplenan linion. Ĉu la ŝajne arbitraj literoj en la resumo estas ruslingva vulgaraĵo mi ne kuraĝas prijuĝi. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 19:38, 4 apr. 2024 (UTC) ::::Li faris neutilan redakton kun evidenta celo lasi komenton forme de latinskribita rusa sakraĵo. Ĉu skribi "GEJAĈO" ne estas vandalismo? Esperanto-Vikipedio iĝas ĉiam pli stranga loko. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:16, 5 apr. 2024 (UTC) ::::: Skribi "GEJAĈO" en redakta resumo ne estas vandalismo ... sed eble estas insulto aŭ ĝena redakto, kaj jes eĉ kaŭzo de forbaro se tio okazas ripete. Kial vi ne malkaŝis la fakton ke temas pri insulto dekomence? Mi vidis nur la malplenan linion... [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:35, 7 apr. 2024 (UTC) ::::::Redakti la artikolon kun sola celo skribi insulton, eĉ se nur en artikola historio, estas vandalismo. Por mi tio estas evidenta afero. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:19, 8 apr. 2024 (UTC) :{{re|RG72}} Ankaŭ mi en la ŝajne arbitra literoj de la redakta resumo ne sukcesas kompreni rusan insulton. Sed mi fidas al vi ke ruslingvano povas kompreni la koditan mesaĝon tiel. Samkiel Taylor mi opinias ke forbari la IP-kanalon por jaro ne indas, ĉar dum pli ol 5 semajnoj ne venis ajna plua redakto. Se aperus dua malsaĝa redakto, mi subtenus forbaron. Sed se vere la literoj estis sekreta insulto, tiam sendas malvidigi entute la dubindan resumon - tion mi nun faris. Tiel nur en la redakta historio de tiu ĉi diskuteto eblus entute spuri la dubindajn literojn. Tio adekvatas por protekti la generalon kontraŭ ĉia restaĵo de insulto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:08, 14 apr. 2024‎ (UTC) :Mi ne nomus tion "sekreta insulto", ĉar temas pri banala kaj tre kruda (ne uzebla publike kaj punenda tiukaze) insulto kun la signifo "gejaĉo", ofte uzata ankaŭ sendepende de seksa orientiĝo, iom simila al ''fagot'' en la angla, sed pli forta. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:25, 15 apr. 2024 (UTC) == Protekti artikolojn == Kara {{u|ThomasPusch}}, aŭ iu alia administranto, mi petas protekti kelkajn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj: * [[Sveda lingvo en Finnlando]] (probable konata regulrompulo) * [[Pär Sundberg]] (alispecaj, sed strangaj kaj neutilaj redaktoj) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 16:31, 30 maj. 2024 (UTC) :{{farite}} protekto de ambaŭ artikoloj, la unuan por ĉiam kaj la duan por unu monato. Krome mi malfaris la ŝanĝojn de la IPuloj. [[Uzanto:Tlustulimu|Tlustulimu]] ([[Uzanto-Diskuto:Tlustulimu|diskuto]]) 17:47, 30 maj. 2024 (UTC) ::Koran dankon! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:13, 30 maj. 2024 (UTC) :::{{re|Moldur}} Mi miris ĵus vidi vian peton, ĉar mi pensis ke ni eterne protektis la tekston [[Sveda lingvo en Finnlando]] kontraŭ anonimaj redaktoj, sed ne, mi nur '''dumtempe''' protektis ĝin kontraŭ redaktoj de iu ajn krom administrantoj, kaj post kiam la tempo pasis, restis neniu protekto. Dankon ke vi rimarkis la mankan protekton, kaj dankon al René pro la rapida agado. Vi vidas ke mi hodiaŭ post-kontrolas iujn redaktojn, kiun la forbarito sukcesis en du almenaŭ anonimaj kontoj fari, antaŭ ol li post kelkaj horoj rimarkiĝis (unufoje de René, alifoje de mi, kiu ankoraŭ trovis trian ŝteleniron de la 21-a de aprilo), cele al forigo, malfaro aŭ ebla revizio de escepte utilaj redaktoj. Se ni konsekvence neniigas ĉion ajn se estas suspekto ke forbarito faris ilin, ni nur pro principemo malpliriĉigas niajn paĝojn, sed pesi iun redakton je ebla kvalito kompreneble perfortas administranton investi senkompare pli da tempo, do teknike forĵeto de ĉiuj ajn redaktoj, ankaŭ la tute bonaj, estas la teknike tempoŝpara reago. Mi fidas en tio de la redaktoj en [[Sveda lingvo en Finnlando]] kaj [[Pär Sundberg]] estis malkvalitaj, mi hodiaŭ vidis iujn aliajn redaktojn kredeble de la forbarito, kiujn forigi pro principemo domaĝus al mi. Sed se li tiom reaktivas kvankam li tute scias ke li nur ŝteleniras, malfermante du novajn IP-adresojn ene de 24 horoj, tiam ni devas plialtigi nian atenton al "Lastaj ŝanĝoj" kaj "Novaj paĝoj", por pli rapide trovi lin. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 30 maj. 2024 (UTC) == Revenanta forbarito? == Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, bonvolu noti: Jen alia anonima kontribuanto kun nova IP-adreso, kiu kredeble estas la sama forbarita persono denove: [https://eo.wikipedia.org/wiki/Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.202.84 kontribuoj]. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:01, 3 jun. 2024 (UTC) :Mi tuj okupiĝos. Damne, kiom li jam sukcesas planti en 90 minutoj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:09, 3 jun. 2024 (UTC) Notu: Kredeble la sama denove: [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.192.241 193.210.192.241 jen]]. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 11:44, 20 aŭg. 2024 (UTC) Kaj ankaŭ * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8|2001:999:50C:A53C:F550:8808:5413:E1A8]] kaj * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28|2001:999:708:DCB2:3414:A64B:972E:3F28]] en sama monato aŭgusto 2024. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:32, 9 sep. 2024 (UTC) Kaj li revenis denove: * [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]] :Kreis dekon da finnlandotemaj artikoloj dum du frumatenaj horoj. :Ĉi-foje li ne skribis ĉiujn artikolojn mem, sed uzis aŭtomatan tradukilon por kelkaj. [[Kalevi Lehtinen]] estas tradukigita el la finna Vikipedio (tra la angla lingvo). [[William Ruto]] estas en lia kutima persona stilo. Plene mankas envikiaj ligiloj, aŭ interlingvaj vikiligoj. - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:09, 12 sep. 2024 (UTC) {{re|Moldur}} Mi nur nun vidis tiun ĉi noton de antaŭ 2 semajnoj kaj nun tuj forbaris la anoniman konton por jaro. Bonas kaj utis uzi ŝablonojn {{ŝ|u}}, {{ŝ|re}} aŭ @, kiel vi faris nun. La tekstojn Kalevi Lehtinen kaj William Ruto mi ĝustigis kaj proponas ne komplete forĵeti (tiu pri Ruto post forpreno de dubindaj frazoj vere estas nur minimuma artikola ĝermo, sed tio pli bonas ol ruĝaj ligiloj pri aktuala ŝtata prezidanto). Tamen mia kapacito nun ne sufiĉas revizii pliajn kreojn kaj adaptojn de la duvinda uzanto. Ĉu vi povus helpi? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) :Mi trarigardis kaj iom poluris la redaktojn en [[Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/193.210.201.114]]. - Amike, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:53, 27 sep. 2024 (UTC) Kara {{u|ThomasPusch}} kaj aliaj administrantoj, Probable la sama nun redaktis pri [[lestadianismo]] kaj [[konservativa lestadianismo]]. Mi proponas protekti tiujn artikolojn kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 20:25, 26 sep. 2024 (UTC) :{{re|Moldur}} Mi tute samopinias kaj tuj protektis la du paĝojn kontraŭ anonimaj redaktoj. Krome ankaŭ 2001:999:405:2472:FE67:1EEC:77AE:6D6B estas forbarita por jaro, 193.210.201.114 jam forbariĝis antaŭ kelkaj minutoj (vidu supre). Ankaŭ 193.210.201.251 kaj 213.28.231.94 forbaritaj por jaro, sama homo, parenca temaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:38, 26 sep. 2024 (UTC) ::La finna forbarito revenis hodiaŭ, per nova IP-adreso {{uzanto2|2001:999:485:1B80:CA86:A899:8C18:6FF2}}, kaj mem anoncis sin en mia diskutpaĝo. Evidente li volas signi ke li daŭre interesiĝas iam rehavi siajn rajtojn. Sed tamen li dumtempe ne rajtas redakti. Do forbarita ankaŭ tiu ĉi IP-adreso. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:46, 16 okt. 2024 (UTC) '''Por pliaj forbaroj vidu la liston supre:''' [[#Pluaj forbaroj de la finno ekde somero 2024]] == Simpla vandalo == La anonimulo {{uzanto2|128.0.81.156}} vandalis en personaj uzantopaĝoj kaj artikoloj. Taylor 49 prave petis pri tujforigo, mi post rapida enketo samopinias kaj forbaris la anoniman vandalon por jaro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 4 jul. 2024 (UTC) Paĝo, kiun la hodiaŭa vandalo ankaŭ fuŝis, estis la diskutpaĝo kaj persona paĝo de same anonima {{uzanto2|198.251.89.237}}. Sed, detale kontrolante, tiu dua anonimulo nur "kontribuis" per vandalismo en oktobro 2023. Kvankam tio jam estis antaŭ pli ol 8 monatoj, kaj poste ne venis pliaj agoj, sekurocele tiu konto ankaŭ forbariĝu dum jaro, ĉar se nenio okazas, la homo povas ajn ajn repreni la vandaladon kaj eble denove dum naŭ monatoj ne rimarkiĝos per esperantistoj (tamen: la fuŝojn rimarkis kaj malfaris neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj, foje post minuto, foje post semajno - do la damaĝo estas limigita)... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:59, 4 jul. 2024 (UTC) : La fuŝulo havas almenaux 3 adresojn: :* {{uzanto2|128.0.81.124}} :* {{uzanto2|128.0.81.156}} :* {{uzanto2|128.0.82.174}} :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.80.0/20]] :* [[Specialaĵo:Kontribuoj/128.0.0.0/16]] : Eble necesos forbari adresaron, sed tiam preferinde por malpli ol unu jaro. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:08, 4 jul. 2024 (UTC) :: Dankon pro la interveno. Tamen "128.0.0.0/16" estas granda adresaro kaj pro tio forbaro ne estu longa. Mi ankaux dubas pri neceso forbari adreson "198.251.89.237" cxar la kulpo estas nur minimala. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:20, 4 jul. 2024 (UTC) :Do, la agoj ĉiuj estas vandalismaj fuŝoj, eĉ ne iu ago iel defendebla kiel "senintence mallerta" aŭ "akcidenta". Do principe indas forbari tiajn detruantojn - nur pri tio ke teorie povus iam estontece veni senkulpaj kontribuantoj, kiuj ne volas krei por si salutnomon kaj eble de iu sistemo hazarde ricevas ĝuste tiun saman anonimulan IP-adreson, ni principe forbaras ĉiujn anonimajn IP-adresojn nur dum daŭro de unu jaro. Principe eblas ankaŭ ankoraŭ mallongigi tiun intervalon: mi nun forbaris 128.0.80.0/20 kaj 128.0.0.0/16 por daŭro de ses monatoj, kaj mi pretas ankoraŭ ŝanĝi tion al, ni diru, tri monatoj. Tamen tio signifas ke post tiu mallonga tempo la malnova vandalo povas gaje pluvandali, kaj ni nur se ni trovas vandalismon kaj aktive decidas nove forbari IP-adresojn vidas ke la samaj IP-adresoj jam estis forbaritaj la 4-an de julio 2024. Tio ne estas tre efika protekto kontraŭ vandalismo, despli ke la neesperantistaj ĉasistoj de vandaloj neniam anonce atentigas pri vandalismo, sed nur silente forigas la fuŝojn. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:31, 4 jul. 2024 (UTC) {{Problemulo|Lanterv}} Li vandalis artikolon [[Al Capone]]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:45, 22 jul. 2024 (UTC) :Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 monatoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Plia vandalo == Unue li "nur" vandalis, sed nun ankaŭ aldonas rasismajn-seksismajn insultojn, anglalingve: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Diskuto:La_knabineto_kun_la_alumetoj&curid=880076&diff=8826567&oldid=8826566]. Mi petas al administrantoj tujtuj forbari la ulon, protekti la artikolon kaj ĝian diskutpaĝon, kaj aldone malvidebligi la ĵusan insultaĵon. ({{u|ThomasPusch}}, {{u|Tlustulimu}}, aŭ iu alia – ĉu vi povas fari?) Dankon! - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 18:39, 11 aŭg. 2024 (UTC) :{{uzanto2|90.241.192.210}} estas forbarita, ĉar temas pri anonimulo, kies IP-adreso iam povus ankaŭ uzi nekulpulo, nur por daŭro de jaro. Aldone mi malvidebligis la ĵusan insultaĵon, kaj ankoraŭ kontrolos ĉu estos pliaj misoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:48, 11 aŭg. 2024 (UTC) ::PS: En la teksto "[[Steamboat Willie]]", la vandalo eĉ en tute ĝusta Esperanto aldonis redaktoresumon "[mi] vandaligis la paĝon". Do ĉiuj konsentas pri la vandaleco, inkluzive de la provoka vandalo... Aliaj redaktoj, ekz. en la teksto pri la indonezia lingvo, estis "simplaj"! vandalaĵoj - rubaj idiotaĵoj. Ne ĉiun rubon indas aparte malvidigi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:16, 11 aŭg. 2024 (UTC) == 2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145 == La anonimulo {{uzanto2|2A02:AD8:90:9C95:90B5:F1F9:CE44:2145}} vandalis artikolon [[Alina Kabajeva]], enmetinte ruslingvajn stultaĵojn kaj sakraĵojn, do estas blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 08:41, 18 sep. 2024 (UTC) : {{kom}} Estas unu malbona redakto ĉe ĉi tiu vikio. La fuŝulo aktivetis ĉe pluraj vikioj per pluraj IP-adresoj [https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Alina_Kabayeva&action=history Alina_Kabayeva&action=history] kiuj bedaŭrinde difirencias en sia komenca parto, do nealireble per la nuna teknika pritraktado de IP-intervaloj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 08:04, 19 sep. 2024 (UTC) ::Simbole forbarita ankoraŭ nun, por ke la vandalismo kaj sekva forbaro estu bone dokumentitaj. Kvankam ŝi aŭ li dum la lastaj 2 semajnoj ne revenis (per tiu konkreta anonima adreso). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:43, 26 sep. 2024 (UTC) == Probable ne problema uzanto == La jena homo protestis kontraŭ forbaro, asertante ke li trans diverslingvaj projektoj kontraŭagas vandalismon. La kazo estas kontrolenda: * {{uzanto2|Tanbiruzzaman}} --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 31 okt. 2024 (UTC) == Paĝo "[[oscedo]]" == La paĝo ŝajne aparte invitas vandalojn al vandalado. * {{uzanto2|WhiteTianabela}} idiota vandalado je 2024-10-24: mi loke forbaris la homon por jaro * {{uzanto2|46.173.211.221}} je 2024-10-24: jam estis globale forbarita por jaro, sed mi protektis la paĝon kontraŭ plua redaktado de neensalutintoj Estas amaseo da pli fruaj vandaladoj, al kiuj ni tute ne reagis, sed plj multaj el la kontoj aŭ IP-adresoj estas globale forbaritaj. Probable ĉiam estis la sama homo, kiu simple per ĉiam novaj nomoj maĉas la saman paĝon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:29, 6 nov. 2024 (UTC) == Paĝo "[[hejma kapro]]" == La paĝo altiras iun fiulon kiu redaktadas sub diversaj kontoj kaj IP-adresoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:36, 6 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "RG72" == {{uzanto2|RG72}} Pravigo: daŭra insultado kaj personaj atakoj kontraŭ min kaj aliaj uznatoj, rompo de [[:en:Wikipedia:No personal attacks]] [[Vikipedio:Neniu persona atako]] [[m:No personal attacks]] [[m:Incivility]]. Ekzemploj: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924922 VP:FA] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vikipedio:Forigendaj_artikoloj&diff=prev&oldid=8924039 VP:FA] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=prev&oldid=694676 2018-10-20 "Ĉu vi ne vidas diferencon inter krei kaj detrui?"] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro%3AKandidati%C4%9Doj&diff=1185344&oldid=1185240 2023-Nov-12-12] [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Uzanta_diskuto:Taylor_49&diff=prev&oldid=1185333 persona atako kontaux mi kun minaco pri forbaro: "Do kiam vi likvidos viajn fuŝojn?" ..."vandalitajn de vi. Same en la aliaj artikoloj. Ĉu vi mem likvidos viajn vandalaĵojn aŭ tion devos plenumi iu alia? Ĉu vi komprenas ke vandalismo estas punenda per forbaro?"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Miscellaneous&diff=prev&oldid=26339503 "psychologists and psychiatrists should be doing"] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Steward_requests/Permissions&diff=prev&oldid=26103986 "endless stream of accusations and paranoid fears"] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=10-a_de_aprilo&type=revision&diff=7154524&oldid=7153129 "Mi forigis paranojajn fantaziaĵojn"]. Vidu ankaŭ [[Uzanto:RG72/Cenzuro]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 14:47, 19 nov. 2024 (UTC) {{kom}} Mi ne komentos la peton mem, kiu estas evidente absurda kaj kontraŭregula (postuli forbaron de Vikipedio-uzanto pro liaj kvazaŭ malĝentilaj diroj en Vikivortaro estas stulte, same ne ekzistas malpermeso al uzanto meti en sian personan spacon malneton de redaktota artikolo). Mi demandos pri la kerno de tiu ĉi afero. El la supre prezentitaj ekzemploj videblas ke la problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu li sukcesis forpeli ĉiujn kontribuantojn. Pro sia agresemo li finfine estis senigita je administranta posteno fare de la centra administracio de Vikimedio. Li certe nenion komprenis kaj al ĉiu kritiko plu reagas per histeriaj politikaj fantazioj pri [https://eo.wiktionary.org/w/index.php?title=Vikivortaro:Diskutejo&diff=next&oldid=901096 politikaj murdoj en Rusio], [https://eo.wiktionary.org/wiki/Uzanta_diskuto:Taylor_49#Fu%C5%9Dado_de_tradukoj rusia prezidanto] kaj eĉ pri [[Specialaĵo:Daŭra_ligilo/1063953#KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj|KGB, NKVD kaj rusaj bazlernejoj kaj infanvartejoj]] kaj obsedaj rakontoj pri sia seksa vivo. La ulo agresema kaj venĝema, li komencis ataki min en Vikipedio kaj ĉi tie li mirinde trovis por si unikan eblecon senpune rompi la Vikipediajn regulojn. Antaŭjare li aktive kontribuis al la [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Fina_solvo|tute kontraŭregula]] [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|proceduro de mia maladministrantistigo]]. Antaŭ nelonge li same aktive postulis forigi unu el miaj artikoloj — kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj en Inguŝio|sukcesis denove]]. Mi avertis ke uloj kiel li haltas neniam kaj jen li postulas mian forbaron por definitive venĝi min kaj silentigi la lastan voĉon, kiu ankoraŭ kuraĝas kontraŭstari al lia strebo transformi ankaŭ Vikipedion je la speco de Vikivortaro, do je lia persona ludejo, kie li senhalte kaj sensence modifos kaj (plejparte) forigos la enhavon laŭe al siaj malstabilaj kapricoj, forpelinte ĉiujn obstaklulojn. Li [[Vikipedio:Administrantoj/kandidatoj/Taylor 49|jam provis]] akiri administrantan postenon ĉi tie, sed malsukcesis (la voĉdono devis esti fermita antaŭ duonjaro, sed tio ne okazis ĝis nun). Sed li sendube provos denove kaj denove, ja tiaj uloj haltas neniam ĝis ili akiros la potencon — aŭ estos haltigitaj kaj forigitaj el la normala homa komunumo, bazita sur reguloj kaj reciproka estimo, ne arbitreco kaj histeria agresemo. Jam venis tempo decidi la sorton de nia Vikipedio. Ĉu ni plu kreos la enciklopedion aŭ definitive donacos ĝin al la uloj, venintaj ĉi tien ne por krei kaj kunlabori, sed por ataki, insulti, persekuti, histerii, detrui? Necesas esti ekstreme naiva por kredi ke tiu ĉi [[Makartismo|makartisma]] kampanjo estos la lasta. Ne, tio estas nura komenco kaj sekvaj viktimoj de tiaj atakoj estos uzantoj kaj administrantoj, kiu silentis ĝis nun. Kiel historiisto mi esploris Stalin-reprezaliojn, do mi vidas ke la atakintoj sekvas la saman skemon kiel iliaj antaŭuloj-stalinistoj: unue ili maldungis homon, poste eksigis lin el partio, poste arestis kaj fine sendis al prizono aŭ mortpafis. Estas neimageble vidi ke tio okazas cent jarojn poste en Esperanta (!) Vikipedio. Fine mi memorigas la [[Unue ili la judojn venigis|vortojn]] de [[Martin Niemöller]] kiun devas koni ĉiu inteligenta homo: :Kiam la nazioj forportis la komunistojn, mi silentis; mi ja ne estis komunisto. :Kiam ili enkarcerigis la socialdemokratojn, mi silentis; mi ja ne estis socialdemokrato. :Kiam ili forportis la sindikatanojn, mi ne protestis; mi ja ne estis sindikatano. :Kiam ili forportis min, restis neniu plu, kiu povis protesti. Sapienti sat. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:23, 20 nov. 2024 (UTC) :Mi bedaŭras tiajn konfliktojn, aparte inter aktivaj esperantistoj kaj vikipediistoj. Mi alvokas repacigon kaj klopodon mildigi la vortajn akuzojn kaj kontraŭstarojn. Forbarado eble utilas kontraŭ fremduloj kiuj volas entrudiĝi en tute nekontrolitan medion, sed por aktiva vikipediisto, tio ne utilus; ĉar post forbaro sufiĉus nur malfermi novan konton (tion faris eĉ konata fuŝulo). Necesos tiam forbari la komputilon, sed oni povas uzi alian komputilon ktp. Plej bone estus repacigi la sintenojn kaj klopodi labori alikampen; mi celas, ke estas tiom da ampleksaj kampoj en Vikipedio, ke se okazas konfliktoj, ĉu pro lingvo ĉu pro enhavo, des pli bone agadi en aliaj kampoj, anstataŭe pri Stalino aŭ Rusio, oni povas iri al filmoj, birdoj, fiŝoj, havendaj artikoloj ktp ktp. Korektoj indas kaj endas, sed se tio rezultos en polemiko, eble indos labori aliel. Tio estas nur tre persona opinio, ĉar por juste agadi oni devus kontroli tre etendigitan kazon, kaj mi preferas pli efike labori produktive. Ekzemple mi apenaŭ eniris en Vikivortaro. Oni ne povas esti ĉie, nur Dio, sed mi dubas prie. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:02, 20 nov. 2024 (UTC) ::Bedaŭrinde tiu ĉi strategio de evitado de la konfliktoj ne efikis. Mi neniam interesiĝis pri la kontribuoj de Taylor 49, kio estis facile ĉar li fakte verkas nenion, nur senhalte modifas kaj forigas la enhavon, kreitan de la aliaj. En Vikivortaro mi nur demandis lin kiucele li vandalis miajn artikolojn kaj petis lin restarigi ilian noramalan staton — la histerian reagon vi mem povas legi laŭ supraj ligiloj. En Vikipedio mi eĉ ne unufoje kontaktis lin, sed li plu min ĉasas venĝante pro tiuj riproĉoj en Vikivortaro kaj senhalte postulante mian maladministrantigon (sukcese), forigon de miaj artikoloj (sukcese) kaj nun mian forbaron (sukcese?). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 14:23, 20 nov. 2024 (UTC) :::Ĝustas ke ĉe ni estas la [[imperativo|imperativa alvoko]] [[VP:ATAKO|Ne faru personajn atakojn en Vikipedio! Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!]] kaj ke "ripetita aŭ granda persona atako povus konduki al [[VP:RF|forbaro]]". Mi konsentas ke la ekzemploj cititaj el vikipedio de Taylor estis personaj atakoj, kaj same konsentas ke se uzanto "nomas alian vikipediiston ''rusaĉo'', diras ke la rusa lingvo devas esti forigita ĉar ĝi estas nur fuŝa versio de la ukraina", tio estus same persona (kaj kolektiva) atako. Laŭ mia scio ni ĉiuj ĉi tie estas plenkreskaj, kaj kompreneble ne estas pravigo de atako se oni argumentus "sed la alia jam kvinfoje atakis". Al la akrigo de la situacio fakte kontribuas vi mem, Stanislavo, ĉar vi ofte perceptas agadon malsame ol estis: maladministrantigis vin ne Taylor, sed plimulto de diversaj uzantoj post pena diskuto, kaj la forigon de la teksto kiun vi nun reenigis sub nomo [[Uzanto:RG72/Cenzuro|"Cenzuro" (!)]] ankaŭ ne plenumis Taylor, kiu nur atentigis pri dubindeco de la teksto, sed ĉefe tri uzantoj devene el ekssovetiaj landoj (el Rusio, Litovio kaj Ĉednestrio, do ekse [[Moldava SSR]]), kiuj ĉiuj tute ne rilatas al Taylor, sed kiuj ĉi tie koncentriĝis "komenti la enhavon, ne la kontribuanton". Tial mi nun nur vidas eblecon lasi la malnovajn ofendojn, sen forbaro, kaj alvokas diskutigi ĉiun eblan novan personan atakon tuj ĉi tie, por ke oni povas tuj reagi. Mi esperas ke ne necesos amplekse ĉi tie diskuti, ĉar mi juĝas tion ĝena malŝparo de vivo-tempo, sed pretas ĉi tie trakti freŝajn atakojn, ankaŭ per simbola forbaro de semajno aŭ monato, post kiam estis unua averto. Kaj mi nun jam vortumas tian unuan averton al vi ambaŭ, Stanislavo kaj Taylor. Krome, mi atentigas ke estis mi kiu fine devis forigi la tekston "Rusoj en Inguŝio", kaj mi kiel administranto sentas min persone atakata de Stanislavo per la demagogia titolo "Cenzuro", laŭ kiu li reenigis la forigitan tekston. Mi persone povas toleri se oni ĉirkaŭvojas forigon de teksto, se oni reenigas ĝin al paĝo "Uzanto:RG72/Rusoj en Inguŝio", sed mi ne toleros la titolon "Cenzuro", kiun mi komprenas rekta persona atako al mi. Fine mi pensas ke estas misuzo de la justulo [[Martin Niemöller]] entiri lin en la retorikon ĉi tie - s-ro Niemöller kontraŭis milionojn da murdoj en fia diktaturo, kaj kompari la atentigon pri [[Vikipedio:Neniu persona atako]] al tio estas, milde dirite, ekstrema troigo. Do, mi nun estas {{kontraŭ|kontraŭ}} forbaro pro la eksaj ofendoj, sed '''alvokas''' ekde nun forte bridi sin por ne pluofendi, alvokas pri ŝovo de la reenigita teksto for de demagogia titolo "Cenzuro" (aliel ankaŭ administranto povas fari tion, sendepende ke la paĝo estas en persona spaco, kaj kompreneble povas esti ke fine la komunumo decidos forigi la paĝon de la persona spaco), kaj '''alvokas''' diskutigi estontajn atakojn rekte ĉi tie, kun ebleco ankaŭ forbari uzanton, prefere dumtempe, simbole, nur en kazo de obstina pluofendado malgraŭ jam dumtempa forbaro ankaŭ definitive. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:57, 20 nov. 2024 (UTC) Kelkaj rimarkoj: # Mi ne ofendis Taylor, ja demando "kial vi vandalas miajn artikolojn?" certe ne estas ofendo, ĉu ne? Kontribuante al Vikipedio 14 jarojn, mi interagis kun centoj da vikipediistoj kaj neniam iu ajn plendis ke mi ofendis lin. Estus strange se mi subite atakus la ulon pri kies ekzisto mi eksciis nur post kiam li vandalis miajn tekstojn. # La ideo ke valideco de opinio dependas de historia geografio estas nova, sed interesa. Do ekde nun mi scios ke mia opinio ekzemple pri Litovio kaj Finnlando estas speciale valora ĉar iam tiuj ĉi teritorioj estis parto de la Rusia imperio. # Ulo, iniciatinda mian maladministrantigon, malkaŝe argumentis ke tio okazu ĉar li konsideras miajn politikajn vidpunktojn malĝustaj. Tio tute evidente estis rompo de la Vikipediaj reguloj kaj ne gravas kiom da voĉoj li venigis por garantii tiun ĉi rompon. Dura lex sed lex. # Forigo de mia artikolo estis same kontraŭregula, ĉar la iniciatinto malsukcesis pruvi siajn argumentojn (malneŭtraleco kaj manko de fontoj), do tio estis evidenta ago de cenzuro. Tamen se tiu ĉi vorto tro ĝenas vin, mi alinomos la paĝon al ''Arĥivo''. Mi ne imagis tioman sentemon de via flanko, ja ni ĉiuj konas vikipediiston, kiu inundis la pritagajn artikolojn per rubaĵaj (mis)informoj kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" — kaj vi neniam riproĉis lin pri tio. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 03:53, 21 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} Mi nun kontraŭas al la forbaro. Se la situacio plimalboniĝos, mi donos plian komenton. Ne forgesu [[VP:AMO]].-- [[Uzanto:Salatonbv|Salatonbv]] ([[Uzanto-Diskuto:Salatonbv|diskuto]]) 20:57, 20 nov. 2024 (UTC) :{{kontraŭ}} - Nun kontraŭ. Mi ŝatus, ke la konfliktoj ĉesu. Ni devas spuri specifajn problemajn redaktojn, ne la rilatojn de homoj. --[[Uzanto:LiMr|LiMr]] ([[Uzanto-Diskuto:LiMr|diskuto]]) 16:23, 24 nov. 2024 (UTC) : {{kom}} La respondo de RG72 estas kiel kutime agresema kaj insulta, ekzemple "problemo naskiĝis antaŭ jaroj en la kapo de Taylor 49, tiutempe aktive vandalinta Vikivortaron, el kiu '''li''' sukcesis forpeli" "Taylor 49, kio estis facile ĉar '''li''' fakte verkas nenion". RG72 daŭrigas kun kaj absurdaj falsaj akuzoj (ne estis mi kiu forigis la paĝon [[Rusoj en Inguŝio]], ĉu?), kaj insultoj, kaj misseksigado. Vidu supre, mi ne plu respondos en ĉi tiu diskuto. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:37, 27 nov. 2024 (UTC) :: {{kom}} Nenio nova en la mondo. La suno lumas, la akvo fluas, Taylor 49 [...] plendas [...]. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:57, 28 nov. 2024 (UTC) ::: {{kom}} {{re|RG72}} Mi ripete atentigas pri la regulara frazo "Komentu la enhavon, ne la kontribuanton!" Tio ankaŭ rilatas al via provoka komento de hieraŭ, kiun mi en kunteksto juĝas komento de la kontribuanto, ne de la enhavo. Via deeskaliĝo en la konflikto estas nepre bezonata, kaj vi ĉi tie ricevis nur tiom da subteno kontraŭ forbaro, ĉar sendube ĉiuj aktivaj kontribuantoj certas ke vi kapablas redakti sen ofendoj - tamen la kredo ke vi principe kapablas pri tio ne sufiĉas, vi devas ankaŭ apliki redaktan diplomation. Alikaze ni revenos al diskutoj pri via forbaro, kion mi konsiderus ĝenan malŝparon da energio. Kaj mi efektive fortege riproĉas la uzanton kiu inundis la esperantajn pritagajn artikolojn per naciisma propagando kaj regule restarigis ilin post forigo aldonante rimarkon "REAPERIGO DE CENZURITAĴOJ" - eble mi tro malfrue vere koncentriĝis pri la ĝena naciisma redaktado en la principe almenaŭ neŭtrala ĝis sennaciisma esperanta projekto, tro malfrue bremsis la agadon kaj per ĝena malŝparo de multaj laborhoroj komencis forigi la neakcepteblan propagandon, ĉar tiu ne sufiĉe frua kontraŭago signifis ke la forigenda materialo iĝis tre multa. Ĉiukaze la homo almenaŭ per sia konto ekde duonjaro ne plu daŭrigas sian propagandan mision: nun ankoraŭ forbari lin, nur pro pedagogio, ne sencus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:20, 29 nov. 2024 (UTC) :::: {{kom}} Mi ĝojas ke finfine vi agnoskis ke en Vikipediaj diskutoj oni priparolu nur la agojn, ne la agantojn. Estas strange ke vi ne faris tion kiam la konata al vi ulo lanĉis kampanjon de mia maladministrantigo prezentinte kiel solan argumenton ke li ne ŝatas miajn politikajn vidpunktojn, do li ne ŝatas la personon, ne liajn agojn. Mi ĝojas ke vi finfine haltigis la agadon de alia uzanto, inundinta Vikipedion per nacisma propagando kaj ksenofobiaj fantaziaĵoj (plejparte rusofobiaj, sed foje ankaŭ antisemitismaj). Mi ne postulis lian forbaron, sufiĉas ke lia vandalado ĉesis. Estas strange nur ke vi ignoris kiam la konata al vi fanatika triopo akuzis min pri cenzuro ĝuste pro forsarkado de tiuj ĉi naciismaĵoj kaj ksenofobiaĵoj, kaj tio servis kiel ilia dua argumento por mia maladministrantigo. Se Vikipedio estas bazita sur reguloj, ili la samaj por ĉiuj. :::: Rilate ''Taylor 49'' mi nur ironiis leĝere, ĉar trakti serioze lian obsedon je propra seksa vivo mi ne povas, ja mi estas historiisto, do apartenas al la malĝusta fako. Espereble iam vi ĉesigos ankaŭ tiun ĉi tutevidente kontraŭregulan aktivadon kaj instruos lin ke lia seksa vivo estas lia persona afero kiu interesas neniun ĉi tie kaj ke se li ne ŝatas kiel Esperanto lin nomas, li simple elektu alian lingvon, pli komfortan por li. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:45, 30 nov. 2024 (UTC) ::::Mi neniam legis ajnan komenton de Taylor 49 pri sia propra seksa vivo. Kion mi legas, kaj pri tio mi ankaŭ konfliktis kun Taylor, estas ke Taylor ne nur aplikas la ne (jam) esperantan silabon "ri" pri si mem, sed komence aplikis tion al ĉiaj homoj, pri kies seksa identeco ne povas esti dubo: se iu uzanto klare indikis sian sekson en la vikipediaj preferoj, kaj Taylor perfekte sccias kiel malkovri tion, aŭ kiam en vikidatumaro pri iu ajn homo estas indiko ke temas pri viro aŭ virino, tiam sendube aplikendas pronomoj li respektive ŝi. Taylor ne estas la sola vikipediisto, kiu forte pledas pri uzo de alternativa estonta pronomo ri por tiuj homoj kiuj persone insistas ne konsideriĝi viroj kaj ne virinoj. Do temas pri socia konstruaĵo, ĉar en biologio ĉiu homo estas vira (kromosomoj XY) aŭ ina (kromosomoj XX): eĉ tiuj kun deviaj [[Sindromo de Klinefelter|kromosomoj XXY]] laŭ genetiko konsideratas masklaj. Mi povas akcepti pri ĉiu vikipediano, ke tiu ne devas nepre malkaŝi sian biologian sekson aŭ elektitan socian rolon, ĉar oni rajtas esti tute anonima, ne devas malkaŝi sian nomon, sekve pri iuj ensalutintaj uzantoj kaj pri ĉiuj kiuj redaktas plene anonime sub IP-adresoj, mi ne konas la gramatikan sekson. Tio estas anonimeco. Klaras ke pri oficialigo de la silabo "ri" kiel plia e-lingva pronomo ne decidos redaktantoj de iu ajn retejo, ankaŭ ne de vikipedio, kaj same klaras ke Vikipedio ofertas tiun gradon de anonimeco kiun uzanto deziras. Tute klaras krome, ke la temo estas sentoplena por Taylor kaj ankaŭ por iuj aliaj uzantoj: tial neniu uzanto estas devigita uzi la silabon "ri" kvazaŭ pronomo, nek mi nek vi nek iu ajn, sed tamen necesas pie kaj kolegece trakti la temon - tial ĝi ne tre taŭgas por forta ironio. Tio ĝuste estas kio ĝenis min en via hieraŭa noto. Se vi havas ekzemplon, kiam Taylor komentis pri sia seksa vivo, montru ĝin, mi neniam vidis ion tian kaj ne povas imagi ke tia ekzemplo ekzistus. Kaj pri la [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|diskuto pri via administreco]]: vi scias ke mi estis la sola kiu sume voĉis sindetene, ĉar mi estis tiom ambigua vidante same fortajn argumentojn por kiom kontraŭ - tion mi tiam notis. Mi '''ne''' havis la impreson ke viaj agoj kontraŭ la misuzo de la tagaj mondpolitikaj listoj en vikipedio al propagando kaj forta troreprezentiĝo de polaj temoj (kiam unufoje pola skiisto gajnas konkurson, tio estos vaste raportata en mondpolitikaj eventoj, se ĉeĥa aŭ slovaka, slovena aŭ sveda skiisto same gajnas konkurson, tio tute ne interesas) estis argumentoj en la diskuto pri via administreco. Se mi preterlegis ion, vi povas ankaŭ nomi al mi la konkretan lokon. Certe ni ĉiuj sambone konas la [[Vikipedio:Regularo pri forbaro|regulojn pri forbaro]], daŭre ne plenumiĝas la kondiĉoj pri forbaro, sed necesas adapti la redaktojn al ne-ofendaj komentoj. Se tio post ripeta admono ne funkcios, tiam necesos rapide decidi pri forbaro, notinte aktualajn mispaŝojn. Sed tia forbaro, ĉar unua, ankaŭ estus nur simbola, por horoj aŭ tagoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) :{{por}} RG72 devas esti fobarita (en du projektoj) pri kontraŭrajta renoviĝo de forigita artikolo en Vikipedio kaj verkado de malneŭtralaj artikoloj en Vikinovaĵoj.--[[Uzanto:Fenikals|Fenikals]] ([[Uzanto-Diskuto:Fenikals|diskuto]]) 10:09, 30 nov. 2024 (UTC) ::Kara Fenikals, vi povas tute libere prezenti vian opinion ĉi tie. Tamen mi koncize volas reagi al via noto: se iu revenigas forigitan artikolon en sia persona uzanta spaco, tiam tio ne estas kontraŭrajta - jes eblas ankoraŭ plibonigi la tekston kiun ĝis la forigo evidente ne eblis plibonigi al stato akceptebla por plimulto de la partoprenintaj uzantoj. Kio nur ne permeseblas, estas laŭta ofendo ke la komunumo fie kaj bandite cenzuris la tekston. Kaj due, povas esti ke en Vikinovaĵoj ne estas sufiĉe evoluintaj iloj por diskuti pri propagandecaj, ĝenerale malneŭtralaj tekstoj. Sed ĉiukaze Vikipedio kaj Vikinovaĵoj estas sendependaj projektoj. Eblas noti ĉi tie personan opinion, ke oni forte malkonsentas pri ago de uzanto en Vikinovaĵoj, Vikivojaĝo, Vikifontaro, Vikivortaro ktp., sed uzi tiun nekontenton cele al puna forbaro de uzanto el Vikipedio laŭ mi ne eblas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:41, 30 nov. 2024 (UTC) == Propono forbari uzanton "Fenikals" == {{uzanto2|Fenikals}} [[Uzanto:Fenikals|Uzanto:Fenikals]] regule rompas plurajn regulojn de Vikipedio: # Li [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|postulis maladministrantigon]] de alia uzanto, argumentinte per ties malplaĉaj politikaj vidpunktoj, do pro politikaj kaj personaj motivoj. # Li spamis la [[Uzanto:RG72|Uzanton RG72]] per mesaĝoj politikaj kaj personaj, interalie minacante lin per FSB-reprezalioj se li plu partoprenos en la ĵurnalisma projekto [[Tutmondaj Voĉoj]]. # Li regule enigas falsajn informojn laŭajn al liaj politikaj vidpunktoj, ekzemple: ## en [[Sud-Osetio]] li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Sud-Osetio&diff=next&oldid=8911022 modifis la tekston], aldoninte aserton ke la militon en Sud-Osetio en 2008 komencis Rusio dum esplorado de Eŭropa Unio [http://news.bbc.co.uk/1/shared/bsp/hi/pdfs/30_09_09_iiffmgc_report.pdf klare konkludis] ke la militon komencis Kartvelio. ## En alia artikolo li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Bombaj_atencoj_kontra%C5%AD_lo%C4%9Dejoj_en_Rusio&diff=prev&oldid=8902785 nomis la ulojn], murdintajn en 2002 kelkdek homoj per eksplodigo de loĝejoj, ne "teroristoj" sed "rezistantoj"; [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Dua_%C4%88e%C4%89enia_milito&diff=prev&oldid=8875116 similaj fuŝoj] # Li regule cenzuras Vikipedion, forigante malplaĉajn informojn, ekzemple: ## el artikolo pri batalo kontraŭ islamistoj li forigis [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2002)&diff=prev&oldid=8875092 ateston de militkrimoj] faritaj de muĝahidoj; ## el artikolo pri atako de teroristoj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Batalo_%C4%89e_Gala%C5%9Dko_(2000)&diff=prev&oldid=8875097 forigis riproĉon] fare altrangulo, multe helpinta al ĉeĉenaj rifuĝintoj kaj ŝokita de tia atako en sia regiono. ## el artikolo pri ukraina prezidanto li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Volodimir_Zelenskij&diff=prev&oldid=8573844 forigis menciojn] de ties kritiko en eŭropa gazeto ## el alia artikolo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Invado_de_Rusio_en_Ukrainion_(2022)&diff=prev&oldid=8472015 li forigis] komplete sekcion "Rusofobio", malgraŭ referenco al aŭtoritata fonto, kun klarigo "tiu ne ekzistas" # Li lanĉas redaktomilitojn, ekzemple li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=25-a_de_februaro&diff=prev&oldid=8827820 nuligis mian redakton] en artikolo, celintan forigi rubajn misinformojn pri kies forigo konsentas ankaŭ almenaŭ unu administranto, ĝis nun plenumanta tian forsarkadon pro antaŭa amasa vandalado fare de naciisma uzanto; # Li trudis al pluraj artikoloj politike malneŭtralajn kaj ofte rekte falsajn informojn. ## Ekzemple li redaktis multajn biografiajn artikolojn, ŝanĝante nacian apartenon de ilia temuloj al "ukraina". Ekzemple li faris tion en [[Igor Sikorski]] kaj poste nuligis alies redaktojn. Rimarkindas ke la sekvinta [[Diskuto:Igor Sikorski]] montris ke li ne konas eĉ bazajn faktojn pri historio de Ukrainio, kio evidente grave faciligas lian redaktadon. ## en artikolo pri buĉado en Montara Karabaĥo [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Masakro_de_Ho%C4%9Dali&diff=prev&oldid=8472696 li aldonis] ke armena flanko "falŝe raportis" (sic!) Havi tian uzanton estas granda malhonoro por iu ajn Vikipedio kaj duobla malhonoro por Vikipedio en Esperanto, konsiderata lingvo de paco kaj amikeco, ne de naciismo kaj agresemo. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 13:45, 30 nov. 2024 (UTC) :Mi nun tiom detale notis la antaŭan diskuton, ke ne sufiĉas mia tempo esplori la akuzojn tie. Tio do venos pli poste. Kompreneble ĉiu ajn povas jam ekhavi opinion - mi nur volas eviti la impreson ke mi fokusigas pri akuzoj kontraŭ unu uzanto kaj plene ignoras akuzojn kontraŭ alia uzanto, kvankam la diskutoj estas tuj najbaraj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:51, 30 nov. 2024 (UTC) :: {{kontraŭ}} forbaro de uzanto "Fenikals", ĉar la proponinto de forbaro same ofte verkis forte maneŭtralajn artikolojn ([[Rusoj en Inguŝio]] -> [[Uzanto:RG72/Cenzuro]], [[n:eo:KGB kaj FSB kontraŭ spionoj kaj teroristoj en Siberio|terorismo]], [[eo:n:“Ŝajnas_al_mi_ke_mi_sonĝas...”:_patrino_kaj_filo_fuĝis_el_Ĥersona_provinco_al_Tjumeno|rifuĝintoj bonvenataj]]), kaj eĉ pli grave atakadis aliajn vikianojn. Mi esperas ke uzanto "Fenikals" estonte ne plu uzos vikipedion kiel batalkampo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 00:58, 2 dec. 2024 (UTC) :::{{kom}} La argumento estas absurda laŭ sia logiko ("ni ignoru unu regulrompon ĉar okazis ankaŭ aliaj"), formo (referenco al Vikinovaĵoj en Vikipedio) kaj enhavo (nomi "malneŭtralaj" artikolon pri etna grupo, intervjuon kun historiisto kaj raportaĵon pri ukrainaj rifuĝintoj estas ekster ĉia racia konsiderado). [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:41, 2 dec. 2024 (UTC) {{Kom}} Post 4 monatoj bedaŭrinde nenio estis farita, do la koncernulo revenis kaj daŭrigas siajn fanatikajn atakojn. Ĉi-foje li [https://eo.wikinews.org/wiki/Vikinova%C4%B5oj:Diskutejo#Propono_pri_la_fermo atakis Vikinovaĵojn], postulinte likvidi la tutan projekton kaj cenzuri ĝian enhavon (kompreneble pro "porrusia propagando"). Antaŭ jaroj mi iniciatis elkoviĝon de la projekto, alvokinte plurajn vikipediistojn subteni ĝin voĉdone. Dum jaroj mi kaj aliaj esperantitoj kontribuis al ĝi, verkinte pli ol 1000 artikolojn. Nun ĉio ĉi estas endanĝerigita pro la fanatikulo, apenaŭ balbutanta Esperanton kaj eĉ en Vikipedio dum 5 jaroj farinta nurajn mil redaktojn, plejparte neniodirajn kaj politike motivitajn. Estas tute evidente ke temas pri politika cenzuro kaj ĉi-foje ankaŭ pri persona persekutado. Li jam lanĉis [https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:Administrantoj/forigo_de_rajtoj/RG72 kalumnian kampanjon] kontraŭ mi (malkaŝe politike motivitan) kaj nun pretas detrui la tutan projekton nur por kontentigi sian fanatikan cenzuremon kaj personan malamon. Antaŭjare li postulis eĉ [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Deletion_requests/File:Vila%C4%9Do_%C5%9Ctormovo.webm forigi unu el miaj videoj] el la Komunejo, argumentinte ke ĝi "estas persona kaj ne havas edukan valoron". Feliĉe oni ĝustatempe klarigis al li, ke ambaŭ argumentoj estas nulaj, sed li provas denove, jam aliloke kaj sendube provos plu, ĉar li simple ne kapablas kunlabori kaj krei — nur ataki kaj detrui. Tiaj uzantoj estas forbarendaj tutvikie kiel agresantoj kaj vandaloj. Kial la enciklopedio de ''Lingvo de Paco kaj Amikeco'' (!) plu toleras la fanatikulojn kaj vandalojn? Ĉu neniu administranto kapablas ĉesigi tion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:32, 19 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurdaj mencioj de "Paco kaj Amikeco" kaj plejparte falsaj akuzoj (pri lingvokapabloj kaj plu) de [[Vikipedio:Problemaj_uzantoj#Propono_forbari_uzanton_"RG72"|RG72]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:30, 27 mar. 2025 (UTC) : {{kom}} Tipa agresema stilo, absurda miskompreno de la interna ideo de Esperanto kaj subteno de la falsaj akuzoj de la alia fanatikulo. Rimarkindas ke Fenikals jam kvarfoje atakis min, malkaŝe dirinte ke li faras tion pro siaj personaj politikaj malŝatoj. Dufoje li sukcesis, lanĉinte [[Vikipedio:Administrantoj/forigo de rajtoj/RG72|kalumnian kampanjon]] por eksigi min kiel administranton kaj [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2024/Novembro#Rusoj_en_Inguŝio_11_17|foriginte mian artikolon]] — ambaŭfoje Esperanto-administrantoj timeme cedis al la ksenofobo, krude rompinte la regulojn kiujn ĝuste ili devus defendi. Dufoje li malsukcesis — unue en [[Tutmondaj Voĉoj]] kaj nun en [[Meta-Vikio]] — ambaŭfoje ne-Esperantaj-administrantoj rekte respondis ke mi rompis neniujn regulojn kaj liaj personaj malŝatoj estas lia persona problemo. Post tio nomi Esperanton "Lingvo de Paco kaj Amikeco" estas vere absurde. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 12:01, 30 mar. 2025 (UTC) {{kom}} Mi ĵus nuligis plian cenzuradon fare de Fenikals. Ĉi-foje li modifis artikolon [[Unua Ĉeĉenia milito]], celante ŝajnigi ke la milito okazis ne inter la registaro de Rusio kaj separistoj, sed inter Rusio kaj Ĉeĉenio kiel du sendependaj ŝtatoj. Ĉu sekvan fojon li skribos ke registaroj de Hispanio kaj Britio luktis ne kontraŭ ETA kaj IRA, sed kontraŭ Eŭskio kaj Nord-Irlando? Kiam tiu ĉi vandalo estos haltigita? Ĉu tiu ĉi enciklopedio havas administrantojn aŭ ĝi definitive transformiĝis je ludejo kie ĉiu ajn fanatikulo povas libere vandali la tekstojn? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 11:59, 15 apr. 2025 (UTC) {{kom}} Kaj denove tiu ĉi delonge forbarenda fanatikulo lanĉis redaktomiliton, nuliginte miajn redaktojn. Kompreneble temas pri artikoloj rilataj al la rusoj/Rusio kaj ukrainoj/Ukrainio, kio estas la kerno de lia fanatika mensa universo. Kompreneble li denove trudis propagandajn stultaĵojn, ĉerpitajn el gazetaro. Kompreneble denove liajn fiagojn ignoris ĉiuj administrantoj. Kio estas kialo de la tioma toleremo? Ĉu la rusofobio kaj ksenofobio ĝenerale jam iĝis oficiala ideologio de la Esperanto-Vikipdeio? Ĉu la (iam) enciklopedia projekto definitive transformiĝis je Esperanto-versio de triarangaj eŭropaj gazetaĉoj? Ĉu iu ankoraŭ memoras por kio Zamenhof kreis tiun ĉi lingvon? Malkaŝaj ksenofoboj ĉiam pli agreseme trudas siajn propagandaĵojn kaj la homoj, kiuj devus forbari ilin en la unua tago — la administrantoj — silente ignoras ĉion. Ĉu vi timas aŭ simple samopinias kun ili? La unua kazo estas hontinda, la dua stultega. Elekti inter la malhonoro kaj stulteco pjam estas hontinde, sed ŝajnas ke la alia elekteblo mankas. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 15:45, 1 jun. 2025 (UTC) {{kom}} Denove tiu ĉi fanatikulo trudas al la '''enciklopedio''' propagandaĵojn kaj lanĉas redaktomilitojn. Kian valoron havas tiu ĉi malklerulo, apenaŭ balbutanta Esperanton, ke lia daŭra vandalado estas tolerata en la internacia (!) '''enciklopedio'''? Li estas obsedita ksenofobo kaj malkaŝa adoranto de teroristoj, speciale de islamistoj, do li simple ne povos halti memstare, nur esti haltigita. Ĉu ekzistas administranto kapabla savi la enciklopedion de vandalado? Ĉu ĉiuj estas tro timemaj? Aŭ eble lia fanatika mondrigardo nun estas konsiderata normo en la socioj, al kiuj apartenas la administrantoj? Plorinda degrado. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:29, 2 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La administrantoj denove timeme lasis la vandalon fuŝi, do li revenis kaj denove trudis al la '''enciklopedio''' siajn fanatikajn fantaziojn — ĉi-foje rakontinte en [[Sovetia-Ukrainia Milito]] pri "genocido de la ukraina nacio, genetika subpremado, socia degrado" kaj kompreneble pri siaj amataj ĉeĉenaj islamistoj. Kaj ĉiujn ĉi teruraĵojn li rakontas pri Ukrainio, kies loĝantaro en la sovetia tempo (do dum la ''genocido kaj subpremado'') duobliĝis — malgraŭ amasa migrado de ukrainoj al la aliaj respublikoj de Sovetunio por ricevi pli bonan edukon kaj laboron. Ĝis kiam daŭros tiu ĉi senpuna vandalado fare de '''patrolanto''', do la ulo respondeca pri kvalito de la '''enciklopedio'''?! [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 05:10, 26 aŭg. 2025 (UTC) {{kom}} La vandalo revenis kaj denove trudas al la enciklopedio siajn fanatikajn propagandaĵojn. Ĉi-foje li denove markis kiel "diktatoroj" plurajn internacie agnoskitajn ŝtatestrojn kies politiko kaj opinioj malkongruis al lia fantazia mondimago. Se post jaroj da vandalado en la esperanta enciklopedio li almenaŭ iom lernus Esperanton, li scius ke "diktatoro" estas [https://vortaro.net/#diktatoro_kdc "Eksterordinara, provizora estro de ŝtato, kun absoluta povo"], kio certe ne aplikeblas al la regantoj kies regado estis bazita sur naciaj leĝoj (sendepende de tio, ĉu ili plaĉas al iu aŭ ne) kaj ne estis provizora, nek eksterordinara. Jam unu jaro pasis ekde kiam mi atentigis pri la persista vandalado fare de tiu ĉi persono, sed neniu reago de la administrantoj sekvis. Ĉu nia enciklopedio estas rubejo, kie iu ajn propagandisto povas publikigi siajn fantaziaĵojn? Kiom longe daŭros tiu ĉi vandalado? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 16:35, 6 nov. 2025 (UTC) {{kom}} Ĵus mi hazarde trovis kaj nuligis plian vandalaĵon de tiu ĉi unika vandalo: en la artikolo pri la ukraina urbo [[Kostjantinivka]] li forigis informojn ĉerpitajn el [[The New York Times]], ĉar ili malkonvenis al lia fanatika mondobildo. Mi diras ke temas pri la ''unika vandalo'', ĉar ĝis neniu vandalo en tiu ĉi enciklopedio sukcesis esti identigita kiel malkaŝa vandalo kaj propagandisto jam duan jaron sinsekve kaj tamen ne esti forbarita. Evidente la administrantoj interne simpatias al li, same kiel germanaj burĝoj simpatiis al Hitlero, promesinta buĉi nur la judojn, ciganojn kaj subhomojn kiel rusoj, ukrainoj kaj poloj. Poste ili ploris sur ruinoj de siaj urboj kaj plendis ke ili ne estis nazioj, nek subtenis ilin, sed estis nuraj viktimoj de la teruraj cirkonstancoj. Ĉu la historio instruas ion? [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 17:08, 21 dec. 2025 (UTC) {{kom}} [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?diff=8649512&oldid=8538182 La redakto antaŭ 18 monatoj] estas evidente malbona. Oni nepre '''ne agu tiel'''. Kaj kion pensi pri [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Vladimir_Putin&action=history la diktatoroj]? La plejmultaj diktatoroj ja estis kaj estas "agnoskitaj ŝtatestroj". Kaj kiel pensi aŭ agi pri senĉesaj personaj atakoj, trouzo de fortaj vortoj, kaj reventantaj komparoj kun Adolfo Hitlero? [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:20, 28 dec. 2025 (UTC) :La vorto ''diktatoro'' havas striktan difinon en PIV, cititan supre. Neniu el la menciitaj personoj laŭis al ĝi. Same neniuj personaj atakoj miaflanke okazis, nek povus okazi ĉar mi tute ne interesiĝas pri tiu ĉi persono. Malsame ol li, kiu spamis min per mia persona konto iel trovita en Telegramo kun enormaj stultaĵoj kaj personaj trudaĵoj ("ĉu vi definitive transloĝiĝis al Kubo?"). La situacio iĝis tro teda kaj artefarite longdaŭra, kaj vere similas al tiu en Germanio en la 1930-aj kiam la same agresemaj kaj persistaj fanatikuloj ne estis haltigitaj de tiamaj germanaj administrantoj, ĉar interne ili simpatiis al ilia ksenofobio kaj esperis ke la solaj viktimoj estos nur judoj, komunistoj, gejoj, slavoj kaj aliaj [[subhomo]]j. La historio ripetiĝas kaj evidente eĉ germanoj ne lernis ĝin. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:43, 28 dec. 2025 (UTC) ==Anglalingvaj perfortparoloj== Uzanto aperis nur por fari ekstremismajn alvokojn en la angla lingvo kontraŭ palestinanoj kaj islamanoj. Ĝis nun faris [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=%C5%9Ctato_Palestino&diff=prev&oldid=9039006 unu solan redakton]. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:06, 6 mar. 2025 (UTC) : [[:m:Special:CentralAuth/Zwangsumbenennung-2025-03-18]] nenio nova ekde tiam. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 27 mar. 2025 (UTC) :: Daŭre nenio nova ekde tiam (kvankam ne, ne plu?, ekzistas ĝenerala konto por "Zwangsumbenennung-2025-03-18"), sed en wiki.eo la konto ankoraŭ estas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:15, 18 apr. 2025 (UTC) ::: Mi kredas, ke [https://tr.wikipedia.org/wiki/Kullan%C4%B1c%C4%B1:Zwangsumbenennung26-12-2020 ĉi tiu estas la sama nazia fuŝulo: "Zwangsumbenennung26-12-2020" ĉe Turka Vikipedio]. Mi trovis tiun nomon sub mistera parametro "offset" en lia paĝo pri uzantrajtoj. https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Listo_de_uzantoj&username=Zwangsumbenennung-2025-03-18&dir=prev&offset=Zwangsumbenennung26-12-2020&limit=1 Tiu parametro aperis, kiam mi iris du paĝojn antaŭen. [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:03, 30 jun. 2025 (UTC) :::: Kaj kvar antaŭajn uzantnomojn mi trovis sammaniere: 𥐣, 😂, 𝘀𝗼𝗹𝗼 𝗲𝗻 𝗹𝗮 𝘄𝗶𝗸𝗶 kaj 𝕍𝕥𝕝𝕞𝕣𝕕. Ĉu vi kredus, ke li estas forbarita de la germana Vikipedio? [[Uzanto:פֿינצטערניש|פֿינצטערניש (Fincterniŝ), ŝi]] ([[Uzanto-Diskuto:פֿינצטערניש|diskuto]]) 17:24, 30 jun. 2025 (UTC) == Anonimaj redaktoj de [[Pär Sundberg]] == Pluraj anonimaj redaktantoj ade aldonas malplenajn listerojn al [[Pär Sundberg]], kun svedlingvaj datoj en la resumo. Tre mistere, sed klare senutile. Mi proponas forbari tiujn adresojn, kaj protekti la artikolon kontraŭ anonimaj redaktoj. - Sincere, [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 04:48, 31 mar. 2025 (UTC) : {{forte por}} protekto kontraŭ anonimaj redaktoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:28, 31 mar. 2025 (UTC) ::{{farite}} je 2025-03-31 per LiMr. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Hodiaŭ finiĝas la protekto de tiu paĝo. Ni atentu ĉu la strangaj redaktoj rekomenciĝos! - [[Uzanto:Moldur|Moldur]] ([[Uzanto-Diskuto:Moldur|diskuto]]) 21:29, 1 jul. 2025 (UTC) == Forbarenda IP-vandalo == [[Specialaĵo:Kontribuoj/49.175.171.71]] sed ne porcxiam, eble 3 monatoj. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 09:29, 4 maj. 2025 (UTC) ==Ne-esperanta enhavo== [[Uzanto:Orthoonto]] aldonis al tri artikoloj tekston en iu skandinava lingvo, kaj al alia senfontan aserton pri la matematikaj kapabloj de novaj AI, kies enciklopedian gravon mi dubas. Ŝajnas al mi tro frue por diri, ĉu la intencoj de la homo estas bonaj, sed mi lasis mesaĝon sur lia/ŝia diskutopaĝo. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:34, 11 maj. 2025 (UTC) : Bona atentigo. Dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == Grandparte fuŝaj redaktoj aparte pri la Filipinoj inter 2011 kaj 2021 (kaj pli da fuŝoj pri Esperanto en Vikidatumoj) == Komence de januaro 2018 uzanto kun la longa nomo "[[Specialaĵo:Kontribuoj/uzanto:Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa|Renamed user ccb4f2cd4446e5770d0821d57e0285fa]]" (iam ankaŭe la konto nomiĝis "Pare Mo") movis paĝon Davaa Regiono al [[Dabaa Regiono]] kaj notis "preskaŭ" en Esperanto: "V se pronuncia como B en español". La homo ankaŭ ŝatis renomigi multajn aliajn esperantajn vortojn (nur 36 rekte en la loka projekto, sed pli multajn en vikidatumoj, kie ankoraŭ pli malfacilas rimarki la manipulojn), egale ke la uzanto eĉ ne helpe de aŭtomata tradukilo sukcesis enmeti unusolan frazon en Esperanto. Sed evidente eblas konsideri sin elstara Esperanto-vortaristo ankaŭ sen ajna kono de la lingvo. Tamen estas alarma averto el vikidatumoj kaj de la vikimedia sistemo ĝenerala: '''[[dosiero:OOjs UI icon alert image warning.svg|18ra]] <span style="color:red"> This account is globally locked. - La konto estas globale forbarita'''</span>. Do la homo en multaj vikipediaj projektoj mise agadis, grandkvante vandalis, kaj liaj agoj vere ne konsiderindas "aŭtoritataj kontribuoj". Tial mi konsideras ĝenerale malfari la kapricajn "plibonigojn" de la forbarito. Ĉi tie do la argumento estas ke hispane la v prononciĝas kiel esperanta "b", aŭ en [[Kezonurbo]], dubinde plibonigita al Kesonurbo, "ke z hispane prononciĝas kiel s esperante" - tio eĉ ne veras, norme ĝi sonas kiel θ, nur dialekte foje kiel s aŭ iu sibla sono inter ambaŭ. Tiu argumento nur sufiĉus por aldono de prononcindiko inter rektangulaj krampoj, eventuale por prezento de sia nova propono kun verva esperanta argumentado en VP:AA, sed ne por kaŝa alinomado de paĝoj el aliaj homoj aŭ ŝanĝadoj en Vikidatumoj. En plej multaj eŭropaj lingvoj inkluzive de la cirile skribataj tamen estas "v", kaj ke li mem ĝustigis la lingvonomojn "[[cebua lingvo|cebue]]: ''Rehyon sa Dabaw''; [[tagaloga lingvo|tagale]]: ''Rehyon ng Dabaw''" ankaŭ ne konfirmeblas en la cebua kaj tagaloga vikipedioj (la esperantan adverbon "tagale" por la tagaloga la homo samtempe inventis). Kvin spertaj esperantistoj poste redaktis kaj ne rimarkis la bone kaŝitan vandalecon. Mi ni plendas, ankaŭ mi probable ne rimarkintus. Sed mi alvokas pri pli da atento nun, kiam estas averto pri tiu vandalo kiu fuŝas aliel ol nia konata finna forbarito, kies specifajn redaktojn ĉiu facile rekonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:18, 3 jun. 2025 (UTC) :Mi cetere ĵus skanis kaj ekrane pligrandigis la esperantan mapon (#22) pri la Filipinoj el la "Poŝatlaso" de 1971. Bedaŭrinde tie estas malmultaj esperantigoj, plej multaj estas nacilingve, do filipine/tagaloge notitaj. Sed por tiuj urboj, insuloj kaj kaboj, kiuj ricevis esperantan vorton en la "Poŝatlaso" de 1971, estas bone noti la referencon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:28, 3 jun. 2025 (UTC) == 176.59.164.46 == Ruslingva anonimulo, aldoninta sensencajn frazojn al [[Biblio-Globus]]. Blokenda. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 06:09, 26 jun. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|176.59.164.46}} 1 redakto je 22 jun. 2025 == 78.154.163.85 == Anonimulo, ekde majo 2025 inundinta la projekton per fuŝaj maŝintradukaĵoj de la anglalingvaj fontoj, plenaj je konspirteorioj, fantazioj kaj politika propagando. Regula forsarkado de tiuj rubaĵoj estas tre teda kaj temporaba afero. Ni protektu la '''enciklopedion''' kontraŭ fanatikuloj, ksenofoboj kaj vandaloj. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:08, 17 jul. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|78.154.163.85}} sume 50 redaktoj je 13-14 jul. 2025, '''ekzemple''' ::* paĝo [[historio de Rusio]] [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Historio_de_Rusio&diff=prev&oldid=9145053 vandalita, ŝajne en la baŝkira, ĉiukaze ne universale komprebla lingvo, en fuŝaj referencoj] ::*>> krome je 07:21, 14 jul. 2025 la homo la saman paĝon ampleksigis per amasa esperantlingva akuza listigo de rusaj ŝtataj militkrimoj en Ukrainio inter 2014 kaj 2024, per detalega listigo kiu estis la kvaroblo de la tuta alineo pri la 19-a jarcento. Necesus individue kontroli la asertojn kaj ekipi eventuale pridubeblajn akuzojn per eksteraj referencoj, sed ĉiukaze la eksterproporcia kvanto de teksto montras ke iu ĉi tie misuzis ĝeneralan paĝon por sia demagogio. Por tiu temo la paĝo [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]] estus pli taŭga loko, tie praktike estas nur informoj pri mortigoj kaj detruoj de 2022, kvankam la milito en 2023 ĝis 2025 senŝanĝe pluardis. Sed la resuma paĝo [[historio de Rusio]] taŭags nur por ekstreme koncizigita resumo de eble 300 literoj, kaj por aldono de pli detala teksto. Sed tio ankaŭ eksplodigos la paĝon "[[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022]]", oni ankaŭ povas fari novajn paĝojn "Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio en 2023" ..."en 2024", ..."en 2025". ::*>>Aliaj novkreoj kiel [[la Donanto (filmo)]] (nun ricevis avertan ŝablonon {{ŝ|polurinda}})kaj [[Verda Elefanto (film)]] estas simple nur bizaraj, strangaj ĝis strangegaj esperantaj tekstoj, pri kiuj ankoraŭ ne klaras ĉu haveblos iu volontulo kiu pretus investi horojn por savi la tekstojn. Sume mi nun supraĵe legis pli-malpli la duan duonon de la kontribuoj, inter tiuj pli-malpli 25 redaktoj estis 1 vandalaĵo kaj 1 kazo de politika propagando metita en maltaŭgan artikolon, kaj la resto estis bizaraj ĝis kompreneblaj esperantlingvaj kontribuoj. Sed ŝajnas ke la redaktado jam finiĝis je la 14-a de julio, kaj ŝajne ĝis nun ne estas alinoma anonima konto kiu daŭrigus la parte tute maltaŭgan parte dubinde utilan kontribuadon. Mi tial proponas "nur" forbaron de unu monato, kiu probable ne ĝenos la homon, ĉar tiu ĉiukaze ŝajne perdis la intereson pri la bizara redaktado, Sed se foje ekestos ankoraŭ redakto sub tiu IP-adreso, tuj eblas vidi ke ĝi jam foje estis forbarita, kaj povas rapide retrovi la malnovan kazon. ĈIUKAZE necesos ankaŭ havi la konton sub observado. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:46, 9 sep. 2025 (UTC) == ~2025-50449-5 == La sola kontribuo ĝis nun estas vandalado de Vikipedio:Artikolo de la Monato per duone kompreneblaj pornaĵoj en la hispana. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:24, 2 sep. 2025 (UTC) ::{{uzanto2|~2025-50449-5}} 1 redakto je 2 sep. 2025 :::{{re|Arbarulo|RG72}} Nur nun mi vidis viajn lastajn tri notojn. Ĉiuj scias ke ni por niaj preskaŭ 400 000 artikolaj paĝoj kaj aldonaj multaj diskutpaĝoj havas nur 10 administrantojn, el kiuj neniel ĉiuj konstante aktivas, kaj ankaŭ mi ne sidas antaŭ la komputilo, nur gapante tiun aŭ iun alian teknikan paĝon ĉu tie aperas novaj notoj. Tiel eĉ se mi mem supre aldonas noton mi ne nepre rigardas ankaŭ tute malsupre. Mi petas, aŭ kontrolu tagon post kiam vi metis noton ĉu ĝi jam traktiĝas kaj se ne, rekte alskribu min (aŭ alian tiam aktivan administranton) ke tiu forpurigas la problemon, aŭ se vi eble post tago eble ne havas tempon por vikipedio, atentigi min tuj - en mia persona diskutpaĝo, aŭ pli simple per ŝablono {{ŝ|re}}, kiel mi ĵus atentigas vin du. Superfluaj atendadoj povas havi katastrofajn sekvojn, ĉar ene de semajno vigla vandalo povas fuŝi centojn da paĝoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:35, 9 sep. 2025 (UTC) Mi komprenas ke ĉiuj malmultaj administrantoj estas okupitaj kaj foje ĝojas ke mi ne plu sentas devon ĉiutage kontroli farendaĵojn en Vikipedio kiel administranto. Foje eĉ fanatikuloj kaj iliaj kontraŭregulaj fiagoj tamen faras bonajn aferojn — malbonajn por la enciklopedio, sed bonajn por enciklopedianoj)) Do mi klopodos atentigi vin kiel vi petis. [[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 04:17, 10 sep. 2025 (UTC) Mi provos memori kaj sekvi tiun konsilon. Mi ne sciis, ĉu vi sentas atentigon kiel ĝenan interrompon de viaj aliaj laboroj. [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:01, 10 sep. 2025 (UTC) ==~2025-35316-70 == {{re|ThomasPusch}} Anonima uzanto ~2025-35316-70 vandale kreis [[Vikipedio:Eo.wiki]]. La sola teksto estas en misliterumita hispana lingvo, "Tuj fariĝonta surprizo". [[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:11, 21 nov. 2025 (UTC) :{{re|Arbarulo}} {{farita}} Dankon pro la atentigo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:12, 21 nov. 2025 (UTC) ==Claudio Pistilli== Mi bedaŭregas konstati problemon pri granda kontribuanto, sed [[Uzanto:Claudio Pistilli]] alŝutis amasegon da bildoj kun falsaj deklaroj pri kopirajto, tre verŝajne ankaŭ enhave misajn bildojn pri kemio. Mi klarigis pli detale ĉe [[Vikipedio:Forigendaj dosieroj]]. Se iu ĉi tie spertas pri kemio, via helpo bezoniĝas por taksi la kemiajn bildojn. Ĝis kiom mi komprenas, la tekstaj kontribuoj de Claudio ŝajnas akceptindaj - nur la redaktoj koncerne bildojn estas problemaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 18:28, 30 jan. 2026 (UTC) :Mi diris ke la tekstaj kontribuoj de Claudio estas akceptindaj. Ve, tro frue. Li skribas tute senreferencajn artikolojn pri gotaj reĝoj, ankaŭ kun mezgrandaj viki-stilaj problemoj (artikoltemoj en grandigitaj literoj krom la kutima dikigo, nudaj eksteraj ligiloj sen referenca formato). Krome provas deturni kritikojn per troĝentilaj respondoj, sed neniel ŝanĝas sian probleman agadon: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Uzanto-Diskuto%3AClaudio_Pistilli&diff=9331574&oldid=9330647]. En vikipedio honestaj malsamopiniecoj povas esti utilaj, mensogoj ne povas. ==~2026-15525-24== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-15525-24}} vandalis artikolan diskutpaĝon aldonante sensencaĵon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 03:36, 12 mar. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Dankon pro la rimarko kaj rimarkigo. La homo, kiu redaktis el Usono, "nur" vandalis unu paĝon, [[Diskuto:Helico (apartigilo)]], tial mi ne scias ĉu li aŭ ŝi havas sisteman intencon fuŝigi, sed klare temis pri fuŝo. Sekve mi "nur" forbaris ĝin por daŭro de unu monato. Se li revenos, kaj dua, tria redakto estos same sensencaj kiel la unua, ni povas ankaŭ konsideri pli longan forbaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 06:49, 12 mar. 2026 (UTC) ==~2026-16308-13== {{re|ThomasPusch}} Anonimulo {{uzanto2|~2026-16308-13}} vandalis kaj/aŭ fuŝreklamis en [[IOS]], [[IFono]], [[Apple]], [[Apple I]], [[Apple II]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:48, 15 mar. 2026 (UTC) :Spamo de anonimulo. Eble estus pli efektive enmeti la du Jutubo-kanalojn al [[MediaWiki:Spam-blacklist|tiu paĝo]]. [[Vikipediisto:Castelobranco|<span style="color:#778899; font-family:Verdana; font-size:1em;">CasteloBranco</span>]]^{[[Vikipediista diskuto:Castelobranco|<span style="color:#00008b;">diskuto</span>]]} 13:15, 15 mar. 2026 (UTC) :{{farite}}: forbarite ankaŭ ĉi tie "nur" dum unu monato, ĉar dubindas ĉu la homo estos tiom obstina reveni post pli ol unu monato, kaj se jes ŝi aŭ li povus ankaŭ reveni per alia IP_adreso. Ĉiukaze la dubinda vandala jutub-kanalo estis https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:35, 15 mar. 2026 (UTC) ==[[Gazaa genocido]]== Saluton. Vikipediisto kun nomo en arabaj literoj metis tiun artikolon. Ĝis tiam normale, sed poste startigis redaktobatalon miskomprenante la plibonigajn modifojn kiujn faris aliaj vikipediistoj. Mi blokis ĝin dum tri tagoj, kaj li plendas.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 10:55, 28 mar. 2026 (UTC) :Post du semajnoj li ne revenis.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:07, 13 apr. 2026 (UTC) ::Temis pri la konto {{uzanto2|جودت}} - nur por rekontrolo ke li vere ne revenis... Li en la esperanta branĉo nur umis de la 26-a ĝis 29-a de marto, sed en aliaj branĉoj daŭrigis misfarojn tiel ke en julio la konto estis tutmonde blokita sen tempo de svalidiĝo. Kialo: Misuzo en transvikioj kaj fuŝa uzo de nekontrolita transvikia maŝintradukado (''This user is globally blocked with no expiration time. Reason: Cross-wiki abuse, unsupervised crosswiki machine translation abuse''). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:58, 5 okt. 2026 (UTC) ==Uzanto:Zeaplpm== {{re|ThomasPusch}} Jen nova vandalo metis kontraŭjudajn insultojn ĉe [[Elektroniko]] kaj [[Diskuto:L. L. Zamenhof]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 17:40, 19 maj. 2026 (UTC) :{{re|Arbarulo}} Efektive. Bone ke mi ĵus realvenis al la komputilo kaj tuj povis vidi vian noton. La konto jam estas forbarita porĉiame, kaj la ofendojn mi en sekva paŝo ankaŭ malvidigos: Faŝismaj ofendoj entute ne havu scenejon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:57, 19 maj. 2026 (UTC) ==Pli pri Claudio Pistilli== Krome li mensogas pri siaj tradukfontoj: *[[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]] *[[Diskuto:Mamerko de Katanio]] *[[Diskuto:Sozistrato de Sirakuzo]] Foje ili eĉ estas tradukoj de ''Grokipedia''. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:21, 25 maj. 2026 (UTC) :Kaj li [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Histieo_de_Mileto&diff=prev&oldid=9383979 forigas avertoŝablonojn] ne solvinte la problemon. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:50, 26 maj. 2026 (UTC) ::Plu pri tiu temo en [[Diskuto:Apolokrato de Sirakuzo]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:20, 5 okt. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Its time to hurt all jews badly|Perfortparola uzanto]]== {{re|ThomasPusch}} Uzantnomo minacas judojn en la angla, redaktoj ofendas aliajn grupojn en la angla (malfaritaj sed ankoraŭ ne kaŝitaj).--[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:20, 11 sep. 2026 (UTC) :Dankon pro la atentigo pri {{uzanto2|Its time to hurt all jews badly}}. Mi okupiĝos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:03, 12 sep. 2026 (UTC) :Mi fine eĉ malvidigis la forigojn, ĉar en ili ripetiĝis la anglalingva ofendaĉa salutnomo. Nun ĉio estas pura denove. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:42, 12 sep. 2026 (UTC) ==[[Uzanto:Were'spablo?]]== Ŝerce vandalis ĉe [[Elon Musk]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 20:24, 8 okt. 2026 (UTC) kya7knfisufbbjxg3jssxfsjxrvgssd 0 18926 9490640 9387157 2026-10-09T05:25:58Z Sj1mor 12103 9490640 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Tim Robbins |dosiero = Tim_Robbins_close_up_Tiff_08.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Tim Robbins |naskonomo = Timothy Francis Robbins |dato de naskiĝo = |loko de naskiĝo = {{flago|Usono}} [[Kalifornio]], [[Usono]] |dato de morto = |loko de morto = |kromnomo = |aktivaj jaroj = 1982 ĝis nun |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = timrobbins.net |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} [[Dosiero:TIM ROBBINS(PressConference).jpg|eta|dekstra|Tim Robbins]] '''Tim ROBBINS''' naskiĝis {{naskiĝdato|1958|10|16}} estas [[Usono|usona]] aktoro, scenaristo, reĝisoro kaj produktoro. Robbins naskiĝis en [[West Covina]], [[Kalifornio]]. Lia patro estis la folk-kantisto [[Gil Robbins]]. En la aĝo de 12 jaroj Tim Robbins aliĝis al la ''Theatre for a New City'', krome li agadis en la drama klubo de sia lernejo. Li studis aktoradon en [[Losanĝeleso]], poste, en [[1981]], li kun kelkaj kunuloj fondis la avangardisman teatran grupon ''Actors' Gang''. Post kelkaj televidaj roloj, li en la jaro [[1984]] ricevis sian unuan malgrandan kino-rolon: en la filmo ''Toy Soldiers''. Sekvis aro da epizodaj roloj, sed grandan atenton li rikoltis per la sportista filmo ''Bull Durham'' en [[1988]]. Dum la laboroj por tiu ĉi filmo li komencis amrilaton kun sia kolegino [[Susan Sarandon]], kiu ĝis nun restas. Aro da grandaj roloj sekvis, krome li komencis verki scenarojn kaj agi kiel produktoro kaj reĝisoro. La filmo ''Dead Man Walking'' donis al li la honoron, esti nomumita por la [[Oskaro]] en la fako ''reĝisorado''. Li gajnis la premion en [[2004]] pro sia rolo en la filmo ''Mystic River''. == Listo de filmoj == {| class="wikitable sortable" ! Jaro !! Titolo !! Rolo |- | 1984 || Toy Soldiers || Boe |- | 1984 || No Small Affair || Nelson |- | 1985 || Fraternity Vacation || Larry "Mother" Tucker |- | 1985 || The Sure Thing || Gary Cooper |- | 1986 || Howard the Duck || Phil Blumburtt |- | 1986 || Top Gun || Lt. Samuel "Merlin" Wells |- | 1988 || Five Corners || Harry |- | 1988 || Bull Durham || Ebby Calvin "Nuke" LaLoosh |- | 1988 || Tapeheads || Josh Tager |- | 1989 || Erik the Viking || Erik |- | 1989 || Miss Firecracker || Delmount Williams |- | 1989 || Twister || Jeff |- | 1990 || Jacob's Ladder || Jacob Singer |- | 1990 || Cadillac Man || Larry |- | 1991 || Jungle Fever || Jerry |- | 1992 || Bob Roberts || Bob Roberts |- | 1992 || The Player || Griffin Mill |- | 1993 || Short Cuts || Gene Shepard |- | 1994 || I.Q. || Ed Walters |- | 1994 || Prêt-à-Porter || Joe Flynne |- | 1994 || The Shawshank Redemption || Andy Dufresne |- | 1994 || [[The Hudsucker Proxy]] || Norville Barnes |- | 1995 || Dead Man Walking || |- | 1997 || Nothing to Lose || Nick Beam |- | 1999 || Austin Powers: The Spy Who Shagged Me || The President |- | 1999 || Cradle Will Rock || Voice on Film Reel |- | 1999 || Arlington Road || Oliver Lang/William Fenimore |- | 2000 || Mission to Mars || Woodrow "Woody" Blake |- | 2000 || High Fidelity || Ian "Ray" Raymond |- | 2001 || Antitrust || Gary Winston |- | 2001 || Human Nature || Dr. Nathan Bronfman |- | 2001 || The Party's Over || sin mem |- | 2002 || The Truth About Charlie || Lewis Bartholomew |- | 2003 || Mystic River || Dave Boyle |- | 2003 || Code 46 || William Geld |- | 2004 || [[Anchorman: The Legend of Ron Burgundy]] || Public News Anchor |- | 2005 || The Secret Life of Words || Josef |- | 2005 || ''[[War of the Worlds (filmo de 2005)|War of the Worlds]]'' || Harlan Ogilvy |- | 2005 || Zathura: A Space Adventure || Mr. Budwing |- | 2006 || Tenacious D in The Pick of Destiny || The Stranger |- | 2006 || Catch a Fire || Nic Vos |- | 2007 || Noise || David Owen |- | 2008 || The Lucky Ones || Fred Cheaver |- | 2008 || City of Ember || Loris Harrow |- | 2011 || Green Lantern || Senator Robert Hammond |- | 2012 || Back to 1942 || Father Megan |- | 2012 || Thanks for Sharing || Mike |- | 2013 || Life of Crime || Frank Dawson |- | 2014 || Welcome to Me || Dr. Moffat |- | 2015 || [[A Perfect Day]] || B |- | 2017 || Marjorie Prime || Jon |- | TBA || Dry Run || |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} ({{en}}) * {{Twitter}} * {{IMDb nomo}} * {{Amg nomo}} {{Portalstrio|Filmo|Biografio}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|ROBBINS, Tim}} [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 16-an de oktobro]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]] [[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Premiitoj de Ora Globo‎]] [[Kategorio:Akademia Premio por plej bona subtena aktoro]] ipaueskhk6d16ay9y788mu1f1lkmhac 0 19411 9490521 9478365 2026-10-08T18:09:55Z Sj1mor 12103 9490521 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Gustav Klimt - Fakultätsbild „Die Medizin“.JPG|eta|dekstra|250px|''Medicino'', pentraĵo de [[Gustav Klimt]] el la jaro [[1900]].]] [[Dosiero:Three early medicine bottles.jpg|eta|Boteloj de antikva medicino.]] [[Dosiero:Pédiatre.jpg|eta|Ekzameno de [[bebo]] fare de [[pediatro]].]] '''Medicino''' aŭ '''kuracarto''' (dubindaj vortoj: '''sanscienco''', '''sanoscienco''', '''kuracscienco''') estas la scienco kaj arto pri la [[sano]] de homoj kaj bestoj; ĝi aparte okupiĝas pri esplorado, [[diagnozo]], [[Terapio|traktado]] kaj [[Prevento|preventado]] de [[malsano]]j.<ref>Medicine, n.1 http://www.oed.com/view/Entry/115715?result=1&rskey=YZWqVc& OED Online, Septembro 2014, Oxford University Press, alirita la [[8an de novembro]] 2014.</ref><ref>Medicine http://oxforddictionaries.com/definition/medicine?q=medicine {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210818030846/https://languages.oup.com/ |date=2021-08-18 }} Oxford Dictionaries Online, Oxford University Press, alirita la 8an de Novembro 2014.</ref> La vorto ''medicino'' estas derivita el la [[latina]] ''medicus'', signife "kuracisto".<ref>Etimologio: en latina ''medicina'', el ''ars medicina'' "medicina arto", el ''medicus'' "kuracisto". ([http://www.etymonline.com/index.php?term=medicine Etym.Online]) Cf. ''mederi'' "kuraci", etim. "koni la plej bonon por," el [[Hindeŭropa pralingvo|HP]] bazo *med- "mezuri, limigi. Cf. [[Greka lingvo|Greka]] ''medos'' "konsilio, plano", [[Avesta lingvo|Avesta]] ''vi-mad'' "kuracisto"</ref><ref>[http://www.etymonline.com/index.php?term=medicine "Medicine"] ''Online Etymology Dictionary''</ref> El la sama radiko devenas la vortoj [[medicinaĵo]] ([[kuracilo]]) kaj [[medicinisto]] ([[kuracisto]]).<ref>{{ReVo|medici|Medicino (kaj derivaĵoj)}}</ref> Medicino enhavas varion de [[Sansistemo|sanzorgaj]] praktikoj evoluintaj al elteno kaj restaŭrado de [[sano]] fare de [[Prevento|preventado]] kaj [[terapio|traktado]] de [[malsano]]. Medicino estas tre vasta studfako, kiu inkluzivas plurajn subfakojn kaj branĉojn. Oni kutimas distingi: * La bazaj medicinaj sciencoj estas tiuj, pri kiuj ĉiuj medicinistoj estas edukitaj; * La branĉoj de medicino estas specifaj fakoj, pri kiuj eblas fakiĝi post la ĝeneralaj studoj pri medicino; * La interdisciplinaj branĉoj estas tiuj fakoj, kiuj konsistas el miksiĝo de pluraj medicinaj branĉoj. Nuntempa medicino aplikas [[biomedicino]]n, [[medicina genetiko|genetikon]] kaj [[medicina teknologio|medicinan teknologion]] al [[Diagnozo (medicino)|diagnozo]], traktado, kaj preventado de vundoj kaj malsanoj, tipe pere de [[kuracilo]]j aŭ [[kirurgio]], sed ankaŭ pere de terapioj tiom diversaj kiel [[psikoterapio]], [[ortopedio]], [[proteziko]], [[biofarmacio]], kaj [[Radioterapio|iona radiado]], inter aliaj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://dictionary.reference.com/browse/medicine|titolo=Dictionary, medicine|alirdato=2a de Decembro 2013}}</ref> Medicino ekzistis dum miloj da jaroj, dum plej el kiuj ĝi estis arto (areo de lertecoj kaj konoj) ofte havante konektojn kun la [[religio|religiaj]] kaj [[filozofio|filozofiaj]] kredoj de loka kulturo. Ekzemplo, [[kuraculo]] aplikus herbojn kaj dirus [[preĝo]]jn por kuracado, aŭ antikva filozofo kaj [[kuracisto]] aplikus [[sangeltiro]]n laŭ la teorioj de [[humorismo]]. En pli ĵusaj jarcentoj, ekde la [[Historio de scienco|alveno de scienco]], plej parto de medicino iĝis kombinaĵo de arto kaj scienco (kaj [[fundamenta scienco|baza]] kaj [[aplikata scienco|aplikata]], laŭ la [[terminego]] '''medicina scienco'''). Dum kudrotekniko por [[kirurgia kudro|kudrado]] estas arto lernita pere de praktiko, la kono de kio okazas ĉe la [[citologio|ĉela]] kaj [[molekula medicino|molekula]] niveloj en la histoj kudrataj pliboniĝas danke al la scienco. Prasciencaj formoj de medicino estas nuntempe konataj kiel [[tradicia medicino]] kaj [[popola medicino]]. Ili restas ofte uzata kun aŭ anstataŭ scienca medicino kaj estas tiele nomitaj kiel [[alternativa medicino]]. Ekzemple, pruvaro pri la efiko de [[akupunkturo]] estas "varia kaj nekonsistanta" por ajna kondiĉo,<ref name=Colquhoun2013>{{cite journal | last = Colquhoun | first = D | author2= [[Steven Novella|Novella S]] | pmid = 23709076 | url = http://www.dcscience.net/Colquhoun-Novella-A&A-2013.pdf | format = PDF | title = Acupuncture is a theatrical placebo: the end of a myth | journal = Anesthesia & Analgesia | volume = 116 | issue = 6 | year = 2013 | pages = 1360–1363 | doi=10.1213/ANE.0b013e31828f2d5e|issn = 0003-2999 }}</ref> sed estas ĝenerale sekura kiam farita de taŭga trejnita praktikisto.<ref name="nciacupuncture">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/cam/acupuncture/healthprofessional/page6|titolo=Acupuncture (PDQ®)|alirdato=15a de Septembro 2013|eldoninto=National Cancer Institute}}</ref> Kontraste, traktado ekster la limoj de la sekureco kaj de la efikeco estas terminigita kiel ''[[ĉarlatanismo]]''. == Praktiko de la medicino == === Sanagentoj === {{Ĉefartikolo|Kuracisto}} [[Dosiero:A Continuing Promise 2015 physician examines a child.jpg|eta|[[Kuracisto]] de la [[Usona Mararmeo]] faras medicinan ekzamenon de [[pediatrio]].]] La medicino ne estas nur korpuso de teori-praktika sciaro, sed ankaŭ fako kiu havas fundamenton sur triopa bazo: * La [[kuracisto]], kiel aktiva agento en la sansistema procezo. * La [[malsanulo]], kiel pasiva agento, pro tio nomita "paciento". * La nozologia ento, nome la [[malsano]] kiu estas la vehiklo kaj ligilo de la rilato kuracisto-paciento. La praktiko de la medicino, fare de la kuracisto, kombinas kaj la sciencon kaj la arton apliki la sciaron kaj la teknikon por plenumi sanservon en la kadro de la rilato kuracisto-paciento. En rilato al la paciento, en la sansistema kadro, oni establas analoge ankaŭ ligojn kun aliaj sanagentoj (flegistoj, farmaciistoj, fiziatroj, ktp.) kiuj intervenas en la procezo. === Rilato kuracisto-paciento === === Sansistemo kaj publika sano === [[Dosiero:RafflesHospital.JPG|eta|maldekstre|260px|Foto de granda malsanulejo en [[Singapuro]].]] La praktiko de la medicino estas farata ene de la ekonomia, jura kaj oficiala kadroj de la sansistemo kiu estas parto de la ŝtataj sistemoj de [[publika sano]] (ŝtataj sanpolitikoj). La karakteroj laŭ kiuj funkcias la sansistemo ĝenerale kaj la medicina organo partikulare faras gravan efikon sur la kompreno kiel la sanservo, kaj la sanatento povas esti profitita fare de la ĝenerala loĝantaro. Unu de la plej gravaj variabloj por la funkciado de la sansistemo korespondas kun la financa kampo kaj la [[buĝeto]] kiun ŝtato investas en aferoj de sano. Alia variablo konsistas en la homaj resursoj disponeblaj laŭ la reguloj de la sansistemo. La alia flanko de la medicina atento estas farita de la privata sanservo. La salajroj kaj kostoj de la sanservo dependas de la entreprenisto, kaj tiel ĝi estas servo ĝenerale limigita al riĉaj sociaj klasoj. Ekzistas tamen kontraktoj de medicina sekureco kiu ebligas aliron al tiuj privataj sanservoj; ili estas esence de du tipoj: * De klinika kadro: tiuj laŭ kiuj oni aliras al la sanservoj de privata ento (reto de kuracistoj kaj hospitaloj) pagante ĉiumonatan pagon kaj foje "kunpagon" por ĉiu traktado aŭ konsulto al kiu oni venas. * De repago: tiuj laŭ kiuj oni aliras al ajna kuracisto aŭ privata hospitalo kontraŭ ĉiumonata pago kun limoj de repago, nome la asekuro redonas procenton de la spezoj derivitaj de la traktado. ===Medicina etiko=== [[Dosiero:Medizinrecht.jpg|eta|Simbolo de la medicina etiko.]] La [[medicina etiko]] havas sian elirpunkton antaŭ nia erao, simboligita de la plej elstara kuracisto de la [[Antikveco]], nome [[Hipokrato]], kies doktrino havis grandan influon en la plenumo de la medicina profesio en la venontaj jarcentoj. La [[etiko]] zorgas pri la studo kaj la fundamento de la kompreno de tiu aro de principoj aŭ normoj kiuj konstituas la komunan moralon. La moralo estas la aro de principoj, kriterioj, normoj kaj valoroj kiuj regas la {{N|homa konduto}}. La ''medicina deontologio'' estas la aro de principoj kaj etikaj reguloj kiuj devas inspiri kaj gvidi la profesian konduton de la kuracisto.<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto |url=https://www.cgcom.es/sites/default/files/codigo_deontologia_medica.pdf |titolo=Consejo General de Colegios Oficiales de Médicos. Código de Deontología Médica. Guía de Ética Médica. Madrid: OMC; 2011. |alirdato=2021-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20211217184225/https://www.cgcom.es/sites/default/files/codigo_deontologia_medica.pdf |arkivdato=2021-12-17 }}</ref> La starigitaj devoj devigas ĉiujn kuracistojn en la plenumo de ties profesio, sendepende de la fako.<ref name=":0" /> == Bazaj medicinaj sciencoj == * [[Anatomio]] studas la strukturon kaj organizadon de vivantaj korpoj. [[Homa anatomio]] aparte enfokusigas la homan korpon. * [[Biokemio]] studas la kemiajn kombinaĵojn kiuj estas en la korpo. * [[Biomeĥaniko]] studas kiel la biologia sistemo estas strukturata kaj funkcias. * [[Biostatistiko]] uzas statistikon en la biologia fako, speciale en esplorado. * [[Biofiziko]] estas la uzado integrita de la modeloj de fiziko, matematiko, kemio kaj biologio por la kompreno de la biologiaj sistemoj. * [[Bioetiko]] studas kaj promocias la normigon kaj studas la etikajn temojn de la medicino kaj la sansistemo. * [[Citologio]] estas branĉo de la patologio kiu studas la ĉelojn mikroskope. * [[Ĉelbiologio]] studas la konsiston kaj funkciadon de [[ĉelo]]j. * [[Embrioscienco]] studas vivantajn estaĵojn dum ilia plej frua vivfazo (ĉe homoj kaj aliaj bestoj, temas pri la fazo antaŭ naskiĝo). * [[Endokrinologio]] studas la [[hormono]]jn kaj ties efikon en la homa organismo. * [[Epidemiscienco]] studas kaj komparas amasinfektajn malsanojn. * [[Farmakologio]] studas la farmaciajn kuracilojn aŭ drogojn. * [[Fiziologio]] esploras la rolon kaj funkciadon de unuopaj [[histo]]j, organoj aŭ aliaj korpopartoj. * [[Histoscienco]] temas pri la studo de [[histo]]j. * [[Iatrokemio]] aŭ '''kemiatrio''' estas branĉo de la kemio ligita al medicino kiu penas provizi kemiajn solvojn por la traktado de malsanoj kaj medicinaj disturboj. [[Dosiero:Histology.jpg|eta|<center>preparo de histologia studaĵo en laboratorio.]] * [[Imunoscienco]] okupiĝas pri la [[imunsistemo]]. * [[Kuracilscienco]] esploras la efikon de substancoj ĉe vivantaj estaĵoj, serĉante la plej utilajn por kuracado de malsanoj. * [[Malsanoscienco]] okupiĝas pri [[malsano]]j kaj aliaj misfunkciaĵoj de la korpo de vivantaj estaĵoj. * [[Medicina fiziko]] konsistas el apliko de la principoj de [[fiziko]] al medicino. * [[Medicina semiologio]] studas la signojn de la malsanoj. * [[Mikroboscienco]] aparte okupiĝas pri [[mikrobo]]j ([[protozoo]]j, [[bakterio]]j, [[fungo]]j, [[viruso]]j) kaj ilia interago kun la pli evoluintaj vivantoj (homoj, bestoj, plantoj). * [[Molekula biologio]] esploras molekulojn esencajn por vivo. * [[Nervoscienco]] inkluzivas plurajn subfakojn kiuj pritraktas la [[nervosistemo]]n kaj la [[cerbo]]n de homoj kaj aliaj bestoj. * [[Parazitoscienco]] enfokusigas la studon pri [[parazito]]j. * [[Patologio]] studas la malsanojn. * [[Toksologio]] esploras la efikon de [[veneno]]j, [[toksino]]j kaj aliaj substancoj kiuj kapablas haltigi aŭ modifi la normalan funkciadon de vivantaj estaĵoj. * [[Vivĥemio]] esploras la ĥemiajn fenomenojn okazantajn en vivantaj estaĵoj. * [[Virusoscienco]] priskribas kaj priesploras [[viruso]]jn. == Branĉoj de medicino == === Kirurgio === {{Ĉefartikolo|Kirurgio}} [[Dosiero:Blinddarm-01.jpg|eta|maldekstre|Kirurgio.]] Kirurgio inkluzivas ĉiujn branĉojn de medicino, kiuj postulas rektan [[operacio|operaciadon]] de la malsanulo. Pli ĝenerale, kirurgiistoj havas la taskon juĝi ĉu kaj kiom operacio estas bezonata, kaj okupiĝas pri la pritraktado de eventualaj komplikiĝoj kiuj povas estiĝi post operacio. Kirurgio dividiĝas en pluraj subbranĉoj, kiel ekzemple [[ĝenerala kirurgio]], [[korkirurgio]], [[kojlorektuma kirurgio]], [[nervokirurgio]], [[makzelvizaĝa kirurgio]], [[ortopedia kirurgio]], [[kancerscienca kirurgio]], [[transplanta kirurgio]], [[infana kirurgio]], [[plastia kirurgio]] kaj multaj aliaj. En multaj kuracejoj, pro historiaj kaj organizaj kialoj, [[anestezo]] estas tasko de kirurgiistoj, kvankam el logika vidpunkto ĝi ne estas parto de kirurgio. Tio estas kuracfako, kiu kuracas malsanojn kaj lezojn operacie permana kaj perinstrumenta flegado. Profesiuloj de kirurgio nomiĝas „kirurgoj“ aŭ „ĥirurgoj“. Kirurgio estas terapia procedo kiu supozas la eniron en la internon de la organismo per traborado aŭ incizado de la [[haŭto]]. [[Ĥirurgia operacio]] estas laŭ la difino de la plena Ilustrita Vortaro de Esperanto "ĥirurgia procedo, farata per manoj kaj per instrumentoj, aŭ por modifi la staton de organo, aŭ por fortranĉi malsanan nekuraceblan parton de korpo". Pli ĝenerale dirite, temas pri ĥirurgia aŭ kirurgia proceduro farita sur aŭ ene de la korpo de vivanta estaĵo, kutime por la celo de terapio aŭ trovo de [[diagnozo]] (la aspekton pri esplora trovado de diagnozo malatentas PIV). Ĝenerale, la proceduro, kiu implikas incizon (do tranĉan faradon de truo almanaŭ de la surfaca haŭto), estas farita sub [[anestezo]]. La kuracisto faranta la operacion nomiĝas la ĥirurgo, ankaŭ nomebla kirurgo. === Interna medicino === {{Ĉefartikolo|Interna medicino}} Interna aŭ ena medicino okupiĝas pri la diagnozo, la mastrumado kaj la senoperacia pritraktado de nekutimaj aŭ gravaj malsanoj, kiuj povas koncerni specifan organon aŭ la tutan korpon. En kelkaj landoj, fakuloj en tiu ĉi branĉo ofte nomatas "internistoj". Interna medicino havas plurajn subbranĉojn, inter kiuj menciindas [[kormedicino]], [[intensa medicino]], [[hepatoscienco]], [[hormonscienco]], [[sangoscienco]]. == Aliaj fakoj == [[Dosiero:NAMA-Asklepios Epidaure.jpg|eta|200px|Statuo de [[Asklepio]] en la templo de [[Epidaŭro]], originala kopio, [[6-a jarcento a.K.]], [[Nacia Muzeo de Arkeologio en Ateno]]]] {{Div col|cols = 3}} * [[Obstetriko|Akuŝologio]] aŭ [[Obstetriko]] * [[Patologia anatomio|Anatomio]] * [[Anestezologio]] * [[Angiologio]] * [[Klinika kemio|Biokemio]] klinika * [[Dentokuracado]] * [[Dermatologio]] * [[Endokrinologio]] * [[Epidemiologio]] * [[Farmacio]] * [[Farmakologio]] * [[Fizika medicino kaj rehabilito]] * [[Gastroenterologio]] * [[Genetiko]] * [[Gerontologio]] * [[Ginekologio]] * [[Hematologio]] * [[Hepatologio]] * [[Imunologio]] * [[Infana kaj junula psikiatrio]] * [[Intensa medicino]] * [[Interna medicino]] * [[Jurmedicino]] * [[Kardiologio]] * [[Korĥirurgio]] * [[Labormedicino]] * [[Makzelvizaĝa ĥirurgio]] * [[Nefrologio]] * [[Nervoĥirurgio]] * [[Neŭrologio]] * [[Obstetriko]] * [[Oftalmologio]] * [[Okulkuracado]] * [[Onkologio]] * [[Ortopedio]] * [[Otorinolaringologio]] * [[Pediatrio]] * [[Plastia kirurgio]] * [[Pneŭmonologio]] * [[Proteziko]] * [[Psikiatrio]] * [[Psikologio]] * [[Publika sano]] * [[Radiologio]] * [[Toksologio]] * [[Traŭmatologio]] * [[Urĝeca medicino]] * [[Urologio]] * [[Veterinara medicino]] {{Div col end}} == Historio de medicino == {{Ĉefartikolo|Historio de medicino}} === Antikva medicino === [[Dosiero:Character Shaman-portrait.png|eta|200px|maldekstre|Tipa portreto de ŝamano.]] La medicino jam en la [[prahistorio]] uzis plantojn ([[kuracplanto]]j), partojn de animaloj kaj mineraloj. Tre ofte tiuj materialoj estis uzitaj ceremonie kiel magiaj substancoj fare de pastroj, [[ŝamano]]j kaj kurac-[[ĉarlatano]]j. Antaŭ ĉirkaŭ 6 000 jaroj jam floris inter la riveroj [[Tigriso]] kaj [[Eŭfrato]] la unuaj homaj civilizacioj, nome en [[Mezopotamio]] jam oni havis grandan konon pri la medicina, fakte en la [[Kodo de Hamurabo]] jam oni faras tre intensan referencon al la praktiko de la kuracistoj kaj al iliaj kuracmetodoj. Baze la malsano estis konsiderata kiel [[puno]] de la [[dio]]j pro malpura agado, kaj la kuracmetodoj rilatis al la [[animismo]] pli ol al la propra scienco. {{Ĉefartikolo|Antikvegipta medicino}} La medicino de [[Antikva Egipto]] estas inter tiuj plej antikvaj dokumentitaj. El la komencoj de la civilizacio en la fino de la 4a jarmilo a.K. ĝis la [[Akemenida Imperio|Persa]] invado de 525 a.K., la egipta medicina praktiko restis ege senŝanĝa, sed estis tre progresinta konsiderinte sian tempon, inklude simplan ne-invadan [[kirurgio]]n, aranĝon de [[osto]]j, [[dento]]j, kaj etendan [[farmakopeo]]n. La praktikigo [[enbalzamigo|mumiigi]] la kadavrojn, kio postulas malplenigon de la [[homa korpo]], ege helpis en la sciaro de antikvaj egiptoj pri la [[homa anatomio]]. Egipta medicina sciaro ege influis sur postaj tradicioj, kiaj tiu de [[Antikva Grekio|grekoj]]. [[Herodoto]] skribis, ke en la Antikva Egipto estis po unu tipo de kuracisto por ĉiu malsano. Tamen ankaŭ la egiptoj havis ankoraŭ teologian komprenon de la malsano, sed ĉiuokaze ili estis la unuaj, kiuj ekserĉis sciencajn klarigojn al simptomoj, kio fakte establis la originon de la nuntempa medicino. En Egipto, [[Imhotep]] (3-a jarmilo a.n.e.) estas la unua kuracisto de la historio konata per sia propra nomo. La plej antikva teksto de la egipta medicino estas la [[Kahun Ginekologia Papiruso]] de ĉirkaŭ la jaro 2000 a.n.e., kiu priskribas la ginekologiajn malsanojn. La [[Papiruso Edwin Smith]], kiu datas de la jaro 1600 a.n.e., estas frua verko pri kirurgio, dum la [[Ebers-papiruso]], kiu datas de la jaro 1500 a.n.e., estas io simila al lernolibro pri medicino.<ref>Ackerknecht, Erwin (1982). A Short History of Medicine. [[JHU Press]]. p. 22. ISBN 978-0-8018-2726-6. (postulas registron).</ref>​ En similaj epokoj, en Azio, ekzistis aliaj sciaroj pri medicino, nome en [[Antikva Ĉinio]] kaj en [[Hindio]], nome la skolo [[Ajurvedo]], kiu estas tradicia [[Hinduismo|hinduisma]] medicino de [[Barato]] kiu (laŭ la tradicio) estas rivelita de la kosma spirito [[Brahmao]]. Ajurvedo havas religie inspiritan vizion pri ĉio kiu rilatas al la ''tuta sano'' de korpo kaj spirito. Estas ampleksa sistemo de medicinaj preskriboj kaj praktikaj agoj, ne ĉiam subtenataj de moderna (medicina) scienco. En la Hindio, la kirurgo Suŝruta priskribis nombrajn kirurgoperaciojn, inklude la unuajn formojn de [[plastia kirurgio]].<!-- ref>Singh A, Sarangi D (2003). /36/1/53/5785 [http://www.ijps.org/text.asp?2003 - ne plu atingeblas ekde 2021! «Ni bezonas pensi kaj agadi». Indian Journal of Plastic Surgery 36: 53-54.</ref --><ref>Rana RE, Arora BS (2002). «History of plastic surgery in India». Journal of Postgraduate Medicine 48 (1): 76-8. PMID 12082339.</ref>​ La unuaj registroj de hospitaloj dediĉitaj devenas de Mihintale en Srilanko kie estas pruvoj de instalaĵoj dediĉitaj al la traktado medicina de pacientoj.<ref>Aluvihare A (Novembro 1993). «Rohal Kramaya Lovata Dhayadha Kale Sri Lankikayo.». Vidhusara Science Magazine: 5.</ref><ref>Rannan-Eliya RP, De Mel N (9a de Februaro 1997). [https://www.hsph.harvard.edu/ihsg/publications/pdf/No-42.PDF «Resource mobilization in Sri Lanka's health sector».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170707134047/https://www.hsph.harvard.edu/ihsg/publications/pdf/No-42.PDF |date=2017-07-07 }} Harvard School of Public Health & Health Policy Programme, Institute of Policy Studies. p. 19.</ref> En Ĉinio, la arkeologiaj pruvaroj de la medicino en ĉina datas el la [[Bronzepoko]] de la [[Dinastio Shang]], bazitaj sur semoj por [[herbokuracado]] kaj sur iloj supozeble uzataj por la kirurgio.<ref>Hong, Francis (2004). «Historio de la medicino en Ĉinio». McGill Journal of Medicine 8 (1): 7984.</ref> La ''Huangdi Neijing'', pioniro de la ĉina medicino, estas scienca teksto verkita el la 2-a jarcento a.n.e. kaj kompilita en la 3-a jarcento.<ref>Unschuld, Pual (2003). [https://books.google.es/books?id=N2ZdrPCbpNIC&pg=PR9&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Huang Di Nei Jing: Nature, Knowledge, Imagery in an Ancient Chinese Medical Text.] University of California Press. p. ix. ISBN 978-0-520-92849-7.</ref>​ === Antikvgrekia medicino === [[Dosiero:Galenus of Pergamum.jpg|eta|200px|dekstre|<center><center>Galeno, portreto de nekonata artisto.</center>]] {{Ĉefartikolo|Antikvgrekia medicino}} '''[[Antikva Grekio|Antikvgrekia]] medicino''' estis kompilaĵo de teorioj kaj praktikoj kiuj estis konstante etendanta tra novaj ideologioj kaj klopodoj. Multaj komponantoj estis konsiderataj en antikvgrekia medicino, interplektante spiritajn kun fizikaj aspektoj. Specife, la teorioj kaj ideologioj el kiuj derivas la antikvgrekia medicino inkludis la humorojn, la sekson, geografian lokon, socian klason, dieton, vundojn, kredojn kaj mensostaton. En la [[Antikva Grekio]], la greka kuracisto [[Hipokrato]], nomita la "patro de la moderna medicino",<ref>Grammaticos PC, Diamantis A (2008). «Useful known and unknown views of the father of modern medicine, Hippocrates and his teacher Democritus». Hellenic Journal of Nuclear Medicine 11 (1): 2-4. PMID 18392218.</ref> fundamentis la bazojn de racia fokuso de la medicino. Hipokrato enkondukis la uzadon de la [[Hipokrata ĵuro]] por la kuracistoj, kiu plue estas grava kaj uzata nuntempe, kaj li estis la unua, kiu kategoriigis la malsanojn kiel akuta, kronika, endemia kaj epidemia, kaj uzis terminojn kiel, "pliakriĝo, refalo, solvo, krizo, paroksismo, pinto kaj konvalesko".<ref>Garrison, Fielding H. (1966). History of Medicine. Philadelphia: W.B. Saunders Company. p. 97.</ref><ref>Martí-Ibáñez, Félix (1961). A Prelude to Medical History. Novjorko: MD Publications, Inc. p. 90. Library of Congress ID: 61-11617.</ref> Ankaŭ la greka kuracisto [[Galeno el Pergamo]] estis unu de la plej grandaj kirurgoj de la [[antikveco]]. === Islama medicino === {{Ĉefartikolo|Islama medicino}} [[Dosiero:Avicenna.jpg|eta|maldekstre|Desegno de Aviceno el 1271.]] La gravo de araba medicino kuŝis ne multe sur sia originaleco sed sur la fakto ke ĝi estis vehiklo por la fidinda konservado de la greka sciaro.<ref name="Shanks">Shanks, Nigel J.; Dawshe, Al-Kalai (January 1984). "Arabian medicine in the Middle Ages" (PDF). [[Journal of the Royal Society of Medicine]] 77 (1): 60–65. PMC 1439563. PMID 6366229. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1439563/pdf/jrsocmed00227-0074.pdf] Alirita la 29an de Decembro 2015.</ref> La ĉefaj fondoj de medicino fare de arabaj fakuloj de Islamo estis la medicinaj verkoj de la 'klasika periodo', kaj de tiuj grekaj aŭtoroj kies verkoj estis eventuale tradukitaj.<!-- ref name=":2">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=nŜmAgAAQBAJ|titolo=Arabian Medicine and Its Influence on the Middle Ages:|familia nomo=Campbell|persona nomo=Donald|dato=2013-12-19|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-317-83312-3|paĝoj=2-20|lingvo=en}} - ne plu atingeblas ekde 2021! </ref--> Ĉefa tradukmovado, aperinta dum la regado de [[Harun al-Raŝid]] estis stimulita de sociekonomia atmosfero favora al la atingoj de fakuloj kaj de konstatita neceso inter kaj islamanoj kaj kristanoj por aliro en araba al antikva medicino kaj la preta disponeblo de elstaraj tekstoj.<ref name=":1">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=zcpFAAAAQBAJ|titolo=The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity (The Norton History of Science)|familia nomo=Porter|persona nomo=Roy|dato=1999-10-17|eldoninto=W. W. Norton & Company|ISBN=978-0-393-24244-7|paĝoj=90-100|lingvo=en}}</ref> Plej favorata aŭtoro estis [[Galeno el Pergamo]], ĉar lia verkaro markis la normigon por la araba medicino estonta; eĉ la verkoj de la [[Hipokrata Korpuso]] estis konataj ĉefe tra la prismo de la komentarioj de Galeno.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Western medical tradition. [1]: 800 to AD 1800|url=https://archive.org/details/westernmedicaltr0000unse_z5u7|familia nomo=Conrad|persona nomo=Lawrence I.|jaro=2009|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge Univ. Press|ISBN=978-0-521-47564-8|paĝoj=[https://archive.org/details/westernmedicaltr0000unse_z5u7/page/93 93]-130}}</ref> La ora epoko de la araba medicino ekis en la 9a jarcento kaj kontinuis je sia pinto ĝis la 12a jarcento kiam la povo de Islamo ekmalaltiĝis kiel rezulto de interna konflikto kaj de la defio farita de la [[Krucmilitoj|krucmilitistoj]] kaj barbaraj invadantoj.<ref name=":0"/> Ene de tiuj tri jarcentoj tamen, la islama medicina komunumo ekdisvolvigis kaj uzis sistemon de medicino bazita sur sciencaj analizoj.<ref name="Shanks" /> La gravo de la sansciencoj por la societo estis emfazigita, kaj la frua islama medicina komunumo penis por trovi vojojn por zorgi pri la sano de la homa korpo. Aldone al produktado de gravaj medicinaj pensuloj kaj kuracistoj kiaj [[Al-Razio|Al-Razi (Razi)]] kaj Ibn Sina ([[Aviceno]]), araboj estis konsiderataj unu el plej grandaj kontribuoj en la fakoj de farmakologio kaj kemio.<ref name=":0" /> La landoj superregataj de arabaj militistoj havigis grandan abundon de plantoj, animaloj kaj mineraloj; [[Ibn al-Baitar]] surprize listigis ĉirkaŭ 3 000 aĵojn kiaj 800 botanikaj drogoj, 145 mineralaj drogoj kaj 130 animalaj drogoj.<ref name=":1" /> Kun tio kaj ties scienco de kemio aplikitaj al la medicino, la araboj estis la unuaj, kiuj enkondukis sisteme aranĝitajn ilustraciojn en siaj medicinaj verkoj same kiel enkondukis la ideon de jura kontrolo por kvalifiki ekzamenojn por akcepto en la medicina profesio.<!-- ref name=":2" / - - ne plu atingeblas ekde 2021! --> Laste, kvankam la ideo establi hospitalojn ne originiĝis kun ili, ili estis respondecaj por la establado de granda nombro de tiuj institucioj.<!-- ref name=":2" / - - ne plu atingeblas ekde 2021! --> === Mezepoka medicino === {{Ĉefartikolo|Mezepoka medicino de Okcidenta Eŭropo}} [[Dosiero:Anatomical Man.jpg|eta|230px|dekstra|"Anatomia homo" (ankaŭ "Zodiaka homo"), ''[[La tre riĉaj horoj de la duko de Berry]]'' (Ms.65, f.14v, komenco de la 15a jarcento).]] '''Mezepoka medicino''' en [[Okcidenta Eŭropo]] estis komponita el mikso de ekzistintaj ideoj el antikveco, spiritaj influoj kaj tio kion [[Claude Lévi-Strauss]] identigis kiel "ŝamana komplekso" kaj "socia interkonsento."<ref>''Anthropologie structurale'', Lévi-Strauss, Claude (1958, Structural Anthropology, trad. Claire Jacobson kaj Brooke Grundfest Schoepf, 1963)</ref> En la [[Alta Mezepoko]], sekve de la falo de la Okcidenta [[Romia Imperio]], normiga medicina konaro estis bazita ĉefe sur survivintaj tekstoj el [[Antikva Grekio|Grekio]] kaj [[Antikva Romio|Romio]], konservitaj en monaĥejoj kaj aliaj disaj lokoj. Multaj simple lokigis siajn esperojn en la eklezio kaj en Dio por kuraci ĉiajn siajn malsanojn. Ideoj pri la origino kaj kuraco de [[malsano]]j estis nepure [[Laikeco|laikaj]], sed estis ankaŭ bazita sur [[Mondkoncepto]] en kiuj faktoroj kiaj la [[destino]], la [[peko]], kaj [[Astrologio|astraj influoj]] ludis gravan rolon kiel ajna fizika kaŭzo. La efikeco de kuracado estis simile ligita al la kredoj de paciento kaj de doktoro pli ol al [[Empiriismo|empiria pruvaro]], tiele ke ''remedia physicalia'' (fizikaj rimedoj) estis ofte subigitaj al spirita interveno. == Institucioj == '''Medicina altlernejo''', se tute memstara [[institucio]], aŭ [[Medicina fakultato]] en [[universitato]] kovranta ĉiujn fakojn de scienco, estas [[Triaranga edukado|triaranga eduka institucio]], profesia [[altlernejo]], kiu instruas medicinon kaj donas profesian diplomon al [[kuracisto]]j. Tiaj medicinaj [[diplomo]]j inkluzivas la [[Bakalaŭro]]n de medicino aŭ de [[ĥirurgio]] (MBBS, MBChB, MBBCh, BMBS), [[Magistro]] de medicino (MM, MMed), [[Doktoro de medicino]] (MD, Dr. med.), aŭ Doktoro pri [[Osteopatio|Osteopatia medicino]] (DO). Multaj medicinaj fakultatoj ofertas pliajn diplomojn, kiel ekzemple [[Doktoro de filozofio]] ([[Ph.D.]] de la [[latina lingvo|latina]] ''Philosophiae Doctor''), [[magistro]] de scienco (MSc) aŭ alia post-duaranga edukado. Medicinaj fakultatoj ankaŭ povas fari medicinan esploradon kaj funkciigi instru-[[hospitalo]]jn. Ĉie en la mondo, kriterioj, strukturo, instrumetodologio kaj naturo de medicinaj programoj ofertitaj ĉe medicinaj fakultatoj varias konsiderinde. Medicinaj fakultatoj ofte estas tre konkurencaj, uzante normigitajn alirekzamenojn, same kiel konsiderado de la notoj en antaŭaj [[mezlernejo|mezlernejaj]] finekzamenoj, por malvastigi la elektokriteriojn por kandidatoj. ===Ekzemploj=== * ''[[Académie Nationale de Médecine]]'' * [[Reĝa Societo de Medicino]] == Premioj pri medicino == La plej prestiĝa honoro por medicinistoj estas la [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]], kiun disdonas ĉiujare ekde [[1901]] la [[Sveda Akademio]] en [[Stokholmo]], [[Svedio]]. == Esperanto en medicino == {{Vidu ankaŭ|Esperanto en medicino}} [[Universala Medicina Esperanto-Asocio]] (UMEA) estas faka [[Esperanto-asocio]] pri medicino, fondita en 1908. Ĝi estas faka organizo de [[Universala Esperanto-Asocio]]. Ĝia organo estas ''[[Medicina Internacia Revuo]]'', aperanta dufoje jare. La 24-an de oktobro 2015 okazis la 1-a medicina [[Skajpo|skajpa]] konferenco laŭ ideo kaj estrata de Roberto Cutiño, familia kuracisto el [[Kubo]], kaj Denice Maldonado, fakulino pri rekapabligo el [[Meksiko]]. Entute naŭ kolegoj partoprenis la konferencon, unu el [[Usono]], unu el Kubo, du el [[Kolombio]], kvar el Meksikio kaj unu el [[Germanio]]. Dum preskaŭ duhora kunveno pere de skajpo ĉiu partoprenanto havis la eblon dum 5-10 minutoj prezenti sin mem kaj rakonti pri sia individua laborkampo. Estis krome prezentitaj mallongaj raportoj, ekzemple pri la medicina prizorgo de rifuĝintoj en [[Munkeno]] (Germanio), la signifo de la „internacia tago de psika sano", kaj la agado de la Universala Medicina Esperanto-Asocio, UMEA. [[Medicina Heroldo]] estis esperantlingva faka magazino pri medicino. Unua serio komenciĝis en julio 1924, en eldono de la esperantista kuracisto G. Georgiev en [[Bulgario]]. Dua serio sekvis post perforta interrompo per la [[Dua Mondmilito]]: Almenaŭ en la 1970-aj kaj 1980-aj jaroj ĝi publikiĝis en Bel-Horizonto, [[Brazilo]]. [[Imre Ferenczy]], en sia artikolo ''Esperanto kaj medicino''<ref>[[Imre Ferenczy]], ''Esperanto kaj medicino'', en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 612-618.</ref> rakontas pri la agado de la du asocioj de esperantlingvaj medicinistoj: nome [[TEKA]] (1908-1961) kaj [[UMEA]] (ekde 1961), en kiuj aktivis diverslandaj medicinistoj kaj ĉefe japanoj, inter kiuj elstaris d-roj [[Seiho Nishi]], [[Hideo Shinoda]] kaj [[Saburo Yamazoe]]. [[Kuracisto]]j kunsidis kadre de UK-oj, eldonis gazetojn kaj en 1932 aperis la grava "Teknika Medicina Vortaro", kaj poste kelkaj aliaj vortaroj. En la 1970-aj jaroj aktivis ĉefe medicinistoj de orienteŭropaj landoj. Ekde 1997 UMEA organizis kongreson ĉiun duan jaron, ĉiam en orienteŭropaj landoj, escepte por unu fojo en Belgio (1977, 1979, 1981, 1983, 1985, 1987, 1989, 1991, 1993, 1995, 1997, 1999, 2001, 2003, 2005 kaj 2008). Kvankam estis kontaktoj kun aliaj organizoj, malsukcesis kun la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] kaj kun la [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Dum la lastaj jardekoj populariĝis [[Yumeiho]], nome kuracmetodo ĝustigantaj ostojn de la tuta korpo. ==Bildaro== <gallery> Dosiero:Caduceus.png|Simbolo de medicino. Dosiero:Paracelsus01.jpg|''Paracelsus'' - Portreto fare de Quentin Metsys (1466-1536), Musée du Louvre, Parizo. Dosiero:Esclapius stick.svg|Simbolo de [[Asklepio]] nome de medicino. Dosiero:Zaragoza - Antigua Facultad de Medicina - Medallón - Medicina.jpg|Simbolo de medicino </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == [[Dosiero:Hippocrates rubens.jpg|dekstra|eta|200px|Hipokrato.]] * [[Alopatio]] * [[Anatomio]] * [[Claude Bernard]] * [[EMBASE]] * [[Epidemio]] * [[Genterapio]] * [[Hipokrato]] * [[Hospitalo]] * [[Homeopatio]] * [[wikt:eo:Listo de medicinaj vortoj|Listo de medicinaj vortoj]] en [[Vikivortaro]] * [[Malsano]]; [[listo de homaj malsanoj]] * [[Medicina sociologio]] * [[MEDLINE]] * [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) * [[Naturkuracado]] * [[Nobel-premio pri fiziologio aŭ medicino]] * [[Prahistoria medicino]] * [[Prevento]] * [[Sanscienco]] * [[Nacia biblioteko de Medicino (Usono)|Nacia biblioteko de Medicino de Usono]] estas la plej granda biblioteko en la mondo dediĉita al medicino. == Bibliografio == * William DePrez ''Inlow: Medicine. Its nature and definition''. en: ''Bulletin of the History of Medicine'', 1946, ISSN 0194-1100 * Wolfgang U. Eckart: ''Geschichte der Medizin''. 6. Auflage. Springer, Berlin 2009, ISBN 978-3-540-79215-4 * Roy Porter: ''Cambridge illustrated history. Medicine''. 4. Auflage. Cambridge University Press, Cambridge 2009, ISBN 978-0-521-00252-3 * Stefan Schulz, Klaus Steigleder, et al. (Hrsg.): ''Geschichte, Theorie und Ethik der Medizin''. Suhrkamp, Frankfurt/M. 2006, ISBN 978-3-518-29391-1 * Charles Singer kaj E. Ashworth Underwood, ''A Short History of Medicine'', New York - Oxford, Oxford University Press,‎ 1962 * Roberto Margotta, ''The Story of Medicine'', New York, Golden Press,‎ 1968. * Robert A. Schwartz, Gregory M Richards kaj Supriya Goyal, «Clubbing of the Nails», Medscape Reference,‎ 28a de Februaro 2012 (rete). * Stanis Perez, ''Histoire des médecins. Artisans et artistes de la santé de l'Antiquité à nos jours'', Perrin, 2015, 470 paĝoj. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.nlm.nih.gov National Library of Medicine] {{en}} * [http://www.vh.org Virtuala malsanulejo] {{en}} === Fakaj vortaroj === * [http://vortareto.free.fr/ Franca-Ea kaj Ea-franca medicina vortaro] * [http://www.skirlet.freesurf.fr/ Rusa-Ea kaj Ea-rusa medicina vortaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060424072155/http://www.skirlet.freesurf.fr/ |date=2006-04-24 }} - ne plu atingeblas ekde 2021! * [http://www.esperanto.hr/agado_oklingva.htm Oklingva medicina vortaro de Jozo Marević] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171028081148/http://www.esperanto.hr/agado_oklingva.htm |date=2017-10-28 }} (2016) * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/medicina-vortaro-de-hradil.pdf Medicina Esperanta Terminaro] de Josef Hradil - [en STEB] 179 pp. * [https://web.archive.org/web/20100803010917/http://www.skirlet.freesurf.fr/alphabetiquesp/a.htm Esperanta-rusa kaj rusa-Esperanta medicina vortaro] * [www.nhest.org/medical.doc 8-lingva medicina vortlisto por urĝaj kazoj] - de Don Tarbet – [www.eventoj.hu/steb/vortaroj/8-lingva-medicina-listo.doc sekurkopio en STEB] * [https://vortaro-med-veg-cs-eo.mypage.cz/ Vortareto de medicinaj vegetaloj, Esperanta-ĉeha] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210411003346/https://vortaro-med-veg-cs-eo.mypage.cz/ |date=2021-04-11 }} - de Zdenek Plehar -- [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/vortareto-de-medicinaj-vegetaloj-eo-cz-versio-2011-2.pdf sekurkopio] * [http://umea.fontoj.net/wp-content/uploads/PSIK-VORTARETO.pdf Psikiatria vortareto] - de Max Kašparů kaj Miroslav Malovec en 2012 -- [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/psikiatria-vortareto.pdf sekurkopio] * [http://persone.tripod.com/NEWAGE/terminaro.html Naturkuracado diversspeca] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201121073011/http://persone.tripod.com/NEWAGE/terminaro.html |date=2020-11-21 }} - Leksikono pri terminoj de divers-speca naturkuracado ("Nova Epoko") === Esperanto en medicino === * [http://ttt.esperanto.org/umea/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051210142915/http://ttt.esperanto.org/umea/ |date=2005-12-10 }} de UMEA - [[Universala Medicina Esperanto-Asocio]] (Esperante) * [http://www.oocities.com/medicinostudento/ Oficiala retejo] de TEMOS - Tutmonda Esperanta Medicina Organizo por Studentoj (Esperante) * [http://health.groups.yahoo.com/group/per-esperanto-medicino/ Listo per-esperanto-medicino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060514201057/http://health.groups.yahoo.com/group/per-esperanto-medicino/ |date=2006-05-14 }} * [https://www.eventoj.hu/steb/vortaroj/medicina-vortaro-de-umea.pdf ESPERANTA MEDICINA VORTARO] Ĉefa Kompilinto D-ro JOSEF HRADIL (Ĉeĥio), STEB Scienca Teknika Esperanto-Biblioteko, granda termino-listo de UMEA, aperinta en MIR (Medicina Internacia Revuo) - [en STEB] 225 pp. * [http://www.esp-ina.com/konferenco.htm Internacia Naturkuraca Asocio]. (ne funkciis 2015-12-27) * [https://web.archive.org/web/20090630003050/http://www.geocities.com/medicinostudento/ Tutmonda Esperanta Medicina Organizo por Studentoj] ([[TEMOS]]). * [http://bibliotekomolera.org/vocodekuracistoj.html Voĉo de kuracistoj (1909-1911)] Artikolo pri esperantlingva gazeto * [https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/vocoj-de-kuracistoj.html Voĉoj de kuracistoj, 2020-11-19] Analiza bloga artikolo de Javier en blogo Esperantaj Bitoj {{Projektoj|commonscat=Medicine|q=Medicino|n=Kategorio:Medicino|s=Kategorio:Medicino|ReVo=medici.0o}} {{Portalo Medicino}} {{Patologio}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Medicina|revizio=137681858}} {{Havenda artikolo|Medicino}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Medicino| ]] i8vrvlrsa1gffuy1kaqrugkt8yghcsk 0 19694 9490608 8705636 2026-10-08T22:54:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490608 wikitext text/x-wiki {{Konstelacio | Nomo = Granda Ursino | Mallongigo = UMa | Latina_nomo = Ursa Major | Latina_nomo_g = Ursae Majoris | Bildo = Ursa major constellation map.png | Epoko = [[1875.0]] | Rektascensio1 = 7h 58m 0s | Rektascensio2 = 14h 25m 0s | Deklinacio1 = 29° 0' 0" | Deklinacio2 = 73° 30' 0" | Areo = 1280 | Area_rango = 3 | Najbaraj_konstelacioj = [[Drako (konstelacio)|Drako]], [[Ĝirafo (konstelacio)|Ĝirafo]], [[Linko (konstelacio)|Linko]], [[Malgranda Leono (konstelacio)|Malgranda Leono]], [[Leono (konstelacio)|Leono]], [[Berenica Hararo (konstelacio)|Berenica Hararo]], [[Ĉashundoj (konstelacio)|Ĉashundoj]], [[Bovisto (konstelacio)|Bovisto]] | Kvanto_de_steloj_magn_mg_3 = 6 | Magn_de_plej_hela_stelo = 1,7 | Videbleca_latitudo1 = -61° | Videbleca_latitudo2 = 90° | Plena_videbleca_latitudo1 = -17° | Plena_videbleca_latitudo2 = 90° | Videbleca_tempo = [[Aprilo]] | Inventisto = [[Ptolemeo]] | Inventa_jaro = | Inventa_verko = | Ŝanĝoj = }} La '''Granda Ursino''' estas la tria plej granda [[konstelacio]] de [[Tero|tera]] [[ĉielo]] kaj estas sufiĉe fama. Ĝi estas tre facile distingebla pro la formo de [[kulero]], [[plugilo]] aŭ [[ĉaro]], kiun konsistigas ĝiaj sep plej lumaj [[stelo]]j. Populare, tiuj sep steloj estas foje konsiderataj kiel propra konstelacio, nomata en [[Usono]] ''"La granda kulero"'', en [[Britio]] nuntempe ''"La plugilo"'', antaŭe tie kaj ankoraŭ nun en [[Skandinavio]] ''"La ĉaro de Karlo"'', en [[Hindio]] ''"La sep saĝuloj"''. == Sciencaj informoj == : [[Latino|Latina]] nomo: ''Ursa Major'' : [[Latino|Latina]] nomo (genitiva): ''Ursae Majoris'' : Mallongigo: UMa : Grandeco: 1280° kvadrataj : [[Meridio]]: 21:00, 20 aprilo == Steloj == [[Dosiero:Ursamajor-guide.jpg|eta|maldekstra|180ra|Kiel trovi la [[Polusa Stelo|Polusan Stelon]] kaj [[Arkturo]]n per la Granda Ursino]] La du plej brilaj steloj de la Granda Ursino ([[Dubhe]] kaj [[Merak]], ''α kaj β Ursae Majoris'') indikas la vojon al la [[Polusa Stelo]], ''α Ursae Minoris'', en la konstelacio [[Malgranda Ursino]]. == Mitologio == [[Dosiero:Ursa_Major_constellation_Hevelius.jpg|eta|maldekstra|180ra|La Granda Ursino, [[Johannes Hevelius]], ''Uranographia'', [[1690]]]] Laŭ la [[helena mitologio]]<ref>''Mythologies du monde entier (Mitologioj de la tuta mondo)'', eld. France Loisirs 1995</ref>, [[Kalisto]] estis unu el la preferitaj [[nimfoj]] de [[Artemiso]]. Kun la diino, ŝi ĉasadis. Iun tagon, [[Zeŭso]] vidis ŝin dormantan en arbaro kaj perfortis ŝin. Ĉar Artemiso rekomendis [[ĉasteco]]n, Kalisto provis kaŝi la aferon sed, post kelkaj monatoj, ŝia [[gravedeco]] videbliĝis. Tiom furioza estis Artemiso, ke ŝi ekzilis Kaliston. Kiam Kalisto naskis sian filon, [[Arkaso]]n, Hera malkovris la trompadon de sia edzo Zeŭso. La diino ŝanĝis Kaliston en urson. En la nokta ĉielo, la Granda Ursino rondiras ĉirkaŭ la [[Polusa Stelo]]. [[Dosiero:Starry Night Over the Rhone.jpg|eta|maldekstra|300ra|La Granda Ursino super la rivero Rhone, [[Vincent Van Gogh]], [[1888]]]] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * http://www.allthesky.com/constellations/ursamajor * https://web.archive.org/web/20060118052813/http://www.alcyone.de/SIT/bsc/ * http://homepage.ntlworld.com/robin.gatter/data/UMa.htm * http://www.ianridpath.com/startales/ursamajor.htm [[Kategorio:Granda Ursino (konstelacio)| ]] [[Kategorio:Konstelacioj]] [[Kategorio:Ursoj en populara kulturo]] 0epljbv9nonorj5hmg7rz23upzlovad 10 20057 9490381 9489206 2026-10-08T13:09:50Z Sj1mor 12103 9490381 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Fatima Ezzahra El Mansouri Screenshot.png|90ra]]</div>{{centre|<small>[[Fatima Ezzahra El Mansouri]] en 2026</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|08|10|2026}} * {{flago|Kanado}} [[Anne Carson]] ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. ;{{dato|06|10|2026}} * {{flago|Usono}} [[Francis Halzen]] ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] pro liaj kontribuoj al la neŭtrindetektilo [[IceCube]] kaj pro la malkovro de alt-energiaj [[neŭtrino]]j de astrofizika origino. ;{{dato|29|09|2026}} * {{flago|Maroko}} [[Fatima Ezzahra El Mansouri]] iĝis ĉefministro de [[Maroko]]. ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Serbio}} [[Ana Brnabić]] iĝis portempa prezidanto de [[Serbio]] post la eksiĝo de [[Aleksandar Vučić]]. ;{{dato|17|09|2026}} * {{flago|Bolivio}} Esploristoj en [[Bolivio]] anoncis la malkovron de nova [[specio]] de [[kato]]: [[tilkajo]]. Tiu estas la unua fojo en pli ol jarcento, ke oni anoncis la malkovron de nova vivanta specio de kato. ;{{dato|04|09|2026}} * [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|20ra]] La [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] aprobis rezolucion aprobante ŝanĝon de la [[monda mapo]] for de la [[Merkatora projekcio]] al la egal-area projekcio, {{Q|Q5332893}}. ;{{dato|30|08|2026}} * {{flago|Usono}} [[NASA]] sukcese lanĉis la [[Kosmoteleskopo Nancy Grace Roman|Kosmoteleskopon Nancy Grace Roman]] ;{{dato|29|08|2026}} * {{flago|Islando}} En [[referendumo]] 52.5% da [[islandanoj]] voĉdonis kontraŭ renovigi [[Kandidatoj por aliĝo al la Eŭropa Unio|membriĝajn intertraktadojn]] kun la [[Eŭropa Unio]]. * {{flago|Niĝerio}} En [[Niĝerio]] provo de [[ŝtatrenverso]] fiaskis. <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> svp85ps36d78mf8btuj0krt9ao5j6qu 9490465 9490381 2026-10-08T17:33:00Z Kani 670 /* Tageventoj */ 9490465 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 0 (cropped).jpg|90ra]]</div>{{centre|<small>[[Anne Carson]] [[Nobel-premio pri literaturo]] en 2026</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|08|10|2026}} * {{flago|Kanado}} [[Anne Carson]] ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. ;{{dato|06|10|2026}} * {{flago|Usono}} [[Francis Halzen]] ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] pro liaj kontribuoj al la neŭtrindetektilo [[IceCube]] kaj pro la malkovro de alt-energiaj [[neŭtrino]]j de astrofizika origino. ;{{dato|29|09|2026}} * {{flago|Maroko}} [[Fatima Ezzahra El Mansouri]] iĝis ĉefministro de [[Maroko]]. ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Serbio}} [[Ana Brnabić]] iĝis portempa prezidanto de [[Serbio]] post la eksiĝo de [[Aleksandar Vučić]]. ;{{dato|17|09|2026}} * {{flago|Bolivio}} Esploristoj en [[Bolivio]] anoncis la malkovron de nova [[specio]] de [[kato]]: [[tilkajo]]. Tiu estas la unua fojo en pli ol jarcento, ke oni anoncis la malkovron de nova vivanta specio de kato. ;{{dato|04|09|2026}} * [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|20ra]] La [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] aprobis rezolucion aprobante ŝanĝon de la [[monda mapo]] for de la [[Merkatora projekcio]] al la egal-area projekcio, {{Q|Q5332893}}. ;{{dato|30|08|2026}} * {{flago|Usono}} [[NASA]] sukcese lanĉis la [[Kosmoteleskopo Nancy Grace Roman|Kosmoteleskopon Nancy Grace Roman]] ;{{dato|29|08|2026}} * {{flago|Islando}} En [[referendumo]] 52.5% da [[islandanoj]] voĉdonis kontraŭ renovigi [[Kandidatoj por aliĝo al la Eŭropa Unio|membriĝajn intertraktadojn]] kun la [[Eŭropa Unio]]. * {{flago|Niĝerio}} En [[Niĝerio]] provo de [[ŝtatrenverso]] fiaskis. <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> 25zlmodi30la0vcaj5zvislfupv879r 9490467 9490465 2026-10-08T17:34:21Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Tageventoj */ 9490467 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 0 (cropped).jpg|90ra]]</div>{{centre|<small>[[Anne Carson]] [[Nobel-premio pri literaturo]] en 2026</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|08|10|2026}} * {{flago|Kanado}} [[Anne Carson]] ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. ;{{dato|06|10|2026}} * {{flago|Usono}} [[Francis Halzen]] ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] pro liaj kontribuoj al la neŭtrindetektilo [[IceCube]] kaj pro la malkovro de alt-energiaj [[neŭtrino]]j de astrofizika origino. ;{{dato|29|09|2026}} * {{flago|Maroko}} [[Fatima Ezzahra El Mansouri]] iĝis ĉefministro de [[Maroko]]. ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Serbio}} [[Ana Brnabić]] iĝis portempa prezidanto de [[Serbio]] post la eksiĝo de [[Aleksandar Vučić]]. ;{{dato|17|09|2026}} * {{flago|Bolivio}} Esploristoj en [[Bolivio]] anoncis la malkovron de nova [[specio]] de [[kato]]: [[tilkajo]]. Tiu estas la unua fojo en pli ol jarcento, ke oni anoncis la malkovron de nova vivanta specio de kato. ;{{dato|04|09|2026}} * [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|20ra]] La [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] aprobis rezolucion aprobante ŝanĝon de la [[monda mapo]] for de la [[Merkatora projekcio]] al la egal-area projekcio, {{Q|Q5332893}}. ;{{dato|30|08|2026}} * {{flago|Usono}} [[NASA]] sukcese lanĉis la [[Kosmoteleskopo Nancy Grace Roman|Kosmoteleskopon Nancy Grace Roman]] <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> nxaqydgffdclo9dr1a9bogpsyzxtvx3 9490757 9490467 2026-10-09T10:07:44Z Baba79 118684 9490757 wikitext text/x-wiki <noinclude> == Instrukcioj== Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn: # Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la "kaj pli..."-parton). # Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko. # Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon. ==Tageventoj== </noinclude> {| style="font-family:sans-serif;" | valign="top" width="50%" style="background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;" | <div style="float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;"> <!-- Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu "90px" larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato: <div style="border: none;">[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]</div><small>Eta priskribo</small> Forigu la malnovan bildon. Bildo komenciĝas malsupre: --> <div style="border: none;"> [[Dosiero:Anne Carson, poet, at the 2024 National Book Awards finalist reading 0 (cropped).jpg|90ra]]</div>{{centre|<small>[[Anne Carson]] [[Nobel-premio pri literaturo]] en 2026</small>}} <!-- Fino de la bildo. --> </div> ;{{dato|09|10|2026}} * {{flago|Sudafriko}} La [[sudafrika]] eksa [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]] kaj eksa juĝisto de la [[Internacia Puna Kortumo]] [[Navanethem Pillay]] ricevis la [[Nobel-premio pri paco|Nobel-premion pri paco]]. ;{{dato|08|10|2026}} * {{flago|Kanado}} [[Anne Carson]] ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. ;{{dato|06|10|2026}} * {{flago|Usono}} [[Francis Halzen]] ricevis la [[Nobel-premio pri fiziko|Nobel-premion pri fiziko]] pro liaj kontribuoj al la neŭtrindetektilo [[IceCube]] kaj pro la malkovro de alt-energiaj [[neŭtrino]]j de astrofizika origino. ;{{dato|29|09|2026}} * {{flago|Maroko}} [[Fatima Ezzahra El Mansouri]] iĝis ĉefministro de [[Maroko]]. ;{{dato|27|09|2026}} * {{flago|Serbio}} [[Ana Brnabić]] iĝis portempa prezidanto de [[Serbio]] post la eksiĝo de [[Aleksandar Vučić]]. ;{{dato|17|09|2026}} * {{flago|Bolivio}} Esploristoj en [[Bolivio]] anoncis la malkovron de nova [[specio]] de [[kato]]: [[tilkajo]]. Tiu estas la unua fojo en pli ol jarcento, ke oni anoncis la malkovron de nova vivanta specio de kato. ;{{dato|04|09|2026}} * [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|20ra]] La [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] aprobis rezolucion aprobante ŝanĝon de la [[monda mapo]] for de la [[Merkatora projekcio]] al la egal-area projekcio, {{Q|Q5332893}}. ;{{dato|30|08|2026}} * {{flago|Usono}} [[NASA]] sukcese lanĉis la [[Kosmoteleskopo Nancy Grace Roman|Kosmoteleskopon Nancy Grace Roman]] <!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --> |} <noinclude> [[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]] </noinclude> de1bxwf1aaq208yif6nqnka3swzu37h 0 20765 9490572 8976019 2026-10-08T21:19:45Z Aidas 3488 9490572 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Ifigenio en Taŭrido | aŭtoro = Johann Wolfgang von Goethe | eldonjaro = 1908 | reeldono = | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = Hachette | paĝoj = 109 | isbn = | bildo = Goethe - Ifigenio en Taŭrido, 1921, Zamenhof.pdf }} '''''[[Ifigenio]] en Taŭrido'''''<ref> ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4072, paĝo 364</ref><ref> ''[[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]]'' I, paĝo 255</ref> estas dramo en 5 aktoj de [[Johann Wolfgang von Goethe]] laŭ la antikva [[tragedio]] de [[Eŭripido]], publikigita germanlingve en 1787. El la [[germana lingvo|germana]] ĝin tradukis [[L. L. Zamenhof]]. La 108-paĝa libreto aperis en Parizo ĉe [[Hachette]] en la jaro [[1908]]. En tiu sama jaro ĝi estis surscenejigita de [[Emanuel Reicher]] (1849-1924), el Teatro Lessing en [[Berlino]], unu el la plej famaj aktoroj de tiu tempo. Inter aliaj profesiuloj rolis ankaŭ lia filino [[Hedwiga Reicher]] (1884-1971). == Recenzoj == {{Citaĵo|Traduko speciale farita por la teatra prezentado dum la [[UK 1908|Kvara Universala Kongreso]]. Tie ĉi, kiel en [[Hamleto]], du geniuloj renkontiĝis. |1908, [[Lingvo Internacia]], paĝo 381}} {{Tekstaro de Esperanto}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:1908 Ifigenio en Taŭrido 1.jpeg|Eldono 1908 Dosiero:1921 Ifigenio en Taŭrido 2.jpeg|Eldono 1921 Dosiero:1929 Ifigenio en Taŭrido 3.jpeg|Eldono 1929 Dosiero:Robert-Arnhold.jpg|alt=|Sur karikatura bildkarto (~1913) de LKK-ano por la 4-a UK, D-ro Arnhold, en la statuo de Ifigenio oni rimarkas la vizaĝon de Hedwiga Reicher. </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [[c:File:Goethe - Ifigenio en Taŭrido, 1921, Zamenhof.pdf|Skanaĵo de la dua eldono]] en Vikimedia Komunejo * [http://www.gutenberg.org/etext/22592 ''Ifigenio en Taŭrido''] ĉe [[Project Gutenberg]] * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/I] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Ifigenio%20en%20Ta%C5%ADrido&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14818847/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] {{projektoj|s=Ifigenio en Taŭrido}} [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1921]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Verkoj de L. L. Zamenhof]] [[Kategorio:Esperanto-teatro]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] oushm37u5rmea2u57ycuzi27ycqotf2 9490576 9490572 2026-10-08T21:25:02Z Aidas 3488 9490576 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Ifigenio en Taŭrido | aŭtoro = Johann Wolfgang von Goethe | eldonjaro = 1908 | reeldono = | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = Hachette | paĝoj = 109 | isbn = | bildo = Goethe - Ifigenio en Taŭrido, 1921, Zamenhof.pdf }} '''''[[Ifigenio]] en Taŭrido'''''<ref> ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4072, paĝo 364</ref><ref> ''[[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]]'' I, paĝo 255</ref> estas dramo en 5 aktoj de [[Johann Wolfgang von Goethe]] laŭ la antikva [[tragedio]] de [[Eŭripido]], libroforme publikigita germanlingve en 1787, sed sceneje jam prezentita ekde 1779. El la [[germana lingvo|germana]] ĝin tradukis [[L. L. Zamenhof]]. La 108-paĝa libreto aperis en Parizo ĉe [[Hachette]] en la jaro [[1908]]. En tiu sama jaro ĝi estis surscenejigita de [[Emanuel Reicher]] (1849-1924), el Teatro Lessing en [[Berlino]], unu el la plej famaj aktoroj de tiu tempo. Inter aliaj profesiuloj rolis ankaŭ lia filino [[Hedwiga Reicher]] (1884-1971). == Recenzoj == {{Citaĵo|Traduko speciale farita por la teatra prezentado dum la [[UK 1908|Kvara Universala Kongreso]]. Tie ĉi, kiel en [[Hamleto]], du geniuloj renkontiĝis. |1908, [[Lingvo Internacia]], paĝo 381}} {{Tekstaro de Esperanto}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:1908 Ifigenio en Taŭrido 1.jpeg|Eldono 1908 Dosiero:1921 Ifigenio en Taŭrido 2.jpeg|Eldono 1921 Dosiero:1929 Ifigenio en Taŭrido 3.jpeg|Eldono 1929 Dosiero:Robert-Arnhold.jpg|alt=|Sur karikatura bildkarto (~1913) de LKK-ano por la 4-a UK, D-ro Arnhold, en la statuo de Ifigenio oni rimarkas la vizaĝon de Hedwiga Reicher. </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [[c:File:Goethe - Ifigenio en Taŭrido, 1921, Zamenhof.pdf|Skanaĵo de la dua eldono]] en Vikimedia Komunejo * [http://www.gutenberg.org/etext/22592 ''Ifigenio en Taŭrido''] ĉe [[Project Gutenberg]] * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/I] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Ifigenio%20en%20Ta%C5%ADrido&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14818847/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] {{projektoj|s=Ifigenio en Taŭrido}} [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1921]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Verkoj de L. L. Zamenhof]] [[Kategorio:Esperanto-teatro]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] cheyc697ts789zgx05vgdbczh0b4rfw 9490584 9490576 2026-10-08T21:45:44Z Aidas 3488 9490584 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Ifigenio en Taŭrido | aŭtoro = Johann Wolfgang von Goethe | eldonjaro = 1908 | reeldono = | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = Hachette | paĝoj = 109 | isbn = | bildo = Goethe - Ifigenio en Taŭrido, 1921, Zamenhof.pdf }} '''''[[Ifigenio]] en Taŭrido'''''<ref> ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4072, paĝo 364</ref><ref> ''[[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]]'' I, paĝo 255</ref> estas dramo en 5 aktoj de [[Johann Wolfgang von Goethe]] laŭ la antikva [[tragedio]] [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido|Ifigenia en Taŭrido]] de [[Eŭripido]], libroforme publikigita germanlingve en 1787, sed sceneje jam prezentita ekde 1779. El la [[germana lingvo|germana]] ĝin tradukis [[L. L. Zamenhof]]. La 108-paĝa libreto aperis en Parizo ĉe la eldonejo [[Hachette]] en la jaro [[1908]]. En tiu sama jaro ĝi estis surscenejigita de [[Emanuel Reicher]] (1849-1924), el Teatro Lessing en [[Berlino]], unu el la plej famaj aktoroj de tiu tempo. Inter aliaj profesiuloj rolis ankaŭ lia filino [[Hedwiga Reicher]] (1884-1971). == Recenzoj == {{Citaĵo|Traduko speciale farita por la teatra prezentado dum la [[UK 1908|Kvara Universala Kongreso]]. Tie ĉi, kiel en [[Hamleto]], du geniuloj renkontiĝis. |1908, [[Lingvo Internacia]], paĝo 381}} {{Tekstaro de Esperanto}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:1908 Ifigenio en Taŭrido 1.jpeg|Eldono 1908 Dosiero:1921 Ifigenio en Taŭrido 2.jpeg|Eldono 1921 Dosiero:1929 Ifigenio en Taŭrido 3.jpeg|Eldono 1929 Dosiero:Robert-Arnhold.jpg|alt=|Sur karikatura bildkarto (~1913) de LKK-ano por la 4-a UK, D-ro Arnhold, en la statuo de Ifigenio oni rimarkas la vizaĝon de Hedwiga Reicher. </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido|Ifigenia en Taŭrido]] de [[Eŭripido]], unuafoje [[malnovgreke]] prezentita en -412, en esperanta traduko publikigita en 1985 == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [[c:File:Goethe - Ifigenio en Taŭrido, 1921, Zamenhof.pdf|Skanaĵo de la dua eldono]] en Vikimedia Komunejo * [http://www.gutenberg.org/etext/22592 ''Ifigenio en Taŭrido''] ĉe [[Project Gutenberg]] * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/I] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Ifigenio%20en%20Ta%C5%ADrido&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14818847/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] {{projektoj|s=Ifigenio en Taŭrido}} [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1921]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Verkoj de L. L. Zamenhof]] [[Kategorio:Esperanto-teatro]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] eow5wicbl9c189jdom06svjejvfmic0 9490586 9490584 2026-10-08T21:46:43Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9490586 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Ifigenio en Taŭrido | aŭtoro = Johann Wolfgang von Goethe | eldonjaro = 1908 | reeldono = | eldonurbo = [[Parizo]] | eldoninto = Hachette | paĝoj = 109 | isbn = | bildo = Goethe - Ifigenio en Taŭrido, 1921, Zamenhof.pdf }} '''''[[Ifigenio]] en Taŭrido'''''<ref> ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4072, paĝo 364</ref><ref> ''[[Historio de Esperanto (Courtinat)|Historio de Esperanto]]'' I, paĝo 255</ref> estas dramo en 5 aktoj de [[Johann Wolfgang von Goethe]] laŭ la antikva [[tragedio]] [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido|Ifigenia en Taŭrido]] de [[Eŭripido]], libroforme publikigita germanlingve en 1787, sed sceneje jam prezentita ekde 1779. El la [[germana lingvo|germana]] ĝin tradukis [[L. L. Zamenhof]]. La 108-paĝa libreto aperis en Parizo ĉe la eldonejo [[Hachette]] en la jaro [[1908]]. En tiu sama jaro ĝi estis surscenejigita de [[Emanuel Reicher]] (1849-1924), el Teatro Lessing en [[Berlino]], unu el la plej famaj aktoroj de tiu tempo. Inter aliaj profesiuloj rolis ankaŭ lia filino [[Hedwiga Reicher]] (1884-1971). == Recenzoj == {{Citaĵo|Traduko speciale farita por la teatra prezentado dum la [[UK 1908|Kvara Universala Kongreso]]. Tie ĉi, kiel en [[Hamleto]], du geniuloj renkontiĝis. |1908, [[Lingvo Internacia]], paĝo 381}} {{Tekstaro de Esperanto}} == Bildaro == <gallery> Dosiero:1908 Ifigenio en Taŭrido 1.jpeg|Eldono 1908 Dosiero:1921 Ifigenio en Taŭrido 2.jpeg|Eldono 1921 Dosiero:1929 Ifigenio en Taŭrido 3.jpeg|Eldono 1929 Dosiero:Robert-Arnhold.jpg|alt=|Sur karikatura bildkarto (~1913) de LKK-ano por la 4-a UK, D-ro Arnhold, en la statuo de Ifigenio oni rimarkas la vizaĝon de Hedwiga Reicher. </gallery> == Referencoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido|Ifigenia en Taŭrido]] de [[Eŭripido]], unuafoje [[malnovgreke]] prezentita en -412, en esperanta traduko publikigita en 1985 == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} {{projektoj|s=Ifigenio en Taŭrido}} * [[c:File:Goethe - Ifigenio en Taŭrido, 1921, Zamenhof.pdf|Skanaĵo de la dua eldono]] en Vikimedia Komunejo * [http://www.gutenberg.org/etext/22592 ''Ifigenio en Taŭrido''] ĉe [[Project Gutenberg]] * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl.htm ''Enciklopedio de Esperanto''/I] en sia originala formo en la Interreto * [https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/enciklopedio-de-esperanto-1933.pdf ''Enciklopedio de Esperanto''] en elŝutebla versio (PDF). * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Ifigenio%20en%20Ta%C5%ADrido&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&lang=de_DE&offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14818847/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Dramoj]] [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita germanlingva literaturo]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1921]] [[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1929]] [[Kategorio:Verkoj de L. L. Zamenhof]] [[Kategorio:Esperanto-teatro]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] 952l9b1lb3958kwfpgiuolzbq1qvcr1 0 27183 9490639 9352195 2026-10-09T05:25:50Z Sj1mor 12103 9490639 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Rublov.jpg|dekstra|eta|Sergej Rubljov (el [[Rusa poezio en tradukoj de Sergej Rublov. A.S.Puŝkin]]]] '''Sergej Grigorjeviĉ RUBLOV''' ({{lang-ru|Сергей Григорьевич Рублёв}}; naskiĝis la [[14-a de januaro|14-an de januaro]] [[1901]] en [[Odeso]], la [[Rusia imperio]] — mortis la [[8-a de julio|8-an de julio]] [[1979]] en Odeso, [[Ukraina SSR]], [[Sovetunio]])<ref>nekrologo en la [[revuo Esperanto|revuo ''Esperanto'']] 11/1979, paĝo 196 ({{eo}})</ref> estis rusa, sovetia inĝeniero, kemiisto en farba industrio (pigmentoj por ole-farboj) kaj esperantisto dum sesdek jaroj. Sergej Rublov studis en la [[Odesa Universitato]], post reorganizo li studis en la Odesa kemia instituto, kaj post denova reorganizo studis en la Odesa politeknika instituto, kian sukcese finis en 1924. Post studado li restis en la instituto, kie li instruis. En 1929 Sergej Rublov dungiĝis al Odesa farba uzino. == Movada agado == Rublov estis esperantisto de [[1919]]. En [[1921]]-[[1929]] li estis unu el la gvidantoj de la Esperanto-movado en Odeso. En [[1925]] li elektiĝis al la [[Centra Komitato]] de Sovetlanda Esperantista Unuiĝo ([[SEU]]), samjare al la Lingva Komisiono de [[SEU]], en [[1929]] al la internacia [[Lingva Komitato]]. == Analizo de Esperantaj radikoj == Lia precipa scienc-esplora laboro pri [[Esperanto]] estas kvanta kaj kvalita analizo de Esperantaj radikoj. La kvanta analizo estas farita en [[1926]]-[[1927]] per grupo da esperantistoj, sub lia gvidado, kaj la rezulto publikigita en la almanako „Kvardek Jaroj“, [[1927]]. La kvanta analizo donis bazon por verkado de la lernolibro „Esperanto-Rondeto“ ([[1928]]), aperinta en la rusa (eldonkvanto 90 miloj) kaj tradukita al la ukraina, germana, franca kaj bulgara lingvoj, entute en 15 eldonoj. De [[1931]] li preparis grandan ''Strukturan Vortaron de Esperanto'', kiu resumas la kvalitan analizon de Esperantaj radikoj.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-r.htm#Rublov informoj en la] [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934</ref> == Tradukoj kaj literaturaĵoj == Liaj tradukoj ''La kemio de l'universo'' (1925) kaj '''La vojo al scienco de estonto'' (l928), ambaŭ de [[A. Fersman]], aperis ĉe Sennacieca Asocio Tutmonda ([[SAT]]), kiel ankaŭ la sciencfikcia romano de A. Bogdanov ''Ruĝa stelo'' (1929), kies kolektivan tradukon redaktis Rublov kaj [[Nikolao Nekrasov]]. Krome, en [[1930]], li estis unu el kvar kolegaj tradukistoj de ''[[Per Voĉo Plena]]'', kolekto de revoluciaj poemoj de la avangarda ruslingva poeto [[Vladimir Majakovskij]]. Manuskripte li postlasis ampleksajn leksikografiajn laborojn kaj multajn poeziajn tradukojn el la rusa, el kiuj eldoniĝis ''Elektitaj fabloj'' de [[Ivan_Krilov|I. A. Krilov]]. == Verkoj == === Tradukoj === * [[Aleksandr Fersman|Fersman, Aleksandr]], ''La kemio de l'universo'', [[SAT]] , 1925 * Fersman, Aleksandr, ''La vojo al scienco de estonto'', [[SAT]], 1928 * [[Aleksandr Bogdanov|Bogdanov, Aleksandr]] ''[[Ruĝa Stelo]]'' (kunlabore kun aliaj), [[SAT]], 1929 * [[Vladimir Majakovskij]], ''Per Voĉo Plena'', 1930. * Esenin, Sergej Aleksandroviĉ: ''Lulkantas vintro bona''' (En: Nova Esperanta krestomatio, p.494 - 495) * Esenin, Sergej Aleksandrovicy: ''Versoj Elektitaj'' (Trad. H. Drezen, K. Gusev, I. Ĥoves, S. Rublov, 1965) * [[Ivan Krilov|Krilov, Ivan Andreeviĉ]]: ''111 Fabloj'' (1979) * [[Ivan Krilov|Krilov, Ivan Andreeviĉ]]: ''Elektitaj Fabloj'' (1979) * ''Rusa Poezio en Tradukoj de Sergej Rublov'' - 1-a volumo, verkoj de [[Aleksandr Puŝkin]], 2002 - 468 paĝoj; pliaj volumoj ne aperis. === Originalaj === * ''Esperanto-Zirkel: praktisches Hilfsmittel für Gruppenunterricht'' * ''Gurtok Esperanto: praktiĉnij pidruĉnik dlja grupoviĥ zajnjat'' (1931) * ''Kruĵok Esperanto: praktiĉeskoe posobie dlja gruppovyĥ zanjatij'' * ''Proletarski kurs po Esperanto: praktiĉesko rêkovodstvo za izuĉavane meĵdunarodnija ezik Esperanto'' * ''Provo de kvanta elementanalizo en la lingvo Esperanto'' (En: Kvardek jaroj: kolekto da originalaj verketoj dediĉitaj al la 40-jara jubileo de Esperanto) * Multaj artikoloj en revuoj. == Literaturo == * {{Libroj:Esperantistoj de Sovetunio, partoprenentoj de 2-a mondmilito}} == Eksteraj ligiloj == <!--* [http://pri-historio.boom.ru/srublov.htm Biografio verkita de Olga Kiseljova, REGo, Februaro 2001] ne plu atingebla ekde almenaŭ 2021 kaj bedaŭrinde ne arkivigita en la [[Interreta Arkivo]]--> * [https://web.archive.org/web/20070705023048/http://pri-historio.boom.ru/rublov.htm Biografia materialo], "CERBE kaj KORE", 1991, arkivigita en julio 2007 * [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Sergej%20Rublov&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB Libroj] de kaj pri Sergej Rublov en la [[Esperantomuzeo_kaj_Kolekto_por_Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{-}} {{Bibliotekoj}} {{EdE|R}} {{Vivtempo|Rublov, Sergej}} [[Kategorio:Libroj de Sergej Rublov| ]] [[Kategorio:Rusiaj poetoj]] [[Kategorio:Sovetiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Rusiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Ukrainaj esperantistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Rusiaj inĝenieroj]] [[Kategorio:Sovetiaj kemiistoj]] [[Kategorio:Rusiaj kemiistoj]] [[Kategorio:Tradukistoj el Esperanto]] [[Kategorio:Tradukistoj al la rusa lingvo]] [[Kategorio:Sovetiaj tradukistoj]] 639qbk25vlbbxb6plu8bb6iogomhx0t 0 28135 9490774 9440023 2026-10-09T11:12:09Z Roberto 609 /* Verkoj */ 9490774 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alexander William Thomson''' (toms‘n) (pseŭdonimo '''Avoto'''; naskiĝis la [[15-an de marto]] [[1896]] en [[Hammersmith]] apud [[Londono]] – mortis en [[1982]]) estis [[brita esperantisto]], [[Listo de honoraj membroj de UEA|honora membro de la UEA]] kaj taksa komizo en fabrikejo de elektraj kabloj. Li estis esperantisto de [[1911]]. Thomson estis fondinto de grupo en [[Bexleyheath]] (instruis al skoltoj kaj al belgaj rifuĝintoj), [[1914]], fondinto kaj prezidanto de [[Skolta Esperanto-Ligo|Skolta Esperantista Ligo]] en [[1918]], kaj fondinto de ''Psiĥa Esperanto-Ligo'' en [[1934]]. Li predikis ĉirkaŭ 12-foje ĉe Esperanto-[[diservo]] en [[Londono]]. [[Dosiero:1979 Gutaro.jpeg|eta|''Gutaro'', 1979.]] Post la Dua Mondmilito li aparte engaĝiĝis pri geografio, antropologio kaj etnografio; en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj li estis unu el la estraranoj de [[Internacia Geografia Asocio]], kolektiĝinta ĉirkaŭ la esperantista ĵurnalisto kaj mondvojaĝanto [[Tibor Sekelj]]. Sub la pseŭdonimo Avoto Thomson verkis diversajn artikolojn kaj versojn en Esperantaj gazetoj. En [[Brita Esperantisto]] li prizorgis rubrikon pri lingvaj kaj gramatikaj temoj. == Verkoj == * '''1918''': „Rimvortaro Esperantista“, 1918<ref>Eldonis: Brita Esperantista Asocio, London.</ref>. {{citaĵo|Unuavide la ordo en tiu libreto ŝajnas stranga: alfabeto laŭ la [[fino]] de la vortoj anstataŭ laŭ la komenco, sed post kelka uzado oni ŝatas tiun por la rimistoj tre taŭgan, logike ellaboritan helpilon. Kompare kun la ĝisnuna vortaro de rimoj, kolektita de [[Joseph Rhodes|S-ro Rhodes]], aperinta en 1905, la nova verketo estas progreso. Pli klara, pli sistema kaj pli riĉa. La antaŭa enhavis proksimume 4950 rimojn, la nuna 5400. Notinda estas ankaŭ la restadejo de la pseŭdonima S-ro Avoto, kiu verkis la libreton en la "Brita Militzono, Francujo kaj Flandrujo, aprilo-junio 1917". en la antaŭparoio li prudente avertas la uzontojn, ke sola rimado ne faras poezion. "Mi provizas la vortojn, oportune arangitajn: estas via parto provizi la genion." - Fine ni atentigas, ke tiu riĉa vorttrezoro ankaŭ utilas al ne-geniuloj. Ĉar la vortoj, ne konsiderante la rimon, sin sekvas en plej bela [[malordo]], oni povas uzi la libreton por ripeti (kaj lerni) nian lingvon. Se okaze kondukanto de grupo legos unu vorton post la alia, demandante la signifon, li ekscitos multan ĝojon . . . kaj silenton. Provu ĝin! | St. Esperanto n238 jun 1920}} * '''1959''': Memuaro pri geografiaj nomoj. * '''1979''': Gutaro (poemaro) == Fontoj == * '''1984''': [[William Auld]] en Esperanta Antologio, 1984. * '''1934''': Enciklopedio de Esperanto, 1934, p. 540. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.webcitation.org/query?id=1256546835235306&url=www.geocities.com/origlit/autor/thomson.html Biografieto] kun foto ĉe "Originalaj aŭtoroj de Esperanto". {{EdE|T}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=28135|NOTES=transcluded_values_from_wikidata|REMARK=testcase| TIMESTAMP=20131017231107}} {{Vivtempo|Thomson, Alexander William}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Honoraj membroj de UEA]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] 3bqzebcc073olo599q3xkrtkrn0lnwk 9490780 9490774 2026-10-09T11:32:10Z Roberto 609 /* Verkoj */ 9490780 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alexander William Thomson''' (toms‘n) (pseŭdonimo '''Avoto'''; naskiĝis la [[15-an de marto]] [[1896]] en [[Hammersmith]] apud [[Londono]] – mortis en [[1982]]) estis [[brita esperantisto]], [[Listo de honoraj membroj de UEA|honora membro de la UEA]] kaj taksa komizo en fabrikejo de elektraj kabloj. Li estis esperantisto de [[1911]]. Thomson estis fondinto de grupo en [[Bexleyheath]] (instruis al skoltoj kaj al belgaj rifuĝintoj), [[1914]], fondinto kaj prezidanto de [[Skolta Esperanto-Ligo|Skolta Esperantista Ligo]] en [[1918]], kaj fondinto de ''Psiĥa Esperanto-Ligo'' en [[1934]]. Li predikis ĉirkaŭ 12-foje ĉe Esperanto-[[diservo]] en [[Londono]]. [[Dosiero:1979 Gutaro.jpeg|eta|''Gutaro'', 1979.]] Post la Dua Mondmilito li aparte engaĝiĝis pri geografio, antropologio kaj etnografio; en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj li estis unu el la estraranoj de [[Internacia Geografia Asocio]], kolektiĝinta ĉirkaŭ la esperantista ĵurnalisto kaj mondvojaĝanto [[Tibor Sekelj]]. Sub la pseŭdonimo Avoto Thomson verkis diversajn artikolojn kaj versojn en Esperantaj gazetoj. En [[Brita Esperantisto]] li prizorgis rubrikon pri lingvaj kaj gramatikaj temoj. == Verkoj == * '''1918''': ''Rimvortaro Esperantista'', 1918<ref>Eldonis: Brita Esperantista Asocio, London.</ref>. {{citaĵo|Unuavide la ordo en tiu libreto ŝajnas stranga: alfabeto laŭ la [[fino]] de la vortoj anstataŭ laŭ la komenco, sed post kelka uzado oni ŝatas tiun por la rimistoj tre taŭgan, logike ellaboritan helpilon. Kompare kun la ĝisnuna vortaro de rimoj, kolektita de [[Joseph Rhodes|S-ro Rhodes]], aperinta en 1905, la nova verketo estas progreso. Pli klara, pli sistema kaj pli riĉa. La antaŭa enhavis proksimume 4950 rimojn, la nuna 5400. Notinda estas ankaŭ la restadejo de la pseŭdonima S-ro Avoto, kiu verkis la libreton en la "Brita Militzono, Francujo kaj Flandrujo, aprilo-junio 1917". en la antaŭparoio li prudente avertas la uzontojn, ke sola rimado ne faras poezion. "Mi provizas la vortojn, oportune arangitajn: estas via parto provizi la genion." - Fine ni atentigas, ke tiu riĉa vorttrezoro ankaŭ utilas al ne-geniuloj. Ĉar la vortoj, ne konsiderante la rimon, sin sekvas en plej bela [[malordo]], oni povas uzi la libreton por ripeti (kaj lerni) nian lingvon. Se okaze kondukanto de grupo legos unu vorton post la alia, demandante la signifon, li ekscitos multan ĝojon . . . kaj silenton. Provu ĝin! | St. Esperanto n238 jun 1920}} * ~'''1920''': ''Propono pri Skolta Esperantista Ligo''<ref>Eld. la aŭtoro, Kent, ~1920</ref>. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝureto, la aŭtoro proponas la starigon de [[Skolta Esperanto-Ligo|Skolta Esperantista Ligo (''tial'')]] kaj faras kelkajn sugestojn pri ĝia organizo kaj laboro. Sur p. 1O troviĝas propono pri skolta terminaro kun Angla traduko kaj en la fino de la broŝuro aliga promesso. La Skolta Ligo fondiĝos tuj kiam 200 promesiloj estos subskribitaj. La vojo montrita de S-ro A. V. Thomson Ŝajnas al ni prudenta kaj saĝa. Ĉiuj interesuloj mendu tian broŝuron, el kiu rezultos espereble la starigo de forta skoita-esperantista movado.| A. R. Esperanto n238 jun 1920}} * '''1959''': ''Memuaro pri geografiaj nomoj''. * '''1979''': ''Gutaro'' (poemaro) == Fontoj == * '''1984''': [[William Auld]] en Esperanta Antologio, 1984. * '''1934''': Enciklopedio de Esperanto, 1934, p. 540. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.webcitation.org/query?id=1256546835235306&url=www.geocities.com/origlit/autor/thomson.html Biografieto] kun foto ĉe "Originalaj aŭtoroj de Esperanto". {{EdE|T}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=28135|NOTES=transcluded_values_from_wikidata|REMARK=testcase| TIMESTAMP=20131017231107}} {{Vivtempo|Thomson, Alexander William}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Honoraj membroj de UEA]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] eyt1olkkgdcr8ftvqj0f7kwbmizwkji 9490783 9490780 2026-10-09T11:33:03Z Roberto 609 /* Verkoj */ 9490783 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Alexander William Thomson''' (toms‘n) (pseŭdonimo '''Avoto'''; naskiĝis la [[15-an de marto]] [[1896]] en [[Hammersmith]] apud [[Londono]] – mortis en [[1982]]) estis [[brita esperantisto]], [[Listo de honoraj membroj de UEA|honora membro de la UEA]] kaj taksa komizo en fabrikejo de elektraj kabloj. Li estis esperantisto de [[1911]]. Thomson estis fondinto de grupo en [[Bexleyheath]] (instruis al skoltoj kaj al belgaj rifuĝintoj), [[1914]], fondinto kaj prezidanto de [[Skolta Esperanto-Ligo|Skolta Esperantista Ligo]] en [[1918]], kaj fondinto de ''Psiĥa Esperanto-Ligo'' en [[1934]]. Li predikis ĉirkaŭ 12-foje ĉe Esperanto-[[diservo]] en [[Londono]]. [[Dosiero:1979 Gutaro.jpeg|eta|''Gutaro'', 1979.]] Post la Dua Mondmilito li aparte engaĝiĝis pri geografio, antropologio kaj etnografio; en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj li estis unu el la estraranoj de [[Internacia Geografia Asocio]], kolektiĝinta ĉirkaŭ la esperantista ĵurnalisto kaj mondvojaĝanto [[Tibor Sekelj]]. Sub la pseŭdonimo Avoto Thomson verkis diversajn artikolojn kaj versojn en Esperantaj gazetoj. En [[Brita Esperantisto]] li prizorgis rubrikon pri lingvaj kaj gramatikaj temoj. == Verkoj == * '''1918''': ''Rimvortaro Esperantista'', 1918<ref>Eldonis: Brita Esperantista Asocio, London.</ref>. {{citaĵo|Unuavide la ordo en tiu libreto ŝajnas stranga: alfabeto laŭ la [[fino]] de la vortoj anstataŭ laŭ la komenco, sed post kelka uzado oni ŝatas tiun por la rimistoj tre taŭgan, logike ellaboritan helpilon. Kompare kun la ĝisnuna vortaro de rimoj, kolektita de [[Joseph Rhodes|S-ro Rhodes]], aperinta en 1905, la nova verketo estas progreso. Pli klara, pli sistema kaj pli riĉa. La antaŭa enhavis proksimume 4950 rimojn, la nuna 5400. Notinda estas ankaŭ la restadejo de la pseŭdonima S-ro Avoto, kiu verkis la libreton en la "Brita Militzono, Francujo kaj Flandrujo, aprilo-junio 1917". en la antaŭparoio li prudente avertas la uzontojn, ke sola rimado ne faras poezion. "Mi provizas la vortojn, oportune arangitajn: estas via parto provizi la genion." - Fine ni atentigas, ke tiu riĉa vorttrezoro ankaŭ utilas al ne-geniuloj. Ĉar la vortoj, ne konsiderante la rimon, sin sekvas en plej bela [[malordo]], oni povas uzi la libreton por ripeti (kaj lerni) nian lingvon. Se okaze kondukanto de grupo legos unu vorton post la alia, demandante la signifon, li ekscitos multan ĝojon . . . kaj silenton. Provu ĝin! | St. Esperanto n238 jun 1920}} * ~'''1920''': ''Propono pri Skolta Esperantista Ligo''<ref>Eld. la aŭtoro, Kent, ~1920</ref>. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝureto, la aŭtoro proponas la starigon de [[Skolta Esperantista Ligo]] kaj faras kelkajn sugestojn pri ĝia organizo kaj laboro. Sur p. 1O troviĝas propono pri skolta terminaro kun Angla traduko kaj en la fino de la broŝuro aliga promesso. La Skolta Ligo fondiĝos tuj kiam 200 promesiloj estos subskribitaj. La vojo montrita de S-ro A. V. Thomson Ŝajnas al ni prudenta kaj saĝa. Ĉiuj interesuloj mendu tian broŝuron, el kiu rezultos espereble la starigo de forta skoita-esperantista movado.| A. R. Esperanto n238 jun 1920}} * '''1959''': ''Memuaro pri geografiaj nomoj''. * '''1979''': ''Gutaro'' (poemaro) == Fontoj == * '''1984''': [[William Auld]] en Esperanta Antologio, 1984. * '''1934''': Enciklopedio de Esperanto, 1934, p. 540. == Eksteraj ligiloj == * [https://www.webcitation.org/query?id=1256546835235306&url=www.geocities.com/origlit/autor/thomson.html Biografieto] kun foto ĉe "Originalaj aŭtoroj de Esperanto". {{EdE|T}} {{Bibliotekoj|PeEnEo=28135|NOTES=transcluded_values_from_wikidata|REMARK=testcase| TIMESTAMP=20131017231107}} {{Vivtempo|Thomson, Alexander William}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Honoraj membroj de UEA]] [[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]] ghmmwzenfyi261y5jmklxhkwduapg5m 0 30676 9490525 9482316 2026-10-08T18:12:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490525 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Muzej Međimurja - Obiteljsko stablo obitelji Zrinski.jpg|eta|250ra|L'arbre généalogique de la famille [[Petar Zrinski|Zrinski]]]] [[Dosiero:Stammbaum Bluntschli.jpg|eta|250ra|L'arbre généalogique de la famille Bluntschli]] [[Dosiero:Kp154-genealogio.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri genealogio.]] '''Genealogio''' studas [[familio|familian]] devenon kaj [[gento|gentan]] parencecon. Tiel oni kolektas nomojn de parencoj, ligas la nomojn laŭ rilateco, kolektas faktojn el multaj fontoj kaj tiel starigas [[familia arbo|familian arbon]]. Genealogio estas iam nomata '''familia historio''', kvankam foje ĉi tiuj terminoj estas uzataj malsame. "Genealogio" povas signifi la ligadon de la nomoj, kaj "familia historio" informojn kaj faktojn pri popoloj. "Genealogio"' estas praktiko celanta serĉadon de devenon kaj filadon de homoj kaj familioj. Distingeblas&nbsp;: * ''[[gepatrara genealogio]]'', interesiĝas al prapatroj de homo&nbsp;; * ''[[gefilara genealogio]]'', interesiĝas al filaro de homo&nbsp;; * ''[[agnatuloj]]'', nur interesas al viraj prapatroj de homo, transdonante familian nomon&nbsp;; * ''[[kognatuloj]]'', genealogio de homo, kies prapatroj aŭ prafiloj ne samnomas, precipe parenco de virinoj&nbsp;; * Ni ne forgesu ''heredan genealogion'', praktikatan de profesiuloj ([[genealogo]]j) pete de notarioj komisiitaj pri vaka heredado, Poste procento el malkovrita heredo petatas de genealogo el retrovitaj heredantoj sekve de liaj serĉoj (ĝis la sesa grado de flanka parenceco laŭ kalkulo de franca [[civila kodo]]). == En Francio == === Informfontoj === Ĉefaj informfontoj jenas : * Informoj rikoltitaj en familio kaj ĉirkaŭuloj&nbsp;; * Por eki en [[Francio]], apogeblas sur familiaj elementoj, kion ĉiu havas: # identeca karto # [[famililibro]] # [[anonco]]j : naskiĝo, edziĝo, forpaso. # Por [[kristanoj]]: [[komunibildoj]], [[bapto|bapt]]-, [[edzo|edziĝ]]-, arĝent- kaj or-[[edzo|edzec-]]anoncoj ktp. Malnovaj fotoj, se homoj identeblas kaj dateblas. * En [[Francio]] nur pli ol 75-jaraj, alireblas al ĉiuj. Por ŝirmata periodo (malpli ol 75-jaraj) nur rektaj prapatraj kaj prafilaj rajtas pravigante siajn identecon kaj parencgradon, ricevi kompletajn kopiojn de aktoj. Franca leĝaro neprigas liveradon de tiuj kopioj&nbsp;; * Paroĥaj kaj civilstataj registroj (vidu [[Historio de civistato en Francio]])&nbsp;; * en [[Francio]], dekjaraj tabeloj de 1793, arigas laŭ dekjara periodo kaj komunumo ĉiujn civilstatajn aktojn (naskiĝoj, edziĝoj kaj forpasoj) alfabetigante laŭ dekjaro&nbsp;; * en [[Francio]], notariaj aktoj, ĝenerale abundas de la {{jc|XVII|jes}} (departementarkivoj) ; * en [[Francio]], nomlistoj de popolnombrado, regule starigante de 1836 (escepte interrompo en 1916 kaj 1941) (departement- kaj komunumarkivoj)&nbsp;; * en [[Francio]], juĝoj de malta kaj mezaj jurisdikcioj loke ofteblis de la {{jc|XVII|jes}} (departement- kaj komunumarkivoj). Arkive konservitaj informoj ne ĝenerale indeksatas kaj ilia legado otte malfacilas. Multaj bonvolaj agantoj — asocioj aŭ unuopuloj — realigis transskriban kaj indeksan laboron ofte disponigitan al geneologo : * Geneasocioj kaj simplaj neformalaj grupoj de neprofesiaj genealogoj ofte departementdimensias en Francio. Ili starigas sistemajn etatojn de l’[[Civilstato]] kaj Paroĥaj Registroj (B.E.T.), samkiel ekzemple aliajn tipojn de notariaj aktoj, Rezultaro dissendiĝas sur diversaj iloj : * "Paper"-broŝuroj konsulteblaj en asocilokaloj aŭ urbodome en iuj komunumoj (ekzemple en Ardèche); laŭ asocioj, tiu konsultado senkostas aŭ ne. Urbodome, ĝi ĉiam senkostas. * Kosta [[Minitel]] (la plej kosta) malpli kaj malpli uzatas, * Retsistemo [[GeneaBank]] ebligante kiel membro de asocio konsulti ekde ioma poentnombro etatojn de ĉiuj asocioj sistemanaj; * Multaj senkostaj unuopulaj datenbazoj; serĉado sur Google ĝenerale ebligas facile ilin rettrovi ; * lSito [[GeneaNet]] referencas pli ol 350 milion genedatenoj (majo 2008), genearboj aŭ nom/lokaj indeksoj deponitaj de unuopuloj; tamen necesas singardi pri trovitaj datenoj kaj kontroli per si mem, ĉiam, kiam eblas, datenaŭtentecon; * Datenbazo [[ExpoActes]] jam referencigas 29.935.550 aktojn kaj senĉese riĉiĝas per laboro de bonvoluloj el la diversaj genegrupoj; tiam ankoraŭ, vigle konsilatas aktojn kontroli : ĉu rekte rete sur DA-sito, kiam tio eblas, ĉu ĉe genealogoj deponintaj aktojn sur datenbazon; * Genedatenbazo [[Roglo]]<ref>[http://roglo.eu/roglo/ genedatenbazo Roglo]</ref> disvolviĝante de Daniel de Rauglaudre el INRIA nombras pli ol 3 200 000 homojn (februaro 2010). Tiun bazon nun mastrumas asocio ''Amikaro de Roglo''<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://amis.roglo.eu/ |titolo=Les Amis de Roglo |alirdato=2010-05-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101152802/http://amis.roglo.eu/ |arkivdato=2013-11-01 }}</ref>; * Bazo Memoro de Defendministerianoj <ref>[http://www.memoiredeshommes.sga.defense.gouv.fr/ Memorbazo de Defendministerio ]</ref> disponigas al publiko je 5 datenbazojn realigitajn de bitigado kaj indeksado de biografiaj slipoj konservitaj de gefendministerio (mortintoj por Francio 1914-1918, Aeronaŭtiko 1914-1918, Hindoĉinia milito 1946-1954, Mortpafitoj de Mont-Valérien 1939-1945, Mortintoj por Francio AFN 1952-1962)&nbsp;; * Publikigitaj genestudoj. * Sito [[Généawiki]] estas ilo ariganta enciklopediajn datenojn pri genealogio. === Reguloj pri alirebleco al arkivoj en Francio === Civilstataj arkivoj konsulteblas en [[urbodomo]]j, kaj en [[departementarkivoj]] (laŭkaze). Malpli ol 75-jaraj civilstataj registroj kaj notariaĵoj ne komunikeblas al publiko, escepte : * permesoj (historia-, statistika- aŭ heredocelaj serĉadoj), * Forpasaktoj, libere komunikeblas al ĉiuj kia ajn estas forpasdato (nur pli ol 75-jaraj aktoj rekte konsulteblas, la ceteraj liveratas forme de kompletaj kopioj). Por civilstato kaj precipe por naskiĝ- kaj edziĝaktoj, pravigo de ĝia rekta parenceco (ne flanka) kun homo akte menciita , aŭ edzeca, ebligas ricevon de kompleta kopio de akto. trans 75, la leĝaro permesas rektan aliron al dokumentoj (aŭ mikrofilmaj aŭ bitigitaj reproduktaĵoj). Arkivoj plurforme disponeblas : * Originalaj paperregistroj ; * Mikrofilmoj de tiuj registroj ; * Bitbildoj de registroj (ankoraŭ maloftaj). Geneserĉadoj plisukcesiĝas, malfeliĉe malprofite fontojn. Registrostato pli difektiĝis dum ĉi-20 jaroj ol dum la antaŭaj tri jarcentoj. Do urĝas realigi kompletan bitigadon de fondoj. Rimedoj ekzistas (bitigmaŝinoj 2400 paĝojn/hore). Sufiĉas voli tion. Fotokopio de original registroj ĝenerale malpermesatas, por eviti difekti ilin (bindaĵ-rompriskoj sur ordinara fotokopiilo neekipita per tiuefika « ramplo », malinkiĝo per fulmlumo de aparato). Tiel ankaŭ malpermesatas kliŝoj per fulmlumo, al kio ĉiam preferendas natura lumo (kun konsekvenca ekspontempa vario). [[Villers-Cotterêts-a edikto]] neprigas registrotenadon per eklezio en 1539, sed baptoregistrado sur registroj pli malnovas, ekde 1400 en iuj preĝejoj en Francio. De 1737, en Francio, ekzistas du paralelaj serioj de paroĥaj (ĝis 1792) kaj civilstataj registroj (de 1793). Enhavo de ambaŭ serioj samindu. Paroĥaj kaj civilstataj registroj de « komunuma » serio konservatas urbodome aŭ en municipaj arkivoj, aŭ deponitaj en [[departementarkivoj]]. Paroĥaj registroj de serio dirita « aktejo » ĉiam konservatas en [[departementarkivoj]]. Nomlisto de loĝantaro (popolnombrado), konsulteblas nur post 30 jaroj. En franca juro, ĉiuj informoj pri aliro al civilstato disponeblas jenaj dokumentoj, konsulteblas sur [http://www.legifrance.gouv.fr www.legifrance.gouv.fr] : * [[Ĝenerala instrukcio pri civilstato]] de la 11-a de majo 1999, NOR-referenco de la teksto : JUŜ9903625J ; * dekreto 62-921 de la 3-a de aŭgusto 1962, vidu artikolon 9. === Mikrofilmoj reproduktantaj paroĥajn kaj civilstatajn registrojn en Francio === Antaŭ- kaj postrevolucia Civilstato ĝenerale microfilmatis. Tiuj mikrofilmoj konsulteblas en departementarkivoj sur legiloj ofte ebligantaj paperreproduktaĵon. Ĝenerale, mikrofilmoj de departementarkivoj sendeblas al alia departementarkivo pete de uzanto kun ia prokrasto. En Francio, mikrofilmadon ofte realigis [[Jesuo-Krista Eklezio de sanktuloj de lastaj Tagoj|Mormonoj]] komisiante sin starigi homaran genearbon [http://www.familysearch.org/eng/default.asp] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081212055830/http://www.familysearch.org/eng/default.asp |date=2008-12-12 }}. == Mikroinformadiko serve de genealogio == Informadiko faciligis iujn taskojn de genealogo. Ampleksa aro da [[geneprogramaro]] (komercaj, sed ankaŭ senkostaj kaj liberaj) ebligas : * Mastrumado de gravaj datenbazoj, kaj printadon de prapatraj, prafilaj aŭ selektitaj listoj, elekte de uzanto ; * Grafreprezentado (desegniloj) de prapatraj kaj prafilaj arboj, eĉ de « kuzaro » ; * Tiuj ambaŭ funkcitipoj ofte samprogramare kuplitaj. Specifado de genedateninterŝanĝo inter programaroj iom post iom imponiĝis : [[normo GEDCOM]], akronimo de GEnealogical Data COMmunication. Ĝi komence disvolviĝis fare de serĉistoj de ''Utaha Genealogia Societo'', nun kun aktiva partopreno de konceptistoj el tutmondo. Liberaj programaroj ja ĉeestas genefako. Mencieblas [[GeneWeb]]<ref>[http://www.geneweb.org/ Le site de GeneWeb de l'INRIA]</ref>. el [[Nacia informadika kaj aŭtomatika serĉinstituto|INRIA]], prezentanta per interfaco mastrumeblan kaj konsulteblan datenbazon, kaj @rbre<ref>[http://arbre.km2.net/ Projekto @rbre - open 3D genealogy]</ref>, el Kultura Laboratorio A+H cele proponi interŝanĝsistemo (P2P) de 3D-reprezentitaj genebazoj. == Interreto serve genealogion == === Bitigado de publikarkivaj fondoj === {{Ĉefartikolo |Listo de bitigitaj arkivservoj}} Valorajn konsilojn por efike starigi geneserĉadon donis Ŝtatkonservistino sur arkivsito de Francio [http://www.archivesdefrance.culture.gouv.fr/chercher/genealogie/commencer/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130620202350/http://www.archivesdefrance.culture.gouv.fr/chercher/genealogie/commencer/ |date=2013-06-20 }}. Per tio lerneblas metodologio, kio estas dekjara tabelo... Interreto faciligas interŝanĝojn inter genealogoj, nivele de metodoj kaj datenoj mem. Trideko da departementoj ebligas rektan kaj senkostan konsulton sur TTT-ejo [[departementarkivoj]] konsistantaj el plenserioj de bitigitaj dokumentoj en [[Francio]] nombritaj de France Généalogie [http://www.france-genealogie.org/]. Nomina, el portalo de [[Kulturministerio (Francio)|Kulturministerio]], estas nacia bazo nombranta pli ol 13 milion nomojn [http://www.culture.fr/genealogie/]. Iuj komunumoj permesas retkonsulti parton de siaj arkivoj [https://www.acte-etat-civil.fr/DemandeActe/html/DemandeActe/particulier.html], kiel ekzemple urbo [[Rennes]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.archives.rennes.fr/fonds/index.php |titolo=Arkivoj de municipo de Rennes retdisponeblaj |alirdato=2010-05-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100716112316/http://www.archives.rennes.fr/fonds/index.php |arkivdato=2010-07-16 }}</ref>. Ekzistas nacia retindekso de civilstataj aktoj arigante 26,9 milion slipojn el kvardeko da asocioj [http://www.bigenet.org/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210305021902/http://www.bigenet.org/ |date=2021-03-05 }} ; ĉiu slipsendo kostas. === Iniciatoj de geneasocioj kaj unuopuloj === Servo [[GeneaNet]] arigas datenbazojn de multaj unuopaj aŭ profesiaj retanoj, samkiel bitigitajn civilstatajn aktojn, eĉ serĉeblas [[Komerciston]] en nia familio . Pluraj dekmiloj da retarboj konsulteblas dank'al motoro [[GeneWeb]]. Aliaj formoj ankaŭ ĉeestas. Tiaj genegrupoj sur [[Yahoo!]] arigas laŭ geografiaj aŭ temaj kriterioj retanojn. Diversaj senkostaj interhelpaj sistemoj ekzistas kiel [[FranceGenWeb]]<ref>[http://www.francegenweb.org/entraide.php Site web FranceGenWeb]</ref>, [[Fil d'Ariane (généalogie)|Fil d'Ariane]]<ref>[http://www.entraide-genealogique.net/ Site web Fil d'Ariane]</ref>, kaj [[LibrActes]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://fr.groups.yahoo.com/group/LibrActes/ |titolo=Site web LibrActes |alirdato=2010-05-25 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110517084446/http://fr.groups.yahoo.com/group/LibrActes/ |arkivdato=2011-05-17 }}</ref>, dediĉite al interhelpo por kopipeto de geneaktoj en [[departement- aŭ komunumaj arkivoj]], kaj iu ajn arkivservo Serĉadojn realigas nur bonvoluloj. {{Konfirmon| Disponeblaj fontoj en forumoj kaj sur geneanet ve ne sisteme fidindas. Male, iuj etatoj de grandaj geneasocioj kaj geneabank estas sufiĉe bonkvalitaj fontoj des sources. |dato=marto 2010}} {{Konfirmon| Vikikvalitoj, kune kun siaj potencialoj genetermine ebligas al projekto [[Rodovid]] imponiĝi kiel nura memkontrolata partoprena genealogio.|dato=marto 2010}} == Genealogio kaj genetiko == Estas nova maniero serĉi siajn prapatrojn fondita ne plu sur studo de civilstataj registroj, sed sur [[DNA]]-analizo. Laboratorioj, en Usono kaj Britio, proponas tetojn ebligantajn identigi siajn forajn prapatrojn, sian devenregionon aŭ etnan grupon. == Ankaŭ vidu == === flankaj artikoloj === * Terminologioj ** [[Civilstato]] ** [[Geneologiaj mallongigoj]] ** [[Genogramo]] ** [[Parenceco]] ** [[Sosa-Stradonitz-numerigado]] ** [[Kuzado]] ** [[Psikogenealogio]] * Fontoj ** [[Departementarkivoj]] (Francio) ** [[Komunumarkivoj]] (Francio) ** [[Geneprogramaro]] ** [[Listo de bitigitaj arkivservoj]] ** [[Utaha Genealogio Societo]] ** [[Miaj Prapatroj (Genealogio)]] * Serĉado ** [[Genealogiaj serĉado en Francio]] * Juraj fontoj ** [[Ĝenerala Instrukcio pri civilstato]] * Aliaj ** [[Episkopa genealogio]] === Verkoj === * Filmo [[Genearbo]] de [[Im Kŭon-taek]] * "Resorĉi sian familian historion", Emilie Pécheul, Eldono Arsis 2008, pri ligoj kaj genealogiaj transsendoj === Eksteraj ligiloj === {{Projektoj |commonscat=Genealogy |commons=Généalogie |wiktionary=généalogie |ReVo=geneal}} === En Esperanto === * [https://web.archive.org/web/20201130210218/https://worsten.org/vortaroj/genealogia_vortaro.htm FORAJ KUZOJ EL EŬROPO GENEALOGIA PORTALO] 2018 === Alilingve === * [http://www.numerique.culture.fr/mpf/pub-fr/dossier-genealogie.html?from1=dosgene1 Utilaj bitigitaj arkivfontoj por genealogio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720214457/http://www.numerique.culture.fr/mpf/pub-fr/dossier-genealogie.html?from1=dosgene1 |date=2011-07-20 }} * [http://www.la-genealogie-entre-amis.com/wiki/index.php?title=Code_de_d%C3%A9ontologie Deontologia kodo pri Genealogio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121112005930/http://www.la-genealogie-entre-amis.com/wiki/index.php?title=Code_de_d%C3%A9ontologie |date=2012-11-12 }} publikigita de Franca Federacio pri Genealogio == Referencoj == {{Referencoj}} * [http://histoireetdocuments.chez.com/ Bitigitaj retarkivoj de asocio SEHRI] {{Portalo|genealogio}} == Eksteraj ligiloj == * [http://www.geni.com Geni.com] Genealogia retejo * [http://worsten.org/ Foraj Kuzoj el Eŭropo] Esperantlingva genealogia organizo * [https://web.archive.org/web/20050112060004/http://worsten.org/vortaroj/genealogia_vortaro.htm Multlingva genealogia vortaro] * [http://www.geneanet.org genealogiaj arboj] == Vidu ankaŭ == * [[Dinastio]] * [[Filogenetiko]] * [[Genealogia arbo]] * [[Genogramo]] * [[Mormonoj]], [[Eklezio de Jesuo Kristo de la Sanktuloj de la Lastaj Tagoj]] * [[Heraldiko]] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Genealogio| ]] [[Kategorio:Ŝatokupoj]] [[Kategorio:Historio]] dyxsttbzgn946qit5krz6q4r58hnve1 0 31905 9490636 9429675 2026-10-09T05:25:01Z Sj1mor 12103 9490636 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Francisco BUARQUE de HOLANDA''', alinomata '''Chico BUARQUE''' ('''ŝi'''kŭ '''bŭarh'''kj) estas filo de historiisto [[Sérgio Buarque de Holanda]], naskiĝis en [[Rio-de-Ĵanejro]] en la [[19-a de junio]] [[1944]]. Liaj unuaj kanzonoj, kiel [[Pedro pedreiro]], plenplenaj de sociaj zorgoj, estis sekvataj de lirikaj verkoj kiel [[Olê, olá]], [[Carolina]] kaj [[A Banda]], ĉi tiu unu el venkantaj de 2-a Festivalo de Brazila Popolmuziko ([[1966]]). [[Dosiero:Chico 1.jpg|eta|dekstra|Chico Buarque]]Kiam oni dekretis la [[5-a Institucia Ago|5-an Institucia Ago]], en decembro [[1968]], la brazila popolmuziko polariĝis ĉirkaŭ du nomoj kaj stiloj: [[Caetano Veloso]], avangardisto kaj gvidanto de [[Tropicalismo]], kaj Chico Buarque, kiu ofte inspiriĝis en la muziko de 1930-a jardeko, nome de [[Noel ROSA]]. Ambaŭ estis persekutitaj de cenzuro de militarista gubeniestraro, kiu malpermesis granda parto de l' verkoj, kaj ili forfuĝis al Europo. Tie, kune kun [[Vinícius de Moraes]] kaj [[Toquinho]], Chico verkis la [[Samba de Orly]], sia ekzila kanzono. Al [[teatro]], Chico Buarque verkis la muzikon al ''Morte e vida severina'', de [[João Cabral de Melo Neto]], kaj de ''Romanceiro da Inconfidência'', de [[Cecília Meireles]]. Li verkis, kun kunuloj, tekstojn kaj muziko de ''Roda viva'' ([[1967]]), [[Calabar]] ([[1973]]), ''Gota d'água'' ([[1975]]) kaj ''Ópera do malandro'' ([[1979]]). Publikis porinfanajn tekstojn kaj verkis la novelon ''Fazenda modelo'' ([[1974]]) kaj la romanojn ''Estorvo'' ([[1991]]) kaj ''Budapeste'' [[2002]]. == Diskaro == {{Div col|cols = 2}} * 1966: ''Chico Buarque de Hollanda'' (Vol. 1) * 1966: ''Morte e Vida Severina'' * 1967: ''Chico Buarque de Hollanda'' (Vol. 2) * 1968: ''Chico Buarque de Hollanda'' (Vol. 3) * 1969: ''Umas e outras – compacto'' * 1969: ''Chico Buarque na Itália'' * 1970: ''Apesar de você'' * 1970: ''Per un pugno di samba'' * 1970: ''Chico Buarque de Hollanda'' (Vol. 4) * 1971: ''[[Construção]]'' * 1972: ''Quando o carnaval chegar'' * 1972: ''Caetano e Chico - juntos e ao vivo'' * 1973: ''Chico canta'', origine "Chico Canta Calabar". * 1974: ''Sinal fechado'' * 1975: ''Chico Buarque & Maria Bethânia ao vivo'' * 1976: ''Meus caros amigos'' * 1977: ''Cio da Terra compacto'' * 1977: ''Os saltimbancos'' * 1977: ''Gota d'água'' * 1978: ''Chico Buarque'' * 1979: ''Ópera do Malandro'' * 1980: ''Vida'' * 1980: ''Show 1º de Maio compacto'' * 1981: ''Almanaque'' * 1981: ''Saltimbancos trapalhões'' * 1982: ''Chico Buarque en espanhol'' * 1983: ''Para viver um grande amor'' * 1983: ''O grande circo místico'' * 1984: ''Chico Buarque (Vermelho)'' * 1985: ''O Corsário do rei'' * 1985: ''Ópera do Malandro'' * 1985: ''Malandro'' * 1986: ''Melhores momentos de Chico & Caetano'' * 1987: ''Francisco'' * 1988: ''Dança da meia-lua'' * 1989: ''Chico Buarque'' * 1990: ''Chico Buarque ao vivo Paris le Zenith'' * 1993: ''Para Todos'' * 1995: ''Uma palavra'' * 1997: ''Terra'' * 1998: ''As cidades'' * 1998: ''Chico Buarque da Mangueira'' * 1999: ''Chico ao vivo'' * 2001: ''Chico e as cidades'' (DVD) * 2001: ''Cambaio'' * 2002: ''Chico Buarque – Duetos'' * 2003: ''Chico ou o país da delicadeza perdida'' (DVD) * 2005: ''Meu Caro Amigo'' (DVD) * 2005: ''A Flor da Pele'' (DVD) * 2005: ''Vai passar'' (DVD) * 2005: ''Anos Dourados'' (DVD) * 2005: ''Estação Derradeira'' (DVD) * 2005: ''Bastidores'' (DVD) * 2006: ''O Futebol'' (DVD) * 2006: ''Romance'' (DVD) * 2006: ''Uma Palavra'' (DVD) * 2006: ''Carioca'' (CD + DVD kun dokumentario ''Desconstrução'') * 2007: ''Carioca Ao Vivo'' * 2011: ''Chico'' * 2012: ''Na Carreira'' (DVD) {{Div col end}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Buarque, Chico}} [[Kategorio:Brazilaj kantistoj]] [[Kategorio:Bosanovaj muzikistoj]] ens8oa6i16m0nj0tgasic6oehxoa3ua 0 32840 9490392 9465358 2026-10-08T13:35:00Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490392 wikitext text/x-wiki {{Prisupre|pri=fama pentristo kaj gravuristo|apa=Goya}} {{Informkesto artisto}} '''Francisco José DE GOYA Y LUCIENTES''' (naskiĝis la {{Daton|30|03|1746}} en [[Fuendetodos]], mortis la {{Daton|16|04|1828}} en [[Bordozo]]) estis [[Hispanio|hispana]] [[pentristo]] kaj [[gravuristo]]. Goya [GOja] loĝis kiel infano en [[Zaragozo]], kie li lernis la metion. Poste, li translokiĝis al [[Madrido]], kie li fariĝis oficiala pentristo de la [[kortego]], dum la regado de la reĝo [[Karlo la 4-a (Hispanio)|Karlo la 4-a]]. Lia verkaro enhavas pentraĵojn sur [[Pentrista stablo|stablo]] kaj [[Murpentraĵo|sur muro]], kaj [[gravuraĵo]]jn kaj [[desegno]]jn. Lia stilo evoluis el la [[rokoko]], tra la [[novklasikismo]], ĝis la [[antaŭromantismo]], ĉiam interpretitaj laŭ tre persona kaj originala maniero,<ref>Chilvers, 2007, pp. 422-425.</ref> kaj ĉiam per subtrajto de [[naturalismo]], nome de montro de la realo senigita de idealisma rigardo kiu sennaturigu ĝin, en kiu gravas ankaŭ la etika mesaĝo. Por Goya la pentrarto estas vehiklo de morala instruado, ne simple estetika objekto.<ref>Moffitt, 1999, p. 179.</ref> Liaj plej tiutempaj referencoj estis [[Giambattista Tiepolo]] kaj [[Anton Raphael Mengs]], sed li ricevis influojn ankaŭ de [[Diego Velázquez]] kaj de [[Rembrandt]].<ref name="Garzanti" >Enciclopedia del Arte Garzanti, p. 414.</ref> La goja arto estas unu el la mejloŝtonoj kiuj inter la 18a kaj la [[19a jarcento]]j anoncas la alvenon de la nuntempa pentrarto kaj estas pioniro de kelkaj el la pentravangardoj de la [[20a jarcento]], speciale de la [[ekspresionismo]];<ref name="Garzanti" /><ref name="Moffitt186" >Moffitt, 1999, p. 186.</ref> pro kio, oni konsideras lin unu el la hispanaj artistoj plej elstaraj kaj unu el la grandaj majstroj de la historio de la tutmonda arto. Krome, lia verkaro montras la tumultan historian periodon en kiu li vivis, partikulare epizodojn de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]], el kiuj la serio de bildoj ''[[Los desastres de la guerra]]'' estas preskaŭ moderna raportaĵo de la teruraĵoj fifaritaj dume<ref>Zaragüeta, Martín. [https://www.abc.es/espana/catalunya/abci-guerra-francisco-goya-200807280300-1642029959977_noticia.html «La guerra de Francisco de Goya.»] 28a de julio 2008. [[ABC]]. Konsultita la 17an de aprilo 2020.</ref> kaj komponas mondokoncepton senigita de heroeco en kiu la viktimoj estas ĉiam individuoj de ajna klaso kaj kondiĉo. Grandan popularecon atingis lia ''[[Maja desnuda]]'', parte favorita per la polemiko generita ĉirkaŭ la identigo de la portretita virino. De komenco de la 19a jarcento estas ankaŭ aliaj portretoj kiuj ekvojas al la nova burĝa arto. Fine de la konflikto hispan-franca li pentris du grandajn pentraĵojn pri la okazaĵoj de la [[Insurekcio de la 2-a de majo]] de 1808, kiuj plifirmigis antaŭaĵon kaj estetikan kaj temaran por la [[historia pentrarto]], kiu ne nur komentas okazaĵojn proksimajn al la aktuala realo vivata de la artisto, sed ankaŭ atingas universalan mesaĝon. Inter aliaj liaj verkoj, lia pinta verkaro estas ''[[Los disparates]]'',<ref name="Matilla" >Matilla, J. M. [https://www.goyaenelprado.es/obras/lista/?tx_gbgonline_pi1%5Bgocollectionids%5D=24 Hispanlingva versio de «Approccio ai Disparates di Francisco de Goya.» En Goya,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200527215106/https://www.goyaenelprado.es/obras/lista/?tx_gbgonline_pi1%5Bgocollectionids%5D=24 |date=2020-05-27 }} Roma: Edizioni De Luca, 2000, pp. 107-111. Museo Nacional del Prado. Konsultita la 17an de aprilo 2020.</ref> kun la serio de [[olepentraĵo]]j sur seka muro, nome ''[[Nigraj Pentraĵoj]]'', per kiu li ornamis sian kampardomon, nome la ''[[Quinta del Sordo]]''.<ref name="Matilla" /> En ili Goya antaŭis la nuntempan pentrarton kaj la variajn movadojn de avangardo kiu venos en la 20a jarcento, kaj ili estas, laŭ J. M. Matilla, nome ĉefo de Konservado de Desegnoj kaj Bildoj de la [[Nacia Muzeo Prado]], «la unuaj montroj de la karaktero vere moderna de Goya, kiun sendube oni kvalifiku kiel unua moderna artisto».<ref name="Matilla" /> {{Citaĵo|Romantisma modelo por romantikuloj; impresionista por impresionistoj, Goya poste iĝos ekspresionista por ekspresionistoj kaj pioniro de superrealismo por superrealistoj.<ref name="Moffitt186" />|[[Nigel Glendinning]]}} La verkaro de Goya konsistas el ĉirkaŭ kvincent olepentraĵoj kaj murpentraĵoj, krom ĉirkaŭ tricent [[akvaforto]]j kaj [[litografio]]j kaj centoj da desegnoj.<ref>Chilvers, 2007, p. 425.</ref> La majoritato estas konservata en la madrida [[Muzeo Prado]], kvankam estas granda nombro de verkoj ankaŭ en Francio,<ref>Ok verkoj, inter kiuj unu el la du versioj de ''Las majas al balcón'', estis portitaj al Parizo fine de la [[1830-aj jaroj]] por la mallongdaŭra "Galerie espagnole" (aŭ "Musée espagnol"), formita per verkoj de la Escuela Española (Hispana Skolo). (José Manuel Arnaiz. [http://www.arnaiz.com/andanzas-tres.htm «Nuevas andanzas de Goya III, Majas en el Metropolitano.»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210619024901/http://www.arnaiz.com/andanzas-tres.htm |date=2021-06-19 }} Konsultita la 17an de aprilo 2020.)</ref> speciale en la [[Muzeo Luvro]], same kiel en tiuj de [[Agen]], [[Bajono]], [[Besançon]], [[Castres (Tarn)|Castres]], [[Lille]] kaj [[Strasburgo]].<ref>''Diccionario Larousse de la Pintura'', 1988, p. 835.</ref> Post lanta metilernado en sia naskolando, en la [[Stilo|stila medio]] de la malfrua [[Baroko]] kaj la religiaj bildoj, li veturis al [[Italio]] en 1770, kie li kontaktis kun la naskiĝinta [[novklasikismo]], kiun li adoptis kiam li veturis al [[Madrido]] meze de tiu jardeko, kun rokoka pitoreskismo [[Ĝenrismo|ĝenrisma]] derivita de sia nova metio kiel pentristo de [[kartono]]j por [[tapeto]]j de la ''[[Real Fábrica de Tapices de Santa Bárbara]]''. La majstreco en tiu agado kaj en aliaj rilataj kun la kortega pentrarto estis hegemoniita tiuepoke de [[Anton Raphael Mengs]], dum la plej fama hispana pentristo estis [[Francisco Bayeu]], kiu poste estos bofrato de Goya. Grava malsano en 1793 kondukis lin al alproksimiĝo al pentrarto pli kreiva kaj originala, kiu esprimis temarojn malpli afablajn ol la modeloj kiujn li estis pentrinta por la dekoracio de la reĝaj palacoj. Serio de pentraĵetoj sur ladaĵoj farita dum lia sanrekuperado<ref name="Posada Kubissa, 1995">Posada Kubissa, 1995.</ref> kiujn li mem nomis «kaprico kaj invento»,<ref>Dum sia restado ĉe sia amiko Sebastián Martínez y Pérez en Kadizo, Goya faras sian unuan alproksimiĝon al la «kreiva libero», kio alproksimigas lin al la koncepto de «romantisma artisto», kaj de kiu naskiĝis la serio de ''[[Los Caprichos]]'', per kiuj li kritikis diversajn aspektojn de la socio en kiu li vivis. Ekde sia eduka etapo en Romo, Goya jam konis la ĝenron de la ''capricci'' el la gravuraĵoj kaj akvafortoj de [[Jacques Callot]], [[Giovanni Battista Tiepolo]] kaj [[Giovanni Battista Piranesi]] — ĉefe per la serio de 18 akvafortoj nome "Les Misères et les Malheurs de la guerre" (1633) de la franca Callot, ĉar Goya probable inspiriĝis el tiu verko por ''[[Los desastres de la guerra]]'' — kio permesos al li, laŭ liaj propraj vortoj, «fari observojn kiujn regule ne okazigas la menditaj verkoj, en kiuj la kaprico kaj la inventemo ne eblas». Aliflanke, kvankam liaj inspirfontoj estis variaj, oni povas rilati "Los Caprichos" kun la satira angla bildaro de, ekzemple, [[William Hogarth]], kies verkon li eble konis per la kolektoj kiujn havis Luis Paret kaj Sebastián Martínez aŭ la Gedukoj de Osuna. Estas probable ankaŭ ke lia amiko, la [[Franciĝinto|franciĝinta]] dramaturgo kaj poeto [[Leandro Fernández de Moratín]] — kiun Goya portretis dufoje — montris al li iun satiran bildon reveninte el sia restado en Londono. (Fundación Goya en Aragón: [http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=869 slipo: «Fran.co Goya y Lucientes, Pintor.»]).</ref> komencis la maturan fazon de la verkaro de la artisto kaj la transiron al la romantika estetiko. Liaj pentraĵoj estas tre variaj: * religiaj freskoj en preĝejoj * oficialaj portretoj por korteganoj kaj gravuloj * ĝenro-scenoj por [[tapeto]]j * satiraj gravuraĵoj * kontraŭ-militaj desegnoj Oni povas vidi evoluon al pli akraj kaj pesimismaj temoj, laŭlonge de lia vivo, okazigitan pro lia progresiva [[surdeco]] kaj pro la hororoj observitaj dum la [[Milito de Hispana Sendependiĝo|milito]] inter la hispanoj kaj la francaj trupoj de [[Napoleono]]. Resume en ĉiuj aspektoj de lia arto li disvolvigis stilon kiu inaŭguris la [[Romantismo]]n. La goja arto markas en Hispanio la ekon de la nuntempa [[pentrarto]], kaj li estas konsiderata ĝenerale pioniro de la pentrartaj [[avangardo]]j de la [[20a jarcento]]. == Vivo == === Frua kariero === [[Dosiero:Casa natal de Francisco Goya, Fuendetodos, Zaragoza, España, 2015-01-08, DD 06.JPG|eta|dekstre|Naskohejmo de Francisco de Goya en [[Fuendetodos]], [[provinco Zaragozo]].]] Goya naskiĝis en [[Fuendetodos]], [[Aragón]], [[Hispanio]], en [[1746]] el familio de [[meza klaso]]<ref>[http://goya.unizar.es/InfoGoya/Vida/Familia.html «La familia de Goya: ascendientes y descendientes»], en [http://goya.unizar.es/InfoGoya/General/Indice.html ''Infogoya''] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, retejo de la Universidad de Zaragoza kaj la Institución «Fernando el Católico»-Consejo Superior de Investigaciones Científicas; kaj informo pri lia genealogia arbo en la retejo [http://www.personal.able.es/jlf-ftp/goya.htm «Genealogías de Uncastillo»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071111102754/http://www.personal.able.es/jlf-ftp/goya.htm |date=2007-11-11 }}.</ref>. Lia patro estis Braulio José de Goya y Franque, kaj lia patrino nomiĝis Gracia de Lucientes y Salvador, de neriĉa nobela deveno.<ref> Mena Marqués y Maffeis, 2005, p. 23. </ref> Li pasigis parton de sia infanaĝo en Fuendetodos, kie lia familio loĝis en domo kiu montris la familian [[blazono]]n de lia patrino. Lia patro, kiu estis de [[Eŭskoj|eŭska]] origino, gajnis sian porvivaĵon kiel [[orumisto]], kaj liaj rilatoj eble helpis la artistan karieron de la estonta pentristo.<ref> Chilvers, 2007, p. 422. </ref> La domo de Fuendetodos estis ĉe la strato Alhóndiga nº 15 kaj apartenis al Miguel Lucientes, patrinflanka onklo de Goya.<ref> Camón Aznar, Morales kaj Marín y Valdivieso González, 2003, p. 242. </ref> Li estis la antaŭlasta de ses gefiloj; la plej juna filo, Mariano, naskiĝis en 1750.<ref> Camón Aznar, Morales kaj Marín y Valdivieso González, 2003, p. 243. </ref> Ĉirkaŭ 1749, la familio aĉetis domon en la grandurbo [[Zaragozo]], kaj kelkajn jarojn poste transloĝiĝis tien, sed ĉiam alternis tempon ambaŭloke: fakte la plej aĝa filo (respektive frato) Tomás, kiu sekvis la patran metion, instalos en la vilaĝo sian atelieron en 1789. Alia frato, Camilo, estis kapelestro en [[Chinchón]].<ref> Angelis, 1988, p. 83. </ref> Fuendetodos situantas je ĉirkaŭ 40&nbsp;km sude de la regiona kaj provinca ĉefurbo [[Zaragozo]]. La patroflanka linio de Francisco de Goya estas indiĝena de Zerain, gipuzka loĝloko en kiu naskiĝis lia praavo, Domingo de Goya. La profesoro García-Mercadal estudis la praulojn de la aragona pentristo, kaj pruvis, ke liaj kvar geavoj apartenis al familioj de la malalta nobelaro.<ref> García-Mercadal (2008). «Francisco de Goya: noble por los cuatro costados». ''Francisco de Goya y Lucientes: la figura de un genio en su linaje''. El Justicia de Aragón. </ref> Goya eble vizitadis lernejon Santo Tomás de Aquino en ''Escuelas Pías''.<ref> Morales kaj Marín, 1994, p. 63. </ref> Li formis proksiman amikecon kun Martin Zapater ĉe tiu tempo, kaj ilia korespondado de la 1770-aj jaroj ĝis la [[1790-aj jaroj]] estas valora fonto por komprenado de la frua kariero de Goya ĉe la kortego de [[Madrido]].<ref>Hughes (2004), 32</ref><ref>[https://www.museodelprado.es/aprende/enciclopedia/voz/cartas-de-goya-a-martin-zapater/2ab3aedb-07a9-4031-b6e0-64d9806ac8b5 "Cartas de Goya a Martín Zapater.] Museo del Prado. Alirita la 13an de Decembro 2015</ref> Kiam li estis 10-jaraĝa, la familio trapasis ekonomiajn problemojn kaj la infano devis eklabori. En la aĝo de 14, Goya studis kun la pentristo José Luzán, sed tio okazis jam en 1759, kiam la estonta pentristo estis 13-jaraĝa, iom malfrua aĝo pli ol kutime, plej verŝajne pro la malfacila ekonomia situacio de la familio.<ref> Enciclopedia del Arte Garzanti, p. 411. </ref> El tiu epoko ĝis 1763, oni scias malmulte, kaj laŭ Bozal, «neniom [el la verkaro de Goya] oni konservas el tiuj jaroj».<ref>Bozal (2005), vol. 1, paĝo 26.</ref> [[Dosiero:Triple generacion.jpg|eta|220ra|maldekstre|''[[Sagrada Familia con San Joaquín y Santa Ana ante el Eterno en gloria|La triobla generacio]]'' (inter 1760<ref name=arnaiz/> kaj 1769<ref>[http://goya.unizar.es/InfoGoya/Obra/Catalogo_/Pintura_/10p.html Ŝlipo en la katalogo de la Universitato de Zaragozo]</ref>, [[Jerez de la Frontera]], privata kolekto).]] Tamen oni atribuis al tiu epoko kelkajn pentraĵojn de religia temo kiu montras nuancojn de stilo de malfrua [[baroko]] el [[Napolo]] de tiu unua majstro, perceptebla en ''[[Sagrada Familia con San Joaquín y Santa Ana ante el Eterno en gloria]]'', datita, laŭ José Manuel Arnaiz, inter 1760 kaj 1763.<ref name="arnaiz">Arnaiz, José Manuel [http://www.almendron.com/arte/pintura/goya/obras_goya/goya_03.htm «La Triple Generación»], en ''Realidad e imagen, Goya 1746-1828. Katalogo de la ekspozicio okazinta en la Muzeo de Zaragozo el [[3a de oktobro]] al [[1a de decembro]] de 1996'', Madrid, Electa, 1996. Konsultita la [[29an de oktobro]] de 2007. ISBN 978-84-8156-130-2.</ref> Josep Gudiol i Ricart tamen datas ĝin inter 1768 kaj 1769.<ref name=arnaiz/> De tiam estas same la relikvoŝranko de Fuendetodos —bedaŭrinde malaperinta dum la [[Hispana Enlanda Milito]]—, datita inter 1762 kaj 1763.<ref>[https://goya.unizar.es/InfoGoya/Obra/Relicario.html Ficha del Armario relicario de Fuendetodos en el Catálogo de la Universidad de Zaragoza.]</ref> Li transloĝiĝis Madriden, kie li studis kun [[Anton Raphael Mengs]], pentristo kiu estis populara inter la [[hispana reĝa familio]]. Li interbatalis kun sia majstro, kaj liaj ekzamenoj estis nekontentigaj. Goya alsendis konkursaĵojn por la Reĝa Akademio de Belartoj en 1763 kaj 1766, sed ili estis malakceptitaj.<ref>Hagen & Hagen, 317</ref> Goya vere estis pentristo kies lernado malrapide progresis kaj lia matura verkaro montriĝis malfrue. Tial ne raras, ke li ne atingis la unuan premion en la pentrokonkurso de tria kategorio kunvokita de la [[Reĝa Akademio de Belaj Artoj de Sankta Fernando]] en 1763 —konsistanta en krajona kopio de la statuo de [[Sileno (mitologio)|sileno]]—,<ref> Angelis, 1988, p. 83. </ref> en sia unua vojaĝo al Madrido, en kiu la ĵurio havigis al li neniun voĉdonon konkurence kun Gregorio Ferro.<ref> Bozal, 2005, p. 27, vol. 2. </ref> Tri jarojn poste, jam por la unua kategorio, li denove klopodis por ricevi stipendion por formado en Romo, denove malsukcese: li faris oleon titolitan "La imperiestrino Marta kaj Alfonso la Saĝulo", sed venkis en la konkurso lia estonta bofrato, Ramón Bayeu.<ref> Morales kaj Marín, 1994, p. 66. </ref> Tiu seniluziiĝo eble okazigis lian alproksimiĝon al la pentristo Francisco Bayeu —kun kies familio havis parencecon la familio Goya—, kiu estis alvokita al Madrido en 1763 fare de [[Anton Raphael Mengs|Mengs]] por kunlabori en la dekoracio de la [[Reĝa Palaco de Madrido]]. En decembro 1764 kuzo de Bayeu edziĝis al onklino de Goya. Estas probable ke la pentristo de Fuendetodos translokiĝis al la ĉefurbo de Hispanio ĉirkaŭ tiuj datoj serĉe de protektado kaj nova majstro, kiel montras la fakto, ke Goya prezentiĝis en Italio en 1771 kiel lernanto de Bayeu.<ref> Morales kaj Marín, 1994, p. 66. </ref> En 1765 li faris [[fresko]]n por la jezuitoj de Alagón titolitan ''Exaltación del nombre de Jesús'' (Elstarigo de la nomo de Jesuo) kaj sekvajare serion ''Los padres de la Iglesia Latina u Occidental'' (La patroj de la Latina aŭ Okcidenta Eklezio) por la jezuitoj de [[Calatayud]].<ref> Ribot Martín, 2014, p. 10. </ref> ===Vojaĝo al Italio=== Post la du malsukcesaj klopodoj por ricevi materian helpon por necesa veturado al Italio por studi la tieajn majstrojn ''in situ'', Goya, per propraj rimedoj,<ref name="descargues">Descargues, Pierre. ''Goya'', pp. 36, 53-8. D. R. Books. Londono, 1979.</ref> veturis al [[Romo]], [[Venecio]], [[Bolonjo]] kaj aliaj italaj urboj, kie li studis la verkojn de [[Guido Reni]], [[Rubens]], [[Paolo Veronese]] kaj [[Rafaelo Sanzio|Rafaelo]], inter aliaj grandaj pentristoj. Pri lia itinero kaj agado dum tiu studvojaĝo estas valora dokumento, nome notkajero nomita ''Cuaderno italiano'', konservita en la Muzeo de Prado, kun desegnoj —el kiuj kelkaj nur simplaj skizetoj— kaj notoj kiuj estis skribitaj de 1770 ĝis 1786. Male al desegnalbumoj markitaj per litero el A ĝis H, laŭ kronologia ordo, en kiuj estas la kerno de la grafika verkaro de Goya, kiel valora montro de artaj libereco kaj rapideco,<ref> Matilla, José Manuel. [https://www.museodelprado.es/aprende/enciclopedia/voz/albumes-de-dibujos-goya/8f6ae635-3989-4484-b8bb-29dcbd0ef446?searchid=01ccb07d-861b-a522-2b89-7d8a5fc144f2 «Álbumes de dibujos (Goya)».] Enciclopedia. Fundación de Amigos del Museo del Prado. Konsultita la 11an de julio 2018. </ref> la ''Cuaderno italiano'' estas ''taccuino'', nome kajero kiu enhavas artajn skizojn, krom intiman taglibron en kiu li notis vizitatajn verkojn kaj urbojn kiuj altiris sian atenton survoje tra Italio, sed ankaŭ la nomojn de siaj gefiloj, kun la paroĥo en kiuj ili estis baptitaj, elspezkontojn kaj desegnojn.<ref> Mena Marqués, Manuela B. (1994). «Cinco son las magas». En Museo del Prado, eld. ''El "Cuaderno italiano" –1770-1786– Los orígenes del arte de Goya''. Madrid. pp. 17-18. ISBN 84-604-9247-8. </ref><ref> Goya y Lucientes, Francisco de. [https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/cuaderno-italiano/043bd3d8-06d6-4b9a-80ae-49bdd5b097f3?searchMeta=cuaderno%20it «Cuaderno italiano».] Colección. Muzeo Prado. Konsultita la 11an de julio 2018. </ref> [[Dosiero:Aníbal vencedor que por primera vez mira Italia desde los Alpes - Francisco Goya.jpg|eta|300ra|''Venkinta [[Hanibal Barka|Hanibalo]]'', 1770 ([[Muzeo Prado]]; akirita en 2020 de la Fondaĵo Selgas-Fagalde de [[Cudillero]] fare de la Amikoj de Prado).]] Li ekveturis en marto aŭ aprilo 1770 kaj, trairinte [[Torino]]n, [[Milano]] kaj [[Pavio]]n, li setliĝis en Romo, ĉe la pola pentristo Tadeusz Kuntze. Dume li konis la gravuriston [[Giovanni Battista Piranesi]], kies verkaro ege influis lin.<ref> Mena Marqués kaj Maffeis, 2005, p. 28. </ref> En aprilo 1771 li sendis sian ''Aníbal vencedor contempla por primera vez Italia desde los Alpes'' (Venkinta Hanibalo kontemplas la unuan fojon Italion el Alpoj) al la pentrokonkurso de deviga temo kunvokita de la Akademio de [[Parmo]]. La proponita motivo, historia, devenas el soneto de Carlo Innocenzo Frugoni.<ref> Urrea, 1994, p. 44. </ref> Li ne ricevis la unuan premion, ormedalon kvinpundan —kiun ricevis Paolo Borroni—,<ref> Urrea, 1994, p. 45. </ref> ja ricevis specialan mencion de la ĵurio,<ref> Alcolea Blanch, Santiago (1998). [https://www.academia.edu/24759108/An%C3%ADbal_m%C3%A1scaras_y_anamorfosis_en_el_Cuaderno_Italiano_de_Goya «Aníbal, máscaras y anamorfosis en el Cuaderno italiano de Goya».] Barcelona: Instituto Amatller de Arte Hispánico. Konsultita la 11an de julio 2018. </ref>​ kiu notis jenon: {{Citaĵo|La pentraĵo referencita kun la verso de Vergilio —''Iam tandem Italiae fugientis prendimus oras''— ricevis ses voĉdonojn. Oni observis en ĝi plezure facilan uzadon de la [[peniko]], varman esprimivon en la mieno kaj en la sinteno de Hanibalo, grandiozan karakteron, kaj se estus pli proksimaj al la verso ĝiaj inkoj kaj la kompono de la intrigo, ĝi estus metinta en dubon la palmon atingitan de la unua premiito. Estas ĝia aŭtoro la Sro. Francisco Goja Romano, lernanto de la Sro. Francisco Vayeu, Ĉambropentristo de ''S. M. Católica''.<ref> Angelis, 1988, p. 5. </ref>}} Lia ''Hanibalo'', dumlonge perdita kaj atribuita al Corrado Giaquinto, montras kiel la aragonano forigis la konvenciajn komponaĵojn de religiaj bildoj lernitaj de José Luzán kaj la malfrubarokan kromatismon (ruĝoj, malhelaj kaj intensaj bluoj kaj oranĝaj gloroj kiel reprezentoj de la religia supernaturo) por adopti pli aŭdacan inventon, inspiritan de [[klasikismo|klasikismaj]] modeloj, same kiel paletron de pastelaj tonoj, rozoj, mildaj bluoj kaj perlogrizoj. Por ĉi tiu verko, Goya adoptis la [[novklasikismo|novklasikan]] estetikon kaj frekventis mitologian alegorion en figuroj kiel la [[Minotaŭro]] reprezentanta la fontojn de la rivero [[Pado]] aŭ la laŭrita [[Niko|Venko]] descendanta el la ĉielo en la ĉaro de Fortuno, por kiu li serĉis sian inspiron en la Ikonologio de Cesare Ripa, sed ĝuste ĉi tiuj alegoriaj figuroj, senrilataj al la proponita argumento, estis unu el la kialoj donitaj de la ĵurio por nei al li la premion.<ref> Urrea, 1994, pp. 47-48. </ref> Poste ankoraŭ en 1771, li revenis al Zaragozo eble pelita de la malsano de sia patro –en kies domo li instaliĝis– aŭ eble ĉar li ricevis mendon de partoj de la kupoloj de la ĥorejo de la Baziliko de Zaragozo (inkluzive de ''Adoro de la Nomo de Dio'').<ref> Morales kaj Marín, 1994, pp. 76-77. </ref> En tiu jaro li estis registrita en la strato Arco de la Nao de Zaragoza, kaj kiel paganto de impostoj kiel metiisto, kio indikas, ke li jam laboris sendepende.<ref> Angelis, 1988, p. 83. </ref>​ Li pentris ankaŭ ciklon de [[fresko]]j en la monaĥa preĝejo de la Kartuzio de ''Aula Dei'', kaj la [[fresko]]jn de la Sobradiel Palaco. Li studis kun [[Francisco Bayeu y Subías]] kaj lia pentrarto komencis montri signojn de la delikataj nuancoj pro kiuj li iĝis fama. ===Murpentraĵoj kaj religiaj motivoj en Zaragozo=== [[Dosiero:Nacimiento de la Virgen (Cartuja Aula Dei).jpg|eta|maldekstre|250px|Detalo de la ''Naskiĝo de la Virgulino'', de la serio de pentraĵoj de la Kartuzio Aula Dei, 1774.]] La jaroj, kiujn li pasigis en Zaragozo post reveno el Italio, estis de intensa agado. Tuj post reveno li entreprenis la kreadon de la [[murpentraĵo]]j de la kapelo de la Palaco Sobradiel, grupo de olepentraĵoj sur la muroj, kiuj estis malkonstruitaj kaj translokigitaj al kanvaso en 1915, poste disigitaj.<ref> Angelis, 1988, p. 89. </ref> Inter ili - tri konservitaj en la Muzeo de Zaragozo kaj kelkaj perditaj - elstaras tiu, kiu origine okupis la plafonon de la kapelo, nome ''La Entombigo de Kristo'' de la [[Muzeo Lázaro Galdiano]], bazita sur komponaĵo de [[Simon Vouet]].<ref> Morales kaj Marín, 1994, p. 77. </ref><ref>[https://web.archive.org/web/20180715123111/http://database.flg.es/ficha.asp?ID=2003 «Ficha de Catálogo-Inventario».] Fundación Lázaro Galdiano. Arkivita el originalo la 15a de julio 2018. Konsultita la 15an de julio 2018. </ref> La interveno de Goya en ili estas tamen diskutata, ĉar ĝi estis atribuita pli lastatempe al Diego Gutiérrez Fita, malmulte konata pentristo el [[Barbastro]].<ref> Mena Marqués, Manuela, ''Goya y Zaragoza (1746-1775). Sus raíces aragonesas''. Katalogo de ekspozicio okazinta en la Muzeo Goya, Colección Ibercaja, de 26a de februaro ĝis 28a de junio 2015, Zaragoza, 2015, pp. 63-66. </ref> [[Dosiero:Huida a Egipto Goya.jpg|eta|200px|dekstre|''Fuĝo al Egipto'', unua gravuraĵo de Goya, 1771.]] Pli bone dokumentita estas la realigo de la granda fresko de ''La Adorado de la Nomo de Dio'' en la volbo de la ĥorejo de la Baziliko de Pilar, por kiu li prezentis unuan specimenon en novembro 1771.<ref> Angelis, 1988, p. 89. </ref> La Fabrika Estraro de la templo, trovinte kontentiga la pruvon per kiu Goya akreditis sian kapablon en [[fresko]]-pentrado, konfidis al li la laboron por la 15 000 realoj, kiujn li promesis, kompare kun la 25 000 petataj de Antonio González Velázquez, inkluzive en lia kazo la vojaĝkostojn el Madrido.<ref> Morales kaj Marín, 1994, p. 121. </ref> Ĉi tiu verko estas ankoraŭ plene baroka kaj montras la influon de la itala pentristo Corrado Giaquinto.<ref> ''Diccionario Larousse de la Pintura'', p. 833. </ref> Al tiuj jaroj ankaŭ korespondus la atribuitaj pentraĵoj pri la [[Patroj de la Eklezio]] en la [[pendentivo]]j de la paroka preĝejo de Sankta Johano Baptisto de [[Remolinos]] kaj la ermitejo de Nia Sinjorino de la Fonto de [[Muel]],<ref> Morales kaj Marín, 1994, pp. 124-127. </ref>, sed la plej granda klopodo estas la grupo de pentraĵoj en la preĝejo de la ''Cartuja del Aula Dei'' en Zaragozo, monaĥejo situanta ĉirkaŭ dek kilometrojn ekster la urbo. La serio de grandaj ole-pentraĵoj sur la muro, difektitaj pro la konfisko ''Desamortización'' de Mendizábal (1836-1837), rakontas la vivon de la Virgulino ekde ŝia familia fono (''Sankta Joakimo kaj Sankta Anna'') ĝis la ''Prezento de Jesuo en la Templo''. La klopodo kulminis en 1774 kaj estas demonstraĵo de la kapablo de Goya por ĉi tiu tipo de monumenta pentraĵo, solvita per fortaj formoj kaj energia pentrarto.<ref> Morales kaj Marín, 1994, pp. 78-79. </ref> El la aro de dek unu scenoj, sep estas konservitaj, ĉar kvar el ili estis anstataŭigitaj komence de la 20-a jarcento per kanvasoj de la fratoj Buffet.<ref> Angelis, 1988, p. 90. </ref> Goya geedziĝis kun fratino de Bayeu, Josefa (li kromnomis ŝin "Pepa"),<ref>Baticle (1994), 74</ref> je la 25-an de julio 1773. <ref> Camón Aznar, Morales, Marín kaj Valdivieso González, 2003, p. 251. </ref> Ili havis ses filojn: Eusebio Ramón, naskiĝinta en 1775; Vicente Anastasio, 1777; María del Pilar, 1779; Francisco de Paula, 1780; Hermenegilda, 1782; kaj Francisco Javier, 1784.<ref> Angelis, 1988, pp. 83-84. </ref> Nur la lasta survivis sian patron.<ref> Mena Marqués kaj Maffeis, 2005, p. 40. </ref>​ Tiam jam Goya estis la pentristo plej bone valorita el tiuj kiuj laboras en Aragono. Kvankam la enspezoj pro la mendo de la ĥorusejo de Pilar estis pli malaltaj ol tiuj kiujn povis ricevi prestiĝa freskisto kiel González Velázquez, formita en Italio farinte verkojn en la Reĝa Palaco de Madrido, neniu pentristo el tiuj aktivoj en Zaragozo egalis lin en la pago de impostoj, nome en 1774 li pagis 400 arĝentajn realojn pli ol lia unua ĉefa majstro, José Luzán.<ref> Morales kaj Marín, 1994, p. 78. </ref> [[Dosiero:El cacharrero, por Francisco de Goya.jpg|eta|maldekstre|210ra|''La telervendisto'', 1779 (Muzeo Prado).]] Tiu edziĝo, kaj la membreco de Francisco Bayeu en la Reĝa Akademio de Belartoj (ekde la 1765-a jaro) helpis al Goya akiri laboron kiel pentristo de desegnoj por la Reĝa Tapeta Fabriko. Tie, dum la daŭro de kvin jaroj, li kreis proksimume 42 desegnaĵojn, multaj el kiuj estis uzitaj por ornami (kaj varmigante izoli) la ne-kovratajn ŝtonmurojn de [[El Escorial]] kaj la [[Reĝa Palaco El Pardo]], la ĵuskonstruitan loĝejojn de la hispanaj monarkoj, proksimaj de Madrido. Tio ĉi alportis lian artan talenton al la atento de la homoj kiuj poste donis al li aliron al la reĝa kortego.<ref>Hagen & Hagen, 7</ref> Li ankaŭ pentris tolon por la altaro de la Preĝejo de San Francisko La Granda en Madrido, verko kiu rezultigis lian nomumon kiel membro de la Reĝa Akademio de Belartoj. La 3-an de januaro 1775, kiel li notis en la ''Itala Kajero'', li entreprenis la vojaĝon al Madrido, kie li komencis periodon kiu kondukos lin al malfacila socia leviĝo kiel reĝa pentristo, tamen ne sen fojaj seniluziiĝoj.<ref> Morales kaj Marín, 1994, p. 79. </ref> ==Goya en Madrido (1775-1792)== [[Dosiero:La cometa.jpg|dekstre|eta|''La kajto'' (1777–78), desegnaĵo por tapeto.]] === Tapetkartonoj === La farado de tapiŝoj por la apartamentoj de la hispana reĝfamilio estis klopodo de la [[Burbonoj]], kiu konformis al la spirito de la [[Klerismo]], ĉar ĝi estis entrepreno, kiu antaŭenigis kvalitan industrion. Ekde la regado de [[Karlo la 3-a]], kartonistoj klopodis prezenti hispanajn motivojn, kongrue al la pitoreska stilo, kiu dominas en la teatraj ''[[sainete]]-oj'' de [[Ramón de la Cruz]] aŭ la popularaj gravuraĵoj fare de Juan de la Cruz Cano y Olmedilla, ''Colección de trajes de España tanto antiguos como modernos'' (Vestaĵaro, 1777–1788), kiu havis grandan efikon, ĝis la punkto fariĝi "referenco por aliaj kolektoj".<ref>[https://www.bne.es/es/agenda «Ficha 179. Cruz Cano y Olmedilla, Juan de la (1734-1790)».] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250712165239/https://www.bne.es/es/agenda |date=2025-07-12 }} Biblioteca Nacional de España. Konsultita la 27an de de decembro 2018.</ref> Por realigi la gobelinon, oni devis fari preparan modelon el [[kartono]], kiu servis kiel bazo sur la teksilo kaj reproduktis kanvason de unu el la pentristoj, kiuj faris skizojn kaj poste pentraĵojn por tiu celo. Kvankam, finfine, ĉio estis farita sub la direkto de Mengs, rektoro de la novklasikisma gusto en Hispanio, en la farado de la kartonoj la ĉefa rolo estis donita al hispanaj pentristoj.<ref> Díez, 2010, p. 404. </ref> Inter ili estis José Juan Camarón, Antonio González Velázquez, José del Castillo kaj Ramón Bayeu, kiuj laboris sub la rektaj ordonoj de Francisco Bayeu kaj Mariano Salvador Maella. [[Dosiero:La conducción de un sillar, por Francisco de Goya.jpg|eta|maldekstre|''La konstruejo'', 1786-1787, 169 x 127 cm (Planeta Corporación, [[Barcelona]]).]] Goya komencis sian verkaron — negravan kiel pentristo, sed gravan por prezenti sin al aristokrataj rondoj — kun la aldona malfacileco kombini la [[Rokoko]]n de [[Giambattista Tiepolo|Tiepolo]] kaj la Novklasikismon de Mengs por atingi la taŭgan stilon por pentraĵoj destinitaj por la ornamado de reĝaj apartamentoj, kie superregis bona gusto kaj observado de hispanaj kutimoj; ĉio ĉi, krome, havigante la scenon per ĉarmo, kiu ne estas sen diverseco en la unueco. Ĝi ankoraŭ ne estas plena [[realismo]] — kvankam kelkaj el liaj ole-pentraĵoj por kartonoj indikas verismon aŭ "la plej malfavoratan flankon de la socio",<ref>[https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/la-nevada-o-el-invierno/4792e788-9131-4c68-a5a9-b0ed05063ad8?searchid=7986547a-eb2c-d684-aa19-6b0b277e2132 Ficha: ''La nevada o El Invierno''.] Fundación Goya en Aragón. Konsultita la 29an de decembro 2018.</ref> kiel ekzemple ''La Neĝofalo'' (1786)<ref>[https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/la-nevada-o-el-invierno/4792e788-9131-4c68-a5a9-b0ed05063ad8?searchid=7986547a-eb2c-d684-aa19-6b0b277e2132 Ficha: ''La nevada'' o ''El Invierno''.] Museo del Prado. Konsultita la 29an de decembro 2018.</ref> aŭ aŭ ''La vundita masonisto'' (1786-7)<ref>[http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=59&titulo=El+alba%C3%B1il+herido&imagenporpagina=1&from=/goya/obra/catalogo/pagina/1/&titulo=El%20alba%C3%B1il%20herido&imagenporpagina=1&x=45&y=11 Ficha: ''El albañil herido''.] Fundación Goya en Aragón. Konsultita la 29an de decembro 2018.</ref>—, sed necesis foriri kaj de la malfrua Baroko de provinceca religia pentraĵo kaj de la iluziisma [[Rokoko]], kiu ne taŭgis por akiri impreson de metiisteco "el la vivo" — kiel ĉiam postulis pitoreskismo. Necesis ankaŭ distancigi sin de la troa [[Akademiismo|akademiisma]] rigideco de la [[Novklasikismo]], kiu ne favoris la rakontecon kaj viglecon de la anekdoto postulatajn en ĉi tiuj bildoj de kutimoj, ĉefrolantaj popularajn rolulojn aŭ aristokratojn alivestitajn kiel tipaj ''majos'' kaj ''majas'', kiel videblas en ''La gallina ciega'' ([[blindludo]]) (1789). La pitoreskeco postulas, ke la spektanto sentu, ke la ĉirkaŭaĵo, la tipoj, la pejzaĝoj kaj scenoj estas nuntempaj, ĉiutagaj, kiel tiuj, kiujn ili mem povas kontempli; sed samtempe, la vido devas esti amuza kaj veki scivolemon, ĉar alie al ĝi mankus intereso. Aliflanke, realismo kaptas la motivon individuigante ĝin; la roluloj en la pentraĵo de kutimoj (ĝenropentrado) estas, krome, reprezentaj tipoj de kolektivo, kiel en tiaj reprezentaj gravuraĵoj kiel tiuj titolitaj ''El baile a orillas del Manzanares'' (La danco ĉe la bordoj de Manzanares) aŭ ''El baile de San Antonio de la Florida'' (La danco de San Antonio de la Florida) (1777).<ref> Arnáiz, 1987, pp. 250-251. </ref> [[Dosiero:La gallina ciega (cartón restaurado) por Francisco de Goya.jpg|eta|''La gallina ciega'' ([[blindludo]]), 1789 (Muzeo Prado).]] Dum la jaroj, kiam li kreis la tapetojn, Goya rafinis sian stilon, kaj la mallarĝa kadro de teksado difinis kelkajn el liaj pli postaj stilaj trajtoj: centra rakonta fokuso, kiu implikas la subpremadon de sensignifaj detaloj, klarajn fonojn, klaroskurajn siluetojn, kaj la aplikon de koloro en skemaj areoj.<ref> Moffitt, 1999, p. 182. </ref> Laŭ Jeannine Baticle, "Goya estas la fidela heredanto de la granda hispana bilda tradicio. En li, ombro kaj lumo kreas potencajn volumojn konstruitajn en impasto, klarigitajn per mallongaj lumaj strekoj en kiuj la subtileco de la koloroj produktas senfinajn variojn."<ref> Ribot Martín, 2014, p. 24. </ref> Li ankaŭ rafinis sian teknikon: li ofte aplikis fonŝmiraĵon al siaj kanvasoj, donante al ili terecan nuancon; li efektivigis vastajn peniktirojn, kutime de likva konsistenco, kiujn li foje aplikis per paletrilo, spongo aŭ siaj fingroj; por atingi sian faman perlecan lumecon, li uzis [[ceruso]]n en grandaj kvantoj, same kiel [[cinabro]]n super siaj plumbaj antaŭfarboj. Li ofte muelis siajn proprajn pigmentojn, fakto kiu verŝajne kontribuis al la plumba kaj [[hidrargo|hidrarga]] veneniĝo, kiu kaŭzis lian surdecon. Li ĝenerale ne faris preparajn skizojn aŭ korektojn poste, do liaj verkoj ofte havas nefinitan aspekton.<ref> Moffitt, 1999, pp. 182-183. </ref> La precizeco, kiun Goya disvolvis en siaj kartonoj, provokis plendojn de la teksistoj, kiuj trovis neeble efektivigi ĉiujn detalojn, kiujn la artisto enkondukis en siajn verkojn, precipe la lumefektojn. En 1778, la fabrikestro formale protestis, asertante, ke estis neeble transdoni "la lumtuŝojn en iliaj ŝanĝiĝantaj tonoj" al la ŝtofo. Goya ignoris ĉi tiujn plendojn kaj sentis sin pravigita, kiam la sekvan jaron li estis akceptita por la unua fojo de la reĝo por montri al li siajn plej novajn komponaĵojn.<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|p=34}}</ref> La agado de Goya por la [[Reĝa Fabriko de Tapetoj]] daŭris dek du jarojn, de 1775 ĝis 1780 dum la unua kvinjara periodo, kaj de 1786 ĝis 1792 (pliaj sep jaroj), la jaro en kiu grava malsano,<ref>{{Harv|Guijarro-Castro|2012|p=4}}</ref> kiu kaŭzis lian surdecon, forigis lin por ĉiam de ĉi tiu laboro. Entute li produktis sesdek tri kartonojn.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=91}}</ref> En 1868, [[Federico de Madrazo]], direktoro de la Muzeo Prado, petis ke la kartonoj, kiuj putriĝis en la keloj de la Reĝa Palaco, estu transdonitaj al ĉi tiu institucio.<ref>{{Harv|Camón Aznar|Morales y Marín|Valdivieso González|2003|p=255}}</ref> La produktado de la kartonoj okazis en kvar serioj, distribuitaj jene:<ref>{{Harv|Arnáiz|1987|p=índice}}</ref> [[Dosiero:Perros en traílla, por Francisco de Goya.jpg|eta|maldekstre|''Hundoj kaj ĉasiloj'', 1775 (Muzeo Prado).]] ==== Unua serio ==== Realigita en 1775, ĝi enhavas naŭ pentraĵojn de [[ĉasado|ĉasada temo]] faritaj por la dekoracio de la manĝejo de la [[Princo de Asturio|geprincoj de Asturio]] —la estontaj [[Karlo la 4-a (Hispanio)|Karlo la 4-a]] kaj [[Maria Luiza de Parmo]]— en la ĉambroj habilititaj kiel palaco en la [[monaĥejo de El Escorial]].<ref>{{Harv|Bozal|1989|p=26}}</ref> Al la serio apartenas ''La koturnoĉaso'', ankoraŭ tre influita de la stilo de la fratoj Bayeu, ''Hundoj kaj ĉasiloj'' aŭ ''Noktureta ĉasado''. En tiuj verkoj —same kiel en la dua serio— oni videblas same la influon de la franca pentristo setliĝinta en Hispanio nome Michel-Ange Houasse,<ref>{{Harv|''Diccionario Larousse de la Pintura''|1988|p=833}}</ref> same kiel de Charles de la Traverse kaj [[Bartolomé Esteban Murillo]].<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=92}}</ref> ==== Dua serio ==== Oni povas distingi du grupojn de mendoj, ĉiuj temigitaj pri la bildigo de popola distrado, ĝenerale kampara libertempo, kiel konvenis al la loko de la [[Reĝa Palaco El Pardo|Palaco El Pardo]]: tiuj efektivigitaj inter 1776 kaj 1778, destinitaj por la manĝoĉambro de la princoj en la palaco, kaj tiuj efektivigitaj inter 1778 kaj 1780 por la dormoĉambro de la palaco. Tial, la emfazo estas metita sur la lokigo de la scenoj ĉe la bordoj de la rivero [[Manzanaro]]. Dum la unua serio klare indikas la direkton de Francisco Bayeu, la dua montras pli liberan kaj pli aŭdacan Goya-n, artiston kiu komencas difini sian stilon persone; la ankoraŭ provinceca pentristo de la unua serio cedas al pentristo kiu komencas montri signojn de sia originaleco.<ref>{{Harv|Bozal|1989|pp=26-27}}</ref> Dum la unua serio havis pli rigidan kaj scenografian karakteron, la dua malkaŝas pli originalan komponaĵon, precipe en la integrado de ĉiuj elementoj de la verko (pejzaĝo, figuroj), dum la rigideco kaj stateco de la unua serio malaperas. Aliflanke, la dua serio disvolvas pli viglan kaj aŭdacan kromatismon, same kiel pli grandan realismon en la detaloj kaj pli grandan sentemon por kapti, ekzemple, atmosferajn efikojn, kio jam sugestas ian influon de Velázquez.<ref>{{Harv|Bozal|1989|pp=27-28}}</ref> [[Dosiero:El Quitasol (Goya).jpg|220px|eta|dekstre|''La sunombrelo'', 1777 (Muzeo Prado).]] La unua grupo, de dek verkoj,<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=93}}</ref> startas per ''Manĝo borde de Manzanaro'' liverita en oktobro 1776 kaj inspirita en la samnoma ''[[sainete]]'' de [[Ramón de la Cruz]]. Sekvis ''Promeno tra Andaluzio'', ''Danco borde de Manzanaro'' kaj, eble lia plej bonkvalita verko de tiu serio, nome ''La sunombrelo'', pentraĵo kiu atingas mezuritan ekvilibron inter la komponado de novklasikaj radikoj en [[piramido]] kaj la kromataj efikoj tipaj por galanta pentrado. Ĉi tiu verko sekvas la popularajn kaj tradiciajn gustojn modajn ĉe la kortego tiutempe, kie knabo ombrumas junan virinon per [[sunombrelo]], kun intensa kromata kontrasto inter la bluaj kaj oraj tonoj de la reflektita lumo.<ref>{{Harv|Navarro|1999|pp=118-119}}</ref> Ĉi tiu sceno estas verŝajne inspirita de la pentraĵo ''Vertumno kaj Pomona'' de Jean Ranc (1720-1722, Muzeo Fabre, [[Montpellier]]), kun simila komponado kaj kromatismo.<ref>{{Harv|Bozal|1989|p=48}}</ref> La antaŭĉambro kaj la princa dormoĉambro enhavas dudek pecojn,<ref>{{Harv|Angelis|1988|pp=95-96}}</ref> kiel ekzemple ''La taŭridbatalo'', kie multaj kritikistoj vidis [[memportreto]]n de Goya en la juna taŭrbatalanto rigardanta la spektanton, ''La Foiro de Madrido'' - ilustraĵo de pasaĵo el ''El rastro por la mañana'' (Matena pulbazaro), alia farso de Ramón de la Cruz -, ''La padelpilko'' kaj ''La telervendisto'', kie li montras sian majstradon de la tapetkartona lingvaĵo: varia sed ne nekohera komponado, pluraj fortolinioj kaj malsamaj interescentroj, kunveno de roluloj el malsamaj sociaj tavoloj, tuŝaj kvalitoj en la pentrita aranĝitaĵo el valencia ceramiko en la malfono, la dinamismo de la [[kaleŝo]], la malklariĝo de la portreto de la damo ene de la kaleŝo kaj, fine, plena ekspluato de ĉiuj rimedoj, kiujn ĉi tiu ĝenro de pentraĵo povis havigi.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=20}}</ref> ==== Tria serio ==== [[Dosiero:La pradera de San Isidro de Goya.jpg|eta|330px|maldekstre|''La herbejo San Isidro'', 1788 (Muzeo Prado).]] Post periodo (1780-1786) en kiu Goya entreprenis aliajn laborojn, kiel ekzemple kiel moda portretisto de la riĉa klaso de Madrido kaj ricevi komision por pentri bildon por [[Reĝa Baziliko Sankta Francisko la Granda|Sankta Francisko la Granda]] en Madrido kaj unu el la kupoloj de la Baziliko El Pilar, li rekomencis sian laboron kiel oficisto en la gobelinfabriko en 1786 kun serio dediĉita al la ornamado de la manĝoĉambro kaj dormoĉambro de la infantoj de la [[Reĝa Palaco El Pardo|palaco El Pardo]].<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|p=43}}</ref> La ornamprogramo ekis per grupo de kvar alegoriaj pentraĵoj pri la jarsezonoj: ''La printempo'' aŭ ''La florvendistoj'', ''La somero'' aŭ ''La draŝejo'' (la plej granda tolaĵo pentrita de Goya, de 276 x 641 cm), ''La aŭtuno'' aŭ ''[[La uvorikolto]]'' kaj ''La vintro'' aŭ ''La neĝofalo''.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=33}}</ref> Inter ili, elstaras ''La neĝofalo'', kun sia grizeca pejzaĝo kaj la realismo kaj dinamismo de la sceno—, por daŭrigi per aliaj scenoj de socia atingo, kiel ekzemple ''La malriĉuloj ĉe la fontano'' aŭ ''La vundita masonisto''.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=102}}</ref> Aldone al la laboro dediĉita al la ornamado de la manĝoĉambro de la princoj, ekzistas ankaŭ dokumentitaj skizoj faritaj por prepari la ŝtofojn ornamontajn la dormoĉambron de la princinoj en la sama palaco. Inter ili oni trovas majstraĵon, ''La herbejo San Isidro'', kiu, kiel kutime ĉe Goya, estas pli aŭdaca en la skizoj kaj pli "moderna" — pro sia uzo de energiaj, rapidaj kaj lozaj peniktiroj — ol en la finitaj kanvasoj. Pro la neatendita morto de reĝo Karlo la 3-a en 1788, ĉi tiu projekto estis interrompita, kvankam alia el la skizoj naskis unu el liaj plej konataj kartonoj: ''La blindulludo''.<ref>{{Harv|Angelis|1988|pp=103-104}}</ref> [[Dosiero:Los zancos (Goya).jpg|eta|250px|''La stilzoj'', 1791-1792 (Muzeo Prado).]] ==== Kvara serio ==== Cele al la oficejo de la nove proklamita reĝo [[Karlo la 4-a]] en [[El Escorial]], li komencis la efektivigon de alia serio de kartonoj inter 1788 kaj 1792, kies temoj enhavis satirajn nuancojn, kvankam ili daŭre reflektis la gajajn aspektojn de la hispana socio tiutempe. Subĉielaj ludoj denove reaperas ĉefrolitaj de junuloj, kiel en ''La stilzoj'', de knaboj (''La gigantinoj'') aŭ de virinoj, kiuj en ''La ĉifon-pupo'' ŝajnas ĝoji venĝante kontraŭ la domina socia pozicio de viroj, altĵetante groteskan pupon.<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|pp=43-44}}</ref> La serio origine celis konsisti el dek du kartonoj, sed estis haltigita pro la malsano de Goya, kiu igis lin surda, post kiam nur sep estis kompletigitaj.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=105}}</ref> Ĉi tiu serio komencis montri la kritikajn komentojn pri la socio de lia tempo, kiuj disvolviĝos poste, precipe en lia grafika verko, kies plej frua ekzemplo estas la serio ''[[Los caprichos]]''. Vizaĝoj jam aperas en ĉi tiuj kartonoj, kiuj antaŭsignas la [[karikaturo]]jn de lia pli posta verko, kiel videblas en la simisimila vizaĝo de la fianĉo en ''La nupto'' (1792).<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|p=44}}</ref> === Portretisto kaj akademiano === [[Dosiero:Cristo en la cruz (Goya).jpg|eta|200px|maldekstre|''[[Krucumita Kristo en arto|Krucumita Kristo]]'', 1780 (Muzeo Prado).]] Ekde sia alveno en Madridon por labori ĉe la [[kortego]], Goya havis aliron al la reĝaj pentraĵkolektoj, kaj tial, en la dua duono de la [[1770-aj jaroj]], li havis specialan intereson pri [[Diego Velázquez]]. La pentrarto de ĉi-lasta estis laŭdita en 1782 en parolado donita de [[Gaspar Melchor de Jovellanos|Jovellanos]] ĉe la [[Reĝa Akademio de Belaj Artoj de Sankta Fernando]], en kiu li laŭdis la italan trejnadon de la sevila majstro, danke al kiu li estis konsiderata "la plej bona ornamaĵo de la hispanaj artoj",<ref>Jovellanos: ''Elogio de las Bellas Artes'' en [[#Pita|Pita Andrade (2000)]], pp. 647-652.</ref> kaj en 1789, rilate al ''[[Las Meninas]]'', li laŭdis ĝian naturalismon, malproksiman de la ideala beleco de la antikvuloj, sed dotitan per unika iluziisma pentrotekniko (farbmakuloj formantaj briletojn, kiujn la klera Gijón-ano nomis "magiaj efikoj") per kiu li kapablis pentri "eĉ tion, kio ne videblas".<ref>[[#Pita|Pita Andrade (2000)]], p. 677.</ref> Goya kapablis ricevi ĉi tiun pensmanieron kaj, mendita de Karlo la 3-a, ekde 1778, li publikigis serion de kuprogravuraĵoj kiuj reproduktis pentraĵojn de Velázquez.<ref>{{Harv|Morales y Marín|1994|p=86}}</ref> La ​​presaĵoj, dek ses entute, estis laŭditaj de Antonio Ponz, kiu eble havis iun respondecon en la entrepreno, en la oka volumo de sia ''Vojaĝo tra Hispanio'', sed ili montras teknikon kaj sciaron pri la metio kiu estis ankoraŭ komencanta, la plej interesa aspekto de la serio estante la uzo, en kvin el la presaĵoj, de teknikoj krom [[akvaforto]], kiel ekzemple sekpinto kaj [[Akvatinta gravuraĵo|akvotinto]].<ref>{{Harv|Gallego|1979|pp=317-318}}</ref> Goya ankaŭ aplikis la inĝeniajn Velázquez-ajn tuŝojn de lumo, [[Sfumato|aeran perspektivon]] kaj naturalisman desegnadon en siaj pentraĵoj, videblaj en la [[Portretpentrarto|portreto]] de ''Karlo la 3-a, ĉasisto'' (ĉirkaŭ 1788), kies sulkiĝinta vizaĝo memorigas pri tiu de la maturaj viroj de la frua Velázquez. La manko de natureco de ĉi tiu portreto igis fakulojn konsideri, ke ĝi eble ne estis pentrita el la vivo aŭ ke ĝi eble eĉ estis pentrita post la morto de la reĝo, surbaze de aliaj portretoj aŭ gravuraĵoj, kiel ankaŭ estis la kazo kun ''Karlo la 3-a, kortegano''.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=34}}</ref> Goya gajnis la admiron de siaj superuloj dum tiuj jaroj, precipe de Mengs, "kiu estis mirigita de la facileco, per kiu li faris [la kartonojn]."<ref>{{Harv|Glendinning|1993|p=33}}</ref> Lia socia kaj profesia plialtiĝo estis rimarkinda kaj tial, en 1780, li finfine estis nomita membro de la Akademio de San Fernando.<ref>{{Harv|Chilvers|2007|p=423}}</ref> Okaze de tiu evento, li pentris akademie stiligitan ''[[Krucumita Kristo en arto|Krucumitan Kriston]]'',<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|p=34}}</ref> kiu montris lian majstradon de anatomio, draman lumon kaj duontonojn, en omaĝo rememoriga pri kaj la ''krucumita Kristo'' de Mengs kaj la ''Kristo'' de Velázquez.<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|p=86}}</ref> [[Dosiero:La familia del infante don Luis.jpg|eta|280px|dekstre|''La familio de la infanto [[Luis de Borbón y Farnesio|don Luis de Borbón]]'', 1784 (Fondazione Magnani-Rocca, [[Traversetolo]], [[Italio]]).]] Dum la 1780-aj jaroj, li kontaktiĝis kun la alta socio de Madrido, kiu celis esti eternigita per liaj penikoj, kaj li fariĝis ilia plej moda portretisto. Lia amikeco kun [[Gaspar Melchor de Jovellanos]] kaj la arthistoriisto [[Juan Agustín Ceán Bermúdez]] estis decida por prezenti Goya-n al la hispana kultura elito. Tio kondukis al tio, ke li ricevis multajn komisiojn, inkluzive de tiuj de la nove kreita (en 1782) ''Banco de San Carlos'' kaj de la Lernejo Kalatrava en Salamanko en 1783 (detruita dum la franca okupacio en 1810–1812).<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=98}}</ref> Tre grava estis ankaŭ lia rilato kun la malgranda kortego, kiun la Infanto [[Luis de Borbón y Farnesio|don Luis de Burbono]] kreis en la Palaco La Mosquera en [[Arenas de San Pedro]] ([[Provinco Ávila|Avilo]]), kune kun la muzikisto [[Luigi Boccherini]] kaj aliaj figuroj de la hispana kulturo. La Infanto rezignis ĉiujn siajn heredajn rajtojn kiam li edziĝis al aragona damo, María Teresa Vallabriga, kies sekretario kaj ĉambristo havis familiajn ligojn kun la fratoj Bayeu. Lia konateco estas pruvita per pluraj portretoj de Infantino María Teresa - unu el ili rajdanta - kaj, ĉefe, ''La familio de la infanto [[Luis de Borbón y Farnesio|don Luis de Borbón]]'' (1784), unu el la plej kompleksaj kaj lertaj pentraĵoj de ĉi tiu periodo.<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|pp=35-38}}</ref> Entute, Goya faris dek ses portretojn por la familio de la Infanto.<ref>{{Harv|Angelis|1988|pp=98-99}}</ref> [[Dosiero:Los duques de Osuna y sus hijos.jpg|eta|maldekstre|269x269px|''La gedukoj de Osuna kaj iliaj gefiloj'', 1788 (Muzeo Prado).]] Aliflanke, la ascendo de la murciano [[Grafo Floridablanca|José Moñino y Redondo, grafo Floridablanca]], al la supro de la registaro de Hispanio kaj la bona opinio, kiun li havis pri la pentrarto de Goya, provizis al li kelkajn el liaj plej gravaj mendoj: du portretojn de la ĉefministro, inter kiuj elstaras tiu de 1783, nome ''La grafo Floridablanca kaj Goya'', kiu reflektas la memkonscian agon ''in fieri'' de la pentristo mem montrante al la ministro la pentraĵon, kiun li pentras, ludante kun la ideo de la ''mise en abyme'' (abismo-meto: ankaŭ la arkitekto [[Francisco Sabatini]] aperas en la fono).<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=100}}</ref> Tamen, eble la plej grava subteno de Goya venis de la gedukoj Osuna (familio, kiun li portretis en la fama pentraĵo "La Duko kaj Dukino de Osuna kaj iliaj filoj"), precipe de la Dukino María Josefa Pimentel, klera virino aktiva en la klerismaj rondoj de Madrido. Ĉirkaŭ tiu tempo, ili ornamis sian vilaon, ''[[Kaprica Parko|El Capricho]]'' (La kaprico), kaj por tiu celo, ili petis serion da pentraĵoj pri ĝenrismaj kutimoj de Goya kun karakterizaĵoj similaj al tiuj de la modeloj por tapiŝoj de la Reĝaj Bienoj, kiuj estis liveritaj en 1787.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=101}}</ref> La diferencoj kun la kartonoj por la Reĝa Fabriko estas rimarkindaj: la proporcio de figuroj estas pli malgranda, emfazante la teatran kaj rokokan karakteron de la pejzaĝo; la naturo alprenas [[Sublimo|subliman]] karakteron — kategorion difinitan tiutempe en estetikaj preskriboj; kaj, ĉefe, la enkonduko de scenoj de perforto aŭ malbonŝanco estas evidenta, kiel en ''La falo'', kie virino ĵus falis de ĉevalo sen ke oni sciu la gravecon de ŝiaj vundoj, aŭ en ''La atako kontraŭ kaleŝo'', kie maldekstre oni vidas figuron kiu ĵus estis pafita de tre proksime dum la pasaĝeroj de kaleŝo estas prirabitaj de grupo de banditoj. En alia el ĉi tiuj pentraĵoj, ''La veturado de kvadronŝtono'', la noviga naturo de la temo, la fizika laboro de laboristoj el la plej malaltaj tavoloj de la socio, denove elstaras. Ĉi tiu komencanta zorgo pri la [[laborista klaso]] parolas ne nur pri la influo de [[Antaŭromantikismo|antaŭromantikaj]] zorgoj, sed ankaŭ pri la grado je kiu Goya asimilis la idealojn de la kleristoj kiujn li vizitadis. Tiel Goya akiris prestiĝon kaj promocioj sekvis unu la alian: en 1785 li estis nomumita Leŭtenanta Direktoro de Pentrarto ĉe la Akademio de Sankta Fernando - ekvivalenta al la posteno de vicdirektoro -; en 1786 li estis nomumita pentristo de la reĝo kune kun Ramón Bayeu;<ref>{{Harv|''Enciclopedia del Arte Garzanti''|1991|p=411}}</ref> kaj, en 1789, en la aĝo de kvardek-tri jaroj kaj post la surtroniĝo de la nova reĝo Karlo la 4-a kaj la pentrado de lia portreto, li fariĝis kortega pentristo de la reĝo,{{Harv|Chilvers|2007|p=423}} kio ebligis al li plenumi oficialajn portretojn de la reĝa familio dum gajnis enspezon kiu permesis al li la lukson aĉeti aŭton kaj siajn multe deziratajn "campicos" (kampetojn), kiel li plurfoje skribis al Martín Zapater, sia dumviva amiko. === Religia pentrado === [[Dosiero:San Bernardino de Siena (Goya).jpg|eta|200px|''[[Bernardino de Siena|Sankta Bernardino de Siena predikanta antaŭ Alfonso la 5-a de Aragono]]'', 1783. Ĝi formas parton de la ornamado de [[Reĝa Baziliko Sankta Francisko la Granda|Sankta Francisko la Granda]] de Madrido. Oni konsideras, ke Goya memportretis sin en junulo en la dekstro, duarange, rigardanta al la rigardanto.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=28}}</ref>]] Ekde la komenco de 1778, Goya esperis konfirmon pri grava komisio, nome la bilda ornamado de kupolo de la Baziliko de Nia Sinjorino Pilar de [[Zaragozo]],<ref>Francisco de Goya, ''Cartas a Martín Zapater'', eld. lit. Mercedes Águeda kaj Xavier de Salas, Tres Cantos, Istmo, 2003, p. 60 kaj n. 8, p. 62.</ref> kiun la Fabrika Estraro de la menciita templo volis konfidi al Francisco Bayeu, kiu siavice proponis Goya-n kaj sian fraton Ramón por ĝia realigo. La artisto metis grandajn esperojn en la ornamado de la kupolo - kun la temo ''Regina Martyrum'', nome la Virgulino kiel reĝino de la martiroj - kaj ĝiaj [[pendentivo]]j - alegorioj de Kredo, Forto, Karitato kaj Pacienco, ĉar lia laboro kiel kartonisto ne povis plenumi la ambicion, al kiu li aspiris kiel granda pentristo.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=27}}</ref> En 1780, la jaro kiam li estis nomumita al la Akademio, li vojaĝis al Zaragozo por kompletigi la freskon sub la direktorado de sia bofrato, Francisco Bayeu. Tamen, post jaro, la rezulto ne kontentigis la ''Junta del Pilar'', kaj Bayeu estis petita korekti la freskojn antaŭ ol doni sian aprobon por daŭrigi kun la pendentivoj. Goya ne akceptis la kritikon kaj kontraŭstaris ĉian intervenon en sia ĵus finita verko. Finfine, meze de 1781, la aragonano, profunde vundita - en letero al Martín Zapater li esprimis, ke "... kiam mi memoras Zaragozon kaj pentradon, mi bruligas min viva..." - <ref>Goya, ''Cartas a Martín Zapater'', op. cit. p. 94.</ref> revenis al la kortego. La indigno daŭris ĝis 1789, kiam li eksciis pri la propeto de Bayeu por sia nomumo kiel kortega pentristo ĉe la reĝo. Fine de tiu jaro, aliflanke, mortis lia patro, kiu, kiel Goya skribis al sia amiko Zapater, "ne faris testamenton, ĉar li havis nenion testamentatan."<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|p=184}}</ref> [[Dosiero:Regina Martyrum.jpg|eta|maldekstre|250px|Detalo de ''Regina Martyrum'', kupolo de la Katedralo de Pilar (Zaragozo), 1780-1781.]] Baldaŭ poste, Goya, kune kun la plej bonaj pentristoj de la tempo, estis petita pentri unu el la pentraĵoj kiuj devis ornami la preĝejon [[Reĝa Baziliko Sankta Francisko la Granda|Sankta Francisko la Granda]] en Madrido, kio fariĝis ŝanco por li konkuri kun la plej bonaj artistoj de tiu tempo.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=28}}</ref> Post la kverelo kun la pli aĝa Bayeu, Goya provizis detalan raporton pri ĉi tiu verko en la korespondado adresita al Martín Zapater kaj provis montri al li kiel lia verko valoris pli ol tiu de la tre respektata Francisco Bayeu, kiu fakte estis komisiita pentri la ĉefaltaron. Ĉio ĉi montriĝas en la letero datita en Madrido la 11-an de januaro 1783, en kiu li rakontas kiel li eksciis, ke Karlo la 4-a, tiam ankoraŭ Princo de Asturio, kondamnis la kanvason de lia bofrato jene: {{Citaĵo|Jen kio okazis al Bayeu: Prezentinte sian pentraĵon ĉe la palaco kaj la Reĝo [Karlo la 3-a] dirinte bone, bone, bone kiel kutime; tiam la Princo [la estonta Karlo la 4-a] kaj Infantoj vidis kion ili diris, estas nenio por la dirita Bayeu, sed kontraŭ ĝi ĉar estas publike konate ke ĉi tiuj Senjoroj tute ne ŝatis ĝin. Don Juan de Villanueba, lia Arkitekto, alvenis al la Palaco kaj la Princo demandis al li, kion vi pensas pri tiu pentraĵo, li respondis: Sinjoro, bone. Vi estas besto, la princo diris al li, ke ĉi tiu pentraĵo havas nek lumon nek mallumon nek ian ajn efikon kaj estas tre malgranda, sen ia ajn merito. Diru al Bayeu ke li estas besto.<br /><br />Tion rakontis al mi ses aŭ sep instruistoj kaj du amikoj el Villanueba, ke li rakontis al ili, kvankam la fakto estis antaŭ kelkaj sinjoroj, kiujn oni ne povis kaŝi.<ref>''Apud'' Bozal (2005), vol. 1, pp. 89-90. ''Cfr.'' Goya, ''Cartas a Martín Zapater'', op. cit. p. 134</ref>}} [[Dosiero:Bautismo de Cristo. Goya.tif|eta|Bapto de Kristo, 1780. (privata kolekto).]] La menciita verko estas ''Sankta Bernardino de Sieno predikante antaŭ Alfonso la 5-a de Aragono'',<ref>[http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=112 Ficha: «Predicación de San Bernardino de Siena.»] Goya memportretis sin inter la homamaso. Fundación Goya en Aragón. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> kompletigita en 1783, dum li laboris pri la portreto de la familio de la Infanto Don Luis, kaj samjare por ''La Grafo de Floridablanca kaj Goya'', verkoj kiuj reprezentas tri mejloŝtonojn kiuj metas lin ĉe la supro de la pentrarto de la epoko. Li jam ne estis nur pentristo de kartonoj sed majstris ĉiujn bildajn ĝenrojn: la religian, per la ''Krucumita Kristo'' kaj ''Sankta Bernardino predikanta'' kaj la kortegan, danke al la portretoj de la madrida aristokrataro kaj de la reĝa familio. Nur en 1787 li revenis al religia pentrarto, kaj li faris tion per tri kanvasoj, kiujn reĝo Karlo la 3-a mendis por la Reĝa Monaĥejo Sankta Joakimo kaj Sankta Ana en [[Valadolido]]: nome ''La Morto de Sankta Jozefo'', ''Vizio de Sankta Ludgarda'' kaj ''Sankta Bernardo baptas Sanktan Roberton''. Ili konsistigis tri retablojn por la altaroj ĉe la Epistola flanko de la monaĥeja preĝejo.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=103}}</ref> En ili, la forteco de la volumoj kaj la kvalito de la faldoj de la blankaj vestaĵoj omaĝas la pentraĵon de [[Francisco de Zurbarán|Zurbarán]] en sobra severeco. Komisiite de la Dukoj de Osuna, liaj grandaj protektantoj kaj patronoj en ĉi tiu jardeko kune kun la Infanto Luis de Burbono, li pentris la sekvan jaron por la Kapelo Borja de la [[Katedralo de Valencio]] - kie ankoraŭ videblas - la ''Adiaŭon de Sankta Francisko Borgia al lia familio'' kaj ''Sankta Francisko Borgia kaj la Nepentanta Mortanto''.<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|pp=100-102}}</ref> Ĉi-lasta estas la unua verko de Goya en kiu aperas [[monstro]]j.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=103}}</ref> == La 1790-aj jaroj == === Kaprico kaj inventemo === [[Dosiero:Asalto de ladrones.jpg|eta|200px|maldekstre|''Ŝtelatako'', 1794, oleo sur lado, 42 x 31 cm, kolekto Juan Abelló (Madrido).]] Inter 1790 kaj 1792, Goya suferis pro la streĉa etoso ĉe la kortego, kiu estis plena de suspekto pri liberaluloj pro la [[Franca Revolucio]] kaj la ascendo de [[Manuel Godoy]], "favorato" de reĝino Maria Luisa. En 1790, kelkaj amikoj konsilis al Goya forlasi la kortegon, kion li faris dum kelkaj monatoj, dum kiuj li pasigis tempon en Valencio kaj Zaragozo. En Valencio, li estis nomumita al la Reĝa Akademio de Belartoj Sankta Karlo.<ref>{{Harv|Camón Aznar|Morales y Marín|Valdivieso González|2003|p=280}}</ref> En 1792, ĉar la plej multaj el liaj amikoj estis en [[ekzilo]], li ricevis malmultajn komisiojn, do li dediĉis sin al instruado ĉe la Akademio.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|pp=40-43}}</ref> En julio 1792, li respondis al demando de la Akademio pri la tie donitaj instruoj, klarigante siajn ideojn pri arta kreado, tre malproksimajn de la idealismaj supozoj kaj novklasikaj preskriboj dominintaj en la tempo de Mengs, por aserti la bezonon de libereco de la pentristo, kiu ne devus esti submetita al striktaj reguloj. Laŭ la protokolo, {{citaĵo|[Goya] malkaŝe deklaras sin favore al la libereco de instruado kaj praktikado de stiloj; forigante ĉian serveman submetiĝon al infanlernejoj, mekanikajn preskribojn, ĉiumonatajn premiojn, vivtenajn pagojn kaj aliajn bagatelajn aferojn, kiuj virinecigas kaj malnobligas pentradon. Nek oni devus limigi tempon por la studoj de geometrio kaj perspektivo por superi malfacilaĵojn en desegnado.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=6}}</ref>}} Ĝi estas klara deklaro de principoj favore al originaleco, al libera inventemo kaj defendo de decide [[Antaŭromantikismo|antaŭromantika]] karaktero.<ref>Pérez Sánchez, Alfonso. ''Goya'', Barcelona, Planeta-De Agostini, 2004, p. 24.</ref> [[Dosiero:Goya Martinez.jpg|eta|dekstre|200ra|''Portreto de Sebastián Martínez y Pérez'', 92,9 cm × 67,6 cm, [[Metropola Muzeo de Arto]], [[Novjorko]].]] Tio estis tempo de arta plenumiĝo kaj persona sukceso. La financa helpo permesis al li helpi sian familion en Zaragozo kaj interŝanĝi sian duradan kaleŝon kontraŭ pli komforta kvarrada kabinaŭto. Li ĉeestis en festojn kaj vojaĝis al Valencio por ĉasi anasojn en Albufera.<ref>{{Harv|Pita Andrade|2008|pp=80-81}}</ref> Tamen, fine de la jaro en [[Sevilo]], kien li vojaĝis sen la necesaj permesiloj, li grave malsaniĝis kaj iris al [[Kadizo]] por konvaleski ĉe la hejmo de sia amiko, la industriisto Sebastián Martínez — de kiu li pentris bonegan portreton. En marto 1793 li komencis pliboniĝi, sed la malsano<ref>{{Harv|Guijarro-Castro|2012|p= }}</ref> — eble [[plumbotoksiĝo]], kaŭzita de progresema toksiĝo el [[plumbo]], kiu estis ofta ĉe pentristoj, aŭ, pli verŝajne, kiel Zapater pensis, la rezulto de la malorda vivo kaŭzita de lia "manko de reflektado" — lasis lin kun surdeco, de kiu li neniam resaniĝis kaj kiu malbonigis lian karakteron.<ref>{{Harv|Pita Andrade|2008|pp=82-83}}</ref> Oni diris ankaŭ, ke modernaj studoj trovas similecojn inter la simptomoj, kiujn Goya suferis, kaj tiuj de malofta, tiam nekonata malsano, identigita kiel la sindromo de Susac<ref>[https://www.diarioinformacion.com/cultura/2017/04/28/sindrome-susac-dejo-sordo-goya/1888506.html ''¿Fue el síndrome de Susac lo que dejó sordo a Goya?''.] Diario información, publikigita la 28an de aprilo 2017. Konsultita la 4an de januaro 2018.</ref> kaj ke, en 1794, li ricevis elektroterapian traktadon por provi plibonigi la simptomojn de sia surdeco, sed la traktado malsukcesis.<ref>Criado, Miguel Ángel [http://elpais.com/elpais/2017/04/28/ciencia/1493369467_634675.html La sordera de Goya y cómo quiso curarse con descargas] alirita la 28an de aprilo 2017, [[El País]], 28an de aprilo 2017.</ref> Aliaj fontoj sugestas, ke eble temis pri [[sifiliso]].<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=84}}</ref> Ĉiuokaze, estis en ĉi tiu stadio kaj post superado de la malsano, kiam Goya komencis fari ĉion eblan por krei verkojn senrilatajn al la devoj akiritaj de liaj postenoj ĉe la kortego. En la tuta jaro 1793 li nur unufoje ĉeestis en la Akademion de Sankta Fernando, en julio; kaj en januaro 1794 li skribis tri leterojn al ĝia direktoro, Bernardo de Iriarte, rakontante al li pri la turno, kiun lia arto prenis, dediĉita al la pentrado de "kabinetaj" bildoj:<ref>{{Harv|Wilson Bareau|Mena Marqués|1995}}</ref><ref>{{Harv|Bozal|2005|p=112, vol. 1}}</ref> {{Citaĵo|Por okupi mian humiligitan imagopovon per la konsiderado de miaj malbonoj, kaj por parte kompensi la grandan elspezon, kiun ili kaŭzis al mi, mi dediĉis min al pentrado de serio de kabinetaj bildoj, en kiuj mi sukcesis fari observojn, kiuj normale ne eblas en menditaj verkoj, kaj en kiuj kaprico kaj inventemo havas nenian amplekson.|<small>''Letero de Goya al Bernardo de Iriarte'' (vicprotektanto de la Reĝa Akademio de Belartoj de Sankta Fernando), 4a de januaro 1794.</small><ref>''Apud'' Bozal (2005), vol. 1, p. 112.</ref>}} Li pli kaj pli pentris malgrandformatajn verkojn kun plena libereco, evitante siajn devontigojn kiel eble plej multe, citante malfacilaĵojn pro sia delikata sano. Li jam ne pentris tapetajn kartonojn, agado kiu nun fariĝis tre malgranda entrepreno, kaj li demisiis de siaj akademiaj devoj kiel pentradinstruisto ĉe la Reĝa Akademio de Belartoj en 1797, citante fizikajn problemojn,<ref> Valeriano Bozal (2005, vol. 1, pp. 119-124) analizas la fizikajn kondiĉojn de Goya ekde 1794 laŭ la analizo de liaj portretoj kaj apogante sin en argumentoj kaj dokumentaro havigita de Glendinning, kiu indikas, ke la frenezeca agado fare de la pentristo en la 1790-aj jaroj ne kongruas kun la malordoj kiun li mencias por esti liberigita de kelkaj instrudevoj kaj de pentromendoj por la kortego:{{Citaĵo|[...] el director de la Real Fábrica [de Tapices], Livinio Stuyck, creía en marzo de 1794 que Goya «se halla absolutamente imposibilitado de pintar, de resultas de una grave enfermedad que le sobrevino» [pero tanto en 1793 como en 1794 Goya pinta varias obras]; en marzo de 1796 no pudo dirigir la sala del modelo, tal como le correspondía, «a causa de estar enfermo», y en abril de 1797 dimite de su empleo de Director de pintura en la Academia, desengañado de convalecer de sus dolencias habituales. En 1798 el propio Goya «confiesa que no ha podido ocuparse en cosas de su profesión, en relación con la fábrica de tapices, por hallarse tan sordo "que no usando de las cifras de la mano [signolingvo] no puede entender cosa alguna"» (Glendinning, 1992, 25) Nigel Glendinning, ''Goya. La década de los caprichos. Retratos 1792-1804'', Madrid, Real Academia de Bellas Artes de San Fernando, 1992. Pero no excluye Glendinning que Goya exagerara sus males, no solo por la amplia producción pictórica de estos años, también por el interés que pone en los asuntos económicos.|Bozal (2005), vol. 1, p. 120.}}</ref> sed kompense li estis nomita honora membro. La pentraĵoj, kiujn li mencias, estas grupo de malgrandformataj verkoj, inter kiuj estas klaraj ekzemploj de la "terura sublimeco" kiel ekzemple ''Corral de locos'' (Birdokorto de frenezuloj), ''El naufragio'' (La Ŝiprompo), ''El incendio'' (La Fajro, Fajro Nokte), ''Asalto de ladrones'' (Ŝtelatako), aŭ ''Interior de prisión'' (Interno de Malliberejo). Liaj temoj jam estas teruraj kaj la pentrotekniko estas skiza kaj plena de lumkontrastoj kaj dinamiko. Ĉi tiuj malgrandaj verkoj, faritaj sur [[lado]], povas esti konsiderataj unu el la mejloŝtonoj, kiuj markas la komencon de romantika pentrarto.''{{Harv|Ribot Martín|2014|pp=43-44}}'' [[Dosiero:Cómicos ambulantes.jpg|eta|maldekstre|200px|''Vagantaj komikuloj'', 1793 (Muzeo Prado).]] Kvankam la efiko, kiun la malsano de Goya havis sur lian stilon, estis emfazita, oni devas konsideri, ke li jam pentris similajn motivojn en ''Asalto de la diligencia'' (La atako kontraŭ kaleŝo) de 1787. Tamen, eĉ en ĉi tiu pentraĵo, kun simila motivo, ekzistas rimarkindaj diferencoj: en la pentraĵo por la ripozbieno de [[Alameda de Osuna]], la pejzaĝo estis amikema kaj hela,<ref>«La frondosa naturaleza que enmarca la escena de pillaje cobra importancia, como viene haciéndolo en toda la serie, con su imponente presencia y su intenso verdor». [http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=513 Ficha: ''Asalto a una diligencia'' (arta analizo).] Fundación Goya en Aragón. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> en la rokoka stilo, kaj la figuroj estis malgrandaj, do la atento de la spektanto ne fokusiĝis al la tragedio prezentita tiom, kiom ĝi faras en ''Asalto de ladrones'' (Ŝtelatako) de 1794, kie la pejzaĝo nun estas arida kaj roka;<ref name=ladrones>[http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=533 Ficha: ''Asalto a la Diligencia'' (''El asalto de ladrones'').] Fundación Goya en Aragón. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> la mortiga viktimo aperas mallongigita en la malfono kaj la konverĝanta linio de la ĉaspafilo direktas la rigardon al la peteganta viro, kiu vidiĝas minacata de morto.<ref name=ladrones/> Ĉi tiu serio de pentraĵoj inkluzivas ankaŭ aron da taŭrobatalaj motivoj, en kiuj pli da emfazo estas metita sur la taskojn antaŭ la taŭrobatalo mem — la "tientas" (taŭrobatala provludo) aŭ la "disigo de taŭroj" — ol en tiutempaj ilustraĵoj de ĉi tiu temo fare de artistoj kiel Antonio Carnicero. En siaj verkoj, Goya emfazas momentojn de danĝero kaj kuraĝo, kaj elstarigas la reprezentadon de la publiko kiel anonima amaso, karakteriza por la hodiaŭa akcepto de distraj spektakloj. La ĉeesto de morto elstaras en ĉi tiuj verkoj de 1793, en la verko de la kavalerio en "Suerte de matar" (La ludero mortigi) kaj en la kornovundo de rajdanto en "La muerte del picador" (La morto de pikisto), kiuj definitive distancigas ĉi tiujn motivojn de la pitoreska kaj rokoka intencoj.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=106}}</ref> Ĉi tiun aron de ladaj verkoj kompletigas ''Vagantaj komikuloj'', reprezentaĵo de trupo de aktoroj el la ''[[Commedia dell'arte]]''. Afiŝeto kun la surskribo "ALEG. MEN." ĉe la piedo de la scenejo rilatigas la scenon al la alegorio [[Menandro|menandra]] aŭ klasika [[satiro]].<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=106}}</ref> Karikaturo kaj la reprezentado de la groteskaĵo aperas en ĉi tiuj ridindaj roluloj, en unu el la plej klaraj precedencoj de tio, kio estos ofta en liaj pli postaj satiraj presaĵoj: misformitaj vizaĝoj, pupfiguroj kaj troigo de fizikaj trajtoj. Sur alta scenejo kaj ĉirkaŭitaj de anonima publiko, [[Kolombina]], [[Arlekeno]] kaj [[Pierrot]] en komika karakterizado ludas. Ili kontemplas, kune kun eleganta opereta aristokrato, ebrian nanon Sinjoron [[Pulĉinelo]], dum ia nazego (eble de [[Pantalone]]) aperas inter la kurtenoj, kiu utilas kiel fono.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=43}}</ref> Malgraŭ ĉio, la stila kaj tema transiro de Goya ne estis tiel subita kiel lia malsano eble sugestus. Laŭ Valeriano Bozal, malgraŭ sia resaniĝo, li daŭre pentris diligente: tri portretojn en 1792 kaj 1792-1793, du en 1793-1794, kaj kvar en 1794, kaj ankaŭ plurajn studiopentraĵojn kaj la skizon por la ''Sankta Kaverno'' en Cádiz inter 1792 kaj 1793; kelkaj el ili majstraĵoj, kiel ekzemple ''La Tiranino'', ''La Markizino de Solana,'' kaj ''La Dukino de Alba''. En multaj el ĉi tiuj verkoj, li konservas amikeman kaj humuran tonon derivitan de siaj kartonaj serioj, kvankam li iom post iom enkondukas pli malhelajn temojn, kiel ekzemple "Corral de Locos" (Frenezulejo), sed ĉiuokaze, laŭ malrapida progresado. Eĉ ĝis la jaro 1800, pluraj el liaj verkoj konservas stilan stampon rememorigan pri lia periodo antaŭ surdeco, kiel ekzemple la portretoj de ''Bernardo de Iriarte'' (1797), ''[[Gaspar Melchor de Jovellanos]]'' (1798), ''La Tirana'' (1799) kaj ''La Grafino de Chinchón'' (1800).<ref>{{Harv|Bozal|1989|pp=52-53}}</ref> En 1795 li akiris la postenon de Direktoro de Pentrarto ĉe la Akademio de Belartoj, kiu vakiĝis post la morto de Bayeu en tiu jaro. Li ankaŭ petis al [[Manuel Godoy|Godoy]] esti la unua pentristo de la reĝo kun la salajro de sia bofrato, kvankam li ne ricevis la postenon ĝis 1799, kiam li estis nomumita, kune kun Mariano Salvador Maella, kiel la unua ĉambropentristo,<ref>[https://www.goyaenelprado.es/biografia/ «Cronología».] Museo Nacional del Prado. Konsultita la 26an de julio 2018.</ref> kun salajro de kvindek mil senimpostaj realoj plus kvincent dukatoj por la bontenado de kaleŝo.<ref>{{Harv|Bozal|1989|p=110}}</ref> === Portretoj === [[Dosiero:José Álvarez de Toledo, Duque de Alba.jpg|eta|200px|''Portreto de la duko de Alba'', 1795 (Muzeo Prado).]] Ekde 1794 Goya rekomencis siajn portretojn de la madrida nobelaro kaj de aliaj elstaraj figuroj de la socio de sia tempo, kiuj nun inkluzivis, kiel la unua kortega pentristo, reprezentojn de la reĝa familio, de kiu li jam faris la unuajn portretojn en 1789: ''Karlo la 4-a ruĝvestita'', alia plenlonga portreto de Karlo la 4-a el la sama jaro, kaj tiu de lia edzino ''Maria Luisa de Parmo vestanta larĝan jupoon''. Lia tekniko evoluis kaj nun oni povas vidi kiel la aragona pentristo specifas la psikologiajn trajtojn de la vizaĝoj de la roluloj kaj uzas por la ŝtofoj iluziisman teknikon bazitan sur farbomakuloj, kiuj permesas al li reprodukti orajn kaj arĝentajn brodaĵojn kaj ŝtofojn de diversaj tipoj de malproksime.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=40}}</ref> Jam en la ''Portreto de Sebastián Martínez y Pérez'' (1793) oni povas aprezi la delikatecon, per kiu li gradigas la tonojn de la brileco de la silka jako de la kadiza gravulo, dum li zorge prilaboras sian vizaĝon, kaptante la tutan noblecon de karaktero de sia protektanto kaj amiko. Estas multaj bonegaj portretoj de tiu ĉi periodo: ''La markizino de Solana'' (1795), la du de María del Pilar Teresa Cayetana de Silva y Álvarez de Toledo, Dukino de Alba, en blanka (1795) kaj en nigra (1797) vestaĵoj kaj tiu de ŝia edzo José Álvarez de Toledo (1795), tiu de la Grafino de Chinchón (1795-1800), kopifiguroj de toreistoj (1795) aŭ toreistoj kiel Pedro Romero (1795-1798), aktorinoj kiel María del Rosario Fernández, la Tirana (1799), politikistoj (Francisco de Saavedra) kaj verkistoj, inter kiuj elstaras la portretoj de [[Juan Meléndez Valdés]] (1797), [[Gaspar Melchor de Jovellanos]] (1798) aŭ [[Leandro Fernández de Moratín]] (1799).<ref>{{Harv|Angelis|1988|pp=107-114}}</ref> En ĉi tiuj verkoj oni povas vidi influojn de angla portretarto,<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|p=35}}</ref>, kiu aparte atentis reliefigi la psikologian profundon kaj naturecon de la sinteno. La graveco montri medalojn, objektojn aŭ simbolojn de la atributoj de rango aŭ potenco de la portretitoj iom post iom malpliiĝis favore al la reprezentado de iliaj homaj kvalitoj. Alia nediskutebla referenco estus Velázquez, kies influo evidentiĝas en la eleganteco kaj delikateco de ĉi tiuj portretoj, same kiel en ilia psikologia introspekto kun ia tendenco al tio fantasta kaj, kelkfoje, tio groteska.<ref>{{Harv|Novotny|1981|p=134}}</ref> [[Dosiero:Goya Alba1.jpg|eta|maldekstre|200px|''La dukino de Alba'', 1795 (kolekto Casa de Alba, [[palaco de Liria]], Madrido).]] La evoluo de vira portretarto oni povas vidi komparante la ''Portreton de la Grafo Floridablanca'' de 1783 kun tiu de Jovellanos, pentrita fine de la jarcento. La portreto de Karlo la 3-a, kiu prezidas la scenon, la sinteno de la dankema subulo en la memportretita pentristo,<ref>[http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=332&titulo=Conde+de+Floridablanca&imagenporpagina=1&from=/goya/obra/catalogo/pagina/1/&titulo=Conde%20de%20Floridablanca&imagenporpagina=1&x=33&y=11 Ficha: ''El conde de Floridablanca''.] Fundación Goya en Aragón. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> la luksa vestaĵo kaj la atributoj de potenco de la ministro kaj eĉ la troa grandeco de lia figuro kontraŭstaras kun la melankolia esprimo de lia kolego en la posteno Jovellanos. Sen peruko, klinita kaj eĉ malĝojigita pro la malfacileco efektivigi la reformojn, kiujn li planis, kaj lokita en pli komforta kaj intima loko, ĉi tiu lasta kanvaso amplekse montras la vojon sekvitan en tiuj jaroj. Koncerne virinajn portretojn, indas mencii tiujn rilatajn al la Dukino de Alba. Ekde 1794, li vizitis la palacon de la Dukoj de Alba en Madrido por pentri iliajn portretojn. Li pentris ankaŭ kelkajn studiopentraĵojn prezentantajn scenojn el ilia ĉiutaga vivo, kiel ekzemple ''La Dukino de Alba kaj La Bigotino'', kaj post la morto de la Duko en 1795, li eĉ pasigis longajn periodojn kun la ĵus vidvinigita virino en ŝia bieno en [[Sanlúcar de Barrameda]], en 1796 kaj 1797. Hipoteza amafero inter ili generis abundan literaturon bazitan sur nekonkludeblaj pruvoj kaj estas parto de la romantika legendo, kiu disvolviĝis dum la 19-a jarcento. Okazis vasta (kaj senbaza) debato pri la signifo de fragmento de unu el la leteroj de Goya al Martín Zapater, datita la 2-an de aŭgusto 1794, en kiu li skribas per sia stranga manskribo: "Sed vi devis veni kaj helpi pentri la inon el Alba, kiu venis en mian atelieron hieraŭ por ke mi pentru ŝian vizaĝon, kaj ŝi sukcesis; fakte, mi ŝatas ĝin pli ol pentri sur kanvaso, ĉar mi ankaŭ devas portreti ŝin plenkorpa [...]".<ref> Mercedes Águeda kaj Xavier de Salas, en ''Cartas a Martín Zapater'' (op. cit., pp. 344 kaj n. 3, p. 346), asertas pri tiu frazo: «La sola konata kaj dokumentita frazo de Goya, en kiu li aludas al la Dukino de Alba kaj kiu naskis ĉiujn legendojn kaj postajn konjektojn». ''Apud loc. cit''.</ref> [[Dosiero:Goya-duquesa de alba.jpg|eta|200px|''La dukino de Alba'', oleo surtola, 210 x 149 cm, ''[[Hispana Societo de Ameriko|Hispanic Society]]'', [[Novjorko]]. Sursabla skribaĵo: «Nur Goya. 1797», en la ringoj «Alba» kaj «Goya».<ref name=hagen/>]] Al tio aldoniĝas la desegnaĵoj en la Albumo de Sanlúcar (aŭ Albumo A) en kiuj María Teresa Cayetana aperas en privataj sintenoj kiuj elstarigas ŝian sensualecon, kaj la portreton de 1797 kie la dukino - kiu portas du ringojn kun la surskriboj "Goya" kaj "Alba" -<ref name=hagen/> montras surskribon en la sablo kiu diras "Nur Goya". [140] La vero estas, ke la pentristo certe sentis sin altirita al Cayetana, konata pro ŝia sendependa kaj kaprica konduto. [140] <ref name="hagen">Hagen, Rose-Marie; Francisco Goya, Rainer Hagen (en angla). [https://books.google.es/books?id=S-Fu4fGHnlAC&pg=PA41&dq=%22Solo+Goya%22&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjckILK5b_fAhULtRoKHQEgA4wQ6AEINTAC#v=onepage&q=%22Solo%20Goya%22&f=false ''Francisco Goya, 1746-1828'', p. 41. Taschen, 2003.] En Google Books. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> Certe la pentristo devis senti altiron al Cayetana, konata pro sia sendependa kaj kaprica konduto.<ref name=hagen/> Ĉiuokaze, la plenlongaj portretoj de la Dukino de Alba estas tre bonkvalitaj. La unua estis farita antaŭ ol ŝi vidviniĝis kaj montras ŝin vestita tute laŭ franca modo, kun delikata blanka robo kiu kontrastas kun la ruĝaj reliefoj de la rubando ĉirkaŭ ŝia talio. Ŝia esprimo malkaŝas ekstrovertan personecon, kontraste al ŝia edzo, kiu estas portretita klinita antaŭen kaj montrante retiriĝeman karakteron. Ne vane ŝi ĝuis operon kaj estis tre mondema, "lastulino", laŭ la vortoj de la Grafino de Yebes,<ref>Muñoz de Figueroa Yebes, Carmen (1955). ''La condesa-duquesa de Benavente, una vida en cartas''. Madrid. p. 75. OCLC 12542430. Apud Bozal, 2005.</ref>, dum li estis pia kaj ĝuis ĉambran muzikon. En la dua portreto, la Dukino de Alba estas vestita funebre, laŭ la hispana stilo, kaj pozas en serena pejzaĝo. Kvankam ne ekzistas multaj informoj pri la rilato inter Goya kaj Cayetana, ŝajne li poste sentis ian indignon kontraŭ ŝi, fakto kiu verŝajne instigis lin portreti ŝin kiel sorĉistinon en ''Volavérunt'' (1799), n-ro 61 de ''[[Los caprichos]]''.<ref>{{Harv|Hagen|Hagen|2005|p=535}}</ref> === ''Los caprichos'' === ''{{Ĉefartikolo|Los caprichos}}'' [[Dosiero:Museo del Prado - Goya - Caprichos - No. 43 - El sueño de la razon produce monstruos.jpg|eta|200px|maldekstre|''Capricho'' nº 43, «[[El sueño de la razón produce monstruos]]» (La revoj de la racio kreas monstrojn, Muzeo Prado).]] Kvankam Goya jam estis publikiginta gravuraĵojn ekde 1771 — nome ''Fuĝo en Egiptujon'', kiun li subskribis kaj kiel kreinto kaj kiel gravuristo,<ref>[https://web.archive.org/web/20100406234625/http://servicios.bne.es/productos/Goya/es_home_religiosos.html «La huida a Egipto»], 1771, en la Cifereca Ekspozicio de gravuraĵoj de Goya de la ''[[Biblioteca Nacional de España]]''.</ref> serion da gravuraĵoj pri pentraĵoj de Velázquez publikigitaj en 1778 kaj kelkajn aliajn lozajn (inter kiuj oni devas mencii, pro la efiko de la bildo kaj la [[klaroskuro]] kaŭzita de la torĉo, ''El agarrotado'', de ĉirkaŭ 1778-1780) — estis per ''[[Los caprichos]]'' (La kapricoj), kies vendon anoncis la ''Diario de Madrid'' la 6-an de februaro 1799,<ref> Biblioteca Nacional de España (eld.). [https://hemerotecadigital.bne.es/hd/viewer?oid=0001598112 «Diario de Madrid del miércoles 6 de febrero de 1799.».] Konsultita la 21an de aŭgusto 2013. </ref> ke Goya komencis la romantikan kaj nuntempan gravuradon, per serio de satira karaktero. En sia reklamaĵo, Goya prezentas {{citaĵo|kolekton de gravuraĵoj kun kapricaj temoj, inventitaj kaj gravuritaj de Don Francisco Goya. La aŭtoro, konvinkita, ke la riproĉo de homaj eraroj kaj malvirtoj (kvankam ĝi ŝajnas aparta al elokventeco kaj poezio), povas ankaŭ esti temo de pentrafto, elektis kiel proporciajn temojn por sia verko, el la amaso da ekstravagancoj kaj eraroj, kiuj estas komunaj en la tuta civila socio, kaj el inter la vulgaraj okupitecoj kaj mensogoj, rajtigitaj de kutimo, nescio aŭ intereso, tiujn, kiujn li kredis plej taŭgaj por provizi materialon por ridindigo, kaj samtempe ekzerci la fantazion de la artisto.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=8}}</ref>}} Jen la unua hispana produktado de serio de karikaturaj gravuraĵoj, laŭ la stilo de tiuj, kiuj ekzistis en Anglio kaj Francio, sed kun granda kvalito en la manipulado de la teknikoj de [[akvaforto]] kaj [[akvatinto]] - kun tuŝoj de [[burino]], polurilo kaj sekpinto - kaj noviga tema originaleco, ĉar La Kapriĉoj ne povas esti interpretataj en ununura direkto, male al la konvencia satira gravuraĵo. Inter 1793 kaj 1798 li faris entute okdek gravuraĵojn, sur akvafortaj platoj plifortigitaj per akvatinto.<ref>{{Harv|Chilvers|2007|p=423}}</ref> Akvaforto estis la kutima tekniko por pentristoj-gravuristoj en la 18-a jarcento, sed la kombinado kun akvotinto permesis al li krei surfacojn kun nuancitaj ombroj danke al la uzo de rezinoj de malsamaj teksturoj, per kiuj li akiris gradecon en la griza skalo, kiu permesis al li krei draman kaj maltrankviligan lumigadon hereditan de la verko de [[Rembrandt]]. [[Dosiero:Linda maestra.jpg|eta|200px|dekstre|''Capricho'' nº 68, «Linda maestra» (Muzeo Prado).]] Per tiuj "kapricaj aferoj" - kiel Leandro Fernández de Moratín, kiu plej verŝajne verkis la antaŭparolon al la eldono, nomas ilin - plenaj je inventemo, la celo estis disvastigi la ideologion de la intelekta malplimulto de la [[Klerismo|kleristoj]], kiu inkluzivis pli-malpli eksplicitan [[antiklerikalismo]]n.<ref>Emilio La Parra López, «Los inicios del anticlericalismo español contemporáneo», en Emilio La Parra López kaj Manuel Suárez Cortina, ''El anticlericalismo español contemporáneo'', Madrid, Biblioteca Nueva, 1998, p. 33. ISBN 84-7030-532-8.</ref> Oni devas konsideri, ke la bildaj ideoj de tiuj gravuraĵoj estis evoluigitaj almenaŭ ekde 1796, ĉar antaŭaĵoj aperis jam en la ''Albumo de Sanlúcar'' (aŭ ''Albumo A'') kaj en la ''Albumo de Madrido'' (ankaŭ nomata ''Albumo B'').<ref>{{Harv|Bozal|1989|p=108}}</ref> La temoj de ĉi tiuj gravuraĵoj fokusiĝas ĉefe al [[sorĉado]] kaj [[prostituado]], same kiel al [[antiklerikalismo]], kritiko de la [[Inkvizicio]], denunco de sociaj maljustecoj, [[superstiĉo]], manko de kulturo, geedziĝoj pro oportuno kaj aliaj specoj de malvirtoj, same kiel aludoj al medicino kaj arto - kiel ekzemple la temoj de la "kuracista azeno" kaj la "pentrista simio" -.<ref>{{Harv|Bozal|1989|p=110}}</ref> En la jaroj, en kiuj Goya kreis la ''Kapriĉojn'', la kleristoj finfine okupis potencajn postenojn: Jovellanos estis la plej alta aŭtoritato en Hispanio de novembro 1797 ĝis aŭgusto 1798; Francisco de Saavedra, amiko de la ministro kaj homo kun progresintaj ideoj, okupis la postenon de Sekretario de la Trezorejo en 1797 kaj tiun de la Ŝtato de la 30-a de marto ĝis la 22-a de oktobro 1798. La periodo, en kiu ĉi tiuj bildoj estis kreitaj, estis favora por la serĉado de io utila por kritiki la universalajn kaj apartajn malvirtojn de la tiama Hispanio, kvankam jam en 1799 komenciĝis la reago, kiu devigis Goya-n retiri la gravuraĵojn for de la vendado kaj doni ilin al la reĝo en 1803, kiel antaŭzorgan rimedon.<ref>Valeriano Bozal (2005), vol. 1, pp. 107-112.</ref><ref>Nigel Glendinning. «Francisco de Goya», Madrid, ''Cuadernos de Historia'', 16, 1993, p. 56 (El arte y sus creadores, 30). D.L. 34276-1993</ref> La plej emblema gravuraĵo de la ''Kapricoj'' —kaj eble de la tuta grafika verko de Goya— estas tiu, kiu komence estis estonta la frontispico de la verko kaj en sia fina publikigo funkciis kiel [[ĉarniro]] inter unua parto dediĉita al la kritiko de kutimoj kaj dua parto pli tendenca esplori sorĉadon kaj la nokton, kiu komenciĝas en kaprico n-ro 43, "La revoj de la racio produktas monstrojn."<ref> Hughes, 2004, pp. 159-167. </ref><ref> Calvo Serraller, 1997, p. 114. </ref> Ekde ĝia unua prepara desegnaĵo, el 1797 (titolita en la supra marĝeno kiel "Sonĝo 1a"), la aŭtoro mem estis prezentita sonĝante, kaj en tiu sonĝomondo aperis koŝmara vizio, kun sia propra vizaĝo ripetata apud ĉevalhufoj, fantomaj kapoj kaj vespertoj.<ref> Hughes, 2004, pp. 387-390. </ref> En la fina gravuraĵo, la legendo restis sur la fronto de la tablo, kie klinas sin la viro, superfortita de dormo, kiu eniras la mondon de monstroj post kiam la mondo de lumoj estas estingita.<ref> Seseña, 2004, pp. 30-33. </ref> ''La Kapriĉoj'' inaŭguris vojon, en kiu la aragona artisto profundiĝis en siajn plej intimajn pensojn kaj sentojn kaj en kiu li pripensis ĉiujn sociajn kaj kulturajn aspektojn de sia tempo, ciklo kiu daŭris per aliaj serioj de gravuraĵoj kiel ''La katastrofoj de milito'' kaj ''La sensencaĵoj''. Liaj satiraj temoj, kun gusto por tio makabra, tia groteska, tia demona, estas la antitezo de la klasikismo kiu regis en lia tempo, sed samtempe ĝia komplemento, ĉar ĝi elmontras la hipokritecon enecan en dekoka-jarcenta moraleco. Ĝi estas vizio kiu antaŭanoncas [[Romantikismo]]n, sed Romantikismo malproksima de la oficiala vojo, kiu nur havas paralelon en du aliaj viziemaj artistoj: [[William Blake]] kaj [[Johann Heinrich Füssli]].<ref>{{Harv|Novotny|1981|pp=129-131}}</ref> Per ĉi tiuj gravuraĵoj, en kiuj percepteblas la rekta influo de pluraj grafikistoj, precipe [[Rembrandt]], [[Jacques Callot]] kaj [[Giambattista Tiepolo]],<ref>{{Harv|Novotny|1981|p=136}}</ref> Goya trovis liberecon, kiu mankis al li en siaj menditaj verkoj. En ĉi tiuj bildoj perceptiĝas pli granda facileco kaj flueco; li sendube ĝuis sian artan kreadon kaj lia ironia kaj malrespekta tendenco vekiĝis. Malgraŭ ĉio, li ne rezignis pri siaj mendoj aŭ sia pozicio kiel pentristo al la reĝo; fakte, dum sia tuta kariero li zorgis pri konservado de sia socia statuso kaj pri havado de sekureco, kiu permesos al li vivi komforte. Pruvo de ĉi tiu zorgo estas, ke fine de la jarcento li ŝanĝis sian nomon de Francisco Goya al Francisco '''de''' Goya.<ref>{{Harv|Bozal|1989|p=108}}</ref> === La revo de la racio === [[Dosiero:GOYA - El aquelarre (Museo Lázaro Galdiano, Madrid, 1797-98).jpg|eta|maldekstre|200ra|''El aquelarre'' (La sabatorgio), 1797-1798 ([[Muzeo Lázaro Galdiano]], Madrido).]] Antaŭ la fino de la 18-a jarcento, Goya ankoraŭ pentris tri seriojn de malgrandformataj pentraĵoj, kiuj emfazas misteron, sorĉadon, nokton, kaj eĉ kruelecon, kaj estas teme rilataj al la fruaj pentraĵoj pri kaprico kaj inventemo pentritaj post lia malsano en 1793. Unue, estas du kanvasoj menditaj de la Dukoj de Osuna por ilia bieno en Alameda, inspiritaj de la teatro de tiu epoko. Ili titoliĝas ''El convidado de piedra'' (La ŝtona gasto) - nuntempe en nekonata loko, kaj inspiritaj de momento en versio de [[Don Juan (literaturo)|Don Juan]] de Antonio de Zamora: ''No hay plazo que no se cumpla ni deuda que no se pague'' (Ne ekzistas tempolimo, kiun oni ne povas plenumi, nek ŝuldo, kiun oni ne povas pagi) - kaj ''La lámpara del diablo'' (La Lampo de la Diablo), ''El hechizado por fuerza'', sceno el La Sorĉita de la Perforto, kiu rekreas momenton el la samnoma dramo de la jam menciita dramisto, en kiu superstiĉa malkuraĝulo provas malhelpi kandelon estingiĝi, konvinkita, ke se ĝi estingiĝos, li mortos.<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|p=118}}</ref> Ambaŭ produktitaj inter 1797 kaj 1798, ili prezentas teatrajn scenojn karakterizitajn per la ĉeesto de timo de morto aperanta kiel terura kaj supernatura personigo. En junio 1798<ref name=goyavuelo/> Goya donacis al la Duko la "Konton por ses komponaĵaj pentraĵoj pri sorĉistinaj aferoj, kiuj estas en Alameda, ses mil realojn ''de vellón''"<ref>I. S. C. [https://www.abc.es/espana/madrid/abci-parque-capricho-duques-osuna-mecenas-goya-201510261704_noticia.html «Los duques de Osuna, mecenas de Goya.» 26 de octubre de 2015.] ''ABC''. Konsultita la 26an de julio 2018.</ref> pro la pentraĵoj kun sorĉistinaj temoj, kiuj kompletigis la ornamadon de la ''Quinta del Capricho'' ([[Kaprica Parko]]): nome ''La Kuirejo de la Sorĉistinoj'', ''La Flugo de la Sorĉistinoj'' (1797),<ref name=goyavuelo>[https://www.goyaenelprado.es/obras/ficha/goya/vuelo-de-brujas/?tx_gbgonline_pi1%5Bquery%5D=Vuelo%20de%20brujas&tx_gbgonline_pi1%5Bgosort%5D=b&tx_gbgonline_pi1%5Bgonavmode%5D=search Vuelo de brujas.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211202041402/https://www.goyaenelprado.es/obras/ficha/goya/vuelo-de-brujas/?tx_gbgonline_pi1%5Bquery%5D=Vuelo%20de%20brujas&tx_gbgonline_pi1%5Bgosort%5D=b&tx_gbgonline_pi1%5Bgonavmode%5D=search |date=2021-12-02 }} Museo Nacional del Prado. Konsultita la 26an de julio 2018.</ref> ''La komploto'' (aŭ ''La Sorĉistinoj'')<ref>[http://ceres.mcu.es/pages/ResultSearch?txtSimpleSearch=El%20Conjuro%20o%20Las%20Brujas&simpleSearch=0&hipertextSearch=1&search=simple&MuseumsSearch=&MuseumsRolSearch=1&listaMuseos=null Ficha: «El Conjuro o Las Brujas.»] Ministerio de Educación, Cultura y Deporte. Konsultita la 26an de julio 2018.</ref> kaj ''El aquelarre'' (La Ŝabatorgio),<ref>[http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=526&titulo=el+aquelarre&imagenporpagina=1&from=/goya/obra/catalogo/pagina/1/&titulo=el%20aquelarre&imagenporpagina=1 Ficha: «El aquelarre.»] Fundación Goya en Aragón. Konsultita la 26an de julio 2018.</ref> en kiuj virinoj kun maljunaj kaj misformitaj vizaĝoj, situantaj ĉirkaŭ granda virkapro — la bildo de la diablo —, donas al li vivajn infanojn kiel manĝaĵon. Melankolia ĉielo — tio estas, nokta kaj luna — prilumas la scenon.<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|p=114}} </ref> [[Dosiero:Interior de prisión (El crimen del castillo II), de Goya.jpg|eta|170px|dekstre|''Interior de prisión o Crimen del Castillo II'' (Karcerinterno aŭ Kastelkrimo II), 1798-1800. María Vicenta, malliberigita murdinta sian edzon, atendas ekzekuton (kolekto Markizo de la Romana).]] Tiu tono estas konservata tra la tuta serio, kiu povus esti elpensita kiel ilustrita [[satiro]] de popularaj superstiĉoj, kvankam tiuj verkoj ne estas mankantaj de ekzercado de tipe antaŭromantika altiro rilate al la temoj notitaj de [[Edmund Burke]] en sia verko ''A Philosophical Enquiry into the Origin of Our Ideas of the Sublime and Beautiful'' (Filozofia esploro pri la origino de niaj ideoj pri la Sublimo kaj la Belo, 1756) pri "tio sublima kaj terura".<ref> Morales y Marín, José Luis (1993). [https://books.google.es/books?hl=es&id=5KdtSl6DHFMC&dq=Edmund+Burke+goya&focus=searchwithinvolume&q=Burke''Goya: jornadas en torno al estado de la cuestión de los estudios sobre Goya'': Madrid, 21a-23a de oktobro 1992.] En Google Books. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref><ref> Borsò, Vittoria. [https://books.google.es/books?id=b2mEQqciKBEC&pg=PA119&dq=Edmund+Burke+goya&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwj7pKKS6b_fAhXiUBUIHfIVCKcQ6AEITTAG#v=onepage&q=Edmund%20Burke%20goya&f=false «Estética del fracaso: escritura e inmanencia en las modernidades hispanoamericanas.» En: Sánchez, Yvette kaj Roland Spiller (kunordigantoj). ''Poéticas del fracaso'', pp. 119-242. Volumo 1a de ''Frankfurter Studien zur Iberoromania und Frankophonie''. BoD – Books on Demand, 2009.] En Google Books. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref><ref> Knudsen, Vibeke, Nacia Galerio de Danio ''et al.'' (en angla). [https://books.google.es/books?hl=es&id=tuRIAQAAIAAJ&dq=Edmund+Burke+goya&focus=searchwithinvolume&q=Burke ''Goya's realism'', pp. 43-4, 51. Statens Museum for Kunst, 2000.] En Google Books. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref><ref> Tomlinson, Janis A.; Francisco Goya; Francisco Calvo Serraller, [[National Gallery of Art]] (en angla). [https://books.google.es/books?id=0Ka_wniYJ5QC&pg=PA238&dq=Edmund+Burke+goya&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwj7pKKS6b_fAhXiUBUIHfIVCKcQ6AEILjAB#v=onepage&q=Edmund%20Burke%20goya&f=false ''Goya: Images of Women'', p. 238. Yale University Press, 2002.] En Google Books. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> Malfacilas determini ĉu tiuj pentraĵoj pri temoj de sorĉistinoj kaj sorĉistoj havas satiran intencon, kiel mokadon de falsaj superstiĉoj, laŭ la linioj de tiuj deklaritaj ĉe la komenco de ''La kapricoj'' kaj la klerisma idearo, aŭ male, respondas al la celo transdoni maltrankviligajn emociojn, produkton de la malbenoj, sorĉoj kaj malgaja kaj terura atmosfero, propraj por pli postaj stadioj. Male al la presaĵoj, ĉi tie ne estas gvidantaj motoj kaj la pentraĵoj konservas interpretan ambiguecon, ne ekskluzivan, aliflanke, al ĉi tiu temo.<ref> Olszewski, Edward J. (en angla). [https://books.google.es/books?id=wGPPe8l-HmwC&pg=PA127&dq=ambiguous+goya&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwiC-9ne8L_fAhWtyYUKHXmcDFcQ6AEINTAB#v=onepage&q=ambiguous%20goya&f=false «Goya's Ambiguous ''Saturn''.» En: Ten-Doesschate Chu, Petra kaj Laurinda S. Dixon (kunordigantoj). ''Twenty-first-century Perspectives on Nineteenth-century Art...'', pp. 127-132. Associated University Presses, 2008.] En Google Books. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> Nek en sia alproksimiĝo al la mondo de [[taŭrobatalado]] Goya havigas sufiĉajn indicojn por elekti kritikan vizion aŭ tiun de la entuziasmulo por la [[taŭrludado]], kio li estis en sia junaĝo,<ref>[http://www.realacademiabellasartessanfernando.com/es/goya/gabinete-goya «Gabinete Goya: Calcografía Nacional: Tauromaquia (1814-1816).»] [[Real Academia de Bellas Artes de San Fernando]]. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> juĝante laŭ liaj propraj epistolaj atestoj. Pli grandaj kontrastoj de lumo kaj ombro montriĝas en serio de pentraĵoj, kiuj rakontas pri nuntempa evento: la tiel nomata "Murdo de Castillo". Francisco del Castillo estis murdita de sia edzino, María Vicenta, kaj ŝia amanto kaj kuzo, Santiago Sanjuán. Ili poste estis arestitaj, juĝitaj en proceso, kiu famiĝis pro la elokventeco de la akuzo de la prokuroro (gvidita de [[Meléndez Valdés]], klerisma poeto el la rondo de Jovellanos kaj amiko de Goya), kaj ekzekutitaj la 23-an de aprilo 1798, en la [[Plaza Mayor (Madrido)|Placo Mayor]] en Madrido.<ref> Arroyo Zapatero, Luis, ''et al.'' (en angla). [https://books.google.es/books?id=DwpBBgAAQBAJ&pg=PA130&dq=goya+%22Crimen+del+Castillo%22&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjKgdfx87_fAhUGx4UKHYtOCwgQ6AEIMDAB#v=onepage&q=goya%20%22Crimen%20del%20Castillo%22&f=false ''Death Penalty: A Cruel and Inhuman Punishment'', p. 130. Ediciones de la Universidad de Castilla La Mancha, 2015.] En Google Books. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> La artisto, laŭ la maniero de la "halelujoj" (kantotaj bildostrioj), kiujn blinduloj kutimis rakonti akompanataj de vinjetoj, rekreas la hommortigon en du pentraĵoj titolitaj ''La Vizito de la Monaĥo'' (aŭ ''La Krimo de Castillo I'') kaj ''Mallibereja Interno'' (''La Krimo de Castillo II''), pentritaj antaŭ 1800. En ĝi aperas la temo de la [[malliberejo]], kiu, kiel tiu de la frenezulejo, estis konstanta motivo en la arto de Goya kaj kiu permesis al li esprimi la plej malpurajn kaj neraciajn aspektojn de la homo, komencante vojon, kiu kulminos per la ''[[Nigraj Pentraĵoj]]''. Ĉirkaŭ 1807 li revenis al ĉi tiu maniero kroniki eventojn en la formo de halelujoj en la rekreado de la rakonto pri ''Fray Pedro de Zaldivia kaj la bandito Maragato'' en ses pentraĵoj aŭ vinjetoj.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=120}}</ref><ref> Vidu tien [[commons:Fray Pedro de Zaldivia y el Bandido Maragato|la ordigitan serion]]. La bandito Maragato, murdodeliktulo tre konata ekde 1800, estis arestita en 1806 fare de franciskano, Pedro de Zaldivia, kio rezultis en ekzekuto kaj dispecigo fare de la tiama justico.</ref> === La freskoj de Sankta Antono de La Florida kaj aliaj religiaj pentraĵoj === [[Dosiero:Francisco de Goya y Lucientes 041.jpg|eta|maldekstre|Vidaĵo al supre de la volbo de la [[Ermitejo Sankta Antono de La Florida]].]] Ĉirkaŭ 1797 Goya laboris pri la murpentraĵoj pri la vivo de Kristo por la Oratorio de la Sankta Kaverno en [[Kadizo]]. En ili li foriris de la kutima ikonografio por prezenti pasaĵojn kiel ''La Multipliko de la Panoj kaj Fiŝoj'' kaj la ''Lasta Vespermanĝo'' el pli homa perspektivo.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=109}}</ref> Alia mendo, ĉi-foje de la [[Katedralo de Toledo]], por kies sakristio li pentris olepentraĵon pri ''[[Aresto de Jesuo]]'' en 1798, estas omaĝo al ''[[La senvestigo de Kristo|La Senvestigo]]'' de [[El Greco]] en sia komponado kaj al la fokusita lumigado de Rembrandt.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=114}}</ref> En tiu sama tre aktiva jaro li pentris la freskojn de la ermitejo de Sankta Antonio de la Florida, menditajn de Karlo la 4-a, la majstroverko de sia murpentrarto, en kiu li povis senti sin subtenata de siaj amikoj [[Jovellanos]], Francisco de Saavedra kaj [[Ceán Bermúdez]] - post la amara sperto de El Pilar - por libere disvolvi sian teknikon kaj ideojn. Perdinte la Reĝan Ordonon enhavantan la komision, konserviĝis raporto pri la elspezoj faritaj pro la materialoj uzitaj en lia pentrado kaj eĉ pro la kosto de luado de kaleŝo por la ĉiutaga vojaĝo de Goya "por la laboro ĉe la kapelo de Sankta Antonio de la Florida, kiun li pentris laŭ Reĝa Ordono de Lia Moŝto en ĉi tiu jaro 1798".<ref>{{Harv|Pita Andrade|2008|p=88}}</ref> El ĝi oni povas dedukti, ke li laboris por la freskoj, kun la helpo de Asensio Juliá, de junio ĝis oktobro 1798.<ref>{{Harv|Pita Andrade|2008|pp=89-92}}</ref> [[Dosiero:Francisco de Goya y Lucientes 040.jpg|eta|250px|dekstre|Detalo de la freskoj de la [[Ermitejo Sankta Antono de La Florida]].]] Multajn novigojn li enkondukis: laŭ temara vidpunkto, sub la ringo de la kupolo li lokis en la volbon de la absido - kun la ''Adorado de la Triunuo'' -, la intradozojn de la arkoj, la [[pendentivo]]jn kaj la [[Luneto (arĥitekturo)|lunetojn]], grandan nombron da infanaj anĝeloj, kun papiliflugiloj, kaj junajn anĝelinojn tirantajn pezajn kurtenojn por ke la miraklo, kiu okazas en la pli bona duono, iĝu videbla.<ref>{{Harv|Pita Andrade|2008|pp=100-101}}</ref> Super la kornico, li plenigis la kupolon per la reprezentado de unu el la mirakloj de [[Antonio de Padovo|Sankta Antonio de Padovo]], kiu ne estas unu el la plej reprezentitaj en la ikonografio de la ''miraklofaranta sanktulo'': nome la resurekto de mortinto por atesti favore al la patro de la sanktulo, maljuste akuzita pri murdo. Ĉeestas la miraklon malantaŭ ringoforma balustrado ne malpli ol kvindek figuroj kun diversaj sintenoj kaj esprimoj, plejparte venantaj el la plej malriĉaj tavoloj de la socio, super kiuj elstaras la franciskana sanktulo, starante sur malgranda tumulo.<ref>{{Harv|Pita Andrade|2008|pp=106-107}}</ref> Tiu superrega rolo, kiun Goya donas al tipaj lokanoj ''majas'' kaj ''chisperos'' kiel atestantoj de la miraklo, rimedo per kiu li povus esti provinta persvadi iun ajn, kiu venus kontempli la artverkon de la miraklo, ankaŭ estis interpretita, kelkfoje negative, kiel ekzemplo de la profana naturo de la komponaĵo.<ref>{{Harv|Pita Andrade|2008|pp=110-111}}</ref> La komponaĵo prezentas [[friso]]n de figuroj enhavitaj de [[Pentrotrompo|pentrotrompa]] latbarilo, kaj la emfazo sur la grupoj kaj iliaj protagonistoj estas atingita per pli altaj areoj, kiel tiu de la sanktulo mem, aŭ la figuro kontraŭ li levanta siajn brakojn al la ĉielo. Ne estas stateco; ĉiuj figuroj interagas dinamike. Fripono sidas sur la latbarilo; la mortotuko ripozas sur ĝi kiel tuko sekiĝanta en la suno. Pejzaĝo de la madridaj montoj, simila al tiu de la ĝanrismo de la kartonoj, formas la fonon de la tuta kupolo.<ref>{{Harv|Pita Andrade|2008|pp=108-109}}</ref> Sed estas en lia tekniko, de firma kaj rapida efektivigo, kun energiaj penikaĵoj kiuj elstarigas la lumojn kaj la brilecon, kaj en la maniero kiel li solvas la volumojn per furiozaj skizitaj tuŝoj kiuj, ĉe la distanco de kiu la spektanto kontemplas ilin, akiras rimarkindan konsistencon, kie oni observas la mirindan majstrecon de Goya kaj faras ĉi tiujn freskojn la "[[Siksta Kapelo|Sikstan Kapelon]] de la 18-a jarcento", kiel [[Severo Ochoa]] priskribis ilin en serio de artikoloj en la gazeto [[ABC (ĵurnalo)|ABC]], samtempe kondamnante la staton de forlaso en kiu ili troviĝis.<ref> Ochoa, Severo (3a de februaro 1988). [https://www.abc.es/archivo/periodicos/abc-sevilla-19880203-3.html «Una vergüenza nacional».] ABC: 3. Konsultita la 26an de julio 2018. </ref> En 1800 li ricevis mendon pentri tri retablaĵojn por la preĝejo de Sankta Fernando en Monte Torrero (Zaragozo), kiuj estis detruitaj en 1808: ''Sankta Izabela de Portugalio zorganta malsanulon'', ''La Apero de Sankta Izidoro al Ferdinando la 3-a la Sanktulo'', kaj ''Sankta Hermenegildo en malliberejo''. Laŭ Jovellanos, ili elstaris pro sia "potenco de klaroskuro, neimitebla beleco de koloro, kaj certa magio de lumo kaj tonoj, kiun ŝajne neniu alia peniko kapablas atingi." La skizoj pluvivas, du en la [[Muzeo Lázaro Galdiano]] kaj unu en la [[Nacia Muzeo de Belartoj (Bonaero)|Muzeo de Belartoj en Bonaero]].<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=116}}</ref> == Komenco de la 19-a jarcento (1800-1807) == === ''[[La familio de Karolo la 4-a]]'' kaj aliaj portretoj === [[Dosiero:La familia de Carlos IV, Francisco de Goya.jpg|eta|maldekstre|280ra|''[[La familio de Karolo la 4-a]]'' (1800). [[Théophile Gautier]] priskribis la figurojn kiel similaj al "la angul-butika bakisto kaj lia edzino post ilia venko en la loterio."]] En 1800, Goya ricevis mendon pentri grandan grupan pentraĵon de la reĝa familio, kiu konkretiĝis en ''[[La familio de Karolo la 4-a]]''. Sekvante la precedencon de ''[[Las Meninas]]'' de [[Velázquez]], li lokigis la reĝan familion en ĉambro de la palaco, kun la pentristo maldekstre pentranta grandan kanvason en ombra spaco. Tamen, la profundo de la spaco en la pentraĵo de Velázquez estas ĉi tie stumpigita de proksima muro, sur kiu oni vidas du grandajn pentraĵojn kun nedifinitaj motivoj. Ĉe Goya, la ludo de perspektivo malaperas, kaj la reĝa familio simple pozas. Oni ne scias, por kiu pentraĵo la artisto laboras, kaj kvankam oni pensis, ke la familio staras antaŭ spegulo, kiun Goya rigardas, ne ekzistas pruvoj por tiu supozo. Tute male, la lumo falas rekte sur la grupon, do devus esti fenestro aŭ malferma spaco antaŭ la pentraĵo, kaj ĉiukaze, la lumo de spegulo malklarigus la bildon. Tio ne estas la kazo, ĉar la [[impresionismo|impresionismaj]] penikaĵoj de Goya aplikas briletojn al la vestaĵoj, kiuj donas perfektan iluzion pri la kvalito de la ŝtofoj de la vestoj kaj la ornamaĵoj kaj juveloj de la reĝa familio. En ĉi tiu verko, li ŝajnas doni protokolan ordon al la lumigado, de la plej potenca fokusita sur la reĝo kaj reĝino en la centra parto, pasante tra la pli malhela de la cetero de la familio ĝis la tuta mallumo, en kiu la artisto pentras sian propran memportreton en la maldekstra angulo.<ref>{{Harv|Navarro|1999|p=123}}</ref> Malproksime de la pli oficialaj reprezentoj — la figuroj portas solenajn vestojn, sed ne portas simbolojn de potenco nek ili aperas, kiel kutime en aliaj reprezentoj, enkadrigitaj de kurtenoj kvazaŭ [[baldakeno]] — prioritato estas donita al montrado de ideo pri edukado bazita sur amo kaj la aktiva partopreno de gepatroj, kio ne ĉiam estis kutima en reĝaj familioj. La infantino María Luisa portas sian filon, Carlos Luis, tre proksime al sia mamo,<ref name=familiaprado/> elvokante [[mamnutrado]]n; [[Karlo Maria Isidro de Burbono]] brakumas sian fraton [[Fernando la 7-a (Hispanio)|Fernando]]<ref name=familiaprado>[https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/la-familia-de-carlos-iv/f47898fc-aa1c-48f6-a779-71759e417e74 Ficha: ''La familia de Carlos IV''.] Muzeo Prado. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> en gesto de tenereco, ene de burĝa etoso. Aŭtune de 1799 li ankaŭ pentris alian serion de portretoj de la reĝoj: ''Karolo la 4-a kiel ĉasisto'', ''Maria Luisa kun mantilo'', ''Karolo la 4-a ĉevalrajde'', ''Maria Luisa ĉevalrajde'', ''Karolo la 4-a en uniformo de kolonelo de la korpogardisto'' kaj ''Maria Luisa en kortega vesto''.<ref>{{Harv|Angelis|1988|pp=114-115}}</ref> [[Dosiero:Francisco de Goya - Godoy como general - Google Art Project.jpg|eta|dekstre|230px|''Portreto de Manuel Godoy'', 1801 ([[Reĝa Akademio de Belaj Artoj de Sankta Fernando|Akademio de Sankta Fernando]], Madrido).]] Li ankaŭ pentris portreton de [[Manuel Godoy]], la plej potenca gravulo en Hispanio malantaŭ la reĝo dum tiuj jaroj. En 1794, kiam li estis Duko de Alcudia, li pentris malgrandan rajdan skizon de li. En 1801, li estis prezentita ĉe la pinto de sia potenco, venkinte en la [[Milito de la Oranĝoj]] — la [[portugala flago]] atestas lian venkon — kaj li estis prezentita dum kampanjo kiel ''[[generalisimo]]'' de la armeo kaj "Princo de Paco", pompaj titoloj donitaj al li kiel rezulto de liaj agoj en la milito kontraŭ Francio.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=54}}</ref> La ''Portreto de Manuel Godoy'' montras akran psikologian karakterizadon. Li estas prezentita kiel aroganta militisto ripozanta de batalo en rilaksita pozicio, ĉirkaŭita de ĉevaloj kaj kun falusa komandbastono inter siaj kruroj. Li ne ŝajnas elradii multan simpation por la rolulo, kaj ĉi tiu interpreto estas pligravigita de la fakto, ke Goya eble estis subtenanto tiutempe de la [[Princo de Asturio]], kiu poste regos kiel [[Ferdinando la 7-a]], kaj kiu tiam estis en konflikto kun la favorato de la reĝo, Godoy. Oni ofte konsideras, ke Goya konscie degradis la reprezentantojn de politika [[konservativismo]], kiujn li portretis, sed kaj Glendinning<ref>{{Harv|Glendinning|1993|pp=44-48}}</ref>​ kaj Bozal<ref>{{Harv|Bozal|2005|pp=107 kaj 148-149, vol. 1}}</ref>​ nuancigas tiun aserton. Sendube liaj plej bonaj klientoj estis favoritaj en liaj pentraĵoj kaj al tio la aragonano ŝuldis multon de sia sukceso kiel portretisto. Li ĉiam sukcesis doti siajn portretantojn per vigla aspekto kaj simileco, kio estis tre estimata en lia tempo, kaj ĝuste en la reĝaj portretoj li estis plej devigita konservi la ĝustan dececon kaj reprezenti siajn protektantojn digne. [[Dosiero:La marquesa de Villafranca pintando a su marido.jpg|eta|maldekstre|170px|''La 12a markizino de Villafranca pentrante sian edzon'' (Muzeo Prado).<ref>[https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/la-xii-marquesa-de-villafranca-pintando-a-su/1fff2174-3bfc-4d3e-b190-ff7cd09187d6?searchMeta=maria%20tomasa%20de%20palafox Ficha: ''La XII marquesa de Villafranca pintando a su marido''.] Muzeo Prado. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref>]] Li ne nur laboris pri aristokratoj kaj altrangaj oficistoj, sed li ankaŭ pritraktis tutan galerion de elstaraj figuroj en financo kaj industrio, kaj ĉefe, liaj portretoj de virinoj estas rimarkindaj.<ref>{{Harv|Seseña|1993|pp=41-54}}</ref> Ili montras decideman personecon kaj estas malproksimaj de la tipa plenkorpa bildo en rokoka pejzaĝo de artefarita beleco. Ekzemploj de tiuj komencantaj burĝaj valoroj estas la ''Portreto de Tomás Pérez de Estala'' (teksa entreprenisto), tiu de Bartolomé Sureda —industriisto dediĉita al ceramikaj fornoj— kaj lia edzino Teresa, tiu de Sabasa García, de María Antonia Gonzaga, vidvina Markizino de Villafranca (ĉ. 1795)<ref>[https://www.museodelprado.es/coleccion/obra-de-arte/maria-antonia-gonzaga-marquesa-viuda-de/5264367e-1c43-4a1e-a519-ce2182968ccb?searchMeta=maria%20antonia%20gonzaga%20caracciolo Ficha: ''María Antonia Gonzaga, marquesa viuda de Villafranca''.] Muzeo Prado. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> aŭ la Markizino de Santa Cruz —novklasika de la jaroj de la stilo [[Empiro]]—, konata pro siaj literaturaj interesoj. [[Dosiero:Doña Isabel Cobos de Porc by Francisco Goya.jpg|eta|dekstre|170px|''Portreto de Isabel Porcel'', [[Nacia Galerio (Londono)|Nacia Galerio de Londono]] (dubinda atribuo).]] En ''La 12-a Markizino de Villafranca pentras sian edzon'' (1804), la ĉefrolulino, María Tomasa Palafox y Portocarrero, kiu la sekvan jaron estis nomita meritoplena akademiano de la Reĝa Akademio de Belartoj de San Fernando,<ref>[http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=250&titulo=Marquesa+de+Villafranca&imagenporpagina=1&from=/goya/obra/catalogo/pagina/1/&titulo=Marquesa%20de%20Villafranca&imagenporpagina=1&x=50&y=8 Ficha: ''María Tomasa Palafox y Portocarrero, marquesa de Villafranca''.] Fundación Goya en Aragón. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> aperas pentrante bildon de sia edzo, kaj la sinteno, per kiu Goya reprezentas ŝin, estas deklaro de principoj favore al la intelekta kaj kreiva kapablo de virinoj. En la ''Portreto de Isabel Porcel'', kio frapas estas la forta, galanta gesto,<ref>Sánchez Quevedo, Isabel [https://books.google.es/books?id=fohBHup-lYoC&pg=PA32&dq=goya+Isabel+de+Porcel&hl=es&sa=X&ved=0ahUKEwjN6K_5oMHfAhUOQBoKHfUkDrcQ6AEIQzAE#v=onepage&q=goya%20Isabel%20de%20Porcel&f=false ''Goya''. p. 32. Ediciones AKAL, 1996.] En Google Books. Konsultita la 28an de decembro 2018.</ref> en "neformala" sinteno,<ref>[http://www.fundaciongoyaenaragon.es/goya/obra/catalogo/?ficha=257&titulo=Porcel&imagenporpagina=1&from=/goya/obra/catalogo/pagina/1/&titulo=Porcel&imagenporpagina=1&x=48&y=9 Ficha: ''Isabel Lobo de Porcel''.] Fundación Goya en Aragón. Konsultita la 28an de decembro 2018.</ref> kiu ĝis tiam ne aperis en ĝenrisma pentraĵo de virinaj portretoj, escepte, eble, de tiu de la Dukino de Alba. Sed en ĉi tiu ekzemplo, la damo ne apartenas al la Granduloj de Hispanio, nek eĉ al la nobelaro. La dinamismo, malgraŭ la malfacileco kiun ĝi implicas en duonmetra portreto, estas plene atingita danke al la turniĝo de la trunko kaj ŝultroj, la vizaĝo orientita en la kontraŭa direkto al la korpo, la rigardo direktita al la flanko de la pentraĵo kaj la pozicio de la brakoj, firmaj kaj kun la pojnoj. Li portretis ankaŭ [[arkitekto]]jn —li jam faris portreton en 1786 de [[Ventura Rodríguez]]—, kiel [[Isidro González Velázquez]] (1801) kaj ĉefe elstaras tiu de [[Juan de Villanueva]] (1800-1805), en kiu Goya montras en la gesto verecon de realisma precizeco.<ref>{{Harv|Angelis|1988|pp=116-118}}</ref> El stilo malfrubaroka li evoluis al pli forta realismo kaj klasikismo rigoro influita de la ŝanĝoj en Francio fare de [[Jacques-Louis David]]. Tiu novklasikismo videblas speciale en la portretoj de ''Bartolomé Sureda'' kaj ''Isabel de Porcel''.<ref>{{Harv|Bozal|1989|p=112}}</ref> En 1805 lia filo Javier edziĝis al Gumersinda de Goicoechea;<ref>{{Harv|Camón Aznar|Morales y Marín|Valdivieso González|2003|p=306}}</ref> kaj ŝajne dum la nupto Goya konis Leocadia Zorrilla —foje nomita Leocadia Weiss kiel edzino—, parenca de la ĵusedzino, kiu poste iĝos lia guberniestrino; oni spekulis, ke ŝi iĝis ankaŭ lia amatino, sed prie ne estas pruvoj.<ref>{{Harv|Mena Marqués|Maffeis|2005|p=55}}</ref> En 1806 naskiĝis lia unua nepo, Mariano.<ref>{{Harv|Camón Aznar|Morales y Marín|Valdivieso González|2003|p=306}}</ref> == La milito (1808-1814) == Francio invadis Hispanion en [[1808]], okazo sekvita de la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] de 1808 ĝis [[1814]]. La rilato inter Goya kaj la kortego de la "entrudiĝinto-reĝo", [[Joseph Bonaparte|Jozefo la 1-a]], nome frato de [[Napoleono Bonaparte]], ne estas konata; li pentris por francaj patronoj kaj simpatiantoj, sed konservis neŭtralecon dum la batalado. Post la restarigo de la hispana reĝo, nome [[Ferdinando la 7-a]], en 1814, Goya neis iun ajn implikon kun la francoj. Kiam lia edzino Josefa mortis en 1812, li estis mense kaj emocie prilaboranta la militon per pentrado de ''La atako de [[mamlukoj]]'' kaj ''La Tria de Majo 1808'', kaj preparado de la serio de presaĵoj poste konata kiel ''La Katastrofoj de Milito''.<ref name="Posada Kubissa, 1995"/> Ferdinando la 7-a revenis al Hispanio en 1814, sed rilatoj kun Goya ne estis amikaj. Goya pentris portretojn de la Reĝo por vario da organizaĵoj, sed ne por la reĝo mem. [[Dosiero:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 33 - Que hai que hacer mas?.jpg|eta|maldekstre|250px|''[[Los desastres de la guerra]]'', nº 33,<br />«Kion oni faru plu?».]] Post la [[Insurekcio de la 2-a de majo]], komenciĝis la tiel nomata [[Milito de Hispana Sendependiĝo]] kontraŭ la invadaj trupoj de la franca imperiestro [[Napoleono Bonaparte]]. La eksplodo de la milito trovis Goya-n laborantan pri ''Rajdanta Portreto de Ferdinando la 7-a'', kiu estis mendita de la Akademio de San Fernando.<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=58}}</ref> En oktobro, li vojaĝis al Zaragozo laŭ peto de [[José de Palafox]], vojaĝo dum kiu li atestis plurajn militagojn, kiuj inspiris liajn pentraĵojn ''Desastres de la guerra'' (Katastrofoj de Milito).''{{Harv|Bozal|1989|pp=112-113}}'' Goya, kortega pentristo, neniam perdis sian postenon, sed li tamen havis problemojn pri siaj rilatoj kun la [[Franciĝinto|franc-influita]] klerisma movado. Lia politika sinteno ne estas klara ĉar ne estas sufiĉa pruvaro. Li ŝajne ne publikigis isajn ideojn, sed multaj el liaj amikoj subtenis [[Joseph Bonaparte|Jozefon la 1-an Bonaparte]], kiu estis instalita sur la hispanan tronon fare de sia frato Napoleono. Vere post la reveno de Ferdinando la 7-a, li daŭre pentris multajn reĝajn portretojn. Tiukadre, la 11-an de marto 1811, li ricevis la medalon Reĝan Ordenon de Hispanio el Jozefo Bonaparte.<ref>{{Harv|Camón Aznar|Morales y Marín|Valdivieso González|2003|p=311}}</ref> [[Dosiero:José de Palafox por Goya (Prado).jpg|eta|dekstre|220px|''La generalo José de Palafox, ĉevalrajde'' (Muzeo Prado).]] Oni scias malmulte pri la persona vivo de Goya dum tiuj jaroj: la 20an de junio 1812 mortis lia edzino, Josefa Bayeu.<ref>{{Harv|''Enciclopedia del Arte Garzanti''|1991|p=412}}</ref> Tiam oni faris inventarion de havaĵoj por dispartigi ilin kun sia filo Javier: mebloj, hejmaĵoj kaj kelkaj juveloj, sed ankaŭ pentraĵoj, desegmoj kaj gravuraĵoj de Goya mem; fakte estas registroj de du pentraĵoj de [[Giambattista Tiepolo|Tiepolo]] kaj kelkaj gravuraĵoj de [[Philips Wouwerman]], [[Rembrandt]], Gabriel Perelle kaj [[Giovanni Battista Piranesi|Piranesi]], inter aliaj. Javier ricevis domon ĉe la strato Valverde de Madrido.<ref>{{Harv|Angelis|1988|p=85}}</ref> Oni konjektis pri supozebla amafera rilato inter Goya kaj lia mastrumistino Leocadia Zorrilla (patrino de [[Rosario Weiss Zorrilla|Rosario Weiss]], kiun Goya helpis en ŝia artista kariero), sed ĉi tio estas nur unu el la multaj romantikaj legendoj kreitaj dum la 19-a jarcento kaj ripetitaj poste. José Manuel Cruz Valdovinos<ref>«La partición de bienes entre Francisco y Javier Goya a la muerte de Josefa Bayeu y otras cuestiones», ''Goya Nuevas Visiones. Homenaje a Enrique Lafuente Ferrari'', Madrid, 1987, pp. 133-153</ref> atentigas, ke ne ekzistas pruvoj, ke ĉi tiuj rilatoj estis amaferaj, kaj ke la amo de Goya por Rosarito Weiss estas tute komprenebla konsiderante nur ŝian statuson kiel lia baptofilino.<ref>Isidoro Weiss rekonis sian patrecon de Rosario la 2an de oktobro 1814 kaj, se tiu ne estus la patro biologie, post la disiĝo el sia edzino li ne estus akceptinta tiun rekonon (''apud'' Bozal, 2005, vol. 2, pp. 156-160). [[José Camón Aznar]] ([http://books.google.es/books?id=gnFHAQAAIAAJ&q=%22Fran.+de+Goya%22+%22javier+generosamente%22&dq=%22Fran.+de+Goya%22+%22javier+generosamente%22&hl=es&sa=X&ei=jlB3T-TECKm00QXO5PnIDQ&ved=0CDQQ6AEwAA ''Francisco de Goya'', Zaragoza, Caja de Ahorros de Zaragoza, Aragón y Rioja, 1980, p. 226]) asertas, ke post la divido de la heredaĵo, la filo de Goya, Javier, donis al Leocadia kaj ŝia filino, kiuj restis en malstabila stato, la meblojn, vestaĵojn kaj monon. Ankaŭ en la [[vojaĝdokumento]] tra Bajono de Leocadia kaj ŝiaj du infanoj, Guillermo kaj Rosario, ŝi asertis iri al Bordozo por reiĝi kun "sia edzo", aŭ per la registro ellaborita de la hispana konsulo post la morto de Goya, kie deklaras, ke "ili vivis kune", vidu la artikolon de Manuel Núñez de Arenas en la [http://www.persee.fr/web/revues/home/prescript/article/hispa_0007-4640_1950_num_52_3_3230?_Prescripts_Search_tabs1=standard& ''Bulletin Hispanique'' 52, 1950, pp. 229-273, spec. 257.]</ref> La alia fidinda informo transdonita pri Goya estas lia vojaĝo al Zaragozo en oktobro 1808, post la unua sieĝo de Zaragozo, laŭ peto de [[José Palafox y Melci]], generalo de la armita soldataro, kiu rezistis la francan sieĝon. La malvenko de la hispanaj trupoj ĉe la [[Batalo de Tudela]] fine de novembro 1808 igis Goya-n marŝi al [[Fuendetodos]] kaj poste al Renales (Gvadalaĥaro), por pasigi la finon de tiu jaro kaj la unuajn monatojn de 1809 en [[Piedrahíta]] (Avilo). Estis tie — aŭ proksime — kie li verŝajne pentris la portreton de [[Juan Martín, el Empecinado]], kiu tiam estis en [[Alcántara]] (Cáceres). En majo de tiu jaro, Goya revenis al Madrido, sekvante dekreton de Joseph Bonaparte kiu instigis kortegajn oficistojn reveni al siaj postenoj aŭ perdi ilin. [[José Camón Aznar]] atentigas, ke la arkitekturo kaj pejzaĝoj de kelkaj el la gravuraĵoj en ''La Katastrofoj de la Milito'' rilatas al eventoj, kiujn li atestis en Zaragozo kaj aliaj regionoj de Aragono dum tiu vojaĝo.<ref>[[José Camón Aznar|Camón Aznar, José]]. [http://www.asociacionlossitios.com/grabadosgoya.htm «Los Sitios de Zaragoza en los grabados de Goya»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928073459/http://www.asociacionlossitios.com/grabadosgoya.htm |date=2007-09-28 }} {{Wayback|url=http://www.asociacionlossitios.com/grabadosgoya.htm |date=20070928073459 }}, ''Heraldo de Aragón'', 11a de oktobro 1953, citita de Juan Domínguez Lasierra en ''Heraldo Domingo'' la 17an de aŭgusto 2003. Konsultita la 24an de decembro 2007.</ref> La situacio de Goya post la Absolutisma Restaŭrado estis komplike malfacila. Li estis pentrinta portretojn de francaj revoluciaj generaloj kaj politikistoj, kaj ankaŭ de la reĝo Jozefo la 1-a. Kvankam li povis aserti, ke Bonaparte ordonis al ĉiuj reĝaj oficistoj meti sin je lia dispono, ekde 1814, por gajni la favoron de la reĝimo de Ferdinando, li pentris pentraĵojn, kiujn oni devas konsideri patriotaj, kiel ekzemple la jam menciita ''Portreto de Generalo Palafox Ĉevalrajde'' (1814, Muzeo Prado), kies skizojn li eble entreprenis dum la jam menciita vojaĝo, kiu kondukis lin al la aragona ĉefurbo, aŭ la portretojn de Ferdinando la 7-a mem. Kvankam ĉi tiu periodo ne estis tiel fekunda kiel tiu de la lasta jardeko de la 18-a jarcento, lia verkaro tamen abundas kaj en pentraĵoj kaj en desegnaĵoj kaj en presaĵoj, kies centra serio dum tiuj jaroj estis ''La Katastrofoj de la Milito'', kvankam ĝi estos publikigitaj multe pli poste. Liaj plej ambiciaj verkoj pri la eventoj, kiuj ekigis la militon, ankaŭ datiĝas de 1814: nome ''[[La atako de mamlukoj|La dua]]'' kaj ''[[La tria de majo en Madrido|La tria de majo de 1808]]'' (aŭ ''[[La atako de mamlukoj]]'' kaj ''[[La mortpafoj de la tria de majo]]'', kiel alternativaj nomoj). Coya portretis militistojn kaj francajn (''Portreto de la generalo Nicolas Philippe Guye'', 1810, [[Richmond (Virginio)|Richmond]], [[Virginia Muzeo de Belartoj]])<ref>[https://web.archive.org/web/20100115161336/http://www.vmfa.museum/collections/71_26.html ŝlipo de la ''Retrato del general Nicolas Philippe Guye'' en la Virginia Museum of Fine Arts (VMFA).]</ref> kaj anglajn (''Busto de [[Arthur Wellesley]], 1a duko de Wellington'', [[Nacia Galerio (Londono)]]) kaj hispanajn, kiel tiu de la Empecinado, tre dignigita kaj vestita kiel kvaleria kapitano,<ref>{{Harv|Angelis|1988|pp=124-130}}</ref> aŭ la du portretoj de la generalo [[Antonio Ricardos|Ricardos]].<ref>Gaviña, S.[https://www.abc.es/cultura/arte/20130517/abci-goya-acdemia-fernando-201305171721.html «''Retrato del general Ricardos'' de Goya se instala temporalmente en la Academia de San Fernando».] ''ABC''. Konsultita la 27an de decembro 2018.</ref> ===''Los desastres de la guerra'' === {{Ĉefartikolo|Los desastres de la guerra}} ''Los desastres de la guerra'' (La militkatastrofoj) estas serio de 82 [[gravuraĵo]]j faritaj inter 1810 kaj 1815, kiuj prezentas ĉiuspecajn malbonaĵojn ligitajn al la [[Milito de Hispana Sendependiĝo]].<ref>{{Harv|Chilvers|2007|p=424}}</ref> La serio kutime dividiĝas en du partojn baze sur la plena titolo, kiun, laŭ [[Ceán Bermúdez]], Goya donis al la aro: ''Fatales consequencias de la sangrienta guerra en España con Buonaparte y otros caprichos enfáticos'' (Mortigaj sekvoj de la sanga milito en Hispanio kun Buonaparte kaj aliaj emfazaj kapricoj). Tiel, la unuaj gravuraĵoj aludas al la milito kaj la efikoj de malsatego en Madrido, dum la "emfazaj kapricoj" - kiuj komenciĝus per gravuraĵo n-ro 65 aŭ 66 - havus pli politikan signifon, kritikante absolutismon kaj la Eklezion.<ref>{{Harv|Bozal|1989|p=114}}</ref> [[Dosiero:Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 30 - Estragos de la guerra.jpg|eta|maldekstre|220px|''Detruoj de milito''.]] Inter oktobro 1808 kaj 1810, Goya desegnis preparajn skizojn — konservitajn en la Prado-Muzeo — kaj, surbaze de ĉi tiuj kaj ne enkondukinte iujn ajn signifajn modifojn, li komencis gravuri la platojn inter 1810 — la jaro en kiu li aperas sur pluraj el ili — kaj 1815. Dum la vivo de la artisto, nur du kompletaj aroj de la gravuraĵoj estis presitaj, unu el ili donacita al lia amiko kaj artkritikisto [[Ceán Bermúdez]], sed ili restis neeldonitaj. La unua eldono alvenis en 1863, eldonita laŭ iniciato de la Reĝa Akademio de Belartoj de San Fernando. La uzata tekniko estas [[akvaforto]], kun iom da sekpinto kaj lavakvo. Goya malofte uzas akvotinton, kiu estis la tekniko plej ofte uzata en la ''Kapriĉoj'', probable ankaŭ pro la limigitaj materialaj rimedoj de la artisto por la tuta serio de la ''Katastrofoj'', efektivigita dum milita tempo. Goya ne havis platojn en bona stato, do li devis disigi kelkajn jam uzitajn en antaŭaj serioj por reuzi ilin.<ref>{{Harv|Bozal|1989|p=114}}</ref> La serio komenciĝas per ''Tristes presentimientos de lo que ha de acontecer'' ("Malĝojaj antaŭdiroj pri tio, kio okazos"), kiu montras genuiĝantan figuron kun malfermitaj brakoj, rememorigaj pri lia "Kristo en la Ĝardeno de Olivoj". Sekvas ĉiuspecaj perfortaj agoj, antaŭ ol transiri al scenoj de malsatego en Madrido en gravuraĵo 48. Goya ne evitas patoson aŭ kruelecon; lia rigardo estas la malo de la heroa milito prezentita de francaj artistoj, kiuj prezentis la napoleonajn kampanjojn - kiel ekzemple [[Antoine-Jean Gros]] - kaj li reproduktas ĉiuspecajn ekzekutojn (pafado, palisumado, kvaronigado, strangolado, pendumado, batado) en ilia tuta krudeco kaj detalo, sen ia spuro de homa digno.<ref>{{Harv|Bozal|1989|pp=114-116}}</ref> Ekzemplo de la kompona kaj formala aŭdaco, kiun Goya atingis en siaj gravuraĵoj, povas esti la gravuraĵo n-ro 30, titolita "Ruinoj de Milito", kiu estis konsiderata kiel precedenco al la ''[[Gerniko (pentraĵo)|Gerniko]]'' de [[Picasso]] pro sia kompona kaoso, la mutilado de la korpoj, la fragmentiĝo de objektoj kaj havaĵoj situantaj ie ajn en la gravuraĵo, la detranĉita mano de unu el la kadavroj, la diserigado de iliaj korpoj kaj la figuro de la mortinta infano kun renversita kapo, rememoriga pri tiu, kiun tenas lia patrino maldekstre de la ĉefa verko de la malaga artisto Picasso. La bildo reflektas la bombadon de la urba civila loĝantaro, eble ene de iliaj hejmoj, kaj plej verŝajne rilatas al la obusoj per kiuj la franca artilerio subfosis la hispanan reziston en la sieĝoj de Zaragozo.<ref>José Camón Aznar, [http://www.asociacionlossitios.com/grabadosgoya.htm «Los Sitios de Zaragoza en los grabados de Goya»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070928073459/http://www.asociacionlossitios.com/grabadosgoya.htm |date=2007-09-28 }}, ''Heraldo de Aragón'', 11a de oktobro 1953,<br /> en Juan Domínguez Lasierra en ''Heraldo Domingo'', 17a de aŭgusto 2003. Konsultita la 15an de aŭgusto 2007.</ref> === ''La dua'' kaj ''La tria de majo 1808 en Madrido'' === Post la milito, en 1814 Goya komencis fari du grandajn historiajn pentraĵojn, kiuj reprezentas lian interpreton de la okazaĵoj okazintaj la 2-an kaj 3-an de majo 1808 en Madrido. Lia intenco estas priskribita en la letero adresita al la registaro — prezidata de Kardinalo Luis de Borbón kiel regento —<ref>{{Harv|Ribot Martín|2014|p=70}}</ref>, en kiu li deklaras sian intencon {{Citaĵo|... eternigi per peniko la plej rimarkindajn kaj heroajn agojn aŭ scenojn de nia glora ribelo kontraŭ la tirano de Eŭropo.<ref>''apud'' Glendinning (1993), p. 107.</ref>}} La grandformataj verkoj ''[[La atako de mamlukoj|La dua de majo 1808 en Madrido]]'' (aŭ ''La atako de mamlukoj '')<ref>Ŝlipo de [https://www.goyaenelprado.es/obras/ficha/goya/el-2-de-mayo-de-1808-en-madrid-o-la-lucha-con-los-mamelucos/?tx_gbgonline_pi1%5Bgocollectionids%5D=43&tx_gbgonline_pi1%5Bgosort%5D=b ''El 2 de mayo de 1808 en Madrid'' aŭ ''La lucha con los mamelucos''.] Muzeo Prado. Konsultita la 29an de aŭgusto 2017.</ref> kaj ''[[La tria de majo en Madrido]]'' (aŭ ''La mortpafado'')<ref>Ŝlipo de [https://www.goyaenelprado.es/obras/ficha/goya/el-3-de-mayo-de-1808-en-madrid-o-los-fusilamientos/?tx_gbgonline_pi1%5Bgocollectionids%5D=43&tx_gbgonline_pi1%5Bgosort%5D=b ''El 3 de mayo de 1808 en Madrid'' aŭ ''Los fusilamientos''.] Museo del Prado. Konsultita la 29an de aŭgusto 2017.</ref> tamen establas signifajn diferencojn kompare kun tio, kio estis kutima en la grandaj pentraĵoj de ĉi tiu ĝenro. En ili, li rezignas la ideon, ke la ĉefrolulo estas heroo: ekzemple, por la ribelo de Madrido, li povis elekti prezenti la militistojn [[Daoíz kaj Velarde]] kiel gvidantojn, paralele kun la pentraĵoj en novklasikisma stilo de la franco [[Jacques-Louis David|David]], kiuj gloris Napoleonon, kaj kies prototipo estis la pentraĵo ''Bonaparte franchissant le Grand-Saint-Bernard'' (Napoleono transiranta la Alpojn, 1801). Ĉe Goya, la ĉefrolulo estas la anonima kolektivo de homoj, kiuj atingis la ekstremon de la plej brutala perforto. En ĉi tiu senco, li ankaŭ distingas sin de nuntempaj gravuraĵoj ilustrantaj la [[Insurekcio de la 2-a de majo|ribelon de la Dua de Majo]], el kiuj la plej konataj estis tiuj de Tomás López Enguídanos, publikigitaj en 1813, reproduktitaj en novaj eldonoj de José Ribelles kaj Alejandro Blanco jaron poste. Sed ekzistis aliaj de Zacarías González Velázquez aŭ Juan Carrafa, inter aliaj. Ĉi tiuj reproduktaĵoj, popularigitaj kiel ''halelujoj'', transiris en la kolektivan imagaron kiam Goya alfrontis ĉi tiujn scenojn, kaj faris tion originale. [[Dosiero:Carga de los mamelucos restaurado.jpg|eta|280px|''[[La atako de mamlukoj|La dua de majo 1808 en Madrido]]'', 1814 (Muzeo Prado).]] Tiel, en ''La dua de majo 1808 en Madrido'', Goya malfortigas la referencojn al tempo kaj loko — en la gravuraĵoj, la dezajno de la konstruaĵoj de [[Puerta del Sol]], la loko de la konflikto, estas plene rekonebla — kaj reduktas la lokon al neklaraj urbaj arkitekturaj referencoj. Tio atingas universalecon kaj enfokusigas atenton al la perforto de la ĉeftemo: sanga, senforma homamaso, sen distingi inter tendaroj aŭ doni gravecon al la fina rezulto. Aliflanke, la skalo de la figuroj pligrandiĝas rilate al la gravuraĵoj, kun la sama celo fokusiĝi sur la temo de la sensenceco de perforto kaj redukti la distancon de la spektanto, kiu estas implikita en la okazaĵo preskaŭ kiel preterpasanto surprizita de la eksplodo de la batalo. [[Dosiero:El_Tres_de_Mayo,_by_Francisco_de_Goya,_from_Prado_in_Google_Earth.jpg|eta|maldekstre|280px|''[[La tria de majo en Madrido]]'', 1814 (Muzeo Prado).]] La komponaĵo estas definitiva ekzemplo de tio, kio nomiĝis organika komponaĵo, karakteriza por Romantikismo, en kiu la fortolinioj estas determinitaj de la movado de la figuroj kaj la bezonoj de la motivo, anstataŭ de geometria formo trudita apriore per preskriboj. En ĉi tiu kazo, la movado iras de maldekstre dekstren; homoj kaj ĉevaloj estas fortranĉitaj de la randoj de la kadro, kvazaŭ ĝi estus fotografia momentfoto. Kaj la kromatismo kaj la dinamiko kaj la komponado estas precedenco de karakterizaj verkoj de franca romantika pentrarto, unu el kies plej bonaj ekzemploj, kun estetika paralelo al la ''Dua de Majo'' de Goya, estas ''[[La morto de Sardanapalo]]'' de [[Eugène Delacroix|Delacroix]]. En ''La Tria de Majo 1808 en Madrido'', oni ofte atentigis pri la kontrasto inter la grupo de arestitoj baldaŭ ekzekutitaj, personigitaj kaj lumigitaj de la granda lanterno, kun elstara protagonisto kiu levas la brakojn kruce kaj estas vestita en radianta blanko kaj flavo, ikonografie rememoriga pri Kristo — stigmoj videblas sur liaj manoj — kaj la anonima ekzekutplotono, transformita en senhomigitan ekzekutistan militmaŝinon kie individuoj ne ekzistas. La nokto, la senlakita dramo, la realo de la masakro, troviĝas je grandioza skalo. Krome, la mallongigita mortinto en la malfono, eĥante la krucitajn brakojn de la protagonisto, desegnas komponan linion, kiu ligas la eksteron de la pentraĵo kun la spektanto, kiu denove sentas sin implikita en la sceno. La malluma nokto, heredita de la estetiko de "tio sublima kaj terura", donas malgajan tonon al la evento, en kiu ne estas herooj, nur viktimoj: kelkaj de subpremado kaj aliaj de la soldatara roto. La elekto de la nokto estas klare simbola faktoro, ĉar ĝi rilatas al la morto, fakto akcentita de la Kristosimila aspekto de la figuro kun levitaj brakoj.<ref>{{Harv|Eco|Calabrese|1987|p=136}}</ref> En La Ekzekutoj, ne estas distanciĝo, ne estas emfazo pri la valoro de honoro, nek ĝi estas enkadrigita en historia interpreto, kiu distancigas la spektanton de tio, kion ili vidas: la brutala maljusteco de la morto de iuj viroj fare de aliaj. Ĝi estas unu el la plej valoraj kaj influaj pentraĵoj en la tuta verkaro de Goya kaj reflektas, kiel neniu alia, la modernan perspektivon pri kompreno de la implicoj de iu ajn armita konflikto. En ''La mortpafado'' ne estas distanciĝo, ne estas emfazo pri la valoro de honoro, nek ĝi estas enkadrigita en historia interpreto, kiu distancigas la spektanton de tio, kion ili vidas: la brutala maljusteco de la morto de iuj viroj fare de aliaj. Ĝi estas unu el la plej valoraj kaj influaj pentraĵoj en la tuta verkaro de Goya kaj reflektas, kiel neniu alia, la modernan perspektivon pri kompreno de la implicoj de iu ajn armita konflikto. ==Fina etapo== {{Ĉefartikolo|Nigraj Pentraĵoj}} [[Dosiero:Josefa Bayeu Francisco De Goya y Lucientes.jpg|maldekstre|eta|''Josefa Bayeu (aŭ Leocadia Weiss)'', pentraĵo de 1805.]] Leocadia Weiss Zorrilla (kiu naskiĝis 1790), nome la domservistino de la artisto, pli juna per 35 jaroj, kaj malproksima parenco, loĝis kun Goya kaj prizorgis lin post la morto de Bayeu. Ŝi restis kun li en lia vilao "Quinta del Sordo" ĝis 1824, kun sia filino Rosario.<ref>Manuel Núñez de Arenas [https://www.persee.fr/doc/hispa_0007-4640_1950_num_52_3_3230?_Prescripts_Search_tabs1=standard& Manojo de noticias. La suerte de Goya en Francia] en ''Bulletin Hispanique'' 52, 1950, pp. 229-273, espec. 257.</ref> Leocadia aspektis verŝajne tre simile al la unua edzino de Goya, Josefa Bayeu, jel la mezuro ke unu el liaj pli famaj portretoj portas la singardan titolon de ''Josefa Bayeu (aŭ Leocadia Weiss)''. La verkoj de Goya de 1814 ĝis 1819 estas plejparte komisiitaj portretoj. En 1819, pro volo sin izoladi, li aĉetis kamparan domon proksime de la rivero [[Manzanaro]] ekster Madrido.<ref>''El País, diario republicano'', Madrido, 4a de julio de 1909, jaro XIII, núm. 7.998. Artikolo "La Quinta de Goya": «... alzábase hasta hace pocos días...»</ref> Ĝi estis konata kiel la "Quinta del Sordo" (proksimume, "Domo de la Surdulo") sed la titolo devenis de ĝia antaŭa posedanto kaj ne de Goya mem. Tie li kreis la tielnomatajn "nigrajn pentraĵojn" kun intensaj, plagantaj temoj, kiuj rilatas al la timo de la artisto pri freneziĝo, kaj lia kredaro pri la homaro. Pluraj el tiuj, inkluzive de ''Saturno formanĝas sian filon'', estis pentritaj rekte sur la muroj de liaj loĝoĉambroj.<ref>Bozal, 1994, pp. 57-58.</ref><ref>Gaspar Gómez, 1969, pp. 240-241.</ref><ref>Camón Aznar, 1951, p. 54 (citita de Gaspar Gómez.</ref> Goya perdis fidon je (aŭ iĝis minacata de) la kontraŭliberala politiko kaj socia sinteno de la restaŭrita [[hispana monarkio]], kaj li eliris el Hispanio en majo 1824. Li heredigis la "Quinta del Sordo" al sia nepo Mariano kaj veturis al [[Bordozo]],<ref>Enciclopedia del Arte Garzanti, p. 412.</ref> kaj poste [[Parizo|Parizen]].<ref>Diccionario Larousse de la Pintura, p. 835.</ref> Li revenis al Hispanio en 1826, sed ree vojaĝis al Bordozo, kie li mortis pro [[apopleksio]] en la 16a de aprilo [[1828]],<ref>Oni citas foje erare la morton por la tago 15a de aprilo, sendube ĉar tio okazis je la 2a nokte de la tago 16a, sed la dokumentoj de la civila registro de Bordozo ne permesas dubon. Ili estas menciataj, por ekzemplo, de J. Fauqué kaj R. Villanueva Echeverría, ''Goya y Burdeos (1824-1828)'', Zaragoza, Oroel, 1982, pp. 206 kaj 210.</ref> je la aĝo de 82 jaroj. Li estis de katolika kredo, kaj estis entombigita en Bordozo, sed en 1919 liaj restaĵoj estis transdonitaj al la Reĝa Kapelo de Sankta Antonio de La Florido en Madrido. Al Leocadia estis lasita nenio de la [[testamento]] de Goya; verŝajne li neniam volis pensi pri sia morto, do neniam reviziis la dokumenton. Ŝi skribis al kelkaj amikoj de Goya por plendi pri sia ekskludo, sed multaj el ŝiaj amikoj estis ankaŭ amikoj de Goya, kaj en tiu tempo ili estis maljunuloj aŭ mortintoj, aŭ mortis antaŭ ol ili povis respondi. Malriĉega, ŝi transloĝiĝis en luatan loĝejon kaj fordonis sian kopion de la ''Caprichos'' senpage. [[Dosiero:Francisco_de_Goya_y_Lucientes_-_Witches%27_Sabbath_(The_Great_He-Goat).jpg|eta|500ra|''El Aquelarre''.]] == Pentraĵoj == * ''[[Sagrada Familia con San Joaquín y Santa Ana ante el Eterno en gloria]]'' * [[La familio de Karlo la 4-a]] * [[La atako de mamlukoj]] * [[La tria de majo de 1808 en Madrido|La tria de majo]] * ''[[La maja desnuda]]'' * ''[[La maja vestida]]'' * [[La uvorikolto]] * [[La Sabatorgio]] * [[Portreto de Juan Agustín Ceán Bermúdez]] * ''[[Los desastres de la guerra]]'' * ''[[Los caprichos]]'' * ''[[Don Manuel Osorio Manrique de Zúñiga, infano]]'' === Gravuraĵoj === * ''[[La revoj de la racio kreas monstrojn]]'' * Serio ''La tauromaquia'', en kiu kelkaj pri la morto de toreisto [[Pepe-Hillo]] == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150"> Goya - Die Weinlese - 1786.jpeg|''[[La uvorikolto]]'' de Goya. Goya Maja ubrana2.jpg|[[La maja vestida]]<br />''Vestita Maja'' Goya Maja naga2.jpg|[[La maja desnuda]]<br />''Nuda Maja'' Goya selfportrait.jpg|Memportreto El paseo de Andalucía.jpg|''La promenejo de Andaluzio'' aŭ ''La maja y los embozados'', pentraĵo de Goya en 1777, ene de la ĝenrisma serio de la [[kartono]]j por murtapetoj.<ref>Arnáiz, José Manuel (1987). Francisco de Goya, cartones y tapices. Madrid: Espasa Calpe. ISBN 84-239-5284-3.</ref> WLA metmuseum Manuel Osorio Manrique de Zuniga by Francisco Goya.jpg|''[[Don Manuel Osorio Manrique de Zúñiga, infano|Don Manuel Osorio de Zuniga]]'', 1788 ([[Metropola Muzeo de Arto]]) La pradera de San Isidro de Goya.jpg|''La pradera de San Isidro'' (La herbejo de S.I.), 1788 (Muzeo Prado); utilis en la kovrilpaĝo de la kongreslibro de la [[SAT-kongreso]] okazinta en Madrido en [[86-a SAT-Kongreso 2013|2013]] (vidu en la koncerna artikolo, kie la suba bildo estis cenzurita de la vikipediistaj funkciuloj Goya9.jpg|Goya titoligis ''Por haber nacido en otra parte'' (Ĉar oni naskis aliloke) unu el siaj desegnoj pri viktimoj de la [[Inkvizicio]] (1808-1814). Evidente, la [[novkristano]]j estis naskiĝintaj en Hispanio, same kiel iliaj prauloj dum generacioj; sed la ideologio tiam dominanta identigis ilin kun etna-religia karaktero ekster tio hispana Prado - Los Desastres de la Guerra - No. 30 - Estragos de la guerra.jpg|''[[Los desastres de la guerra]]'', n.º 30: «Estragos de la guerra» (Militkatastrofoj). La bildo estis rigardita kiel antaŭaĵo de la [[Gerniko (pentraĵo)|Gerniko]] pro la komponarta kaoso, la mutilado de la korpoj, la fragmentado de objektoj en ajna loko de la bildo, la fortranĉita mano de unu de la kadavroj, la dismembrigo de la korpoj kaj la figuro de la mortinta infano kun renversita kapo, kiu similas al tiu kiu aperas subtenita de sia patrino maldekstre de la majstroverko de [[Pablo Picasso]]. Francisco_de_Goya,_Saturno_devorando_a_su_hijo_(1819-1823).jpg|''Saturno devorando a su hijo'' (Saturno vorante sian filon) Duelo a garrotazos, por Goya.jpg|''Duelo a garrotazos'' Disparates 13.jpg|eta|400ra|''Disparate'' n.º 13: «Modo de volar» (Flugmaniero) </gallery> == En arto kaj kulturo == [[Dosiero:"Retrat de l'escriptor Antonio Buero Vallejo (1916-2000).png|eta|dekstre|210ra|[[Antonio Buero Vallejo]] elektis Goya inter liaj progresemaj roluloj kiuj luktas kontraŭ hispana stagna socipolitika medio, kiel la Markizo Esquilache, [[Diego de Velázquez]] kaj [[Mariano José de Larra]].]] * La hispana komponisto [[Enrique Granados]] komponis du verkojn kun la sama titolo ''Goyescas'' (gojeskaĵoj aŭ gojaĵoj) nome [[opero]] kaj [[suito]] por [[piano]], kiu fakte inspiris la samtitolan operon. La pianociklo ''Goyescas'', al kiu Granados estis inspirita per la bildoj de la pentristo Francisco de Goya kaj kiun li dediĉis al sia edzino, priskribas la popolan vivon de la epoko de Goya. La ''Goyescas'' apartenas al la plej virtuozaj pianokomponaĵoj de Granados. Lia plej fama peco estas ''Quejas o la Maja y el Ruiseñor'' (eo: Plendokantoj aŭ la belulino kaj la najtingalo), el kiu devenas la melodio de la modkanto ''Bésame Mucho'' (Kisu min multe), poste farita de Consuelo Velázquez.<ref>J. Douglas Riva: ''The "Goyescas" for piano by Enrique Granados - a critical edition''. Ann Arbor, Míchigan. U.M.I., Dissertation Information Service, 1988. 368 p.</ref><ref>Kurt Neufert: ''Goyescas von Granados und La vida breve von de Falla in Nancy'', Orchester, Das 34:943-4 Sep 1986</ref> * ''El sueño de la razón'' (Racirevo) estas teatraĵo (1970) de [[Antonio Buero Vallejo]], kie agado okazas en [[Madrido]] dum 1823, dum terurigo okazigata de la reĝo [[Ferdinando la 7-a]] pro sia luktado kontraŭ la liberaluloj. La ĉefrolulo estas Francisco de Goya. Per surdeco de tiu personulo -denove fizika difekto en roluloj de Buero-, la verkisto simboligas la malkapablon de kelkiuj aŭskulti la sencon de la realo.<ref>[http://hemeroteca.abc.es/nav/Navigate.exe/hemeroteca/madrid/abc/1970/02/08/063.html Kritiko de la premiero en ''ABC'' de 8a de februaro 1970]</ref> === En kinarto === * ''Goyescas'' estas hispana [[muzika filmo]] reĝisorita de Benito Perojo en 1942 kaj protagonistigita de Imperio Argentina, Rafael Rivelles kaj Armando Calvo. La filmo estas adaptaĵo de la opero ''Goyescas'' de Enrique Granados, kiu siavice inspiriĝis en la kartonoj por tapetoj de Francisco Goya.<ref>Bentley, Bernard. A Companion to Spanish Cinema. Boydell & Brewer 2008. p. 106.</ref> * ''The Naked Maja'' ([[La maja desnuda]]) estas usona filmo de 1958 reĝisorita de Henry Koster kun scenaro de Norman Corwin kaj Giorgio Prosperi pri rakonto de Oscar Saul kaj Talbot Jennings kun muziko de Angelo Lavagnino kaj fotarto de Giuseppe Rotunno, en kiu ĉefrolulis [[Ava Gardner]] kaj [[Anthony Franciosa]]. En ĝi kamparano Francisco de Goya iĝas fama pentristo danke al la influo de la Dukino de Alba.<ref>[https://www.filmaffinity.com/es/film263379.html en filmaffinity] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref> * ''Goya - oder Der arge Weg der Erkenntnis'' (Goya. La malfacila vojo al la sciaro) estas germana filmo de 1971 [[Internacia kunproduktoraĵo|kunproduktorita]] de [[Orienta Germanio]], [[Sovetunio]], [[Bulgario]] kaj [[Jugoslavio]], reĝisorita de Konrad Wolf kun scenaro de Konrad Wolf kaj Angel Vagenshtain laŭ romano de [[Lion Feuchtwanger]] en kiu ĉefrolulas la litova aktoro Donatas Banionis. En tiu filmo, kiel pentristo en la kortego, Goya jam estis atinginta riĉon kaj famon; li respektas kaj la reĝon kaj la eklezion, sed ankaŭ amas la popolon, kio iĝas kontraŭdiro en lia persona kaj arta evoluo.<ref>[https://www.filmaffinity.com/es/film703965.html en filmaffinity] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref> [[Dosiero:Paco Rabal. pirog..JPG|eta|dekstre|210ra|[[Francisco Rabal]] ĉefrolulis kiel Goya kaj en 1971 kaj en 1999 (aspekto en la bildo). Hazardoj de la vivo deziris, ke li mortis subite en 2001 survoje en Bordozo, do same kiel Goya.]] * ''Goya, historia de una soledad'' (Goya, historio de soleco) estas hispana [[filmo]] de 1971 reĝisorita de Nino Quevedo, en kiu ĉefrolulis [[Francisco Rabal]]. En ĝi oni montras kaj lian amaferon kun la dukino de Alba ĝis lia karierfino en sia ekzilo en Francio.<ref>[https://www.filmaffinity.com/es/film694053.html en filmaffinity] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref> * ''[[Goya en Burdeos]]'' (Goya en Bordozo) estas hispana [[filmo]] de 1999 reĝisorita kaj scenarigita de [[Carlos Saura]], en kiu same ĉefrolulis [[Francisco Rabal]] kaj rolulis ankaŭ [[José Coronado]], [[Maribel Verdú]], [[Emilio Gutiérrez Caba]], [[Josep Maria Pou]] kaj [[Carlos Hipólito]] inter aliaj. Estante 82-jaraĝa, ekzilita en Burdozo kun Leocadia Zorrilla de Weiss, la lasta el liaj amantinoj, la pentristo Francisco de Goya rekonstruas por sia filino Rosario la okazaĵojn de sia vivo.<ref>[https://www.filmaffinity.com/es/film815018.html en filmaffinity] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref> * ''Volavérunt'' estas hispana [[filmo]] de 1999 reĝisorita de [[Bigas Luna]], adaptaĵo de la samnoma romano de Antonio Larreta, ricevinto de la Premio Planeta en 1980. La filmo estis prezentita ene de la oficiala sekcio de la [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] 1999. Tie [[Aitana Sánchez-Gijón]] ricevis la premion de la Arĝenta Konko al la plej bonkvalita aktorino pro tiu filmo. Aliaj geaktoroj estis [[Penélope Cruz]] kiel Pepita Tudó, [[Jordi Mollà]] kiel [[Manuel Godoy]], [[Jorge Perugorría]] kiel Francisco de Goya kaj [[Stefania Sandrelli]] kiel la reĝino [[Maria Luiza de Parmo]]. En julio 1802, la Dukino de Alba, la plej riĉa kaj libermora virino siatempe, havigas feston kiel inaŭguro de sia nova palaco. Ĉeestas la Ĉefministro Manuel Godoy, la pentristo Goya kaj Pepita Tudó, amantino de Godoy kaj modelo de Goya de lia plej fama pentraĵo nome ''La maja desnuda''; la venontan matenon, la Dukino de Alba aperas mortinta sialite en misteraj cirkonstancoj; ŝi estis 40-jaraĝa.<ref>[https://www.allmovie.com/movie/v181226 en allmovie] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref> * ''[[Los fantasmas de Goya|Goya's Ghosts]]'' aŭ ''Los fantasmas de Goya'' (La fantomoj de Goya) estas hispan-usona [[filmo]] de 2006 reĝisorita de [[Milos Forman]] kun scenaro de Milos Forman kaj [[Jean-Claude Carrière]], en kiu ĉefrolulis [[Javier Bardem]], [[Natalie Portman]], [[Stellan Skarsgard]], [[Randy Quaid]], [[Blanca Portillo]], [[Michael Lonsdale]], [[Carlos Bardem]], [[Unax Ugalde]], [[Simón Andreu]] kaj [[José Luis Gómez]]. Goya (Stellan Skarsgard), kortega pentristo Karolo la 4-a, estas enkotigita en granda skandalo kiam lia adoleska modelino (Natalie Portman) estas akuzata je herezo fare de grava membro de la [[Inkvizicio]] (Javier Bardem).<ref>[https://www.filmaffinity.com/es/film140027.html en filmaffinity] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref> * ''[[La hora de los valientes]]'' (La horo de la kuraĝuloj) estas hispana [[filmo]] de 1998 reĝisorita de [[Antonio Mercero]] kun scenaro de Antonio Mercero kaj Horacio Valcárcel, en kiu ĉefrolulis [[Gabino Diego]] kaj [[Leonor Watling]]. La agado ne okazas en epoko de Goya nek li mem aperas en la filmo. La agado fakte okazas dum la [[Hispana Enlanda Milito]] (1936-1939) kaj la bazo de la intrigo estas la forporto de la pentraĵoj de la Muzeo Prado kiam la bombardado minacas detruon de la muzeo. Kiam la aŭtoritatoj ordonas tion, Manuel, gvidisto en la muzeo, trovas forgesitan malgrandan memportreton de Goya. Li estas anarkiisto kaj entuziasmulo de la verkoj de Goya, tiel li konservas la pentraĵon por redono al la aŭtoritatoj post malsukceso redoni ĝin pro la militaferoj. Krome li plue klarigas pri la plej famaj pentraĵoj antaŭ la malplenaj muroj de la muzepalaco. Lia plej favorita verko estas [[La tria de majo de 1808 en Madrido|La tria de majo]]. Kiam finfine la insurekcia armeo de [[Francisco Franco]] venkas en la milito kaj eniras en Madrido, falangistoj persekutas lin kiel kulpulo de la "rabado" de la pentraĵo, li fuĝas al la muzeo, fakte antaŭ la muro kie mankas la bildo de la mortpafado fare de la francoj, levas siajn brakojn kaj la falangistoj mortpafas lin, ripetante la bildon.<ref>[https://www.filmaffinity.com/es/film885507.html en filmaffinity] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref> * ''[[El asesino de los caprichos]]'' (La murdisto de la kapricoj) estas hispana trilera filmo de 2019 reĝisorita de Gerardo Herrero, ĉefrolulita de [[Maribel Verdú]] kaj Aura Garrido. La murdisto artiste muntis murdoscenejon kiu kopias detale unu el la bildoj de la fama serio ''[[Los caprichos]]'' de Francisco de Goya. == Kuriozaĵoj == [[Dosiero:Habit de lumières goyesque.jpg|eta|dekstre|250ra|Taŭrludisto ''goyesco''.]] * La adjekto ''goyesco/goyesca'' en la [[hispana lingvo]] utilas por aludi al la tiparo, vestaro kaj kutimaro montrita en la geografia, historia kaj sociologia scenejo de la popolo de Madrido, kiel ĝi aperas en la kartonoj por tapetoj kaj verkoj de la unua etapo de lia verkaro. Tiu scenejo estis uzita por nuntempa rekonstruo de festoj, vestoj, popolkutimoj ktp.<ref name="en Diccionario de la RAE">[https://dle.rae.es/goyesco?m=form en Diccionario de la RAE]</ref> * Inter tiuj menciindas partikulara aludo al la ''goyesca'' [[taŭrludado]], tie kiel oni okazigas speciale en [[Arundo]] el la jaro 1954 ĝis nuntempe, disvastigite en aliaj lokoj de Hispanio. Ĉefa specialaĵo estas ke ĉiuj ludantoj en la afero vestas sin kiel estas montrita en la pentraĵoj de Goya, do supozeble kiel tio okazis en la komenco de la 19a jarcento.<ref name="en Diccionario de la RAE"/> * La nomo de la [[Goja-premio]] devenas de la pentristo Francisco de Goya, kaj la premio estas bronza pezega statueto kun la formo de lia kapo. Populare la premio estas nomata "cabezón" (kapego) kaj tio rilatas al la venonta afero.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://jlfernandezescultor.com/english/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-11-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140117043642/http://jlfernandezescultor.com/english/ |arkivdato=2014-01-17 }}</ref> * ''Oscuro y Lucientes'' estas belega dokumenta filmo (2018) de Samuel Alarcón kiu esploras en la figuro, la medio kaj la verko de la aragona pentristo en la klopodo klarigi kio okazis al la malaperinta [[kapo]] de lia kadavro. La pentristo mortinta dum sia franca ekzilo estis entombigita en la tombejo de [[Bordozo]]. Neniu el Hispanio, nek iu samfamiliano, reklamis sian korpon. Post jardekoj da forgeso, la hispana tiea konsulo, nome Joaquín Pereyra, trafis hazarde kun la tombo de la artisto jam iom ruinigita. Post demarŝoj, la diplomato sukcesis akiri permeson por eltombigi la kadavron kaj translokigi ĝin honore al Hispanio. Kiam oni faris la unuan taskon, okazis surprizo: la kapo de Goya estis malaperinta. Nur post longaj prokrastoj, finfine la kadavro estis transportita kaj reentombigita en Madrido... senkape. La unuaj esploroj estas ĉu kuracisto antaŭ la entombigo (do la nokton de la morto) jam detranĉis la kapon por postaj esploroj aŭ aliaj agoj; sed finfine tio estas malakceptita de la filmo: ne estis restaĵoj de tio kaj la kadavro estis entombigita kun [[ĉapo]], do estis enterigita ankaŭ kun kapo: ne havas sencon kun ĉapo kaj sen kapo. La venonta fadeno estas pentraĵo de Dionisio Fierros kiu portas indikon ‘Cráneo de Goya pintado por Fierros’ (Kranio de Goya pentrita de Fierros). Tiu estis protektito de la Markizo de San Adrián, amiko de Goya en Bordozo; eble ambaŭ, aŭ unu el ili, faris aŭ ordonis la senkapigon en la tomba [[kripto]]. Fierros havis la kranion kaj pentris ĝin meze de la 19a jarcento, sed tiam ne oni sciis ankoraŭ ke mankas la kapo en la tombo. La sekva ero de la ĉeno estas Dionisio Gamallo, nepo de Fierros, kiu en gazetartikolo publikigita jam en [[1943]] pridemandis sin: “¿Robó mi abuelo la calavera de Goya?” (Ĉu mia avo rabis la kranion de Goya?). El tio sekvis esploroj en la familio de Gamallo: ŝajne iu el lia familio portis la kranion kiel helpilo en studoj de medicino en la [[Universitato de Salamanko]] kaj tie oni perdas la spuron. Sed la afero ne finis: aliaj akcidentoj okazis al la kapo de Goya en statuoj, kiel ekzemple perdita [[kuglo]] dum la enlanda milito, kablo kiu senkapigis ktp. Aliflanke lia amikino kaj protektantino, nome la dukino de Alba, ŝajne suferis tranĉon de la piedoj por enmeti ŝian kadavron en ĉerko, kaj tio memorigas, ke en [[hispana lingvo]] estas popolesprimo "sin pies ni cabeza" (sen piedoj kaj sen kapo) en la senco ke io havas nenian racian klarigon.<ref>Kiko Vega, [https://www.espinof.com/criticas/atlantida-film-fest-2019-oscuro-lucientes-extraordinario-documental-desaparicion-cabeza-goya Atlántida Film Fest 2019: 'Oscuro y Lucientes': extraordinario documental sobre la desaparición de la cabeza de Goya] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref><ref>Javier López Iglesias, [https://www.hoyesarte.com/cine/documental-cine/donde-esta-la-cabeza-de-goya_258648/ ¿Dónde está la cabeza de Goya?] Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref><ref>BEGOÑA PIÑA, [https://www.publico.es/culturas/macabro-misterio-goya-decapitado.html El macabro misterio de Goya decapitado] MADRID 17/11/2018 Alirita la 17an de aprilo 2020.</ref><ref>Nur kelkaj jaroj antaŭe sekvis similan sorton la kranio de la muzikisto [[Joseph Haydn]], kun simila esplorado sed kun pli [[Joseph Haydn#Morto kaj entombigo|pozitiva rezulto]].</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * [[Agostinho da Silva]]: ''Vivo kaj arto de Goya.'' El la portugala tradukis Vergilio Mendes. Porto: [[Portugala Eldona Rondo]], 1947. 20 paĝoj. (''Enkonduko en la kulturon'' 1.) === Alilingve === * Angelis, Rita de (1988). ''La obra pictórica de Goya''. Barcelona: Planeta. ISBN 84-320-2867-3. * Arnáiz, José Manuel (1987). ''Francisco de Goya, cartones y tapices''. Madrid: Espasa Calpe. ISBN 84-239-5284-3. * Bozal, Valeriano (2005). ''Francisco Goya, vida y obra''. 2 vol (Aficiones, 5-6). Madrid: Tf Editores. ISBN 978-84-96209-39-8. * Camón Aznar, José; Morales y Marín, José Luis; Valdivieso González, Enrique (2003). Summa Artis XXVII. Arte español del siglo XVIII. Madrid: Espasa Calpe. ISBN 84-239-5227-4. * Chilvers, Ian (2007). ''Diccionario de arte''. Madrid: Alianza Editorial. p.&nbsp;422-425. ISBN 978-84-206-6170-4. * Díez, José Luis (2010). ''«El entorno de Goya». El arte del siglo de las luces''. Barcelona-Madrid: Galaxia Gutenberg-Fundación de Amigos del Museo del Prado. ISBN 978-84-8109-885-3. * Eco, Umberto; Calabrese, Omar (1987). ''El tiempo en la pintura''. Madrid: Mondadori. ISBN 84-397-1143-3. * ''Enciclopedia del Arte Garzanti''. Madrid: Ediciones B. 1991. ISBN 84-406-2261-9. * Gallego, Antonio (1979). ''Historia del grabado en España''. Madrid: Cátedra. ISBN 84-376-0209-2. * Glendinning, Nigel (2004). [https://web.archive.org/web/20200602081004/https://sites.google.com/site/franciscodegoyaelcoloso/d---glendinning-coloso-2004 «"El Coloso" de Goya y la poesía patriótica de su tiempo».] ''Dieciocho: Hispanic enlightment'' (University of Virginia) 27 (1): 47-58. ISSN 0163-0415. Arkivita el originalo la 2an de junio 2020. Konsultita la 23an de marto 2018. * —— (1993). «Francisco de Goya». El arte y sus creadores, 30. ''Cuadernos de Historia'' 16 (Madrid). * ——— (1982). ''Goya y sus críticos''. Madrid: Taurus. ISBN 978-84-306-1217-8. * Gómez de la Serna, Gaspar (1969). ''Goya y su España''. Madrid: Alianza Editorial. ISBN 9788420611853. * Guijarro-Castro, C. (2012). https://nah.sen.es/vmfiles/abstract/NAHV1N1201312_20ES.pdf[ «La influencia de la enfermedad neurológica de Goya en su cambio de estilo pictórico».] ''Neurosciences and History''. Konsultita la 4an de julio 2024. * Hagen, Rose-Marie; Hagen, Rainer (2003). ''Francisco de Goya''. Kolonjo: Taschen. ISBN 978-3-8228-2296-8. * Hughes, Robert (2004). Galaxia Gutenberg, ed. Goya. Goya (1a eldono). Barcelona: Círculo de Lectores. ISBN 978-84-81093254. * Mena Marqués, Manuela B.; Maffeis, Rodolfo (2005). Goya. Unidad Editorial S.A. ISBN 84-89780-55-2. * Mena Marqués, Manuela B.; José Manuel Matilla (2018). [https://tiendaprado.com/es/libros/5043-francisco-de-goya-1746-1828-vol2-9788415469759.html#:~:text=Francisco%20de%20Goya.-,Cat%C3%A1logo%20razonado%20(vol.,VV.&text=Fundaci%C3%B3n%20Marcelino%20Bot%C3%ADn%2C%202019.&text=La%20excelente%20relaci%C3%B3n%20entre%20la,de%20San%20Petersburgo%2C%20entre%20otros. Francisco de Goya. Catálogo razonado (vol. II: 1771-1792).]{{404|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Madrid: Museo del Prado / Fundación Botín. ISBN 978-8415469759. * Mena Marqués, Manuela B.; José Manuel Matilla (2019). [https://dialnet.unirioja.es/servlet/libro?codigo=784114 Goya dibujos: "Solo la voluntad me sobra".] Madrid: Museo del Prado. ISBN 978-84-8480-539-7. * Moffitt, John (1999). ''Las artes en España''. Barcelona: Destino. ISBN 84-233-3061-3. * Morales y Marín, José Luis (1994). [https://archive.org/details/goyacatalogodela0000mora ''Goya. Catálogo de la pintura''.] Zaragoza: Real Academia de Nobles y Bellas Letras de San Luis. ISBN 84-600-9073-6. * Navarro, Mariano (1999). ''La luz y las sombras en la pintura española''. Madrid: Espasa. ISBN 84-239-8599-7. * Novotny, Fritz (1981). ''Pintura y escultura en Europa 1780/1880''. Madrid: Cátedra. ISBN 84-376-0166-5. * [https://ucm.academia.edu/MiguelOrozco Orozco, Miguel]. ''[https://www.academia.edu/45606833/Goyas_frescoes_in_San_Antonio_de_la_Florida_and_Jos%C3%A9_Mar%C3%ADa_Galv%C3%A1ns_etchings_after_them Goya's frescoes in San Antonio de la Florida and José María Galván's etchings after them]''. Academia.edu. San Francisco, California 2021 * Pita Andrade, José Manuel kaj aliaj (2000). ''Corpus velazqueño. Tomo II''. Madrid: Ministerio de Educación, Cultura y Deporte. Dirección General de Bellas Artes. ISBN 84-369-3346-X. * Posada Kubissa, Teresa (1995). [http://www.cervantesvirtual.com/obra-visor/jacques-callot-en-la-pintura-de-goya-0/html/01227312-82b2-11df-acc7-002185ce6064_2.html «Jacques Callot en la pintura de Goya».] Boletín de la Real Academia de Bellas Artes de San Fernando. Madrid: Fundación Biblioteca Virtual Miguel de Cervantes. pp.&nbsp;401–18. * Ribot Martín, Domènec (2014). ''Goya''. Madrid: Susaeta. ISBN 978-84-677-4076-9. * Seseña, Natacha (2004). «XI». ''Goya y las mujeres''. Madrid: Taurus. pp. 41-54. ISBN 843060507X. * Tomlinson, Janis A. (2008). [https://www.museodelprado.es/aprende/enciclopedia/voz/cartones-para-tapices-goya/3057199f-4c46-491b-b0fe-c854679685c7 «Cartones para tapices».] ''Enciclopedia en línea'', Museo del Prado. Madrid. Konsultita la 23an de marto 2018. * Urrea, Jesús (1994). «El Aníbal de Goya reencontrado». En Museo del Prado, eld. ''El "Cuaderno italiano" –1770-1786– Los orígenes del arte de Goya''. Madrid. ISBN 84-604-9247-8. * Wilson Bareau, Juliet; Manuela B. Mena Marqués (1995). ''El capricho y la invención: cuadros de gabinete, bocetos y miniaturas''. Madrid: Museo Nacional del Prado. ISBN 84-87317-24-3. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.museegoya.fr/en/le-musee/le-musee-d-art-hispanique Castres, a museum of Spanish art] * [https://www.nationalgallery.org.uk/artists/francisco-de-goya Francisco de Goya {{!}} National Gallery, London] == Tradukfonto == {{Trad|es|Francisco de Goya|125372111}} {{Bibliotekoj}} {{Leginda|2023|6|22}} {{ADLM|2024|04}} {{Havenda artikolo}} {{Vivtempo|Goya, Francisco de}} [[Kategorio:Francisco Goya| ]] [[Kategorio:Hispanaj pentristoj]] [[Kategorio:Inkvizicio]] 391wj8gt419sry8zzdauas0x0u0wd4s 0 36809 9490642 9217082 2026-10-09T05:26:15Z Sj1mor 12103 9490642 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Ladislav Boháč |dosiero = Ladislav Bohac.jpg |grandeco de dosiero = 260px |priskribo de dosiero = Ladislav Boháč |naskonomo = |loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg|20px]] [[Uherský Brod]], [[Moravio]], [[Aŭstrio-Hungario]] |loko de morto = {{Flago|Ĉeĥoslovakio}} [[Prago]], [[Ĉeĥoslovakio]] |kromnomo = |aktivaj jaroj = |geedzo = |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = ''Jan Rokycana''<br />''Jan Roháč el Dubé''<br />''[[Jakoubek ze Stříbra]]'' |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Ladislav BOHÁČ''' (naskiĝis la {{daton|14|aprilo|1907}}; mortis la {{daton|4|julio|1978}}) estis [[Ĉeĥio|ĉeĥa]] [[aktoro]]. Li studis aktorecon en [[konservatorio]]. La [[teatro]] estis lia vivo, li dediĉis sin al ĝi seninterrompe ĝis sia morto. Li trairis tra ĉiuj fakoj, ekde roloj de amantoj tra karakteraj staturoj ĝis staturoj kun aroganteco rigardantaj ĉiuflanken ĉirkaŭ si. Li brile taŭgis por [[filmo]] dank‘ al sia agrabla aspekto kaj la voĉo. Lia unua pli granda filma figuro estis kamparana junulo, kaj kamparanajn karakterulojn, junulojn de duraj karakteroj kaj sincera sento li kreadis poste iom post iom antaŭ filma kamerao ĝis fino de la 40-a jaroj de la [[20-a jarcento]]. El ĉiuj estas karakteriza lia rolo de filo, filo de [[obstino|obstina]] kamparano, kiu prefere forlasos bienon, antaŭ ol li rezignus pri sia amantino en filmigita transskribo de romano de [[Jan Drda]] ''Urbeto sur polmo.'' Lia kunulino en tiu ĉi filmo estis [[Marie Glázrová]]. Li prezentis kun ŝi je kelke da jaroj antaŭe en ekrano aktorkoncerton en dramo ''Gardisto n-ro 47'', kie li rolis perfidan kaj sensentan foiriston, kiu, forloginte edzinon de maljuna gardisto, pro malfeliĉa hazardo mem estos fininta tragike. Sed filmistoj elektis lin en la 30-aj kaj la 40-aj jaroj de la lasta jarcento precipe en rolojn de inteligentaj junaj viroj. Sed Boháč ne estis kreanta tiujn ĉi unuavide simplajn rolojn skeme, sed li estis donanta al ili emociecon kaj verecon. Filma kritiko riproĉis lin pro certa deklamo de lia proklamo, sed ĝi ne estis rajta (ĝi igis sin influi de liaj roloj en teatroj), ĉar Boháč estis siatempe male unu el malmultaj vere naturaj aktoroj. Filmoj, en kiuj li kreis verajn kaj home sincerajn figurojn, estis ekz. ''La lernejo, bazo de la vivo'', legiana filmo ''Zborov'' ka. Intertempe li kreis deŝirantan fuguron de senĉese ebria kaj senkaraktera metalurgisto en filmo ''Sireno''. Lia kunulino ĉi tie estis [[Marie Vášová]], kun kiu li poste ankoraŭ renkontiĝis en filmo ''Kariero''. Post la [[dua mondmilito]] malfermiĝis lia galerio de grandstaturaj historiaj staturoj, ekz. rolo de '''Jan Rokycana''' en la unua kolora ĉeĥa filmo ''Jan Roháč el Dubé'' kaj '''[[Jakoubek ze Stříbra]]''' en filmoj ''[[Husmovado en filmoj|Jan Hus]]'' kaj ''[[Husmovado en filmoj|Jan Žižka]]''. Pli malfrue, bedaŭrinde, li kreadis en ĉeĥa filmo nur apudajn staturojn de direktoroj, partiaj funkcionuloj, homoj malgajhumoraj kaj arogantaj. Eble dank‘ al ili juna publiko akiris en la sesdekaj jaroj imagon, ke temas pri aktoro de maljuna tipo, skema kaj monotona. Sed kian surprizon li preparis al siaj spektantoj, sed ne en filmo, sed sur scenejo – ne nur ke li estis arta estro de tiam avangarda '''Teatro Malantaŭ pordego''', sed li kreis ĉi tie neordinarajn staturojn en teatraĵoj ''Ŝnuro kun unu finaĵo'' laŭ Nestroy kaj en Verda papago verkita de Schnitzler. Li verkis pri sia laboro kaj kreado libron Mil kaj unu vivo, kiu aperis nur post lia morto en la jaro [[1981]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Zdenka Sulanová]] ==Eksteraj ligiloj== {{commonscat linio}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{Vivtempo|Bohac, Ladislav}} [[Kategorio:Unuarespublikaj aktoroj de Ĉeĥoslovakio]] [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 14-an de aprilo]] [[Kategorio:Mortintoj la 4-an de julio]] ofg7tnt297kcfx3xbtt5t77c8p77xno 0 41958 9490349 9462198 2026-10-08T12:23:53Z Aidas 3488 9490349 wikitext text/x-wiki '''EO''' estas: * '''eo''': lingva kodo de [[Esperanto]] laŭ la normo [[ISO 639]]; ** lige al tio, ankaŭ kodo de la [[Vikipedio en Esperanto]]; * '''Eo''': [[Esperantidoj|esperantido]], proponita de [[Petro Stojan]] en [[1926]] sub pseŭdonimo Ribauld, kun tre mallongaj radikoj. * ''[[Entrepreneurs' Organization]]'' * [[Forvia]], listigita ĉe la borso ''[[Euronext]]'' en Parizo sub la simbolo EO. * [[rivero Eo]] en [[Hispanio]] {{Apartigilo}} {{2LK}} {{Projektoj}} 8f2tayja6ae0hmstara6h2sferdqm01 0 46473 9490494 9375733 2026-10-08T17:58:44Z Sj1mor 12103 9490494 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} Sir '''Humphry DAVY''' {{prononco|hámfri déjvi}} (naskiĝis la {{daton|17|decembro|1778}} en [[Penzance]] ([[Anglio]]), mortis la {{daton|29|majo|1829}} en [[Ĝenevo]]) estis angla [[ĥemiisto]]. Ekde [[1802]] li estis profesoro pri ĥemio en [[Londono]]. Inter [[1820]] kaj [[1827]] li prezidis la [[Reĝa Societo|Reĝan Societon]].[[Dosiero:Humphry Davy by Turner crop.jpg|eta|Humphry Davy]]Post kiam [[Alessandro Volta]] en [[1800]] konstruis la unuajn elektrajn [[pilo]]jn, Davy estis inter la unuaj, kiuj uzis [[elektro]]n por ĥemiaj analizoj. Per tio li malkovris la [[ĥemia elemento|elementojn]] [[natrio]], [[kalio]], [[bario]], [[stroncio]], [[kalcio]] kaj [[magnezio]]. Li ankaŭ demonstris la elementecon de [[kloro]] kaj la fakton, ke [[klorata acido]] ne enhavas oksigenon. Tio malpruvis teorion de [[Antoine Lavoisier]], laŭ kiu oksigeno estas nepra parto de [[acido]]j. Li inventis la Davy-lampon, sekuran lampon por [[minejo]]j, kiu indikas la ĉeeston de minejaj gasoj, sed ne eksplodigas ilin. En mem-eksperimento li demonstris la [[anestezo|anestezan]] efikon de [[ridgaso]]. Liaj laboroj estis bazo por la evoluigo de ĥemia [[fotografio]]. En la fino de la 18a al komenco de la 19a jarcentoj, Sir Humphry Davy plenumis multajn eksperimentojn pri [[kuproŝelo]] por konstati la variajn dikecojn de [[kupro]] submergita strande kaj poste mezuris kiom multe la marakvo estis degradinta ĉiun. Lamenoj el diferencaj metaloj restis en la marakvo dum kvar monatoj kaj poste estis ekzamenitaj. Ankaŭ du havenaj [[ŝipo]]j estis uzataj en tiu testado, unu kun zinka kaj alia kun fera zonoj. Kaj la zinka kaj la fera kovriĝis per [[karbonato]] kiu permesis ke algoj, plantoj kaj insektoj atakis la [[metalo]]n. La ĉefa celo de tiuj eksperimentoj estis determini kiel malpliigi korodon al neprotektita kuprolamenado. Neprotektita kupro, kia tiu kiu ne estis kovrita per alia metalo kia fero, rapide iĝis el ruĝeca koloro al verdeca koloro de [[korodo]].<ref name=Davy24>{{Citaĵo el gazeto|url=http://rstl.royalsocietypublishing.org/content/114/242.full.pdf+html|titolo=Additional Experiments and Observations on the Application of Electrical Combinations to the Preservation of the Copper Sheathing of Ships, and to Other Purposes|aŭtoro=Davy, Humphry|jaro=1824|gazeto=Phil. Trans. R. Soc. Lond.|volumo=114|numero=0|COI=10.1098/rstl.1824.0015|Aranĝo=PDF|paĝoj=242–6}}</ref> Kiam alia metalo estis miksita en kupraj proporcioj el 1/40 al 1/150, ne estis videbla signo de korodo kaj minimuma pezoperdo.<ref name=Davy24/> Kiam la proporcio ŝanĝis el 1/200 al 1/400, estis grava korodo kaj pezoperdo. Davy konkludis, ke [[forĝita fero]], kiu estis la plej malmultekosta fabrikebla, estis la plej bona por protektado de la kupro ĉar maleebla [[fero]] kaj [[zinko]] eluziĝis pli rapide. Li havis la kutimon gustumi aŭ flarumi nekonatajn ĥemiajn substancojn. Tio malutilis lian sanon, tiel ke li mortis nur 51-jara. Lia asistanto [[Michael Faraday]] daŭrigis lian laboron kaj iĝis eĉ pli fama ol Davy, kiu laŭdire nomis lin "sia plej granda malkovro". == Bildgalerio == <gallery> Dosiero:Humphry Davy by Turner crop.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Humphry DAVY en lia junaĝo. --> Dosiero:SS-davy.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|250|Humphry DAVY --> Dosiero:Humphry Davy by James Lonsdale.jpg|<!-- thumb|maldekstra|180px|Sinjoro Humphry DAVY. --> </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} {{Ĥemiistoj}} == Aliaj projektoj == {{Commons|Humphry Davy}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Davy, Humphry}} [[Kategorio:Anglaj kemiistoj]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] 31d99p9gaum4vl0ktbcatkxcl8ty3ek 0 48763 9490485 8860917 2026-10-08T17:54:03Z Sj1mor 12103 9490485 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Ivrea | blazono = [[Dosiero:Ivrea stemma.png|100px]] <!-- male al multaj aliaj el la komunejo forprenitaj blazonobildoj pri italiaj komunumoj, tiu ĉi vere ekzistas --> | dosiero = [[Dosiero:Ivrea-piazza Ferruccio Nazionale1.jpg|300px]]<br />Placo ''Ferruccio Nazionale'' | regiono = {{Italio PMN}} | provinco = {{Italio TO}} | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 28 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 7 | longitudo_minutoj = 53 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 35 | koord_Y_en_mapo = 57 | alto = 253 | areo = 30 | kvanto_de_loĝantoj = {{nombro|{{WikidataLoĝantaro}}}} ({{WikidataLoĝantaroDato}}) | denso_de_loĝantoj = {{nombro|{{#expr: {{loĝantaro|{{WikidataLoĝantaro}}}} / 30 round 0}} }} | subdividaĵoj = Torre Balfredo | najbaraj_komunumoj = [[Chiaverano]], [[Montalto Dora]], [[Burolo]], [[Bollengo]], [[Cascinette d'Ivrea]], [[Fiorano Canavese]], [[Banchette]], [[Salerano Canavese]], [[Pavone Canavese]], [[Albiano d'Ivrea]], [[Romano Canavese]], [[Strambino]] kaj [[Vestignè]] | poŝtkodo = 10015 | telefona_kodo = 0125 | ISTAT_kodo = 001125 | imposta_kodo = E379 | nomo_de_loĝantoj = ''eporediesi'' | patrono = [[Sankta Savino]] | festo = [[7-a de julio]] | retpaĝo = {{Oficiala retejo}} | mapo = PMN-Mappa.png | mapamplekso = 300 }} '''Ivrea''' ({{koordinatoj|45_28_00_N_07_53_00_E|45° 28‘ N; 7° 53‘ E}}) estas malgranda [[urbo]], kun loĝantaro de proksimume 24 000 homoj (fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en ĝi vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}), situante en la regiono [[Piemonto]] en nordokcidenta [[Italio]]. == Historio == [[Dosiero:Ivrea veduta dora.jpg|eta|maldekstra|300px|La rivero Dora Balteo en Ivrea]] [[Dosiero:Map of comune of Ivrea (metropolitan city of Turin, region Piedmont, Italy).svg|eta|300px|Situo en la provinco Torino]] Dum la [[20-a jarcento]] ĉefe ĝi famiĝis pro la sidejo de la firmao [[Olivetti]], iam konata fabrikisto de [[tajpilo]]j, [[kalkulilo]]j kaj poste [[komputilo]]j. La kompanio estas ekde aŭgusto 2003 parto de la [[TIM Group]] (telefona kompanio). La urbo estiĝis en la jaro [[1-a jarcento a.K.|100 a.K.]], kiel kavalaria stacio de la armeo de la [[Romia imperio]], por gardi la tradiciajn invadajn vojojn al Italio trans la [[Alpoj]]. La [[latino|latina]] nomo de la urbo, “Eporedia”, jam longtempe malaperis en la nebulo de la tempo, sed ankoraŭ pluvivas en la nomo por la loĝantoj. Ili nomiĝas “eporediesi” itale por Eporedianoj. Kvankam la urbo ludis interesan akcesoran rolon en la itala historio, hodiaŭ ĝi estas plej konata pro la stranga tradicia [[karnavalo]], kies ĉefa celebro estas bazita sur la loke fama “batalo de la [[oranĝo]]j”. Ĉi tio koncernas milojn da urbanoj, dividitaj en batalteamoj, kiuj reciproke ĵetas oranĝojn (kun sufiĉe da perforto) dum iom neorganizitaj bataloj daŭrante kelkajn tagojn. Oni ne bone komprenas la originon de ĉi tiu tradicio, speciale ĉar la oranĝoj ne kreskas ĉe la piedo de la Alpoj kaj devas esti importitaj de la suda parto de Italio je konsiderindaj kostoj. Moderna evoluo solide establis Ivrea-n sur la kampo de formplanado ([[dezajno]]) kun la alveno de “Interaction Design Institute Ivrea” (Interreaga Dezajna Instituto Ivrea), lokita en la malnova esplorejo de [[Olivetti]], la “blua” konstruaĵo. Kvankam ĝi estas malgranda [[skolo]], ĝi altiris internaciajn elstarulojn pro la eminenta reputacio de ĝia fakultato kaj altkvalitaj studentoj. Ambaŭ (studentoj kaj fakultato) estas eklektikaj, plejofte de ekster Italio. Vidu ilian retejon: http://www.interaction-ivrea.it == Famaj homoj == * [[Camillo Olivetti]], ([[1868]]-[[1943]]) inĝeniero, entreprenisto kaj politikisto * [[Roberto Accornero]], ([[1957]]) aktoro == Fotoj == <gallery> Dosiero:Duomo di Ivrea.JPG|Duomo (katedralo) Dosiero:Ivrea carnevale.jpg|Batalo de la [[oranĝo]]j Dosiero:Ivrea Monumento Camillo Olivetti.JPG|Monumento por [[Camillo Olivetti]] Dosiero:Olivetti Building Ivrea.jpg|Olivetti konstruaĵo Dosiero:Ponte_Vecchio_Ivrea.jpg|la "malnova ponto" Dosiero:Ivrea Castello.jpg|La kastelo de Ivrea </gallery> {{-l}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{it}}) {{Projektoj}} {{Ĝermo|Italio}} [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Piemonto]] [[Kategorio:Komunumoj de la metropola urbo Torino]] [[Kategorio:Urboj de Italio]] s8261d6xhts7fln3dbtto5lo1m13ipc 0 53083 9490383 9381659 2026-10-08T13:13:28Z Sj1mor 12103 9490383 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Kokoformaj |koloro = pink |dosiero = Galliformes-01.jpg |dosiero larĝo = 300px |priskribo de dosiero = |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |subklaso = ''[[Neornithes]]'' |ordo = '''Kokoformaj''' '''''Galliformes''''' |ordo aŭtoritato = [[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1820 |specioj de subdivizio = Familioj |subdivizio2 = [[Megapodiedoj]]<br /> [[Numidedoj]]<br /> [[Odontoforedoj]]<br /> [[Fazanedoj]]<br /> [[Meleagredoj]]<br /> [[Tetraonedoj]]<br /> [[Kracedoj]]<br /> (?)[[Mesitornitedoj]] |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Sonnerathuhn.jpg|eta|Masklo de [[Griza koko]], ''Gallus sonneratii'']] '''Kokoformaj''' birdoj estas birda ordo de fortikaj surgrunde manĝantaj [[specio]]j, kiu enhavas [[meleagro]]jn, [[lagopo]]jn, [[koturno]]jn, [[fazano]]jn kaj aliajn. Ĉirkaŭ 290 specioj estas tutmonde. El ili almenaŭ unu troviĝas en esence ĉiu ajn parto de la tutmondaj [[kontinento]]j (escepte la plej internaj [[dezerto]]j kaj konstanta [[frosto]]). Ili estas pli raraj en [[insulo]]j, kaj kontraste al la tre proksime rilataj [[Anseroformaj]] forestas el insuloj de [[oceano]]j - escepte se enmetitaj tie fare de homoj. Kelkaj specioj estis [[Aldomigo|aldomigitaj]] dum ties longa kaj etenda rilataro kun homoj. Tiu ordo enhavas ĉefe agnoskitajn kvin [[familio (biologio)|familiojn]]: nome [[Fazanedoj]] (inklude kokojn, koturnojn, perdrikojn, fazanojn, meleagrojn, kaj [[tetrao]]jn), [[Odontoforedoj]] (aŭ novmondaj koturnoj), [[Numidedoj]] (numidoj), [[Kracedoj]] (inklude ĉaĉalakoj kaj mutuoj), kaj [[Megapodedoj]] (nestamasuloj, kovejbirdoj aŭ amaskonstruistoj). Ĉiuj gravas kiel semodisigantoj kaj predantoj en la ekosistemoj kie ili loĝas, kaj estas ofte bredataj kiel ĉasbirdoj fare de homoj por ties viando kaj ovoj kaj por distra ĉasado. Multaj kokecaj specioj estas lertaj kurantoj kaj fuĝas el predantoj per kurado pli ol per flugado. Maskloj de plej specioj estas pli koloraj ol inoj, do oftas [[seksa duformismo]]. Maskloj ofte havas prilaboritajn pariĝadajn kutimarojn kiuj inkludas pavomontradon, ŝveladon de vosto aŭ kapo plumoj, kaj voĉajn sonojn. Ili estas ĉefe nemigrantaj. Tiuj birdoj malsimilas laŭ grando, sed ĉiuj estas fortikaj, havas mallongajn larĝajn bekojn kiuj estas adaptitaj je [[semomanĝantoj|semomanĝado]] kaj beromanĝo. La idoj manĝas ankaŭ insektojn. La plej granda parto de tiuj birdoj ne migras, krom kelkaj malgrandaj kiel koturnoj. Multaj estas malsimilaj laŭ la sekso en ties grando aŭ aspekto. == Familioj == * [[Megapodedoj]] (''Megapodiidae'') * [[Kracedoj]] (''Cracidae'') * [[Tetraonedoj]] (''Tetraonidae'') [[lagopo]]j, [[tetrao]]j..., foje inkludita en Fazanedoj * [[Fazanedoj]] (''Phasianidae'') [[fazano]]j, [[perdriko]]j, [[koturno]]j * [[Odontoforedoj]] (''Odontophoridae'') * [[Numidedoj]] (''Numididae'') * [[Meleagredoj]] (''Meleagrididae'') [[meleagro]]j, foje inkludita en Fazanedoj * [[Mesitornitedoj]] (''Mesitornithidae'') de disputebla aliĝo tie ĉi Krom tio, la familio de [[turnico]], nome [[turnicedoj]], estis tradicie listita inter Kokoformaj; tamen lastatempe spertuloj konsideras ilin aparta familio. Simile pri la [[hoacino]], kiu antaŭe estis listigita inter Kokoformaj, sed nun laŭ DNA komparo oni scias, ke klare temas pri specio de la [[Kukoloformaj]]. == Sistematiko kaj evoluo == [[Dosiero:Gall-dindi.jpg|eta|180px|maldekstra|Spite ties distinga aspekto, la [[Komuna meleagro]] estas fakte tre proksima parenco de [[fazanoj]]]] La vivantaj Kokoformaj estis iam dividitaj en sep aŭ pliaj [[familio (biologio)|familioj]]. Oni supozas nun ke la tre distingaspektaj tetraoj kaj [[Meleagredoj|meleagroj]] ne garantias separadon kiel familioj pro ties ĵusa origino el perdrikecaj aŭ fazanecaj birdoj. Meleagroj iĝis pli grandaj post ties prauloj koloniigis moderklimatan kaj subtropikan [[Nordameriko]]n kie fazanecaj konkurantoj forestis. La prauloj de tetraoj, aliflanke, adaptitaj al akraj klimatoj kaj la tetraoj povis tiele koloniigi [[ĉearkto|ĉearktajn]] regionojn. Sekve, la [[Fazanedoj]] etendiĝis laŭ nuna taksonomio por inkludi la iamajn [[Tetraonedoj]]n kaj [[Meleagredoj]] kiel [[subfamilio]]j.<ref>Kimball ''et al.'' (1999), Dyke et al. (2003), Smith ''et al.'' (2005), Crowe ''et al.'' (2006a,b)</ref> La [[Anseroformaj]] kun la Kokoformaj kune formas la [[Kokanseroj]]n. Ili estas [[baza (evoluo)|bazaj]] inter la vivantaj [[Neognatoj]], kaj normale sekvas la [[Paleognatoj]]n (strutoformaj kaj tinamoj) en modernaj birdoklasigaj sistemoj. Tio estis unuafoje proponita en la [[Taksonomio de Sibley-Ahlquist]] kaj estis la ĉefa ŝanĝo de tiu proponita skemo kiu estis preskaŭ universale adoptita. Aliflanke, la Kokoformaj kiel estis tradicie limigitaj estas nomataj '''Gallomorphae''' en la taksonomio de Sibley-Ahlquist, kiu disigas la [[Kracedoj]]n kaj la [[Megapodedoj]]n kiel [[ordo (biologio)|ordo]] '''"Craciformes"''' (Kracoformaj). Tio ne estas natura grupo tamen, sed erara rezulto de nune eksmoda metodologio pri [[fenetiko]] uzita en la taksonomio de Sibley-Ahlquist.<ref>Smith ''et al.'' (2005), Crowe ''et al.'' (2006a,b)</ref> Fenetikaj studoj ne distingas inter trajtoj pro [[pleziomorfo]] kaj [[apomorfo]], kio kondukas al [[baza (evoluo)|bazaj]] stirpoj aperantaj kiel [[monofiletiko|monofiletikaj]] grupoj. Historie, ankaŭ la [[turnico]]j (Turnicedoj), [[mesitoj]] (Mesitornitedoj) kaj la [[Hoacino]] (''Opisthocomus hoazin'') estis lokitaj en la Kokoformaj. La unuaj estas nune konataj kiel [[vadbirdo]]j adaptitaj al interna vivostilo, dum la mesitoj estas probable proksime rilataj al [[Kolombedoj|kolomboj kaj turtoj]]. La rilataro de la Hoacino estas tute malhela, kaj ĝi estas kutime traktata kiel [[monotipa]] ordo Opistokomoformaj. === Evoluo === La plej fruaj kokoformecaj [[fosilio]]j datas el fina [[Kretaceo]], plej rimarkinde tiuj de ''Austinornis lentus''. Ties parta maldekstra [[tarsometatarso]] estis trovita en la [[Aŭstina Kuŝejo]] ĉe [[Aŭstino]], [[Teksaso]], date el ĉirkaŭ antaŭ 85 milionoj da jaroj. Tiu birdo estis tre certe proksime rilata al la Kokoformaj, sed ĉu ĝi estis parto de tiuj aŭ apartenas aliloke en la malmulte konata kokoforma branĉo de la Kokanseroj ne klaras. Tamen, en 2004, Clarke klasigis ĝin kiel membro de la pli granda grupo [[Pangaloformaj]], pli proksime rilataj al kokoj ol al anasoj, sed ne membro mem de la [[krongrupo]] kiu inkludas ĉiujn modernajn kokoformajn.<ref>Clarke (2004)</ref> Alia specimeno, nome [[PVPH]] 237, el fina Kretaceo [[Portezuelo Kuŝejo]] ([[Turoniano]]-[[Koniaciano]], antaŭ ĉirkaŭ 90 mj) en la montaro Sierra de Portezuelo ([[Argentino]]) sugestis ankaŭ ke ĝi estas frua kokoforma parenco. Tiu estas parta [[korakoido]] de neornitena birdo, kiu laŭ sia ĝenerala formo kaj partikulare larĝo kaj profundeco de la ligo al la muskolo kuniganta la korakoidon kaj la [[humero]] (supra brako) similas la plej [[baza (evoluo)|bazajn]] stirpojn de kokoformaj.<ref>Agnolin ''et al.'' (2006)</ref> Aldonaj kokoformecaj pangaloformaj estas [[formortinta]]j familioj el la [[Paleogeno]], nome la Galinuloidedoj, Paraortigedoj kaj Kvercimegapodedoj. El komenca [[Kenozoiko]], estas kelkaj aldonaj birdoj kiuj povas aŭ ne esti Kokoformaj, kvankam eĉ se ili estas tio, estas malverŝajne ke tiuj apartenas al nunaj familioj: * †''Argillipes'' (London Clay, komenca Eoceno de Anglio)<!-- AmMusNovit3360. Auk98:199. --> * †''Coturnipes'' (komenca Eoceno de Anglio, kaj Virginio, Usono?)<!-- AmMusNovit3360. --> * †''Paleophasianus'' (Willwood, komenca Eoceno de Kantono Bighorn, Usono) * †''Percolinus'' (London Clay, komenca Eoceno de Anglio)<!-- AmMusNovit3360. --> * †''[[Amitabha]]'' (Bridger, meza Eoceno de Forbidden City, Usono) – fazanedo? * †''"Palaeorallus" alienus'' (meza Oligoceno de Tatal-Gol, Mongolio)<!-- BullAMNH151:1 --> * †''Anisolornis'' (Santa Cruz, meza Mioceno de Karaihen, Argentino)<!-- BullAMNH151:1. Evolution39:1174. --> El meza [[Eoceno]] antaŭen – antaŭ ĉirkaŭ 45 jm pli malpli – oni konas verajn kokoformajn, kaj tiuj komplete anstataŭis siajn pli malnovajn parencojn komence de la [[Neogeno]]. Ĉar la plej fruaj reprezentantoj de vivantaj kokoformaj familioj ŝajne apartenas al [[Fazanedoj]] – nome la plej juna familio de kokoformaj -, la aliaj familioj de Kokoformaj devas esti almenaŭ de la komenca [[Eoceno]] sed povus esti eĉ tiom malnovaj kiom de fina Kretaceo. La [[iĥnotaksono]] ''Tristraguloolithus cracioides'' estas bazita sur fosiliaj ovoŝelaj fragmentoj el fina Kretaceo, nome el [[Oldmana Formacio]] de suda [[Alberto]], [[Kanado]], kiu estas similaj al ovoj de [[ĉaĉalakoj]],<ref>Zelenitsky ''et al.'' (1996)</ref> sed pro malesto de osta materialo ties rilataro ne povas esti determinita escepte ke ili ŝajne ne estas el ne[[birdo|birda]] [[dinosaŭro]]. Modernaj genroj de fazanedoj ekaperis ĉirkaŭ la limo inter [[Oligoceno]] kaj [[Mioceno]], antaŭ ĉirkaŭ 25–20 mj. Oni ne konas bone ĉu la vivantaj genroj de la aliaj, pli malnovaj, kokoformaj familioj originiĝis ĉirkaŭ la sama tempo aŭ pli frue, kvankam almenaŭ ĉe la Odontoforedoj, formoj de antaŭ-Neogeno ŝajne apartenas al genroj kiuj iĝis tute formortintaj poste. Nombraj fosilioj de Paleogeno al meza Neogeno estas tre certe Kokoformaj, sed ties preciza rilataro en la ordo ne povas esti determinita: [[Dosiero:Palaeortyx.jpg|eta|Skeleto de ''[[Palaeortyx]]'', [[Nacia Muzeo de Natura Historio de Parizo]], Francio]] * †''Austinornis'' (Aŭstina Kuŝejo, fina Kretaceo de Fort McKinney, Usono) – provizore lokita tie, iam ''Graculavus/Ichthyornis/Pedioecetes lentus''<!-- AmMusNovit62:1,286:1. --> * †''Procrax'' (ĉu meza Eoceno? – komenca Oligoceno) – ĉu kracedo? ĉu galinuloidedo?<!-- ActaPalaeontolPol49:211. --> * †''[[Palaeortyx]]'' (ĉu meza Eoceno? komenca Pliocene) – fazanedo aŭ odontoforedo<!-- ActaOrnithol41:129. AnnNHMusWien104A:237. CanJEarthSci39:19. Endins14:95. Geobios2:157,36:719. Palaeontology43:481;48:1331. PaleontogrItal89:3. ZoolJLinnSoc128:149. --> * †''Palaeonossax'' (Brule, fina Oligoceno de Suda Dakoto, Usono) – ĉu kracedo?<!-- *Condor58:234 --> * †''Taoperdix'' (fina Oligoceno) – galinuloidedo? Inkludas ''"Tetrao" pessieti''<!-- ActaPalaeontolPol49:211. ActaZoolCracov45:S263. --> * †''Archaealectrornis'' (Oligoceno) – ĉu fazanedo?<!-- ActaPalaeontolPol49:211. CanJEarthSci39:19 --> * †Galliformes gen. et sp. indet. (Oligoceno) – iam en ''Gallinuloides''; ĉu fazanedo?<ref>Specimeno de la [[Muzeo de Kompara Zoologio|MKZ]] 342506. Temas pri proksima [[humero]] de birdo pli granda ol ''[[Gallinuloides]]'': Mayr & Weidig (2004)</ref> * †''Archaeophasianus'' (ĉu Oligoceno? – fina Mioceno) – ĉu fazanedo? (ĉu tetraoneno?)<!-- ActaZoolCracov45:S263. Condor54:174. --> * †''Palaealectoris'' (Agate Fossil Beds, frua Mioceno de Kantono Sioŭ, Usono) – ĉu tetraoneno?<!-- ActaZoolCracov45:S263. Condor32:152. --> * †''Linquornis'' (meza Mioceno) * †''Palaeoalectoris'' (Xiacaowan, meza Mioceno de Sihong, Ĉinio) * †''Shandongornis'' (meza Mioceno) * †''"Cyrtonyx" tedfordi'' (Barstow, fina Mioceno de Barstow, Usono)<!-- Condor54:296; Condor60:252. --> === Listo de ĉefaj taksonoj === {{Ĉefartikolo|Listo de Kokoformaj}} Dumlonge, la fazanoj, perdrikoj kaj parencoj estis sendistinge metitaj en la [[Fazanedoj]], varie inkludante aŭ ekskludante meleagrojn, tetraonedojn, odontoforedojn kaj numidojn, kaj dividitaj en du [[subfamilio|subfamilioj]] – la [[Fazanenoj]] (fazanecaj formoj) kaj la [[Perdrikenoj]] (perdrikecaj formoj). Tiu simpla aranĝo estis delonge konsiderata sub serioza neceso de revizio, sed eĉ per modernaj analizoj pere de [[DNA]] kaj metodoj de [[kladistiko]], la [[filogenetiko]] de la Fazanedoj rezistis kompletan solvon.<ref name = kimball9901+crowe06ab>Kimball ''et al.'' (1999, 2001), Crowe ''et al.'' (2006a,b)</ref> Provizora listo de la pli altnivelaj kokoformaj [[taksono]]j, listitaj laŭ evolua sekvenco, estas la jena:<ref name = kimball9901+crowe06ab /> * Familio †Paraortigedoj<!-- ActaPalaeontolPol49:211; JOrnithol147:31 --> * Familio †Kvercimegapodedoj<!-- ActaPalaeontolPol49:211 Palaeontology43:481 --> * Familio †[[Silviornitedoj]] – ''Sylviornis'' * Familio [[Megapodedoj]] – nestamasuloj kaj ''Megapodius'', aŭ megapodoj * Familio [[Kracedoj]] – ĉaĉalakoj, mutuoj kaj jakuoj * Superfamilio [[Phasianoidea]] ** Familio †Galinuloidedoj – Provizore lokita tie<!-- ActaPalaeontolPol49:211; JOrnithol147:31; Zootaxa199:1 --> ** Familio [[Odontoforedoj]] – odontoforoj ** Familio [[Numidedoj]] – numidoj ** Familio [[Fazanedoj]] – [[fazanoj]], [[perdrikoj]] kaj parencoj *** Subfamilio Arborofilenoj – arbokoturnoj *** Subfamilio Koturnicenoj – [[odontoforoj]], arbustoperdrikoj kaj [[frankolino]]j *** Subfamilio Pavonenoj – [[pavoj]] kaj ocelfazanoj *** Subfamilio Galinenoj – [[frankolino]]j kaj [[tipaj kokoj]] (inklude hejmkokojn) *** Subfamilio [[Meleagridenoj]] – meleagroj *** Subfamilio [[Perdrikenoj]] – grizaj perdrikoj (probable apartenas ĉu al Meleagridenoj aŭ al Fazanenoj) *** Subfamilio [[Tetraonenoj]] – tetraoj *** Subfamilio [[Fazanenoj]] – veraj fazanoj La rilataro de multaj fazanoj kaj perdrikoj estas ankoraŭ tre malbone solvita kaj estas multa konfuzo pro [[adapta radiado]] (ĉe la unuaj) kaj pro [[konverĝa evoluo]] (ĉe la lastaj).<ref>Dyke ''et al.'' (2003)</ref> Tiele, la kerno de la Fazanedoj povas alternative esti traktata kiel ununura subfamilio Fazanenoj. La tetraoj, meleagroj, veraj fazanoj ktp., iĝu tiele [[tribo (biologio)|triboj]] de tiu subfamilio, simila al kiel la Koturnicenoj estas komune disigataj en koturna kaj frankolina triboj.<ref>Vidu ekzemple la filogenetikon en Kimball ''et al.'' (2006) kaj Crowe ''et al.'' (2006a,b)</ref> Notu, ke la [[taksono]] [[Perdrikenoj]] estas provizore limigita al la genro ''[[Perdix]]'' kaj eble al unu aŭ du pliaj. Ke "la" perdriko de [[Eŭropo]] ne estas proksime rilata al aliaj perdrikecaj Kokoformaj estas jam indikita de ties [[seksa dimorfismo]] laŭ koloraro kaj nombraj (pli ol 14) vostoplumoj, trajtoj kiujn ĝi kunhavas kun la aliaj fazanedoj. Tamen inter tiuj, ties rilataro estas malhela; estas tute neklara ĉu ĝi estas pli proksima al meleagroj aŭ al iaj mallongvostaj fazanoj kiaj la genroj ''[[Ithaginis]]'', ''[[Lophophorus]]'', ''[[Pucrasia]]'' kaj ''[[Tragopan]]''.<ref>Kimball ''et al.'' (1999, 2001), Smith ''et al.'' (2005), Crowe ''et al.'' (2006a,b)</ref> == Aspekto == [[Dosiero:Male and female pheasant.jpg|eta|maldekstra|Ino (maldekstre) kaj masklo de [[Komuna fazano]]. [[Seksa dimorfismo]] estas rimarkinda ĉe tiu specio, unu el plej [[Kladistiko#Apomorfo|apomorfaj]] ĉasbirdoj.]] Ili estas kokecaj laŭ aspekto, kun rondoformaj korpoj kaj senpintaj flugiloj, kaj gamas laŭgrande el malgrandaj je 15&nbsp;cm al grandaj je 120&nbsp;cm. Ili estas ĉefe surteremaj birdoj kaj ties flugiloj estas mallongaj kaj rondoformaj taŭgaj nur por mallongdistanca flugo. Kokoformaj birdoj estas arboremaj aŭ surteremaj animaloj; multaj preferas ne flugi, sed anstataŭe piediras aŭ kuras por moviĝi. Ili vivas 5–8 jarojn en naturo kaj ĝis 30 jarojn en kaptiveco. Ili povas troviĝi tutmonde kaj ĉe vario de habitatoj, inklude arbarojn, dezertojn kaj herbejojn. Ili uzas vidajn memmontradojn kaj voĉojn por komunikado, pariĝado, luktado, teritoriemo kaj reproduktado. Ili havas diversajn pariĝadajn strategiojn: kelkaj estas monogamaj, dum aliaj estas [[poligama]]j aŭ [[poliginandra]]j. Maskla pariĝado inkludas foje prilaboratajn vidajn memmontradojn de plumaro. Ili reproduktiĝas laŭsezone kongrue kun la klimato kaj la ino demetas inter 3-16 ovojn jare en nestoj konstruitaj surgrunde aŭ en arboj. Kokoformaj birdoj manĝas varion de planta kaj animala materialo, kiu povas inkludi fruktojn, semojn, foliojn, burĝonojn, florojn, tuberojn, radikojn, insektojn, helikojn, vermojn, lacertojn, serpentojn, malgrandajn rodulojn, kaj ovojn. Tiuj birdoj varis laŭgrande el la eta [[Ĉina koturno]] (''Coturnix chinensis'') kiu pezas nur 28–40&nbsp;g al plej granda nune vivanta kokoforma specio, nome la nordamerika [[Komuna meleagro]] (''Meleagris gallopavo''), kiu povas pezi tiom multe kiom ĝis 14&nbsp;kg kaj povas superi la 120&nbsp;cm de longo. La kokoforma birdospecio kun la plej granda enverguro kaj la plej granda ĝenerala longo estas plej verŝajne la [[Verda pavo]] (''Pavo muticus''). Plej kokoformaj [[genro]]j estas diketaj kun dikaj koloj kaj modere longaj kruroj, kun rondoformaj kaj mallongaj flugiloj. [[tetrao]]j, [[fazanoj]], [[frankolino]]j, kaj [[perdrikoj]] estas tipaj pro ties fortikaj konturoj. Dum plej kokoformaj estas malfortaj flugantoj, ne estas [[neflugaj birdoj]] inter la vivantaj membroj de la ordo. La ''[[Sylviornis]]'', nome granda prahistorie [[formortinta]] eble [[Megapodedoj|nestamasulo]] el [[Novkaledonio]], estis nefluga, sed male al plej aliaj neflugaj birdoj kiaj [[Strutoformaj]] aŭ insulaj [[raloj]] kiuj iĝis neflugaj pro ĉeso de disvolviĝo de ties fluga sistemo kaj sekve [[evoluo|evoluis]] al plia grando, la ''Sylviornis'' ŝajne iĝis nefluga simple pro sia grando, kaj malgrandigo de ties flugiloj estus konsekvenco, ne tialo por neflugeco. Estas nombraj prahistorie [[formortinta]]j [[nestamasuloj]] el insulo de [[Pacifiko]], kaj tiuj ŝajne alvenis al neflugeco laŭ kutima maniero. Masklaj plenkreskuloj de multaj kokoformaj birdospecioj havas po unu aŭ kelkajn akrajn kornecajn spronojn dorse de ĉiu kruro, kiujn ili uzas por luktado. Ĉe kelkaj stirpoj, estas tre markita [[seksa dimorfismo]], kaj inter ĉiu [[klado]] de kokoformaj, la plej apomorfaj ("progresaj") stirpoj tendencas esti pli sekse [[Seksa dimorfismo|dimorfaj]]. == Kutimaro kaj ekologio == Plej kokoformaj birdoj estas pli malpli loĝantaj, sed kelkaj el la plej malgrandaj specioj de moderklimataj areoj (kiaj [[koturno]]j) ja [[birdomigrado|migras]] konsiderindajn distancojn. Altitudina migrado estas evidente tre komuna inter specioj de [[montararbaro]]j kaj kelkaj specioj de subtropikaj kaj ĉearktaj regionoj devas atingi siajn akvajn aŭ manĝajn areojn danke al longdistanca flugo. Specioj konataj kiuj faras etendajn flugojn estas la lagopoj, [[centrocerkoj]] (''Centrocercus''), [[Krestoperdriko]], [[Verda pavo]], [[Krestargusa fazano]], [[Monta pavofazano]] (''Polyplectron inopinatum''), [[Koklass-fazano]] (''Pucrasia macrolopha''), kaj [[Longvosta fazano]] (''Syrmaticus reevesii''). Aliaj specioj – plej el [[Odontoforedoj]] (konataj ankaŭ kiel dentokoturnoj), la enigma [[Ŝtonperdriko]] (''Ptilopachus petrosus'') de [[Afriko]], la [[numidoj]] kaj orelfazanoj (''[[Crossoptilon]]'')- elstaras pro ties ĉiutagaj ekskursoj piede kiuj povas etendi al multaj mejloj tage. Kelkaj Kokoformaj estas adaptitaj al [[habitato]] de herbejoj, kaj tiuj genroj rimarkindas pro siaj longaj, fajnaj koloj, longaj kruroj kaj grandaj, larĝaj flugiloj. Tre nerilataj [[specio]]j kiaj la [[Krestofazano]] (''Lophura ignita''), [[Vulturnumido]] (''Acryllium vulturinum'') kaj la [[Ocela nestamasulo]] (''Leipoa ocellata'') estas rimarkinde similaj laŭ ties korpotipoj (vidu ankaŭ artikolon [[konverĝa evoluo]]). Plej specioj kiuj montras nur limigitajn kazojn de [[seksa dimorfismo]] elstaras pro la granda kvanto de movo postulita por trovi manĝon tra plej parto de la jaro. Tiuj specioj kiuj estas tre sedentaj sed kun markataj ekologiaj transformoj laŭ la sezonoj montras markitajn distingajn diferencojn inter seksoj laŭ grando kaj/aŭ aspekto. Orelfazanoj, numidoj, dentokoturnoj kaj la [[Neĝoperdriko]] (''Lerwa lerwa'') estas ekzemploj de limigitaj seksaj diferencoj kaj postuloj por veturi sur ampleksa tereno por manĝi. La [[Bronzvosta pavofazano]] (''Polyplectron chalcurum''), Neĝoperdriko, [[Bunta spronkoko]] (''Galloperdix lunulata'') kaj la [[Ruĝkapa perdriko]] (''Haematortyx sanguiniceps'') elstaras pro siaj kutimoj movadi laŭ paroj ne nur piede sed ankaŭ aere. === Vintra ekologio === Kokoformaj birdoj estas bone adaptitaj al regionoj kun malvarmaj vintroj. Ties grando, pliiĝanta plumaro, kaj malalta agadniveloj helpas ili elteni malvarmon kaj konservi energion. Laŭ tiaj kondiĉoj, ili povas ŝanĝi sian manĝostrategion preskaŭ al tiu de remaĉulo. Tio permesas ilin manĝi kaj elpreni energion kaj nutraĵojn el aspra, fibreca plantomaterialo, kiaj burĝonoj, bastonetoj, aŭ koniferaj pingloj. Tio havigas preskaŭ nelimigitan fonton de alirebla manĝo kaj postulas malmultan energion por kolekti ĝin. === Manĝo === [[Dosiero:Guineafowl1.jpg|eta|maldekstra|Aro de plenkreskaj kaj junaj [[Kaskonumido]]j dummanĝe]] [[Herbovorulo]]j al iome [[ĉiomanĝanta]]j kokoformaj, enhavante majoritaton de la grupo, estas tipe fortikaj kaj havas mallongajn dikajn bekojn ĉefe adaptitajn por manĝi surgrunde radiketojn aŭ por konsumo de alia plantomaterialo kia [[kaluno|makisaj]] burĝonoj. Junaj birdoj manĝas ankaŭ insektojn. [[Pavo]]j, [[tipaj kokoj]] kaj plej el la subtropikaj fazanaj genroj havas tre diferencajn manĝopostulojn el la tipaj genroj de la [[Palearkto]]. La [[Himalaja monalo]] (''Lophophorus impejanus'') estis observata dum elfosado inter putriĝinta ligno de falinta [[trunko]] laŭ simila maniero al tiu de [[pegedoj]] kiam elfosas [[senvertebrulo]]jn, eĉ helpante sin per sia kvadrata vosto. La [[Valiĉa fazano]] (''Catreus wallichi''), la [[Krestargusa fazano]] (''Rheinardia ocellata''), la [[Rulperdriko]] (''Rollulus roulroul'') kaj la [[Krestonumido]] (''Guttera pucherani'') estas similaj ekologie al la Himalaja monalo je tio ke ili manĝas ankaŭ en putriĝinta ligno [[termito]]jn, [[formiko]]jn kaj [[larvo]]jn de [[skarabo]]j, [[molusko]]jn, [[krustulo]]jn kaj junajn [[rodulo]]jn. Tipaj pavoj (''Pavo''), plej el la [[Pavofazanoj]] (''Polyplectron''), la [[Bulvera bridofazano]] (''Lophura bulweri''), la Oraj fazanoj (''[[Chrysolophus]]'') kaj la Arbofiloj (''[[Arborophila]]'') havas mallarĝajn, relative delikatajn bekojn, maltaŭgajn por elfosado. Tiuj kokoformaj genroj preferas anstataŭe kapti vivajn senvertebrulojn en mortinta foliaro, en sablo kaj en neprofundaj flakoj aŭ laŭlonge de rojaj bordoj. Tiuj genroj estas ankaŭ eksterordinare similaj je tio ke ili havas esceptajn longajn, delikatajn krurojn kaj fingrojn kaj la tendenco al oftaj laŭsezone malsekaj habitatoj por manĝo, ĉefe dum idozorgado. La [[Barata pavo]] (''Pavo cristatus'') famas en sia indiĝena [[Barato]] pro sia ŝato de serpentoj – eĉ la venenaj [[kobro]]j – kiujn ili kaptas per siaj fortaj kruroj kaj akra beko. La [[Blankventra fazano]] (''Chrysolophus amherstiae''), Verda pavo (''Pavo muticus''), Bulvera fazano kaj la [[Ruĝokula fazano]] (''Lophura erythrophthalma'') elstaras pro sia kapablo manĝi krustulojn kiaj [[Kankro (besto)|kankroj]] kaj aliajn akvajn malgrandajn animalojn en neprofundaj rojoj simile al kelkaj membroj de la rala familio ([[Raledoj]]). Simile, kvankam la [[Meleagro]] (''Meleagris gallopavo'') havas dieton ĉefe el vegetaĵaro, ili manĝas insektojn, musojn, lacertojn kaj amfibiojn, vadante en akvo por ĉasi tiujn lastajn. [[Koko|Aldomigitaj gekokoj]] (''Gallus domesticus'') kunhavas tiun oportuneman kutimaron kaj manĝas insektojn, musojn, vermojn kaj amfibiojn. [[Dosiero:Capercaillie Lomvi 2004.jpg|eta|dekstra|Dum pariĝada sezono, la masklo de [[Urogalo]] manĝas ĉefe foliojn de [[mirtelo]], kiuj estas venenaj por plej [[herbovorulo]]j.]] La tragopanoj (''[[Tragopan]]''), la [[Nigra longovosta fazano]] (''Syrmaticus mikado'') kaj kelkaj specioj de tetraoj kaj lagopoj estas esceptaj je siaj tre vegetaraj kaj arbaj manĝokutimoj; tetraoj estas speciale elstaraj por sia kapablo manĝi plantojn riĉajn en [[terpeno]]j kaj kinonoj - kiaj [[artemizio]]j aŭ [[konifero]]j – kiuj estas ofte evitataj de aliaj herbovoruloj. Sed multaj specioj de moderaj altitudoj — ekzemple la longvostaj fazanoj de la genro ''[[Syrmaticus]]'' — ankaŭ serĉas grandan parton de sia ĉiutagaj manĝopostuloj en la [[kanopeo]], ĉefe dum neĝaj kaj pluvaj periodoj kiam manĝo surgrunde estas danĝera kaj ne fruktodona pro vario de tialoj. Kvankam membroj de la genro ''Syrmaticus'' kapablas vivteni sin preskaŭ nur el vegetara materialo dum monatoj, tio ne veras ĉe multaj el la subtropikaj genroj. Ekzemple, la [[Argusfazano]] (''Argusianus argus'') kaj la Krestargusa fazano povas fari plej el sia manĝo dum pluvaj monatoj en la kanopeo de la [[ĝangalo]]. Tie ili manĝas [[limako]]jn, [[heliko]]jn, formikojn kaj [[amfibio]]jn kun ekskludo de planta materialo. Oni ne scias kiel ili manĝas en la arbara kanopeo dum la pluvaj monatoj, sed ĝi estas defia temo por futura studado. === Reproduktado === Plej kokoformaj estas tre fekundaj, kaj ties ovokvanto regule superas 10 ovojn ĉe multaj specioj. Kontraste al plej birdoj kiuj estas – almenaŭ por ĉiu partikulara [[reprodukta sezono]] – [[monogama]]j, kokoformaj estas ofte [[poliginia]]j aŭ [[poligama]]j. Tiaj specioj povas esti rekonitaj pro sia markata [[seksa dimorfismo]]. Junaj kokoformaj estas tre [[frumatura]]j kaj vagadas ĉe la patrino – aŭ ĉe ambaŭ gepatroj ĉe la monogamaj specioj – malmultajn horojn post eloviĝo. Plej ekstrema kazo estas la [[Megapodedoj]], kie plenkreskulo absolute ne kovas sed lasas la [[kovado]]n al varmo el amasnestoj de putriĝinta vegetaĵaro, [[vulkano|vulkanaj]] cindroj aŭ malvarma [[sablo]]. La junuloj devas elfosiĝi el la nestamasoj post eloviĝo, sed ili aperas el la ovoj tute plumohavantaj, kaj post lasi la amasneston ili kapablas flugi konsiderindajn distancojn. == Komunaj specioj == {{Ĉefartikolo|Listo de Kokoformaj laŭ populacio}} '''Tetraoj kaj lagopoj'''.- '''Familio Tetraonedoj''' Tetraoj, lagopoj kaj prerikokoj estas ĉiuj kokecaj birdoj kun mallongaj, kurbaj, fortaj bekoj, parto de la familio [[Tetraonedoj]]. Tiu grupo inkludas 25 speciojn loĝantajn ĉefe en [[Nordameriko]]. Ili estas ĉefe surgrunde loĝantaj kaj havas mallongajn, rondoformajn flugilojn por mallongdaŭraj flugoj. Ili estas bone adaptitaj al vintro per kreskado de “neĝoŝuaj” plumoj sur siaj piedoj kaj ripozado inter la neĝo. Ili gamas laŭgrande el la 13-cola [[Blankvosta lagopo]] al la 28-cola [[Artemizia lagopo]]. Ties plumaro estas densa kaj milda kaj estas plej komune troviĝanta en nuancoj de ruĝa, bruna, kaj griza por kamufliĝi ĉegrunde. Ili estas poligamaj kaj la maskla pariĝada kutimaro inkludas pavoparadadon kaj dancadon kaj agreseman luktadon por la posedo de inoj. La tipa ovokvanto estas inter 7 kaj 12 ovoj. '''Meleagroj'''.- '''Familio Meleagredoj''' Meleagroj estas grandaj, longkruraj birdoj kiuj povas kreski ĝis kvar futoj alte kaj pezi ĝis 30 pundojn en naturo. Ili havas longan larĝan, rondoforman voston kun 14-19 senpintaj plumoj. Ili havas nudan faltan kapon kaj pluman korpon. La nordamerika natura meleagro - ''Meleagris gallopavo'' - havas 5 distingajn subspeciojn (nome Orienta, Rio Grande, Florido aŭ Osceola, Merriams, kaj Goulds). Estas ankaŭ hibridoj kie la teritorioj de tiuj subspecioj koincidas. Ĉiuj estas indiĝenaj nur de Nordameriko, kvankam ekzistas enemetitaj populacioj aliloke. Ties plumaro diferencas iome laŭ subspecioj, sed estas ĝenerale malhela al nigra ĉe maskloj, kun [[sablokolora]]j al kremokoloraj nuancoj, kaj ĝenerale senkolore bruna ĉe inoj. La plumoj estas tre irizecaj kaj povas preni distingajn ruĝecajn al kuprokolorajn nuancoj sub sunlumo. Ties plumoj estas bone difinitaj per larĝaj, kvadrataj pintoj, kiuj havigas al la birdo la aspekton esti kovrita per skvamoj. Maskloj havas “barbaĵon” de aspraj nigraj bridoj pendantaj el la centro de sia supra brusto kaj tendencas havi pli brilkoloran plumaron ol inoj. Ili reproduktiĝas printempe kaj ties tipa ovokvanto estas inter 10 kaj 12 ovoj. La [[Jukatana meleagro]] (''Meleagris ocellata'') estas diferenca specio de meleagro, kaj nune ekzistas nur en parto de la Jukatana duoninsulo. Post la 19a kaj komenca 20a jarcento la populacioj de naturaj meleagroj ege falis pro ĉasado kaj habitatoperdo. Tamen populacioj nune floras denove danke al ĉasadministrado kaj translokigo. La Jukatana meleagro, ne komune ĉasata, estas nune minacata pro pliiĝanta habitatoperdo en [[Jukatano]]. '''Fazanoj, koturnoj kaj perdrikoj'''.- '''Familio Fazanedoj''' Tiu familio estas dividata en kvar grupoj: 30 specioj de novmondaj koturnoj ([[odontoforedoj]]), loĝantaj inter [[Paragvajo]] kaj [[Kanado]], 11 specioj de malnovmondaj koturnoj en [[Afriko]], [[Aŭstralio]], kaj [[Azio]], 94 specioj de perdrikoj, kaj 48 specioj de fazanoj. Tiu familio inkludas ampleksan gamon de birdograndoj el 5 ½-cola koturno al fazanoj ĝis preskaŭ 30 [[colo]]j. Fazanoj kaj koturnoj havas fortikajn, rondoformajn korpojn kaj rondoformajn flugilojn. Kvankam ili havas mallongajn krurojn, ili estas tre rapidaj kurantoj kiuj fuĝas el predantoj. '''Ĉaĉalakoj'''.- '''Familio Kracedoj''' Ĉaĉalakoj troviĝas en ĉaparalaj ekosistemoj el suda [[Teksaso]] tra [[Meksiko]] kaj [[Kostariko]]. Ili estas ĉefe arbaremaj kaj faras siajn nestojn en arboj je 5 al 15 futoj supergrunde. Ili estas grandaj, longkruraj birdoj kiuj povas kreski ĝis 26 coloj longe. Ili havas longajn vostojn kaj estas kokecaj laŭ aspekto. Ties nestoj estas konstruitaj el bastonetoj kaj folioj. Ties ovokvanto estas de 3 aŭ 4 ovoj. La maskloj faras unikan, laŭtan, pariĝadan alvokon kiu havigas ties nomon: “ĉa-ĉa-la-ka”. Ĉaĉalakoj manĝas ĉefe [[bero]]jn sed ankaŭ [[insekto]]jn. Ili estas populara ĉasbirdo ĉar ties [[viando]] estas bongusta. Ili estas ankaŭ komune aldomigitaj kiel maskotoj. == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="150"> Peacock in display by N A Nazeer.jpg|[[Barata pavo]] David Palmer Capercaillie.jpg|[[Urogalo]] Numida meleagris -Serengeti National Park, Tanzania-8 (1).jpg|[[Kaskonumido]] Crax rubra (Great Curassow) - male.jpg|[[Invaria mutuo]] JBRJ Jacupemba 01.jpg|''Penelope superciliaris'' Philby-Steinhuhn.jpg|''Alectoris philbyi'' Lagopus lagopus Alaska 1.jpg|[[Monta lagopo]] Guldfasan-2.jpg|[[Ora fazano]] Acryllium vulturinum -Buffalo Springs National Park, Kenya-8.jpg|[[Vulturnumido]] </gallery> == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj==<!-- Auk100:33. CytogenetGenomeRes106:111. JOrnithol147:31. ZoolRes26:69. --> * Agnolin, Federico L.; Novas, Fernando E. & Lio, Gabriel (2006): Neornithine bird coracoid from the Upper Cretaceous of Patagonia. ''Ameghiniana'' '''43'''(1): 245–248. [http://www.scielo.org.ar/scielo.php?script=sci_arttext&pid=S0002-70142006000100019&lng=es&nrm=iso&tlng=en HTML kompleta teksto] * Clarke, Julia A. (2004): Morphology, Phylogenetic Taxonomy, and Systematics of ''Ichthyornis'' and ''Apatornis'' (Avialae: Ornithurae). ''Bulletin of the American Museum of Natural History'' '''286''': 1–179 [http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/454/1/B286.pdf PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090303221206/http://digitallibrary.amnh.org/dspace/bitstream/2246/454/1/B286.pdf |date=2009-03-03 }} * Crowe, Timothy M.; Bloomer, Paulette; Randi, Ettore; Lucchini, Vittorio; Kimball, Rebecca T.; Braun, Edward L. & Groth, Jeffrey G. (2006a): Supra-generic cladistics of landfowl (Order Galliformes). ''Acta Zoologica Sinica'' '''52''' (Suplemento): 358–361. [http://people.biology.ufl.edu/ebraun/Papers/CBRLKBG06.pdf PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100623123002/http://people.biology.ufl.edu/ebraun/Papers/CBRLKBG06.pdf |date=2010-06-23 }} * Crowe, Timothy M.; Bowie, Rauri C.K.; Bloomer, Paulette; Mandiwana, Tshifhiwa G.; Hedderson, Terry A.J.; Randi, Ettore; Pereira, Sergio L. & Wakeling, Julia (2006b): Phylogenetics, biogeography and classification of, and character evolution in, gamebirds (Aves: Galliformes): effects of character exclusion, data partitioning and missing data. ''Cladistics'' '''22'''(6): 495–532. <small>{{doi|10.1111/j.1096-0031.2006.00120.x}}</small> [http://individual.utoronto.ca/sergiolp/pdf/Cladistics2006.pdf PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217155343/http://individual.utoronto.ca/sergiolp/pdf/Cladistics2006.pdf |date=2008-12-17 }} * Dyke, Gareth J; Gulas, Bonnie E. & Crowe, Timothy M. (2003): Suprageneric relationships of galliform birds (Aves, Galliformes): a cladistic analysis of morphological characters. ''Zoological Journal of the Linnean Society'' '''137'''(2): 227–244. <small>{{doi|10.1046/j.1096-3642.2003.00048.x}}</small> [http://www.ucd.ie/zoology/DYKE/Dykeetal2003.pdf PDF kompleta teksto] * Kimball, Rebecca T.; Braun, Edward L.; Zwartjes, P.W.; Crowe, Timothy M. & Ligon, J. David (1999): A molecular phylogeny of the pheasants and partridges suggests that these lineages are not monophyletic. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''11'''(1): 38–54. <small>{{doi|10.1006/mpev.1998.0562}}</small> [http://people.biology.ufl.edu/rkimball/Kimballetal.1999.MPE.pdf PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110428072056/http://people.biology.ufl.edu/rkimball/Kimballetal.1999.MPE.pdf |date=2011-04-28 }} * Kimball, Rebecca T.; Braun, Edward L.; Ligon, J. David; Lucchini, Vittorio & Randi, Ettore (2001): A molecular phylogeny of the peacock-pheasants (Galliformes: ''Polyplectron'' spp.) indicates loss and reduction of ornamental traits and display behaviours. ''Biological Journal of the Linnean Society'' '''73'''(2): 187–198. <small>{{doi|10.1006/bijl.2001.0536}}</small> [http://www.zoology.ufl.edu/rkimball/Kimballetal.2001.BJLS.PDF PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217155345/http://www.zoology.ufl.edu/rkimball/Kimballetal.2001.BJLS.PDF |date=2008-12-17 }} * Kimball, Rebecca T.; Braun, Edward L.; Ligon, J. David; Randi, Ettore & Lucchini, Vittorio (2006): Using molecular phylogenetics to interpret evolutionary changes in morphology and behavior in the Phasianidae. ''Acta Zoologica Sinica'' '''52'''(Supplement): 362–365. [http://www.zoology.ufl.edu/rkimball/Kimballetal.2006.pdf PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217155351/http://www.zoology.ufl.edu/rkimball/Kimballetal.2006.pdf |date=2008-12-17 }} * Mayr, Gerald & Weidig, Ilka (2004): The Early Eocene bird ''Gallinuloides wyomingensis'' – a stem group representative of Galliformes. ''Acta Palaeontologica Polonica'' '''49'''(2): 211–217. [http://app.pan.pl/article/item/app49-211.html?pdf=39 PDF kompleta teksto] * Smith, Edward J.; Shi, Li & Tu, Zhijian (2005): ''Gallus gallus'' aggrecan gene-based phylogenetic analysis of selected avian taxonomic groups. ''Genetica'' '''124'''(1): 23–32. <small>{{doi|10.1111/j.1095-8312.2001.tb01356.x}}</small> (HTML resumo) * Zelenitsky, Darla K.; Hills, L.V. & Currie, Philip J. (1996): Parataxonomic classification of ornithoid eggshell fragments from the Oldman Formation (Judith River Group; Upper Cretaceous), Southern Alberta. ''Canadian Journal of Earth Sciences'' '''33'''(12): 1655–1667. <!-- <small>{{doi|10.1139/e96-126}}</small> [DOI ne funkcias] -->[http://www.lowellcarhart.net/ebay/papers/parataxonomic.pdf PDF kompleta teksto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081217155344/http://www.lowellcarhart.net/ebay/papers/parataxonomic.pdf |date=2008-12-17 }} * Bent, Arthur C. 1963. Life Histories of North American Gallinaceous Birds, New York: Dover Publications, Inc. * Eaton, Stephen W. 1992. The Birds of North America: Wild Turkey No. 22. The Academy of Natural Sciences; Washington DC: The American Ornithologists’ Union. * Forbush, Edward H. 1929. Birds of Massachusetts and Other New England States, Norwood Massachusetts: Norwood press. * Harrison, Kit and George. 1990. The Birds of Winter, New York: Random House. * Pearson, T. Gilbert, et al. 1936. Birds of America, New York: Garden City Publishing Company, Inc. * Peterson, M.J. 2000. The Birds of North America: Plain Chachalaca (Ortalis vetula), No. 550. The Birds of North America, Inc., Philadelphia, PA. * Robbins, Chandler S. et al. 1966. A Guide to Field Identification: Birds of North America, New York: Golden Press. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.pheasant.org.uk The World Pheasant Association - The ultimate authority on Galliformes] * [http://www.gamebirdjournal.com Gamebird Journal – reta gazeto pri ĉasbirdoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150801180256/http://gamebirdjournal.com/ |date=2015-08-01 }} * [http://www.gbwf.org Galliformes - Konservado kaj birdobredado] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190722193756/http://www.gbwf.org/ |date=2019-07-22 }} {{Projektoj|commonscat=Galliformes}} {{Portalo Birdoj}} {{Kokoformaj birdoj}} [[Kategorio:Kokoformaj| ]] [[Kategorio:Birdordoj]] 7tw9hf4m2valls3o214iunlvfbpkr5j 0 66247 9490511 9487456 2026-10-08T18:04:33Z Sj1mor 12103 9490511 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=RS-02|situo sur mapo2=Serbio}} '''Zrenjanin''' ({{lang-sr|Зрењанин}}, {{lang-hu|Nagybecskerek}}, {{lang-de|Grossbetschkerek}}) estas urbo en [[Serbio]], en [[Vojvodino]]. Ĝi estas la 8-a plej granda urbo de Serbio kaj tria de [[Vojvodino]] post [[Novi Sad]] kaj [[Subotica]] kaj la plej granda en regiono [[Banat]]. Ĝi estas samtempe administra centro de de distrikto (Srednji Banat, Средње - Банатски округ), kiu. havas ĉirkaŭ 208.456 loĝantojn. Ĝis [[1935]] la urbo nomiĝis Nagybecskerek, poste omaĝe al serba [[reĝo]] [[Petro]] nomiĝis Petrovgrad, depost [[1945]] Zrenjanin, honore al jugoslavia popolheroo Žarko Zrenjanin. [[Dosiero:Zrenjanin city hall.jpg|eta|Urbodomo de Zrenjanin]] [[Dosiero:Zrenjanin Cathedral.jpg|eta|Katedralo de Zrenjanin]] == Bazaj informoj == * [[Areo]]: &nbsp;km² * [[Loĝantaro]]: 79000, kun antaŭurboj 132.051{{kiam?}} * [[Poŝtkodo]]: 23000 * [[Telefonprefikso]]: +381 23 == Geografio == Zrenjanin situas sur [[ebenaĵo]], ĉe [[bordo]] de [[Bega]], laŭ ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Kikinda]]-[[Beogrado]], fine laŭ ĉefvojo [[Versec]]-[[Novi Sad]]. === Vilaĝoj de Zrenjanin === La ''komunumo de Zrenjanin (enhavas ankaŭ la 21 vilaĝoj) : {| width="45%" border="1" cellpadding="4" cellspacing="2" style="background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid;" |- valign="top" |width="15%"| * [[Aradac]] * [[Banatski Despotovac]] * [[Belo Blato]] * [[Botoŝ|Botoš]] * [[Elemir]] * [[Eĉka|Ečka]] * [[Jankov Most]] * [[Klek]] * [[Knicjanin|Knićanin]] * [[Lazarevo]] |width="15%"| * [[Lukino Selo]] * [[Lukicjevo|Lukićevo]] * [[Melenci]] * [[Mihajlovo]] * [[Orlovat]] * [[Perlez]] * [[Stajicjevo|Stajićevo]] * [[Taraŝ|Taraš]] * [[Tomaŝevac|Tomaševac]] * [[Farkaĵdin|Farkaždin]] * [[Ĉenta|Čenta]] |} == Historio == Dokumentoj mencias tiu ĉi lokon unuafoje en [[1326]]. Ĝi iĝis [[kampurbo]] en [[1422]]. La [[turkoj]] okupis la tutan regionon en [[1551]]. Ekde [[1716]] la komunumo apartenis al [[Habsburga Imperio]]. Incendio okazis en [[1807]], la nova urbodomo en [[1816]] konstruiĝis. La urbo prosperis havanta industrion, en [[1839]] [[teatro]], en [[1846]] gimnazio konstruiĝis. Inter [[1849]]-[[1860]] la [[Habsburgoj]] formis el la regiono teritorion [[Vojvodino]]-[[Banato]]. En [[1888]] departementa domo konstruiĝis, dume la regiono apartenis al Hungario. [[Preĝejo]]j katolika en [[1868]], kalvinana en [[1891]] konstruiĝis. En [[1910]] loĝis en la urbo 26&nbsp;006 da loĝantoj, (9&nbsp;148 hungaroj, 8934 serboj, 6811 [[germanoj]], 456 [[slovakoj]] kaj 339 rutenoj). La 25-an de novembro 1918 la "Granda asembleo de Serboj, Kroatoj kaj aliaj slavoj en Banato, Baĉka kaj Baranjo" konsente aprobis la rezolucion pri (1)eniro de Banato, Baĉka kaj Baranjo al Reĝlando de Serbio kaj (2) ke serba registaro kune kun Nacia komitato en Zagrebo faru ĉion por realigo de unueca ŝtato de Serboj, Kroatoj kaj Slovenoj gvidata de reĝo Petro kaj lia dinastio. Ekde [[1918]] ĝi apartenis al SHS, ekde [[1929]] kiel Reĝolando Jugoslavio. Inter [[1941]]-[[1944]] la germanoj okupis la regionon. == Famuloj == En la urbo naskiĝis kaj mortis: [[Ferenc Szabó (dekano)]] En la urbo naskiĝis: * hungara [[aktoro]] [[Éva Máthé (aktoro)|Éva Máthé]] * serbdevena hungara [[komponisto]] [[Emil Petrovics]] en [[1930]] * hungara komponisto [[Aladár Bányai]] * hungara [[kuracisto]]-akademiano [[Kálmán Sántha]] * hungara [[juristo]] [[János Reiner]] * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] * hungara [[ministro]] [[Jenő Rátz]] * [[Ferenc Kemény]], unu el la fondintoj de [[Internacia Olimpika Komitato]] * [[Lajos Fialovszky]], [[hungaroj|hungara]] arme[[inĝeniero]] * hungara [[orgenisto]] [[Dezső Antalffy-Zsiross]] * hungara-juda [[rabeno]] [[Mór Klein]] * [[Zsolt Kézdi-Kovács]] kaj [[Ágoston Pacséry]], hungaraj [[reĝisoro]]j. En la iama Muĵlja naskiĝis: * hungara ĵurnalisto [[Aranka Palatinus]] * eŭropano [[Ivan Ivanji]], verkisto kaj diplomato * hungara [[elektrinĝeniero]] [[Mihály Ágoston (elektrinĝeniero)|Mihály Ágoston]]. En la iama Nagybecskerek mortis: * hungara [[instruisto]] [[Ferenc Nyáry]] * hungara piaristo [[Mihály Imre Csősz]] * hungara [[verkisto]] [[Gusztáv Lauka]]. En Zrenjanin mortis: * hungara [[advokato]] kaj [[politikisto]] [[Imre Várady (politikisto)|Imre Várady]] * hungara-serba [[pentristo]] [[Tivadar Wanyek]]. == Vidindaĵoj == * urbodomo * [[Katedralo de Johano Nepomuka (Zrenjanin)]] * pilgrimloko nomata Muĵlja == Ĝemelurboj == * [[Dosiero:Flag of Romania.svg|20ra|]] [[Arad]], [[Rumanio]] * [[Dosiero:Flag_of_Hungary.svg|20ra|]] [[Békéscsaba]], [[Hungario]] * [[Dosiero:Flag of Romania.svg|20ra|]] [[Temesvár]], [[Rumanio]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.zrenjanin.org.yu/ oficiala paĝo de la urbo Zrenjanin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080515045749/http://www.zrenjanin.org.yu/ |date=2008-05-15 }} {{Romkatolikaj kermesejoj en Karpata baseno}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Urboj de Serbio]] [[Kategorio:Setlejoj nomitaj laŭ personoj]] kbzzu2znwx0o7yjadf6jcmnfwekjmw4 0 67202 9490512 9419961 2026-10-08T18:05:04Z Sj1mor 12103 9490512 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kosmoveturilo |sputniko_de = |dosiero =Shuttle-challenger.jpg |lando = |priskribo de dosiero= |nomo2 = |organizaĵo = |misio = |lanĉo = |lanĉo-veturilo = |startejo = |pezo = |NSSDC_ID = |NORAD_ID = |tipo_de_orbito = |klinangulo = |alteco_de_orbito = |retpaĝo = }} '''Kosmopramo ''Challenger''''' (''E-e defianto'') ([[NASA]] [[Orbita Veturila Specifado]]: OV-099) estis la dua [[Kosmopramo|Kosmoprama]] orbitilo igita en servo. [[Kosmopramo Colombia|''Colombia'']] estis la unua. La virga flugo de ''Challenger'' estis je la [[4-a de aprilo]], [[1983]], kaj ĝi kompletis naŭ misiojn antaŭ diseriĝo 73 sekundoj post la lanĉo por sia deka misio, je la [[28-a de januaro]], [[1986]]. La kosmopramo eksplodis en alto de 15 ĝis 16 km kaj mortis ĉiu 7 kosmonaŭtoj. Ĝi estis la - ĝis tiam - plej grava akcidento en la kosmohistorio de [[Usono]]. (Por pli pri la ''Challenger-a'' katastrofo, vidu [[STS-51-L|katastrofo de kosmopramo Challenger]].) ''Challenger'' estis anstataŭita per la Kosmopramo [[Kosmopramo Endeavour|''Endeavour'']] kiu unue flugis en [[1992]], ses jaroj post la katastrofo. La [[28-an de januaro]] [[1986]], 73 sekundojn post la starto de misiono [[STS-51-L]], la kosmopramo eksplodis en alto de 15 ĝis 16 km kaj mortis ĉiu 7 kosmonaŭtoj. Ĝi estis la - ĝis tiam - plej grava akcidento en la kosmohistorio de [[Usono]]. == Historio == ''Challenger'' estis nomita laŭ la [[HMS Challenger (1858)|HMS ''Challenger'']], brita [[korveto]] kiu efektivigis [[Challenger-a ekspedicio|pioniran globan maran ekspedicion]] dum la 1870-oj. == Konstruo == La pramo estis konstruita per uzo de korpa kadro('''STA-099''') kiu komence estis farita kiel testilo. STA-099 ne estis originale intencita por kosmoflugado; sed NASA trovis ke ĝia reuzo estis pli malmultekosta ol reekipado de la testa Kosmoprammo [[Kosmopramo Enterprise|''Enterprise]] (OV-101) por esti kosminda, kiel originale planita. ''Challenger'' (kaj la pramoj konstruitaj post si) havis pli malmultajn kahelojn en sia [[Prama Termikprotekta Sistemo]] ol [[Kosmopramo Colombia|''Colombia'']]. Plej multaj da la kaheloj sur la pagŝarĝaj pordoj, supera flugila surfaco, kaj malantaua [[fuzelaĝo|fuzelaĝa]] surfaco estis anstataŭigitaj per blanka [[nomex]]-a felta izolaĵo de [[DuPont]]. Tiu ĉi modifaĵo lasis al ''Challenger'' porti 1130&nbsp;kg pli da pagŝarĝo ol ''Colombia''. ''Challenger'' ankaŭ estis la unua pramo havi [[kapsuprena montrilo|kapsupren-montrilan]] sistemon similan al tiuj trovitaj en militaraj kaj civilaj avioj. Tiu ĉi sistemo forigis la bezono rigardi al la instrumenta panelo dum malsupreniĝo kaj lasis al la pramanaro pripensi pli pri flugado de la pramo. == Flugoj kaj Modifaĵoj == Post la unua flugo, ''Challenger'' rapide fariĝis la laborĉevalo de la [[kosmopramo|kosmoprama]] floto de [[NASA]], flugante multe pli da flugoj jare ol ''Colombia''. Dum 1983 kaj 1984, ''Challenger'' flugis 85% da ĉiuj kosmopramaj [[listo de kosmopramaj misioj|misioj]]. Eĉ tiam kiam [[Kosmopramo Discovery|''Discovery'']] kaj [[Kosmopramo Atlantis|''Atlantis'']] kuniĝis kun la floto, ''Challenger''' restis ofte uzita kun tri misioj jare dum 1983-1985. ''Challenger'', kune kun ''Discovery'' , estis modifita ĉe [[Kosmocentro John F. Kennedy]] por esti ebla porti la supera etaĝo de la [[Centaur (raketo)|Centaur-G]]-a raketo en sia pagŝarĝejo. Se [[STS-51-L]] estus sukcesa, la sekva misio de ''Challenger'' estus deplojado de la sondo Ulysses kun la Centaur por studi la polajn regionojn de la Solo. La multaj kosmoflugaj atingoj de ''Challenger'' inkludis la unuan Usonanino, Afrik-usonanon, kaj Kanadanon en kosmo, tri [[Kosmolabo|Kosmolabajn]] misiojn, kaj la unuan noktan lanĉon kaj noktan surteriĝon de kosmopramo. Malgaje, ''Challenger'' ankaŭ estis la unua kosmopramo kiu detruiĝis akcidente dum misio. La kolektita disrompaĵoj de la veturilo nun staplas en dekomisiita [[misila silo|miilaj siloj]] ĉe [[Aerarmea Stacio ĉe Cape Canaveral]]. De tempo al tempo, pluaj pecoj de disrompaĵo de la pramo elondiĝas sur la [[Florido|Florida]] marbordo. Kiam tio ĉi okazas, ili estas kolektitaj kaj portitaj al la siloj por staplado. Pro sia frua perdo, ''Challenger'' estis la sola kosmopramo kiu neniam portis la "viandbul"-an emblemo de NASA. {| |----- align="center" valign="top" ! Lanĉa dato ! Nomumo |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[4-a de aprilo]] [[1983]] || [[STS-6]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[18-a de junio]] [[1983]] || [[STS-7]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[30-a de aŭgusto]] [[1983]] || [[STS-8]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[3-a de februaro]] [[1984]] || [[STS-41-B]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[6-a de aprilo]] [[1984]] || [[STS-41-C]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[10-a de oktobro]] [[1984]] || [[STS-41-G]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[29-a de aprilo]] [[1985]] || [[STS-51-B]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[29-a de julio]] [[1985]] || [[STS-51-F]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[30-a de oktobro]] [[1985]] || [[STS-61-A]] |----- align="center" valign="top" bgcolor="#F8F8FF" | [[28-a de januaro]] [[1986]] || [[STS-51-L]] |} == Pereo de ''Challenger'' == ''Challenger'' detruiĝis en la dua minuto de [[STS-51-L]], la deka misio de la pramo je la [[28-a de januaro]], [[1986]], kiam [[O-ringo|O-ringa]] obturilo sur ĝia dekstra [[Prama Solida Kromraketo|prama solida kromraketo]] (SBR) misfunkciis. La O-ringoj misfunkciis primare pro ripeta trokunpremo dum muntado. Tiu ĉi misfunkciado allasis plumon de flamo liki el la SBR kaj trabruli la [[Kosmoprama Eksterna Cisterno|praman eksternan cisternon]]. Likva hidrogeno disverŝis el al eksterna cisterno kaj ekbrulis tranĉade de la kroĉilo tenanta la SBR-on en ĝia loko. La SBR svingis furioze kaj bategis en la dekstran alon de ''Challenger''. Tio ĉi kaŭzis la tutan praman muntaĵon devii forkurse kaj la supersona aerfluo rapide disigis ''Challenger''-on. Sekvanta enketo konkludis ke malbona aplikado de la stiren-butadien-kaŭĉukaj (SBR) obturiloj, malkutime malvarmaj temperaturoj, rapide trokunpremitaj O-ringoj dum muntado, kaj manko de inspektado kulpis por la katastrofo. La inĝeniera kialo sub la decido uzi SBR-on anstataŭ la antaŭe uzita silikona kaŭĉuko strikte estis kost-sparado kiel direktivo de NASA. La logiko sub la ŝanĝo estis ke ĉe la temperaturo de likva hidrogeno ({{GdC|−252.87}}/ {{GdF|-423.17}}) aŭ likva oksigeno ({{GdC|−183}}/{{GdF|-297.3}}), ''iu ajn'' garnaĵa materialo estus frostigita solide. La difekto en tiu ĉi pensmaniero estis ke la kunprema rigidiĝo (resaltiĝaj ecoj) de SBR allasas unu unu kunpremon dum tenado de obturo. Pliaj kunpremoj postulas ke la tuta O-ringa muntaĵo esti anstataŭita por teni la junton obturitan. Kvankam oni sciis tiun ĉi informon, la cisternoj estis apartigitaj kaj rekunmetitaj trifoje sen anstataŭado de la SBR. La pli malvarmaj temperaturoj de la mateno eble pli malhelpis la jam marĝenan obturon. Garnaĵoj de silikona kaŭĉuko, kiu estis antaŭe uzitaj, havas pli bona resaltiĝo post kunpremo, eĉ kun la malalta temperaturo, sed estis supozitaj tro multekostaj. == Vidu ankaŭ == * [[Katastrofoj en la kosmoesploro]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.raumfahrer.net/raumfahrt/spaceshuttle/orb_challenger.shtml La Orbiter Challenger (OV-099)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20051231031006/http://www.raumfahrer.net/raumfahrt/spaceshuttle/orb_challenger.shtml |date=2005-12-31 }} (''germane'') * [http://science.ksc.nasa.gov/shuttle/resources/orbiters/challenger.html Priskribo kaj flugoj de Challenger] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190523112035/https://science.ksc.nasa.gov/shuttle/resources/orbiters/challenger.html |date=2019-05-23 }} {{en}} [[Kategorio:Kosmoŝipoj]] o5b63kii1mdiqpayzq5ctbr2xh2b6fx 0 69493 9490422 9488177 2026-10-08T15:08:20Z Roberto 609 /* Lokaj esperantistoj */ 9490422 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo de Italio | nomo = Gorico | blazono = {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} | dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | regiono = {{Italio FVG}} | provinco = {{Italio GO}} | komunumaro = ''Collio - Alto Isonzo'' (2017-2019) | latitudo_gradoj = 45 | latitudo_minutoj = 56 | latitudo_sekundoj = 0 | latitudo_direkto = N | longitudo_gradoj = 13 | longitudo_minutoj = 37 | longitudo_sekundoj = 0 | longitudo_direkto = E | koord_X_en_mapo = 173 | koord_Y_en_mapo = 42 | alto = 84 | areo = 41 | subdividaĵoj = ''[[#Subdividaĵoj|listo]]'' | najbaraj_komunumoj = Brda/Collio (SLO), [[Farra d'Isonzo]], [[Mossa]], [[Nova Gorica|Nov-Gorico]] (SLO), [[San Floriano del Collio]], [[Savogna d'Isonzo]] kaj [[Občina Šempeter-Vrtojba|Šempeter-Vrtojba/San Pietro-Vertoiba]] | nomo_de_loĝantoj = {{lang-it|goriziani}}<br />{{lang-sl|Goričani}}<br />[[Friula lingvo|friule]] ''gurizans'' | patrono = Sanktaj Hilario kaj Taciano | festo = [[12-a de julio]] | retpaĝo = {{oficiala retejo}} | mapo = FVG-Mappa.png | mapamplekso = 300 | situo sur mapo=Centra Gorico | situo de =Situa mapo de centra Gorico }} '''Gorico''' ({{lang-it|Gorizia}}, {{lang-sl|Gorica}}, {{lang-de|Görz}}) estas [[komunumo]] en la orienta parto de norda [[Italio]]. Ĝi situas en la regiono [[Friulo-Venecio Julia]] kaj, ene de ĝi, estis la administra centro de la tradicia [[provinco Gorizia]], kiu ekde oktobro 2017 ne plu estas oficiala administra unuo. Ekde tiam la loko apartenas al intermunicipa aŭ interkomunuma teritoria unuo, nomata ''Collio - Alto Isonzo'', sed jam fine de 2019 denove ŝanĝiĝis la administra strukturo: nun ĝi apartenas kaj denove estas administra centro al tiel nomata ''malcentra regiona unuo Gorico'', kiu laŭ amplekso identas al la antaŭa provinco - tial, pro praktikeco kaj plia koncizeco, tolereblas plutraduki la novan longan administran nomon ''Ente di decentramento regionale di Gorizia'' al Esperanto per "provinco Gorico". Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} - fine de oktobro 2022 estis 33 560: sekve daŭre temas pri la plej granda komunumo de la provinco aŭ regiona unuo. Kristanaj patronoj estas la sanktaj Hilario kaj Taciano, kies komuna memortago sekve estas la komunuma festotago. Najbaras la komunumoj Brda/Collio (Slovenio), [[Farra d'Isonzo]], [[Mossa]], [[Nova Gorica]] (Slovenio), [[San Floriano del Collio]], [[Savogna d'Isonzo]] kaj [[Občina Šempeter-Vrtojba|Šempeter-Vrtojba/San Pietro-Vertoiba]] (Slovenio). En [[1980]] la 4-a [[Internacia Junulara Festivalo]] de [[Itala Esperantista Junularo]] okazis ĉi tie. == Famuloj == En Gorico naskiĝis en 1586 la itala soldatargvidanto [[Ludoviko Isolani]] kaj en 1829 la romanisto [[Graziadio Isaia Ascoli]]. Sekvis la [[hungara]] [[kuracisto]] [[István Környey]] kaj la aŭstra filmstelulino [[Nora Gregor]], ambaŭ en 1901. En Gorico mortis en 1891 la hungara [[politikisto]] [[Manó Andrássy]] kaj en 1907 la kanoniko [[János Tóth (kanoniko)|János Tóth]]. En Gorico en 1962 mortis la aŭstra-slovena arĥitekto [[Max Fabiani]]. ==Lokaj esperantistoj== *[[Giuseppe Ipavitz]]; *[[Roberto Paternolli]]; == Subdividaĵoj == * '''Kastelo''' (it. ''Borgo Castello'', fur. ''Cjastiel'', sl. ''Grad'') * '''Kampareto''' (it. ''Campagnuzza'', sl. ''Rojce'') * '''Centro''' (it. ''Centro'', fur. ''Centri'', sl. ''Center'') * '''Luĉiniko''' (it. ''Lucinico'', fur. ''Lucinîs'' aŭ ''Luzinîs'', sl. ''Ločnik'') * '''Madoneto''' (it. ''Madonnina del Fante'', fur. ''Madonute'') * '''Sanktmonto-Placuto''' (it. ''Montesanto-Piazzutta'', fur. ''Monsante-Plaçuta'', sl. ''Placuta'') * '''Submonto''' (it. ''Piedimonte del Calvario'', fur. ''Pudigori'', sl. ''Podgora'') * '''Plumo''' (it. ''Piuma'', fur. ''Peume'' aŭ ''Plume'', sl. ''Pevma'') * '''Oslavio''' (it. ''Oslavia'', fur. ''Oslavie'', sl. ''Oslavje'') * '''Sankta Maŭro''' (it. ''San Mauro'', fur. ''San Maur'', sl. ''Šmaver'') * '''Sankta Andreo''' (it. ''Sant'Andrea'', fur. ''Sant Andrât'' aŭ ''Sant Andrea'', sl. ''Štandrež'') * '''Sankta Roĥo-Sankta Anna''' (it. ''San Rocco-Sant'Anna'', fur. ''San Roc-Santa Ana'', sl. ''Podturn-Sv. Ana'') * '''Straĉiso''' (it. ''Straccis'', fur. ''Stracis'' aŭ ''Strazis'', sl. ''Stražce'') == Vidu ankaŭ == * [[Gorizia Centrale (stacidomo)]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) * [http://www.italien-inseln.de/italia/friaul-julisch-venetien-friuli-venezia-giulia/goerz-gorizia/hauptstadt.html turismaj informoj]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}}) <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} [[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|300ra|{{centre|teksto}} --> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Italio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Gorico| ]] [[Kategorio:Komunumoj de Italio]] [[Kategorio:Komunumoj de Friulo-Venecio Julia]] [[Kategorio:Komunumoj de Provinco Gorizia]] 2mxlgiem397ws95wr65mi87dgagqif1 0 79158 9490657 9439789 2026-10-09T05:39:27Z Sj1mor 12103 9490657 wikitext text/x-wiki {{sen referencoj|hungaraj pentristoj|2023}} {{Informkesto artisto}} '''DÉSI HUBER István''' {{prononco|de:ŝi}} estis [[hungario|hungara]] [[grafikisto]] kaj [[pentristo]] naskita en [[Nagyenyed]], [[Hungario]] la [[6-an de februaro]] [[1895]] kaj mortinta la [[25-an de februaro]] [[1944]] en [[Budakeszi]], Hungario. Li estis la pli juna frato de [[Győző Huber]]. == Biografio == Lia familio translokiĝis en urbon [[Deĵo]]. Lia patro deziris, ke ankaŭ sia filo fariĝu [[arĝentaĵisto]] kiel li. Post la [[unua mondmilito]] li lernis desegnon en la liberskolo de pentristo [[Sándor Szopos]] en Dej. En [[1921]] li translokiĝis en Hungarion, poste en [[Italio]]n, kaj li laboris kiel juvelisto. Li edziĝis en [[1923]]. Pro tuberkulozo li devis ĉesi tiun metion kaj de tiam li komencis pli multe pentri. Li revenis plurfoje en urbon Dej kaj li ankaŭ tie pentris. En revuo [[Korunk]] li publikigis studojn pri la rilato de arto kaj socio, pri la [[avangardo]] kaj pri siaj samtempaj artistoj. Li ricevis [[premio Kossuth|premion Kossuth]] postmorte en [[1958]]. == Ekspozicioj == *1932 kaj 1938 Ernst Múzeum, [[Budapest]]; *1941 - Almásy-Teleki Műintézet, Budapest; *1947 - Ernst Múzeum, Budapest; *1948 - Budapest; *1949 - [[Pécs]], *1956, 1959, 1964 Budapest; *1957 - (grupa) Műcsarnok, Budapest, Forradalmi Művészet. == Libroj == *''A művészetről'' (Bp., 1959) *''Művészeti írások''. Kossuth Könyvkiadó, Budapest, 1975 *''Levelek a szülőföldre'', [[Bukareŝto]], 1982 == Memorigiloj == * {{mankas fonto|Memortabulo en Budapeŝto}} == Fontoj == {{projektoj}} * Kieselbach Galerio [http://www.kieselbach.hu/sa-421] * [http://www.hung-art.hu/index-en.html Arto en Hungario] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Desi Huber Istvan}} [[Kategorio:Hungaraj pentristoj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] 7ngwfjou5lj3518fjuu6ogiu2fldmdo 0 102050 9490766 8886777 2026-10-09T10:37:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490766 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Harris tweed loom.jpg|eta]] [[Dosiero:Harristweed11.jpg|eta|Harris Tweed]] Harris-tvido (''Harris Tweed'') estas luksa formo de [[tvido]], kiun oni povas produkti nur sur insuloj de [[Eksteraj Hebridoj]]. == Difino == La ''Harris Tweed Act'' el [[1993]] tiel difinas Harris-tvidon: :''Harris Tweed is cloth that has been handwoven by the islanders of Lewis, Harris, Uist and Barra in their homes, using pure virgin wool that has been dyed and spun in the Outer Hebrides.'' Übersetzung: :''Harris-tvido estas tiu lanaĵo el pura lano, kiu estas manteksita fare de la loĝantoj de inseloj ''Lewis, Harris, Uist'' kaj ''Barra'' kaj kolorigitaj kaj ŝpinitaj sur la eksteraj Hebridoj.'' Ĉiu vesto el Harris-tvido havas origin-etikedon. == Historio == Tvido origine estis produktita en tuta [[Skotlando]]. Post la [[industria revolucio]], la man[[teksado]] iĝis malekonomia kaj [[teksomaŝino]]j anstataŭigis la [[teksoseĝo]]n. La manteksado restis nur ĉe eksteraj Hebridoj. Harris-tvido en [[1910]] iĝis protektita marko kaj surportas ekde tiam la konmarkon ''Orb and Maltese Cross''. La ''Harris Tweed Authority'' protektas la kvaliton kaj la ekskluzivecon de la Harris-tvido. == Specialaĵoj de Harris-tvido == * Kostas 5-oble ol normala tvido * Ĝi ne traakvumas, dum pluvo materialo de tvido mal-loziĝas * En varmo la materialo de tvido loziĝas == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20060321164221/http://www.harristweed.com/pdf/ActofParliament1983.pdf La Harris Tweed Authority] * [https://web.archive.org/web/20060321164221/http://www.harristweed.com/pdf/ActofParliament1983.pdf Angla teksto de ''Harris Tweed Act'', akceptita en 1905, en la londona parlamento] [[Kategorio:Teksaĵoj]] 7armqwm3igo1kbpmz2lwd6ugb82mkzv 0 103430 9490484 8876255 2026-10-08T17:53:55Z Sj1mor 12103 9490484 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | nomo = {{paĝonomo}} <small>· Ruskberg · Ruszkabánya | tipo = vilaĝo</small> | distrikto = [[distrikto Caraș-Severin|Caraș-Severin]] | komunumo = {{#invoke:Wikidata|claim|P131}} | titolo de administra unuo1 = Hist. regiono | administra unuo1 = [[Banato]] | regiono-ISO = RO | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | bildo = RO CS Biserica romano-catolica din Rusca Montana (5).JPG }} '''Rusca Montană''' [ruska montanə] (germane: '''Ruskberg''', hungare: '''Ruszkabánya''') estas vilaĝo en Rumanio nordoriente de [[Caransebeș]]. Ĝi estas la plej norda komunumo en la [[distrikto Caraș-Severin]] kaj konsistas el la sideja vilaĝo kaj el ''Rușchița'' (germane ''Ruschkitza'', hungare ''Ruszkica''). __NOTOC__ ==Loĝantaro== En [[1910]] ĝi havis 3 601 loĝantojn (rumanoj, germanoj, hungaroj), en [[1992]] estis nur 1 820 (rumanoj), kaj laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la loĝloko vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. [[dosiero:RO_CS_Ruschita_(2).JPG|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la kirko de ''Rușchița'' (germane ''Ruschkitza'', hungare ''Ruszkica'')}}]] ==Historio== Ĝia unua mencio skriba estas el [[1851]]. Ĝis [[1919]] ĝi apartenis al la reĝa departemento [[Krassó-Szörény (reĝa departemento)|Krassó-Szörény]] de [[Hungario]], parto de la imperio [[Aŭstrio-Hungario]]. == Gravaj personoj == *[[Károly Hofmann]] (Ruszkabánya, [[27-a de novembro]] [[1839]] – [[Budapest]], [[21-a de februaro]] [[1891]]): geologo, teknikuniversitata profesoro, ano korespondanta de la [[Hungara Scienca Akademio]] (1871). *[[Kálmán Fülepp]] (1851–1919): ĉefurbestro de [[Budapeŝto]] *[[Antal Kerpely]] (Ruszkabánya, [[27-a de septembro]] [[1866]] – [[Vieno]], [[23-a de julio]] [[1917]]): inĝeniero pri fornoj, inventisto. *[[Lívius Maderspach]] (Ruszkabánya, [[1-a de februaro]] [[1840]] – [[Rákospalota]], [[29-a de septembro]] [[1921]]): inĝeniero pri minado, fakverkisto. *[[Irén Senn]] (Ruszkabánya, [[7-a de junio]] [[1883]] – [[Budapest]], [[20-a de januaro]] [[1957]]): pianistino, pianpedagogino. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.harta-turistica.ro/ Interaga mapo de la distrikto] * [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php?nev=Krasso Administra mapo de la distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110924023224/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php?nev=Krasso |date=2011-09-24 }} * [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }} ==Fonto== *[[Magyar nagylexikon]], 1–18, 1993–2004, Budapest. *[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]] <gallery> Dosiero:Rusca_Montana_jud_Caras-Severin.svg|Situo en la distrikto </gallery> {{Komunumoj de distrikto Caraș-Severin}} [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]] [[Kategorio:Distrikto Caraș-Severin]] skj5i2esn0c6iohsrpuv9t41x38ql5n 0 105154 9490664 9172914 2026-10-09T05:45:06Z Sj1mor 12103 9490664 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |nomo = Felix le Breux |dosiero = Felix le Breux.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = |dato de naskiĝo = [[4-an de aprilo]] [[1918]] |loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Austria-Hungary 1869-1918.svg|20px]] [[Plzeň]], [[Bohemio]], [[Aŭstrio-Hungario]] |dato de morto = [[4-an de februaro]] [[1974]] |loko de morto = {{Flago|Ĉeĥoslovakio}} [[Prago]], [[Ĉeĥoslovakio]] |kromnomo = |aktivaj jaroj = [[1942 en filmo|1942]] - [[1968 en filmo|1968]] |geedzo = [[Libuše Sobotková]] <small>''(divorcitaj)''</small><br />[[Alena Kreuzmannová]] <small>''(divorcitaj)''</small><br />[[Ludmila le Breux]] |gepatroj = |sidejo = |oficiala ttt = |karakteriza rolo = |oskar-premio = |premio emmy = |premio ora globo = |ora urso = |premio bafta = |césar = |grammy = |premio ora frambo = |pluaj premioj = }} '''Felix le Breux''', naskiĝinta la [[4-an de aprilo]] [[1918]], mortinta la [[4-an de februaro]] [[1974]], estis ĉeĥa [[aktoro]]. Li naskiĝis en [[Plzeň]]. Sian francan familian nomon li heredis post [[Francio|franca]] [[nobelo|nobela]] antaŭulo, kiu venis en [[Bohemio]]n kun [[Napoléon Bonaparte|napoleona]] soldataro. Le Breux studis en [[Plzeň|pilzena]] [[gimnazio]], kie li fariĝis kunfondinto de [[teatro]] ''Studenta avangarda kolektivo'' (1936), kies membroj estis ankaŭ [[Miroslav Horníček]] kaj [[Oldřich Musil]]. En la jaro 1942 li finstudis pragan konservatorion kaj mallongtempe li agadis en ''Teatreto por 99'' de Honzl, el kiu li transiris en Sendependan teatron kaj poste por tri jaroj li enkankris en teatro Uranio. Post la jaro [[1945]] li akiris postenon en ''Teatro de la 5-a majo'', poste en [[ensemblo]] de teatro de ''Ŝtata filmo'' kaj ekde la jaro [[1952]] li estis dum sep jaroj unu el ĉefaj aktoraj apogoj de ensemblo [[E. F. Burian]]. Ekde la jaro [[1959]] li agadis en teatro ''ABC'', post tri jaroj li fariĝis ano de'' Urbaj teatroj pragaj'', kie li agadis ĝis sia morto. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Unua}} {{DEFAŬLTORDIGO:Breux, Felix le}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1918]] [[Kategorio:Mortintoj en 1974]] [[Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj]] [[Kategorio:Viroj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 4-an de aprilo]] [[Kategorio:Mortintoj la 4-an de februaro]] dt683maet9s3h7lsgs0kuoqtdxg1mzz 0 121309 9490638 8573549 2026-10-09T05:25:43Z Sj1mor 12103 9490638 wikitext text/x-wiki {{Informkesto kantisto | nomo = Yoko Ono<br />小野 洋子 | dosiero = Yoko Ono 2007.jpg | priskribo de dosiero = Yoko Ono en la jaro [[2007 en muziko|2007]] | grandeco de dosiero = | larĝa dosiero = | fono = soloa kantisto | naskonomo = Yoko Ono | alie nomata = | kromnomo = | naskiĝo = [[18-an de februaro]] [[1933]]<br />{{flagicon|Japanio}} [[Tokio]], [[Japanio]] | morto = | deveno = | instrumento = | tipo de voĉo = | ĝenro = [[Avangardo]]<br />[[Rokmuziko]]<br />[[Popmuziko]]<br />[[Elektronika muziko]] <br /> [[Flukso]] | profesio = artistino | aktivaj jaroj = [[1961 en muziko|1961]] - | eldoninto = [[Apple Records|Apple]], [[Geffen Records|Geffen]], [[Polydor Records|Polydor]], [[Rykodisc]], [[Astrawerks]] | parencaj temoj = [[John Lennon]], [[Sean Lennon]]<br /> [[Plastic Ono Band]] | ttt = [http://www.krystalmeyers.com/ Krystal Meyers] | nuntempaj membroj = | antaŭaj membroj = | signifa instrumento = |kesteroj= {{Informkesto homo |subŝablono=jes }} }} '''Yoko ONO''' ({{lang-ja|小野 洋子|t=Ono Yōko}}, * la [[18-an de februaro]] [[1933]] en [[Tokio]], [[Japanio]]) estas japana kantistino, komponistino kaj filmistino. La japana kantistino, komponistino, belartistino kaj krom alia ankaŭ klasike klera pianistino studis en [[Usono]], kie ŝi komence de la 60-aj jaroj enaktiviĝas en artaj [[avangardo]]j. En [[1961]] ŝi partoprenis la unuan koncerton kaj baldaŭ ŝi kantis eĉ kun [[John Cage]] kaj [[Ornette Coleman]]. En la jaro [[1966]] ŝi interkonatiĝis kun [[John Lennon]] kaj en [[1969]] ŝi edzinigis sin kun li. Komune ili poste partoprenas kiel en pacaj agadoj, do ankaŭ en agadoj artistaj. Ekde [[1970]] ili vivas komune en [[Nov-Jorko]]. En la sama jaro aperas ŝia libro ''Grapefruit'' kaj en [[1972]] ŝi filmas filmojn ''Apotheosis'' kaj ''Fly''. En [[1974]] ŝi por mallonga tempo kunlaboras kun virina grupo [[Isis]]. Ŝi vivis kune 2 jardekojn kun hungardevena artisto [[Sámuel Havadtőy]]. == Albumoj == * 1968: [[Unfinished Music No.1: Two Virgins]] (& John Lennon) * 1969: [[Unfinished Music No. 2: Life with the Lions]] (& John Lennon) * 1969: [[Wedding Album]] (& John Lennon) * 1969: [[Live Peace in Toronto 1969]] (& John Lennon) * 1970: Yoko Ono/Plastic Ono Band (& [[Plastic Ono Band]]) * 1971: [[Fly (Album)|Fly]] * 1972: [[Some Time in New York City]] (& John Lennon) * 1973: Approximately Infinite Universe * 1973: Feeling the Space * 1973: Welcome: The Many Sides of Yoko Ono (Promo, Japan) * 1974: A Story (Veröffentlicht 1997) * 1980: [[Double Fantasy]] (& John Lennon) * 1981: Season of Glass * 1982: It’s Alright (I See Rainbows) * 1984: [[Milk and Honey (Album)|Milk and Honey]] (& John Lennon) * 1984: Every Man Has a Woman (Tribute-Album) * 1985: Starpeace * 1992: Onobox (6-CD-Box) * 1992: Walking on Thin Ice * 1995: Rising * 1995: New York Rock (Musical) * 1996: Rising Mixes * 2001: Blueprint for a Sunrise * 2007: Yes, I’m a Witch (Remix-Album) * 2007: Open Your Box (Remix-Album) * 2009: Between My Head and the Sky (& [[Plastic Ono Band]]) * 2012: Onomix (Remix-Retrospektive) (Download) * 2012: YOKOKIMTHURSTON (Yoko Ono, [[Kim Gordon]] & [[Thurston Moore]]) * 2013: Take Me to the Land of Hell (& [[Plastic Ono Band]]) {{Commons|Yoko Ono}} {{Beatles}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Feministaj artistoj]] [[Kategorio:Japanaj kantistoj]] [[Kategorio:Japanaj feministoj]] [[Kategorio:Japanaj pacistoj]] [[Kategorio:Japanaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]] [[Kategorio:Postmodernismaj artistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 18-an de februaro]] cbhf18tfl1zxe1s979isrsu3g1ls4uh 0 121963 9490449 9488758 2026-10-08T15:53:48Z Roberto 609 /* Arthur Southee */ 9490449 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brita esperantisto|britaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri britaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:britaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de britaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de britaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Susanna Lister Adams]]=== '''Susanna Lister Adams''' (naskiĝis 1848?; mortis la 13-an de Julio 1940) estis esperantistino en [[Hastings]]. Ŝi movadis ĉefe ĉe blinduloj.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla Esperantisto kiu vivis en Irlando.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210102075746/https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |arkivdato=2021-01-02 }}</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640]</ref><ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===[[Arthur Allen]]=== '''Arthur Allen''' (mortis en februaro 1941) estis esperantisto en [[Leek]]. === [[Ken Alexander|Ken]] kaj [[Naomi Alexander]] === '''Ken ALEXANDER''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en aŭgusto [[2009]]) estis fervora aktivulo de la [[Londona Esperanto-Klubo]] kaj fariĝis edzo de [[Naomi Christina Butler]], kiu same estis aktiva en la Londona Esperanto-Klubo, kie ili interkonatiĝis. Ken Alexander estis redaktoro de [[La Brita Esperantisto]] de 1949 ĝis 1953. La paro Alexander, delonge ne vidita, reaperis vizite al la malfermo de la nova [[Esperanto-domo Barlaston|Esperanto-Centro en Barlaston]] en [[2002]]. === [[Wilfrid M. Appleby]] === '''Wilfrid M. APPLEBY''' (naskiĝis en [[1892]], mortis en majo [[1989]]) estis [[UEA]]-delegito en la angla urbo [[Cheltenham]] de 1931 ĝis 1987. Filatelisto. Aŭtoro de ''Ĉu vi scias?'' (Esperanto Publishing Company, Ltd., 1944) kaj muzikfolio "Kongresanino." Redaktoro de ''Guitar News''; la oficiala organo de International Classic Guitar Association. <!-- George B. Atkinson - iu ajn informo??? --> ===[[Francis G. Archer]]=== '''Francis G. ARCHER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Watford]]. ===[[Rebecca Asquith]]=== '''Rebecca ASQUITH''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de decembro 1931) estis brita esperantistino, kiu partoprenis la grupon je [[Keighley]]. == B == ===[[Edward Cresswell Baber]]=== '''Edward Cresswell BABER''' (naskiĝis en 1850; mortis en 1910) kirurgiisto, estis brita esperantisto kaj medicina diplomito de la [[Londona Universitato]]. Li specialiĝis pri malsanoj rilate je la [[gorĝo]], oreloj kaj nazo, kaj estis la fondinto de la ''Brighton and Sussex Throat and Ear Hospital'' en [[Brajtono]], en 1909 ĉe la Internacia Medicinista Kongreso en [[Budapest]] li prezentis Esperante verkitan tezon pri sia fako. Li estis estrarano de [[BEA]]. ===[[Thomas Grahame Bailey]]=== Pastro '''Thomas Grahame Bailey''' (naskiĝis 1872; mortis la 5-an de aprilo 1942) estis brita esperantisto naskita en [[Brita Hindio|Brita Hindujo]]. Li edukiĝis en Edinburgo, 25-jaraĝan li estis [[misiisto]] en [[Panĝabo (Brita Hindio)|Punĝabo]]; poste li fariĝis [[Lektoro]] ĉe [[Londona Universitato]]. Li majstris multajn orientajn lingvojn. Lerninte Esperanton en 1905, li elektiĝis [[LK]]-ano en 1925. Li estis Honora Prezidanto de la [[Londona Klubo]]. Li diris [[prediko]]n en St. Giles’ Edinburgo, ĉe la soleno de la Esperanta [[traduko]] de la [[Biblio]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 445-446 majo 1942</ref>. ===[[George Bairstow]]=== '''George Bairstow''' (naskiĝis 1890?; mortis la 5-an de novembro 1945) estis brita esperantisto. ===[[George Ballinger]]=== '''George Ballinger''' (naskiĝis 1863?; mortis la 16-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Cheltenham]]. ===[[Charles Barnes]]=== '''Charles Barnes''' (naskiĝis 1869?, mortis la 15-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Colchester]]. ===[[Frances Bartholomew]]=== '''Frances M. Bartholomew''' (mortis la 9-an de marto 1937) estis esperantistino en [[Letchworth]]. ===[[Charles Dawson Baxandall]]=== '''Charles Dawson BAXANDALL''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 16-an de marto 1932) estis esperantisto en [[Wallasey]]<ref> [[La Brita Esperantisto]] - numero 325, majo (1932)</ref>. ===[[Malcolm Beattie]]=== '''Malcolm H. Beattie''' (mortis la 4-an de majo 1941) estis esperantisto de 1911 ĝis sia morto en [[Eastbourne]]. Post vizito al la [[UK 1911|Antverpena Kongreso]] li deĵoris en Hindujo, kaj fondis grupon en Calcutta en 1912<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 437-438</ref>. ===[[Louisa Mary Bedwell]]=== '''Louisa Mary BEDWELL''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 21-an de julio 1930) estis esperantistino en [[North Hill]]. === [[Toby Barbock]] === '''Toby BARBOCK''' estis esperantistino en [[Skotlando]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]]. === [[Florence Barker]] === '''Florence BARKER''' estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * La lingvo de la bestoj. Heroldo de Esperanto, [[Köln]], 24 paĝoj, 1931. {{Citaĵo|La teksto de ĉi tiu prelego estas verkita en preskaŭ senerara Esperanto. Pli grava malĝustaĵo estas nur la akuzativo ĉe la prepozicio kontraŭ. „Provo al la libereco“ ŝajnas al mi iom nekutima esprimo, „stratoj kun densa irado“ eble ne internacie komprenebla. La tendencon mi tute aprobas, sed volas aldoni, ke en ĉiuj kazoj, kiam temus pri savo de besto per pereo de pli valora homo (krimulojn mi ne konsiderus tiaj) mi ne opinius justa la savon de tiu besto.|[[Wolfgang Biehler|D-ro fil. W. Biehler]]. Aŭstria Esperantisto n.80 (okt 1931)}} {{citaĵo|Prelego farita dum kunsido de “Amikoj al la Bestoj” en Kolegio Christ Church, Oxford, ĉe la [[UK 1930|22-a Universala Kongreso de Esperanto]]. Kun portreto de la hundino Chum. |[[Brazila Esperantisto]] 1932 jarkolekto 23, nnumero 01-03, januaro-marto}} ===[[Henry Bartlett]]=== '''Henry BARTLETT''' (naskiĝis en 1843; mortis la 31-an de aŭgusto 1923) kuracisto estis brita esperantisto el [[Foulsham]], [[Norfolk]]. Li vojaĝis alilanden ĉ. 1910, kaj fine en 1920 ekloĝis en [[Auckland]], [[Novzelando]], kie li mortis. === [[A. Barton]] === '''A. BARTON''' estis socialista esperantisto. En 1906 li faris paroladon pri Esperanto en klubo socialista de [[Sheffield]].<ref>Rusa Esperantisto. ''Esperantista Movado''. Nro 6 p. 525. Jun-Jul, 1906</ref> <!-- Daniela Bauzá-Phillips - iu ajn informo??? --> === [[Cecil Morris Bean]] === '''Cecil Morris BEAN''' estis brita matematikisto kaj esperantisto. En 1937, en lia traduko publikiĝis la romano ''La Naiveco de Pastro Brown'' de [[Gilbert Keith Chesterton]], kaj en 1954 li publikigis [[Matematika terminaro (Bean 1954)|Matematikan terminaron]], kiu aperis kiel aparta libreto, sed ankaŭ dissendiĝis kiel dua parto de la [[Jarlibro 1954 de Universala Esperanto-Asocio]]. ===[[James Beswick]]=== '''James BESWICK''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en januaro 1935) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Joseph James Birkett]]=== '''Joseph James BIRKETT''' (naskiĝis probable en 1875; mortis la 22-an de januaro 1934) estis esperantisto en [[Grange-over-Sands]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert J. Bishop]]=== '''Robert J. BISHOP''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 10-an de februaro 1930) estis esperantisto en [[Enfield]]. ===[[Robert Black]]=== '''Robert BLACK''' (naskiĝis probable en 1862; mortis en aprilo 1930) estis esperantisto en [[Hull]]. === [[James Andrew Blaikie]] === '''James Andrew BLAIKIE''' (blejki) (naskiĝis la {{daton|4|aprilo|1846}}, mortis la {{daton|21|decembro|1929}}) estis angla esperantisto, konata matematikisto, universitata ekzamenisto kaj montogrimpisto. Li esperantistiĝis en 1905. Li kunlabore tradukis [[La malbela anasido]] tiujare kaj [[Bela Joe]] en sia lasta jaro. ===[[Philip D. Blake]]=== '''Philip D. BLAKE''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1869. mortis la 17-an de februaro 1929) estis esperantisto en Londono. En 1906 li helpis fondi kurson en [[Kilburn]]. <!-- Edmund R. Blackett - iu ajn informo??? --> ===[[Arthur Blott]]=== '''Arthur Blott''' (1858(?)- 23-a de aŭgusto 1912) estis brita esperantisto en Londono en la komenco de 20-a jarcento. Jam en 1903 li partoprenis la ekskursojn al Boulogne kaj Le Havre, kiuj funkciis kiel alkonduko al la unua [[UK 1907|Universala Kongreso]]. Li estis la prezidanto de la Charing Cross Esperanto Klubo.<ref>Esperanto n132 okt 1912</ref> === [[H. E. Board]] === '''H. E. BOARD''' estis esperantisto en Britio en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * H. E. Board. '''Esperanto for the Blind'''. Eldonejo Eklezia Esperanto-Ligo, Huddersfield, 1919. {{Citaĵo|Raporto legita antaŭ kunveno okazinta la 20-an de Majo 1919 en la ''«National Library for the Blind»'', Londono. La aŭtoro montras ĉion kion Esperanto jam faris por la blinduloj ĉiulandaj kaj la grandegan utilon atingotan de la ĝenerala uzo de nia lingvo de tiu interesega klaso de homoj en la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===A. W. Boddy=== '''A. W. Boddy''' (mortis julio 1916) estis esperantisto el [[Nelson]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Bolton]]=== '''James Bolton''' (naskiĝis 1929?; mortis la 31-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Hoghton]], apud Preston<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Henry Charles Bond]]=== Pastro '''Henry Charles BOND''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de marto de 1925) estis esperantisto en [[Keymer]], Sussex. Li predikis Esperante en [[Eastbourne]] en 1913<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 241, aprilo 1925</ref>. {{referencoj}} ===[[James B. Bottomley]]=== '''James B. Bottomley''' (mortis la 21-an de septembro 1935) estis esperantisto en [[Keighley]], [[Rutherglen]] kaj [[Utley]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 367, Novembro (1935)</ref>. {{referencoj}} === [[John J. Boutwood]] === '''John J. BOUTWOOD''' (baŭtŭud) (naskiĝis la {{daton|14|novembro|1860}} en [[Luton]]) estis angla komercista sekretario kaj esperantisto, kiu aktivis interalie kiel gvidanto de la ''Societo por Helpo al Patrinoj kaj Infanetoj''. Li esperantistiĝis en [[1912]], estis vicprezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], prezidanto de la loka Esperanto-grupo en [[Hastings]]. Li verkis plurajn esperantlingvajn teatraĵojn. ===[[Arthur Bowker]]=== '''Arthur BOWKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de julio 1934) estis esperantisto en [[Sheffield]]. ===[[Emily Bowkett]]=== '''Emily Bowkett''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de aprilo 1922) estis esperantistino en [[Southport]]. ===[[Robert C. Bowkett]]=== '''Robert C. BPWKETT''' (naskiĝis 1867; mortis la 3-an de aŭgusto 1932) estis esperantisto en [[Southport]]. === [[Albert Boyce]] === '''Albert E. BOYCE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|31|julio|1965}} en [[Londono]]) estis brita esperantisto kaj multjara [[delegito de UEA]] en [[Bristol]]. ===J. W. Boys=== '''J. W. BOYS''' (naskiĝis la 20-an de nov. 1848; mortis la 17-an de sept. 1924) estis esperantisto en [[Bridgeport]]. ===[[Philip Bracegirdle]]=== '''Philip Bracegirdle''' (mortis 1944) estis brita esperantisto kiu mortis en [[Java]] kiel militkaptito dum Dua Mondmilito<ref>[[La Brita Esperantisto]] n467-468_mar-apr 1944</ref>. ===[[James F. Brazier]]=== '''James F. BRAZIER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1931) estis brita esperantisto. ===[[Tom Gordon Briggs]]=== '''Tom Gordon Briggs''' (naskiĝis 1892?; mortis la 13-an de junio 1938) estis brita esperantisto ekde 1905 en [[Woodthorpe]]. Li estis edzo de [[Mary Briggs]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 399, Julio (1938)</ref>. ===[[Frank Harwood Briscoe]]=== '''Frank Harwood BRISCOE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1916 en [[Etaples]]) estis brita esperantisto ekde 1911 en Londono. Li militservis ĉe Reĝa Aera Korpuso (antaŭulo de [[Reĝa Aerarmeo]]) dum la [[Unua mondmilito]]. === [[Josiah A. Briscoe]] === '''Josiah A. BRISCOE''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|26|februaro|1993}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Harrogate]], [[Britio]]. ===[[John Brooks]]=== '''John BROOKS''' (naskiĝis probable en 1833; mortis en 1909) estis brita esperantisto, prezidanto de Esperanto-grupo de [[Nottingham]]. ===E. E. Bromilow=== '''E. E. Bromilow''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Liverpool]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[William MacCreight Brown]]=== '''William MacCreight Brown''' (mortis 1919) komercisto, estis esperantisto el [[Newcastle-on-Tyne]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. ===[[Robert A. F. Bruce]]=== '''Robert A. F. Bruce''' (mortis 1938) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Stewart Bruce]]=== '''Stewart J. Bruce''' estis esperantisto en [[Sheffield]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Hilda Bull]]=== '''Hilda Bull''' (naskiĝis la 22-an de junio 1943) blinda esperantistino, unu el la pionioroj de Esperanto en Britio. ===[[Kate Butcher]]=== '''Kate Butcher''' (mortis la 18-an de oktobro 1939) estis esperantistino en [[Ipswich]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 416, Decembro (1939)</ref>. {{referencoj}} == C == === [[Percy James Cameron]] === '''Percy James CAMERON''' (kameron), kiu uzis la [[pseŭdonimo]]n Norémac) estis brita esperantisto kaj oficisto, kiu naskiĝis la 5-an de septembro 1884 en Londono - la mortodato nekonatas. Liberpensulo, vegetarano, kontraŭmilitulo, li eklernis Esperanton en 1905. Inter 1912 kaj 1916 li funkciis kiel sekretario de la Londona Esperanto-klubo. Li verkis recenzojn por ''[[British Esperantist]]'', Esperanto-kurson por sindikataj gazetoj kaj okazajn artikolojn. {{EdE|C}} ===[[George Carrington]]=== '''George Carrington''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27an de oktobro 1936) estis esperantisto en [[Londono]]. ===[[Henry Cecil Edwards Carter]]=== '''Henry Cecil Edwards CARTER''' (naskiĝis probable en 1879, mortis la 26-an de januaro 1934) tradukisto de la Agrikultura Ministerio, estis brita esperantisto en [[Deptford]] kie li gvidis kursojn. ===[[Richard Carter]]=== '''Richard CARTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de majo 1932) estis esperantisto en [[Liverpool]]. <!-- Antony R. Cartwright - iu ajn informo??? --> ===[[Lewis Caw]]=== '''Lewis J. CAW''' (naskiĝis 1846; mortis la 20-an de januaro 1931) estis esperantisto en [[Edinburgo]] ekde 1907. Li estis ano de estraro de loka Esperanto-grupo. ===[[Jonathan Chadwick]]=== '''Jonathan Chadwick''' (naskiĝis 1852?; mortis la 22-an de oktobro 1946) estis unu el la pioniroj en [[Rochdale]]. === C. Chambers=== Pastro '''C. Chambers''' (mortis 1917) estis esperantisto en Londono en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> ===[[Leslie Chilvers]]=== '''Leslie Chilvers''' (mortis la 22-an de januaro 1944) estis esperantisto en [[Nottingham]]. ===[[Florence Chinery]]=== '''Florence H. Chinery''' (naskiĝis 1866; mortis la 5-an de januaro 1948) estis esperantistino en [[Ipswich]]. ===[[Henry Clark]]=== '''Henry Clark''' (mortis la 20-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Sidcup]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-445</ref>. === [[Horace J. Clayton]] === '''Horace J. CLAYTON''' estis brita esperantisto. Li aparte aktivis en sia hejmurbo [[Sheffield]]. ===[[William Ellis Clayton]]=== '''William Ellis Clayton''' (naskiĝis 1872?; mortis la 15-an de novembro 1942) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Robert Ingham Clegg]]=== '''Robert Ingham Clegg''' (naskiĝis en 1866 - mortis la 4-an de decembro 1931) estis esperantisto el [[Lancashire]]. Li mortis en [[Cleveland]]. ===[[Anthony Cocks]]=== '''Anthony Cocks''' (mortis la 11-an de februaro 1948 en Antverpeno) estis brita esperantisto ekde 1905. ===[[Fred. A. Coole]]=== Serĝento '''Fred. A. Coole''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en [[Cheltenham]], kiu mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]] <ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 141, septembro (1916)</ref> === W. R. E. Coles=== '''W. R. E. Coles''' (naskiĝis probable en 1841; mortis la 7-an de marto 1925) estis brita esperantisto. ===A. B. Colville=== '''A. B. Colville''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 9-an de novembro de 1925) estis brita esperantisto, iama Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Portsmouth]]<ref>La Brita Esperantisto - numero 249, decembro (1925)</ref> ===[[Ethel Cook]]=== '''Ethel Cook''' (mortis la 9-an de aprilo 1942) estis esperantistino en [[Ilford]]<ref>[[La britaesperantisto]] n445-446_maj-jun. 1942</ref>. ===[[Arthur H. Constance]]=== '''Arthur H. Constance''' (mortis la 20-an de julio 1937) estis esperantisto en [[Wood Green]], Londono. ===[[Edwin Coram]]=== '''Edwin Coram''' (naskiĝis 1899?; mortis 1918) estis esperantisto el Londono, kiu mortis dum bombado dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Alexander Coutts]] === '''Alexander COUTTS''' (kuts) (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1958]]) estas brito kaj skoto. Li estas liberpensulo, dum pluraj jaroj sekretario de Edinburga Esperanto-Societo kaj fervora membro de Frataro de Britaj Kristanaj Esperantistoj. <!-- Douglas F. Coates - iu ajn informo??? --> ===[[Charles Edward Cowper]]=== '''Charles Edward COWPER''' (naskiĝis probable en 1849; mortis la 30-an de januaro 1929) estis unu el la fondintoj de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 287, februaro 1929</ref>. {{referencoj}} == D == === [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] === [[Dosiero:Edmund_Edward_Fournier_d'Albe_(1868-1933).png|eta|dekstra|E E Fournier d'Albe]] '''Edmund Edward Fournier D'ALBE''' (n. en 1868 en Irlando, m. la 29-an de junio 1933, [[St Albans]], [[Hertfordshire]], [[Anglio]]) estis irlanda Esperantisto, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |titolo=pri li vidu artikolon en la retejo esperanto.ie |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |arkivdato=2020-12-01 }}</ref><ref>[[:en:Edmund Edward Fournier d'Albe|kaj ankaŭ la vikipedian artikolon en la angla]]</ref> kiu interalie estis forta apoganto de [[tutkeltismo]]. {{referencoj}} ===[[William Davies]]=== '''William Davies''' (mortis la 29-an de julio 1938) lernejestro, estis esperantisto en [[Morriston]] apud Swansea<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Dawson]]=== '''Thomas Dawson''' (mortis la 5-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Alva]], Skotlando. En 1909 li fondis la Esperanto-Societon de [[Partick]] ĉe la [[YMCA]]<ref> La Brita Esperantisto - Numero 395, Marto (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Har Dayal]]=== '''Har Dayal''' (mortis februaro 1940) estis esperantisto en Londono. ===[[Henri Dyer]]=== '''Henri Dyer''' (mortis 1919?) estis esperantisto el Glasgovo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Arthur Dixon]]=== '''Arthur Dixon''' (mortis la 12-an de majo 1936) estis esperantisto en [[Manchester]] kaj movadis ĉefe ĉe skoltistoj. ===[[Archibald Dodd]]=== '''Archibald Dodd''' (mortis la 23-an de januaro 1947) estis brita esperantisto. ===[[Emily Dovey]]=== '''Emily Dovey''' (mortis la 3-an de septembro 1940) estis esperantisto. ===[[Edward T. Doran]]=== '''Edward T. Doran''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de decembro 1932) estis esperantisto en [[Sale]], [[Cheshire]]. ===L. E. Doran=== S-ino '''L. E. DORAN''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1925) estis sekretario de la Esperantista Societo de [[Manchester]]. === [[Robert Augustus Davis]] === '''Robert Augustus DAVIS''' (dejvis), [[anglo]], romkatolika [[pastro]]. Naskiĝis la [[2-an de decembro]] [[1860]] en [[Bath]]. Prezidanto de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. Artikoloj en [[The Esperantist]], [[1903]]. Li estis aktiva esperantisto. === [[George Dickinson]] === '''George Dickinson''' (dikinsn) (naskiĝis la 10-an de junio 1865; mortis la 24an de decembro 1936<ref> La Brita Esperantisto - Numero 382, Februaro (1937)</ref>) estis skota eksa poŝtoficisto kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[Haddington]], [[East Lothian]], Skotlando, kaj mortis en Edinburgo 71-jaraĝa. Li esperantiĝis en 1910, kaj 14 jarojn estis prezidanto, poste honora prezidanto de la Esperanto-grupo Leith, havenurbo en la teritorio de [[Edinburgo]]. ===[[Henry C. Drummond]]=== Kapitano '''Henry C. Drummond''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de julio 1916) estis skota esperantisto, nevo de Prof. [[Henry Drummond]]. Kapitano en la Argyll kaj Sutherland Highlanders, mortis sur la batalkampo dum la [[Unua mondmilito]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 141, Septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} === [[Fraser S. Dunbar]] === '''Fraser S. DUNBAR''' (1926 - aŭtune 2000) estis iama delegito kaj gvidinto de kursoj en Ipswich (Britio). Aparte lastatempe, li grave kontribuis al la administra laboro de Esperanto-Asocio de Britio. == E == ===[[Alexander Easson]]=== '''Alexander Easson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 1912 en [[Victoria]]) advokato, estis skotlanda esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Osborne Eaves]]=== '''Osborne Eaves''' (naskiĝis 1867?; mortis la 7-an de oktobro 1944) estas esperantisto en [[Harrogate]]. ===[[Edward Ede]]=== '''Edward Ede''' (naskiĝis 1863?; mortis la 14-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Cardiff]]. === [[A. J. Edmonds]] === Pastro '''Arthur J. EDMONDS''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 71-jara la [[19-an de junio]] [[1914]] en [[Great Gransden]]) anglikana pastro, estis angla esperantisto, unu el la pioniroj en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Li estis paroĥestro de [[Great Gransden]], [[Sandy]], [[Bedfordshire]]. Li partoprenis en la klopodoj por la [[UK 1907|Tria Internacia Kongreso en Cambridge]]. Tradukis [[Hiawatha]] de [[Longfellow]], multon el [[Homero]], k. a., kaj partoprenis la tradukon de la [[Nova testamento]]. Verkoj: * A. J. Edmonds kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. *'''La grava signifo de l’ Nova Testamento en Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925(?) {{EdE|E}} === [[Arthur Edmondson]] === '''Arthur EDMONDSON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|9|novembro|1976}} en [[Jorkŝiro]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]]. Li lernis Esperanton en [[1928]] kaj estinta unu el la plej aktivaj movadanoj en la urboj [[Bingley]], [[Bradford]] kaj [[Keighley]], kie li gvidis multajn Esperanto-kursojn. Kun sia edzino Ethel li membris en [[BEA]] kaj [[UEA]] dum kvardeko da jaroj. === [[Charles Edwards]] === '''Charles EDWARDS''' estis brita esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Gvidlibro de Ĝibraltaro''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1911(?), (18X12), 38 paĝoj. ===[[Jack Edwards]]=== '''Jack Edwards''' (naskiĝis 1853?; mortis la 15-an de junio 1942) estis estis [[pioniro]] de Esperanto en [[Kimrujo]]. Lia lasta raportita parolo estis la jeno (pri Dr. Zamenhof): ''Y dyn bach symlaf a mwyaf diradres a welsech erioed''<ref>[[La brita esperantisto]] n449-450_sep-okt 1942</ref>. ===[[John Elderkin]]=== '''John V. Elderkin''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Nottingham]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Michael J. Elliott]] === '''Michael J. ELLIOTT''' (eljot) estis angla esperantisto, metodista pastro, doktoro teol. Li naskiĝis 28 okt. 1852 en [[Carlisle (Kumbrio)|Carlisle]]. Ricevis ateston de [[L.L. Zamenhof]] mem en la unuaj tagoj Ĉeestis la UK en [[Boulogne]], 1905. Partoprenis la kontroladon de la tradukon de [[Malnova Testamento]]. ===[[Frederick Budd Elwell]]=== '''Frederick Budd Elwell''' (naskiĝis probable en 1872 en [[Ilford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 348, aprilo (1934)</ref>; mortis la 22-an de februaron 1934) estis esperantisto en Londono. Li estis kunfondinto de „Ĥemia-Farmacia Sekcio“ de [[TEKA]] en 1930. Li kunlaboris en la organizado de [[Biblioteko Butler|biblioteko de BEA]] en 1931 atentante la gazetaran fakon. ===[[Peter Esslemont]]=== '''Peter Esslemont''' estis brita esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: *'''Zamenhof and Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Aberdeen]], 1948(?), 16 pĝ. == F == ===[[Albert G. Farley]]=== Kaporalo '''Albert G. Farley''' (naskiĝis probable en 1898; mortis la 17-an de novembro 1918 en [[Lisbono]]) estis brita esperantisto en [[Tufnell]], Londono. Li soldatiĝis en 1915 dum [[Unua mondmilito]], sed ne batalis, partoprenante brita militista misio en Lisbono, kie li mortis pro [[hispana gripo]].<ref>Esperanto n221 jan 1919</ref> ===[[Noble Farmer]]=== '''G. Noble Farmer''' (naskiĝis en la 1840-aj jaroj; mortis la 5-an de marto 1932) estis esperantisto ekde 1906 en Londono. ===[[Derrick Faux]]=== '''Derrick P. Faux''' estis brita esperantisto dum la 20-a jarcento. Li eldonis la serion por infanoj [[Legu kaj Lernu]]. Verkoj: *'''Kion vi faras. Ekzercaro por junaj lernantoj de Esperanto.''' Eldonita de la aŭtoro, [[Oxon]], 1965(?) === [[David Featherstone]] === '''David FEATHERSTONE''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la {{daton|8|marto|2002}}) estis Esperanto-instruisto kaj reprezentanto de Asocio de Esperanto-instruistoj en Britio, fakdelegito de UEA pri biblioj kaj diservoj kaj estrarano de Kristana Esperantista Ligo Internacia. ===[[Oscar T. Fenner]]=== '''Oscar T. Fenner''' (naskiĝis probable en 1890, mortis la 8-an de marto 1919) muzikisto, estis brita esperantisto en [[Windsor]]. Inter liaj komponaĵoj estas en Esperanto “ La Alvoko.” === [[Harold Fillingham]] === '''Harold FILLINGHAM''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la {{daton|18|aprilo|1996}}) estis [[brita esperantisto]]. Pli ol 20 jarojn delegito en [[Nottingham]] (Britio) kaj longtempa sekretario de la loka klubo, li verkis pri sia juneco aŭtobiografian libron en Esperanto, ''[[Bulwell]]''. ===[[Albert Firth]]=== '''Albert Firth''' (naskiĝis 1885?; mortis la 24-an de novembro 1943) estis brita esperantisto en [[Huddersfield]]. ===[[James H. Fitton]]=== '''James H. Fitton ''' (naskiĝis 1877?; mortis en februaro 1943) estis brita esperantisto. Multajn jarojn li oficis ĉe Yorkshire'a Federacio kaj estis eldonisto de kelkaj esperantaj libroj, kiel ''Joseph Rhodes'' kaj ''[[Kiel atingi Edinburgon]]''. ===[[Mary Flugel]]=== '''Mary Flugel''' (mortis la 24-an de majo 1936) estis esperantistino, patrino de [[John Carl Flugel]]. === [[James Lloyd Ford]] === '''James Lloyd FORD''' (naskiĝis en [[1915]], mortis en septembro [[1979]]) estis ekde [[1957]] fakdelegito pri konstruado kaj SOS-aŭtoservo en [[Walton-on-Thames]], [[Britio]]). ===[[Robert Edmund France Foulger]]=== '''Robert Edmund France Foulger''' (naskiĝis 1873?; mortis la 27-an de januaro 1936) estis esperantisto en [[Epsom]]. === [[Tom C. Fraser]] === '''Tom C. FRASER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[1992]] en [[Kirkcaldy]], [[Britio]]) estis dumviva [[UEA]]-membro kaj delegito en Kirkcaldy. ===[[Constance Freeman]]=== '''Constance Freeman''' (mortis la 17-an de junio 1944) estis esperantistino en Londono. === [[Helen Fryer]] === '''Helen Fryer''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Lia lernolibro ''The Esperanto Teacher'' havis multegajn reeldonojn. Verko: * ''The Esperanto Teacher''. {{Citaĵo|Reeldono de la bonega lernolibro por angloj, jam de longe konata de la samideanoj. La aŭtorino konstruis sian libron sur la fundamentaj gramatiko kaj ekzercaro de D-ro Zamenhof. Kolekto da uzataj esprimoj utilaj, angla traduko de la ekzercaro, malgranda aro da simplaj legaĵoj kaj iom ampleksa vortareto angla-esperanta kompletigas la [[libro]]n kaj faras ĝin taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Dorothy Fulford]] === '''Dorothy FULFORD''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|19|julio|1996}} en [[Redland]], [[Britio]]), dum kvarona jarcento delegito en Bristolo, fakdelegito pri SOS-aŭtoservo kaj virinaj aferoj kaj iama sekretariino de Bristola Esperanto-Societo. == G == ===[[Charles Trevor Gauntlett]]=== '''Charles Trevor Gauntlett''' (mortis la 29-an de decembro 1935) muzikisto, estis brita esperantisto. === [[Leonard Ivor Gentle]] === '''Leonard Ivor GENTLE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|20|decembro|1988}} en [[Londono]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li verkis aŭ tradukis pli ol 140 himnojn en Esperanton, kaj ludis orgenon ĉe la monataj Esperanto-diservoj en Londono dum pli ol 26 jaroj. === [[Herbert V. George]] === '''Herbert V. GEORGE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|decembro|1991}} en [[Torpoint]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA]] kaj prezidanto de la grupo en [[Plymouth]]. ===[[Harry Stanley Gibson]]=== '''Harry Stanley Gibson''' (mortis la 16-an de septembro 1936) estis esperantisto en [[Immingham]]. ===[[Alban Giles]]=== '''Alban Giles''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1933) estis esperantisto en [[Newport]], Shropshire. ===[[Harry Goddard]]=== '''Harry Goddard''' (mortis 1919?) estis esperantisto el [[Horwich]]. <ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Frederick Arnold Goodliffe]]=== '''Frederick Arnold Goodliffe''' (mortis la 26-an de januaro 1944) pioniro en [[Letchworth]] de 1911, li eldonis gvidfolion de [[Letchworth]], kaj iniciatis grandskalan vendon de Esperanta Sapo propagande<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 471-472, jul-aŭg 1944</ref>. ===[[Oswald Goodman]]=== '''Oswald Goodman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en marto 1930) estis esperantisto en [[St Albans]], sekretario de loka grupo, en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Thomas Grieve]]=== '''Thomas Grieve''' (mortis la 7-an de januaro 1942) estis brita esperantisto. ===[[Richard Prys Griffiths]]=== '''Richard Prys Griffiths''' estis kimra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n 147 jun 1913</ref>. Verkoj: *'''La kimra karaktero'''. Eld. British Esperantist, 1913(?) ===[[Vincent Grimmitt]]=== '''Vincent Grimmitt''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27-an de junio 1948) estis esperantisto en Londono. Li lernis Esperanton en 1908<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_2</ref>. ===[[Amelia Grogan]]=== '''Amelia Grogan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de septembro 1930 en Germanio) estis esperantistino en Londono. ===[[Charles Grugeon]]=== '''Charles Grugeon''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de julio 1948) edukisto kaj psikologo, estis esperantisto en [[Henley-on-Thames]], vicprezidanto de [[Reading Esperanto Society]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. == H == ===[[Fred Hadfield]]=== '''Fred Hadfield''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de januaro 1927) estis diversfoje Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Huddersfield]]. ===[[Keturab Hawkesworth]]=== '''Keturab Hawkesworth''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de novembro 1932) esperantistino en [[Southport]] ===[[Frank Hall]]=== '''Frank Hall''' (mortis januaron de 1941) estis esperantisto en [[Walthamstow]]. Li mortis pro "malamika agado" dum Dua Mondmilito <ref> La Brita Esperantisto - Numeroj 431-432, Marto - Aprilo (1941)</ref> ===[[George F. Beacham Hall]]=== '''George F. Beacham Hall''' (mortis la 30-an de julio 1946) estis esperantisto en [[South Cave]], Yorks<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[Herschel S. Hall]]=== '''Herschel S. Hall''' estis brita esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento. Verkoj: *'''La Premiito. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. [[Librejo Esperanto]], Moskvo, 1913(?); {{citaĵo|Jen verko, kies temo havas specialan intereson por la Esperantistoj. Inteligenta junulo loĝanta kun sia malriĉa patrino, revas plibonigi sian vivstaton kaj tiun de la patrino per studvojaĝo tra la mondo. Lerninte Esperanton li volas verki rakonton por konkurso de la Internacia Kongreso de Esperantistoj, kun la espero utiligi al sia celo la premion gajnotan. Tion, kio okazas ni lasos priskribiĝi de la aŭtoro. La stilo estas tre bona, kelkfoje prezentanta karakteron originalan. |A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, AÅgusto (1913)}} *'''[[Rakonto kaj aventuro]]'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. (kun Henry H. Barroll); === [[Flora Hardcastle]] === '''Flora Hardcastle''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: * 1923: ''Barbra, unuakta teatraĵo'' de [[Jerome K. Jerome]]. ===[[Leonard Harding]]=== '''Leonard Harding''' (mortis en januaro 1942) blindulo, estis esperantisto en [[Portsmouth]] ekde 1930. Li verkis muzikon por [[La Vojo]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-434</ref>. ===[[Alfred Harris]]=== '''Alfred Harris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de oktobro 1928) lerneja inspektoro, estis brita esperantisto el [[Kew]], Surrey ekde 1907. === [[James Tyler Harrod]] === '''James Tyler HARROD''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1870}} en [[Hayes]]) estis angla lernejestro kaj esperantisto. Li estis instruisto en [[kvakero|kvakeraj]] lernejoj [[1891]]-[[1930]], kaj en [[1922]] komencis Esperantan instruadon en la lernejo de [[Sibford]]. Ekde [[1931]] li estis sekretario de la [[Kvakera Esperantista Societo]]. === [[Mabel Harrod]] === '''Mabel HARROD''' (naskiĝis la {{daton|20|julio|1871}} en [[Ackworth]], mortis la 2-an de novembro 1942) estis anglino kaj instruistino. Ŝi instruis en liceoj kaj gastlernejoj inter la jaroj 1892 kaj 1930 en [[Sibford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n453-454_jan-feb 1943</ref>. Ŝi estis lerneja organizisto kaj prelegisto por la [[Ligo de Nacioj]]. Ŝi multe propagandis Esperanton. === [[Peter Harvey]] === '''Peter HARVEY''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|5|marto|1997}}) estis skota fervojisto kaj esperantisto 50 jarojn aktiva en la regiono de [[Glasgovo]] (Skotlando) kaj 25 jarojn en [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. En 1985 kaj 1986 li estis la prezidanto de Glasgova Esperanto-Societo. ===[[Edgar Hawkins]]=== '''Edgar A. Hawkins''' (mortis la 16-an de marto 1941) estis brita esperantisto. ===[[Ernest Haworth]]=== '''Ernest Haworth''' (mortis la 2-an de decembro 1939) estis esperantisto en [[Burnley]]. ===[[Alexander Haxton]]=== '''Alexander Haxton''' (mortis la 3-an de decembro 1940) estis esperantisto en [[Perth]], Skotlando. ===[[Mary R. Henningsen]]=== '''Mary R. Henningsen''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de aprilo 1934) estis esperantistino en [[Worthing]]. === [[William Henry Hirst]] === '''William Henry HIRST''' [herst], anglo, komercisto, instruisto de [[stenografio]] kaj [[Esperanto]]. Naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1880]] en [[Huddersfield]], m. nekonata. Unua prezidanto de la tiea Esperanto-Grupo, [[1908]], kaj ofte de tiam sekretario aŭ prezidento. {{EdE|H}} ===[[John Hesketh]]=== '''John Hesketh''' (naskiĝis 1863?; mortis la 7-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Arnold Higginson]]=== '''Arnold Higginson''' (mortis 1938) estis esperantisto en [[Ashton-on-Ribble]], [[Preston]], ekde 1922<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. ===[[Clement Hill]]=== '''Clement Hill''' (mortis la 7-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Louise Holden]]=== '''Louise Holden''' (mortis en aprilo 1937) estis esperantistino en [[Bradford]]. Blindulino kaj instruistino de blinduloj dum 45 jaroj. Ŝi instruis [[Esperanto]]n al multaj el siaj lernantoj, kaj kondukadis ilin karavane al la Universalaj Kongresoj<ref>La Brita Esperantisto - Numero 385, Majo (1937)</ref>. ===[[Ernest Holmes]]=== '''Ernest Holmes''' (mortis la 19-an de januaro 1940) estis esperantisto en [[Clowne]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 419, Marto (1940)</ref>. ===[[Henry Horseman]]=== '''Henry J. Horseman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 26-an de oktobro 1928) estis brita esperantisto el [[West Hartlepool]] ekde 1907. ===[[Percy Horton]]=== '''Percy Horton''' estis esperantisto malaperita la 8-a de septembro 1916 dum la [[Batalo ĉe la Somme]], Unua mondmilito en [[Francio]]. <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Mary Caroline Hezlett]]=== '''Mary Caroline Hezlett''' (naskiĝis 1874?; mortis la 22-an de majo 1935) estis esperantistino ekde 1910 en [[Coleraine]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 363, Julio (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[George Higgie]]=== '''George Higgie''' (naskiĝis probable en 1848; mortis la 6-an de februaro 1935) estis brita esperantisto. Higgie eldonis kelkajn Esperantajn librojn pri [[Skotlando]]. Li estis entuziasma pioniro ankaŭ de [[Pitmana stenografio]] kaj de literada reformo<ref> La Brita Esperantisto - Numero 359, Marto (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[William Higgins]]=== '''William Higgins''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de februaro 1927) estis esperantisto ekde 1912. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Shiregreen]], [[Sheffield]] kaj prezidinto de loka Esperanto-grupo. ===[[Thomas W. Holmes]]=== '''Thomas W. HOLMES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de septembro 1929) estis blinda esperantisto en [[Shepperton]], urbeto en la tradicia graflando [[Surrey]] en [[sudokcidenta Anglio]], kaj kunlaboranto de [[Esperanta Ligilo]]. === [[Nora Holmes]] === '''Nora HOLMES''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la {{daton|14|majo|1993}}) estis vidvino de [[Honoraj prezidantoj de UEA|honora prezidanto]] de [[UEA]] [[Harry Holmes]]. Ekde [[1927]] ŝi estis motoro de la [[Londona Esperanto-Klubo|Londona Esperanto-klubo]]. Ŝi estis [[UEA]]-[[fakdelegito]] pri virinaj aferoj, kampo sur kiu ŝi aktivis ankaŭ ekster la Esperanto-movado. === [[Patricia Holt]] === '''Patricia HOLT''' (naskiĝis en [[1925]], mortis la {{daton|21|januaro|1990}} en [[Sandown]], [[Anglio]]) estis [[dumviva membro de UEA]]. === [[John Edward Hookham]] === '''John Edward HOOKHAM''' (hukm), anglo, urboficisto. Naskiĝis la [[15-an de aŭgusto]] [[1880]] en [[Londono]]. Esperantistiĝis [[1911]]. De 1922 vicsekr. de IKUE. De 1926 sekr. de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. ===[[Florence Horncastle]]=== '''Florence Horncastle''' (naskiĝis 1868?; mortis la 25-an de majo de 1942) estis esperantistino en [[Croydon]], kie ŝi estis sekretariino de loka grupo.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero n449-450 sep-okt 1942</ref> ===[[James Barr Horne]]=== '''James Barr Horne''' (mortis la 22-an de novembro 1940) estis esperantisto en Glasgow. === [[Richard Howard]] === '''Richard HOWARD''' estas aktiva brita esperantisto. Li studis lingvojn en Nordirlando, kaj li iam laboris kiel prezentisto en la [[ĉeĥa radio]] en [[Prago]]. Nun li loĝas en [[Northampton]], kie li pasigis la junaĝon. ===[[Thomas Hudson]]=== '''Thomas Hudson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Leeds]]. ===[[Howard Hulme]]=== '''Alfred J. Howard Hulme''' (1870-1951) estis esperantisto el [[Surbiton]], kie li estis delegito de UEA en 1916. Li partoprenis teatraĵojn prezentitaj en [[UK 1907|la tria Universala Kongreso]]. ===[[David Hunter (esperantisto)]]=== '''David Hunter''' (naskiĝis en 1839; mortis la 8-an de junio 1914) estis brita esperantisto en [[Cork]]. == I == ===[[Lillian Ibbetson]]=== '''Lillian Ibbetson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de oktobro 1931) estis esperantistino en [[Sheffield]]. === [[Lizzie Iddon]] === '''Lizzie IDDON''' estis angla esperantistino, kiu naskiĝis la [[12-an de aŭgusto]] [[1867]] en [[Accrington]] kaj mortis la [[19-an de januaro]] [[1960]], 92-jara. Ŝi fondis Esperanto-grupojn en [[Southport]] kaj [[Accrington]], kaj ekde la jaro [[1910]] estis esperanta instruisto. En [[1914]] ŝi kroniĝis "Reĝino" kun ora medalo ĉe [[Literatura Esperanta Konkurso]] por originala versaĵo. === [[Harry Ingham]] === '''Harry INGHAM''', anglo, instruisto en gimnazioj. Li mortis en 1968, 84-jara. Esperantisto 12949. Del. de UEA en Bury. ===[[Thomas Inglis]]=== '''Thomas Inglis''' (mortis 1943) dumviva blindulo, estis brita esperantisto en Edinburgo. ===[[Jennet Mand Inman]]=== '''Jennet Mand Inman''' (naskiĝis 1848?; mortis la 23-an de aprilo 1941) estis esperantistino ekde 1907. Ŝi eldonis mallongigitan tradukon de ''[[La vojaĝoj de Gulivero|Gulliver en Liliputlando]]'' por infanoj<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[Elizabeth B. Ireland]]=== '''Elizabeth B. Ireland''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1930) estis esperantistino en [[Hove]]. Ŝi uzis la pseŭdonimon ''Stella''. Verko: * Esperanto in twelve lessons. A Text-book with the Grammar very simply arranged in twelve lessons, followed by Twelve Reading Lessons (with a Key). Eld. de [[British Esperanto Association]], London, 1922. {{Citaĵo|Tre bona kaj simpla lernolibro, laŭ ni tre taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == ===[[Edward Collins Jack]]=== '''Edward Collins Jack''' (naskiĝis 1879/; mortis la 2-an de majo 1938) estis esperantisto el [[Perth]], Skotlando, loĝanta en [[Wellington]], Nov-Zelando, kies Esperanto-klubon li prezidis. En 1929 li estis unu el la fondantoj de [[NZEA]]. ===H. C. Jack=== '''H. C. Jack''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de oktobro 1925) estis brita esperantisto en [[Rutherglen]]. ===[[Fergus Fraser Jamieson]]=== '''Fergus Fraser Jamieson''' (naskiĝis 1916?; mortis la 2-an de aprilo 1941) estis esperantisto en Glasgow. === [[Ernest Bertram Johnson]] === '''Ernest Bertram Johnson''' (naskiĝis la 14-a de oktobro 1889 en [[Portsmouth]], mortojaro nekonata, estis angla esperantisto kaj helpadministranto en kuirista fako de brita [[mararmeo]] en [[Portsmouth]]. Esperantistiĝinte en 1909, li dum pluraj jaroj gvidis la grupon en Portsmouth ĉiuflanke. ===[[Rachel Johns]]=== '''Rachel Johns''' (mortis la 28-an de oktobro 1948) estis esperantistino en [[Westcliff]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 515-516 n 515-516 1948 pĝ 148</ref>. ===[[William Jolly]]=== '''William Jolly''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de septembro 1916) lernejestro, estis brita esperantisto en [[Oban]]. ===[[Henry Jones]]=== '''Henry Jones''' (mortis la 24-an de februaro 1937) el [[Swansea]], pioniro de Esperanto en [[Suda Kimrujo]] kaj prezidinto de la tiea Federacio<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===[[Rhys Jones]]=== '''Rhys JONES''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 22-an de decembro 1925) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Cardiff]]. == K == ===[[James Katterns]]=== '''James L. Katterns''' (naskiĝis 1858?; mortis la 16-an de marto 1946) estis esperantisto en [[Dringhouses]]<ref>La Brita Esperantisto. n.493-494 maj-jun 1946</ref>. ===[[Patrick Keily]]=== '''Patrick T. Keily''' (mortis en majo 1949) ĵurnalisto, blindulo, estis esperantisto en [[Alford]]. Li kantis en [[UK 1937|Universala Kongreso de Varsovio en 1937]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)</ref>. {{referencoj}} === A. Barton Kent === '''A. Barton Kent''' estis brita esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj ''*«A COMMON COMMERCIAL LANGUAGE». — An address by Mr. A. Barton Kent, to the members of the London Chamber of Commerce and Others''. Eld. [[Londona Komerca Ĉambro]], London, 1918(?) 16 paĝoj 21,5X 13,5 cm. {{Citaĵo|Angla Parolado pri Esperanto farita la 31-an de Majo 1918 antaŭ la citita komerca ĉambro. Bonega propandilo por varbi inter la komercistaro.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ''*UNE LANGUE COMMERCIALE COMMUNE. — Conference faite par Mr. A . Barton Kent aux membres de la Chambre de Commerce de Londres et autres personnalités le vendredi 31 mars 1918''. Eldonis la Societo de Amikoj de Esperanto, Parizo, 1918(?) 20 paĝoj 23,5 x 10,5 cm. {{Citaĵo|Franca traduko de la ĉi antaŭe citita parolado, aranĝita de S-roj Grosjean-Maupin kaj E. Sayer.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Agnes M. King]]=== '''Agnes M. King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Hartlepool]] ekde 1923. === [[Albert King]] === '''Albert KING''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|3|junio|1992}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri arto en [[Bristolo]] ([[Britio]]). === [[Geoffrey King]] === '''Geoffrey KING''' (naskiĝis la {{daton|17|julio|1947}}, mortis la {{daton|19|julio|2018}}) estis dum pli ol tri jardekoj la bibliotekisto de la [[Esperanto-Asocio de Britio]]. Nekrologo pri li aperis en numero 985 de [[La Brita Esperantisto]]. ===H. F. Locke King=== '''H. F. Locke King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de januaro 1926) estis brita esperantisto. === [[Gerald Kyffin-Taylor]] === '''Gerald KYFFIN-TAYLOR''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1863}} en [[Liverpool]]) estis brita parlamentano, solicitoro, notario, brigada generalo kaj esperantisto. Inter 1910 kaj 1915 li estis membro de la brita parlamento ''[[House of Commons]]''. Li estis protektanto de la Esperanto-grupo en [[Londono]]. == L == ===[[Hubert Lane]]=== '''Hubert Lane''', ankaŭ nomita '''Dubert'''<ref>Bitarkivo.org: [[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto 1933, pĝ 55 </ref> (naskiĝis probable en 1897; mortis la 17-an de decembro de 1932) estis brita esperantisto. {{referencoj}} === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o [[Stanley Edward Lane Poole]] estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]] ([[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]]) === [[Mary Larrad]] === '''Mary LARRAD''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en oktobro [[2000]] en [[Old Colwyn]], Britio) estis dumviva membro, iama delegito pri virinaj aferoj. Ŝi forte interesiĝis pri kantado en Esperantokaj kunlaboris kun John en la pretigado de « BEA Kantokolekto » en [[1971]]. ===[[Agnes Lavender]]=== '''Agnes Lavender''' (mortis la 8-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Coles Law]]=== '''George Coles Law''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de aprilo 1914) estis brita esperantisto en [[Plymouth]]. Li estis unu el la pioniroj de la Esperantista movado en Anglujo. Li estis la unua membro kaj unua prezidinto de la Battersea'a Esperantista Klubo. Li kunlaboris en la [[Poliglota Vade-mecum de Internacia Farmacio]]. === [[Ken Lawrence]] === '''Ken LAWRENCE''' (naskiĝjaro en 1909 aŭ 1910, mortis 49-jara en [[1958]]) estis [[angla esperantisto]]. Post la [[Dua Mondmilito]] li estis kasisto de la Esperanto-klubo de [[Birmingham]], kaj dum kelkaj jaroj funkciis kiel peranto de la Belarta Konkurso de UEA. ===[[Ernest H. Lawton]]=== '''Ernest H. Lawton''' (naskiĝis 1869?; mortis la 9-an de marto 1947) orgenfabrikisto; estis brita esperantisto. ===[[Lydia M. Layng]]=== '''Lydia M. Layng''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1930) estis esperantistino en [[Abingdon]]. ===[[Ernest Lee]]=== '''Ernest Lee''' (naskiĝis 1868; mortis la 17-an de novembro 1940) estis esperantisto en [[Crewe]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)</ref>. {{referencoj}} ===[[Louis Levier]]=== '''Louis Levier''' estis esperantisto el Londono militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Karlsruhe]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Gabriel Dawson Lewis]]=== '''Gabriel Dawson Lewis''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Liverpool]]. Verkoj *'''Notes on English Grammar and Comparisons with Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, 1938(?) ===[[Henrietta Lewis]]=== '''Henrietta Lewis''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 14-an de januaro 1919) estis brita esperantistino, edzino de [[Joseph Lewis]], unu el la pioniroj en Britio. === [[Richard Lishman]] === '''Richard LISHMAN''' [liŝmn] (naskiĝis la {{daton|25|novembro|1850}} en [[Newcastle-on-Tyne]]) estis [[angla esperantisto]] kaj ekslernejestro. Li estis honora prezidento de [[Nordorienta Esperanto-Federacio]]. Dum kelkaj jaroj li instruis Esperanto-kursojn. === [[Edward G. Lock]] === '''Edward G. LOCK''' estis [[brita esperantisto]]. Kun [[Mason Stuttard]] li verkis la lernolibron ''Nelsons Esperanto Course'' (1946, 1952). ===[[Robert Lusk]]=== '''Robert Lusk''' (mortis en 1917) instruisto, estis brita esperantisto el [[Bolton Haddington]] (Skotlando) en la komenco de la 20-a jarcento en Haddington.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Li mortis en [[Palestinio]] en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Alfred Wheeler Lyndridge]] === '''Alfred Wheeler LYNDRIDGE''' [lindriĝ] estis [[brita esperantisto]] kaj [[instruisto]] pri [[komerco]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1877]] en [[Brierley Hill]]. Fondinto de komerca lernejo. Alfaranto de Pitmana [[Stenografio]] al Esperanto. === [[George Lyons]] === '''George Lyons''' estis angla esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li militservis kaj partoprenis okupon de [[Aŭstrio]] dum dua mondmilito. Li kontaktigis la esperantistojn de [[Graz]] kaj helpis la rekonstruon de tiea movado<ref>[[Aŭstria Esperanto-Revuo]].''Adiaŭo de s-ano George Lyons.''. N. 4-5, p. 83-84. Nov-dez 1946</ref>. {{referencoj}} == M == === [[Alasdair MacCaluim]] === '''Alasdair MacCaluim''' (naskiĝis en [[Glasgovo]]) estas skota esperantisto [https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028202211/https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm |date=2021-10-28 }}, tradukisto kaj aktivisto de la [[skotgaela lingvo]]. Li verkis ''Reversing Language Shift: The Role and Social Identity of Scottish Gaelic Learners''. Publike, li ne konigis sian naskiĝjaron, nur informas ke li edziĝis en aŭgusto 1996 kaj studis en la [[universitato de Edinburgo]] de 1996 ĝis 2002. Ekde novembro 2002 li deĵoras kiel tradukisto, precipe al la skogaela, kaj lektoro en la [[parlamento de Skotlando]]. El tio eblas dedukti, ke li devus havi naskiĝjaron komende de la [[1970-aj jaroj]], eventuale fine de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]]. Eksteraj ligiloj: * [https://treanaichean.wordpress.com/ lia reta taglibro en la] [[skotgaela lingvo]] * [https://www.instagram.com/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[instagram]]'' * [https://www.facebook.com/alasdair.maccaluim en la retejo] ''[[Facebook]]'' kaj * [https://www.linkedin.com/in/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' ===[[David McCracken]]=== '''David M. McCracken''' (mortis la 4-an de julio 1947) estis esperantisto en Glasgow. === [[Agnes Gibson Macfarlane]] === '''Agnes Gibson MACFARLANE''' (mkfarlen) estis skota librotenistino kaj esperantistino. Multajn jarojn ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-societo en [[Partick]] kaj funkciis kiel [[delegito de UEA]] en la urbo. ===[[Basil McGrath]]=== '''Basil McGrath''' estis brita esperantisto en [[Manĉestro]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: ''Konsilio por grupestroj'' 1946(?) {{citaĵo|S-ro Basil McGrath, Manchester, skribas : “La ĉefa kondiĉo por sukceso estas, ke ĉiu ano sentu, ke li mem estas parto de la Societo. Ni neniam havas komitatkunvenojn, sed nur kunvenojn, en kiuj partoprenas la tuta societo. Tiamaniere ĉiu ano voĉe esprimas sian vidpunkton. Pri reklamado ni trovis ke malgrandaj anoncoj pli efikas, ol grandaj. La guto malgranda, konstante frapante, estas tiu, kiu traboras la cerbon de la [[leganto]]. La oficistoj neniam trudu privatajn [[opinio]]jn sur la aliajn anojn. Kuraĝigu ĉiun, eĉ nekonsentante kun li. La [[oficisto]]j estu ĉiam pretaj iri ien ajn por propagandi: ĉar entuziasmo naskas [[entuziasmo]]n. Por la kunvenoj aranĝu programon varian. Komencu ĉiun kunvenon per protokolo pri la antaŭa. Kuraĝigu [[ekskurso]]jn kaj muzikajn kunsidojn. [[Bulteno]] estas necesa komunikilo.”|[[La Brita Esperantisto]] n.493-494 maj-jun 1946}} ===[[Charles MacGregor]]=== '''Charles MacGregor''' (mortis la 16-an de novembro 1943) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Edmond MacGregor]]=== '''Edmond MacGregor''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 31-an de oktobro 1923) estis esperantisto en Glasgow. ===[[William McElgunn]]=== '''William McElgunn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Belfasto]], kie li gvidis esperanto-kursojn. ===[[Isabella Emily Mcintosh]]=== '''Isabella Emily Mcintosh''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en majo 1926) estis esperantistino en Edinburgo. ===[[William Robert Mackay]]=== '''William Robert Mackay''' (mortis la 16-an de aŭgusto 1941) ankaŭ konata kiel “Uncle Mack” estis esperantisto en [[Ilford]], kies grupo li prezidis<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[James MacKirdy]]=== '''James MacKirdy''' (mortis la 2-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Rochdale]], kies loka grupo li estis sekretario. ===J. H. MacNeil=== '''J. H. MacNeil''' (mortis 1918) J. H. MacNeil estis esperantisto el [[Newcastle]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Macrae]]=== '''James Macrae''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de Oktobro 1917 en [[St. Leonards]]) majordomo, estis brita esperantisto . Kiel [[majordomo]] de multaj riĉaj familio en Eŭropo, li multe vojaĝis tra tiu kontinento kaj parolis multajn lingvojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 155, Novembro (1917)</ref>. {{referencoj}} === ? MacKenzie (pastro en Japanio) === El la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]: "En la printempo de 1903 Mac Ken­zie [sic], skota pastro, [[Kanazawa]], venigis Esperanto-lernolibron el Anglujo al Japanio... L. K. Sur provizora listo montrita en la [[1-a UK]] estis Gauntlett, MacKenzie, nejapanoj, sed loĝintaj en Japanio... Fremdaj esperantistoj venintaj al Japanio kaj helpintaj al la movado... Mac Kenzie" {{EdE|N}} ===[[Charles Mackey]]=== '''Charles R. Mackey''' (naskiĝis probable en 1885; mortis la 8-an de decembro 1912 en [[Edinburgo]]) muzikisto, estis skota esperantisto. ===[[Arthur Maling]]=== '''Arthur T. Maling''' (mortis la 28-an de Septembro 1939) estis brita esperantisto. ===[[Frank Mason]]=== '''Frank Mason''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de marto 1927) estis esperantisto el [[Spalding]]. Dum unu jaro kasisto de la grupo en [[Grimsby]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]. ===[[Lewis Mason]]=== '''Lewis Mason''' (naskiĝis 1866?, mortis la 26-an de februaro 1937) estis brita esperantisto. Li komencis lerni [[Esperanto]]n, kiam li havis jam 60 jarojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===H. Mare=== '''H. Mare''' (mortis 1913) estis esperantisto en Portsmouth en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref>. === [[Diccon Masterman]] === '''Diccon MASTERMAN''' (naskiĝis la {{daton|1941-07-07}}) estas [[brita esperantisto]]. Esperantistiĝis en [[1959]]. Magistro pri modernaj lingvoj. [[Konstanta Kongresa Sekretario]] de [[UEA]] (1981-1985), estrarano de UEA (1986-1989). Loĝas en [[Italio]]. Estas vikidatuma kodo pri li [[d:Q125414954]], kaj estas [[:n:Kategorio:Diccon Masterman|vikinovaĵa kategorio]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://kniivila.net/deponejo/folio/Bdmasterman.html detala intervjuo pri li el ''Libera Folio'' de 2004 kun multaj biografiaj informoj], ankaŭ havebla en [[:n:Diccon Masterman volas reklami nian produkton|vikinovaĵoj]] ({{eo}}) === [[Isabella Mears]] === '''Isabella Mears''' estis skota kuracistino kaj esperantistino. En 1881 ŝi kvalifikiĝis pri medicino ĉe ''Royal College of Physicians of Ireland'' kiel unu el la unuaj virinoj, kiuj tiel kvalifikiĝis. En 1889 ŝi fondis kun sia edzo sanitorion en Edinburgo. Ŝi okupiĝis pri la [[Ruĝa Kruco]] kaj pri [[Misiado|misia laboro]] en Ĉinio kaj verkis pri tio en Esperanto. <ref>https://transnationalhistory.net/doing/2022/02/07/microhistory-doctors-and-diseases</ref> <ref>https://www.bmj.com/content/2/3959/1063.3</ref> <ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2457896/?page=1</ref> {{referencoj}} ===[[Henry Havelock Meek]]=== '''Henry Havelock Meek''' (naskiĝis 1859?; mortis la 2-an de aŭgusto 1939) estis brita esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Arthur Mee]]=== '''Arthur Mee''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de januaro 1926) ĵurnalisto, estis esperantisto en [[Cardiff]]. ===[[Amy Meek]]=== '''Amy Meek''' (naskiĝis 1868?; mortis la 23-an de oktobro 1938) estis esperantistino en [[Hastings]]. ===[[Sarah Marianne Megahy]]=== '''Sarah Marianne Megahy''' (naskiĝis 1855; mortis la 29-an de aprilo 1940) estis esperantistino en [[Fulwood]], [[Preston]]. Ŝi estis edzino de [[Basil P. Megahy]]. Esperantistiĝis en 1908. === [[Bob Mellors]] === '''Bob MELLORS''' (naskiĝis en [[1950]], mortis la {{daton|24|marto|1996}} en [[Varsovio]] (murdo)) estis [[brita esperantisto]] kaj kunfondinto de ''Gay Liberation Front (Gej-Liberiga Fronto)'' en Britio. ===[[Charles Middlemiss]]=== '''Charles Middlemiss''' (mortis la 11-a de junio) geologo, estis esperantisto en [[Tunbridge Wells]]. Li lernis Esperanton en 1904. Li vivis en [[Brita Hindio]] laborante en ''Geological Survey Office'' kaj propagandis Esperanton en [[Kalkuto]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n489-490 jan-feb 1946 </ref>. ===[[Elizabeth Miller]]=== '''Elizabeth Miller''' (naskiĝis 1857?; mortis la 13-an de julio 1940) estis esperantistino en [[Wisbech]]. Ŝi estis kunulino de [[Priscilla Peckover]] ekde 1910.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Peter Miles]] === '''Peter MILES''' (naskiĝis en [[1929]], mortis en januaro [[2005]]) ekestis angla ŝoforo kaj esperantisto, kiu seninterrompe membris en UEA ekde 1953. Per tutpaĝaj anoncoj, kiuj aperis dum jardekoj en la Jarlibro de UEA,<!-- ekzemple en JL 1982, p. 125 --> la Traduk-Servo Esperanto de la klera ŝoforo en [[Watford]] kaj [[Londono]] fariĝis ĉie konata. ===[[Joseph Alexander Milligan]]=== '''Joseph Alexander Milligan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 25-an de aprilo 1933) estis esperantisto en [[Liverpool]]. ===[[Robert A. Milner]]=== '''Robert A. Milner''' (naskiĝis probable en 1840; mortis la 15-an de marto 1931) estis esperantisto en Bristol. ===[[Alphonse Minten]]=== '''Alphonse Minten''' (mortis la 12-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Wisbech]]. ===[[Margaret Moir]]=== '''Margaret Moir''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en novembro 1931) estis esperantistino en [[Montrose]] ===[[Charles Henry Molley]]=== '''Charles Henry Molley''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1931) estis kasisto de la Esperantista grupo en [[Reading]]. ===[[Harry Mortimer]]=== '''Harry Mortimer''' (mortis la 27-an de majo 1940) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Moult]]=== '''George Moult''' (mortis la 14-an de majo 1943) estis esperantisto en [[Bristol]]. ===[[Alfred Mudie]]=== '''Alfred Mudie''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 9-an de januaro 1933) estis esperantisto en [[Hove]]. Li estis forta subtenanto de la [[Francis Bacon|Bakona]] aŭtoreco de la verkoj atribuitaj al [[William Shakespeare|Shakespeare]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 335, Marto (1933)</ref>. ===[[Adolf Muenz]]=== '''Adolf Muenz''' (mortis la 19-an de marto 1943) estis brita esperantisto. ===[[John Muir]]=== '''John Muir''' (mortis en aŭgusto 1948) estis esperantisto, prezidanto de [[Dundee Esperanto Group]]. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. ===[[John Murray (esperantisto)]]=== '''John Murray''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de januaro 1906 en [[Mozambiko]]) estis brita esperantisto. == N == ===[[William Newbold]]=== '''William Newbold''' estis esperantisto malaperinta la 1-an de julio 1916 dum la unua mondmilito. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Stanley D. Nisbet]] === [[Dosiero:1987 Esperanto's Time Has Come.jpeg|eta|''Esperanto's Time Has Come'', 1987.]] '''Stanley D. NISBET''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la {{daton|14|aprilo|2004}}) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA|delegito]] kaj fakdelegito pri [[edukado]] en [[Glasgow]] (Britio). ===[[Hugh Noel Nowell]]=== Pastro '''Hugh Noel Nowell''' (naskiĝis 1871?; mortis la 18-an de marto 1940) paroĥestro de la preĝejo St. Peter, [[Sandwich]], kie li estis pioniro de Esperanto.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 420-421, Aprilo - Majo (1940)</ref> ===[[Eleanor Norman]]=== '''Eleanor Norman''' (mortis la 18-an de majo 1941) estis esperantistino en [[Kings Norton]], Birmingham. === [[H. Nursall]] === '''H. NURSALL''' (naskiĝis en [[1905]], mortis la {{daton|6|februaro|1977}} en [[Bedford]], [[Britio]]), estis brita esperantisto. Kvankam lerninte Esperanton nur post sia pensiiĝo, estis unu el la ĉefaj lokaj aktivuloj dum la lastaj jaroj. == O == === [[Adrian Oates]] === '''Adrian OATES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|8|marto|2000}} estis [[brita esperantisto]]). Li estis ĉefo de [[Chester]] Esperanto-Asocio, longdaŭra membro de la [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] kaj de [[EAB]], [[delegito de UEA]] kaj [[radioamatoro]]. ===[[William Officer]]=== '''William Officer''' (naskiĝis 1857; mortis 1936) estis esperantisto en [[Peterhead]]. ===[[Rushton Ogden]]=== '''T. Rushton Ogden''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Blackpool]] ekde 1908. ===[[Ronald Older]]=== '''Ronald Older''' (naskiĝis 1922?, mortis 1942) estis brita esperantisto en [[Petworth]], [[Sussex]], mortigita dum la Dua Mondmilito<ref>[[La brita esperantisto]] n445-446 maj-jun 1942</ref>. ===[[Doris May Over]]=== '''Doris May Over''' (naskiĝis 1916?; mortis la 21-an de marto 1943) estis esperantistino en [[Weston-super-Mare]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 459-460</ref>. == P == ===[[Edward Parker]]=== '''Edward Parker''' (naskiĝis 1883?, mortis la 8-an de marto 1915) estis esperantisto en [[Shipley]]. Li estis vicprezidanto de [[Jorkŝira Esperantista Federacio]] kaj estrarano de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>Esperanto n177 apr 1915</ref>. ===[[John Parker]]=== '''John E. Parker''' (naskiĝis 1848?; mortis la 21-an de julio 1943) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bradford]]. ===[[Frank Parkin]]=== '''Frank Parkin''' (naskiĝis 1890?; mortis la 24-an de aŭgusto 1946) estis esperantisto en [[Sibford Ferris]], [[Banbury]]. Li instruis Esperanton en Friends’ School, Sibford, kie li estis instruisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[James Parish]]=== '''James Parish''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Watford]]. === [[E. Robert Penny]] === '''E. Robert PENNY''' (naskiĝis en [[1909]], mortis [[1993]] en [[Bury St. Edmunds]], [[Britio]]) estis membro de [[UEA]] seninterrompe ekde [[1938]] kaj multajn jardekojn servis en la Delegita Reto kiel delegito kaj fakdelegito pri mana teksado kaj [[SOS-aŭtoservo]]. ===[[John A. Peart]]=== '''John A. Peart''', lernejestro, estis brita esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Winchester]]. Verko: * ''Towards International Understanding, aŭ, Per Esperanto al la Sesa Celo. (Esperanto por Rotarianoj).'' Eld. Warren & Son Ltd., Winchester, 1931(?), 32 pĝ. ===[[Herman Philp]]=== '''Herman Philp''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de oktobro 1919) estis brita esperantisto en [[Aberystwyth]]. === [[Walter Glover Phipps]] === '''Walter Glover PHIPPS''' [fips] (naskiĝis la {{daton|24|julio|1885}} en [[Cheltenham]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[komizo]]. Li estis sekretario de la Cheltenhama Esperanto-grupo de 1913 ĝis 1926 kaj [[delegito de UEA]] de 1914 ĝis 1930. === [[John William Pickard]] === '''John William PICKARD''' [pikard] (naskiĝis la {{daton|16|julio|1866}} en [[Leeds]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[kontisto]]. Li estis esperantisto de [[1899]]. Dum 4 jaroj li estis prezidanto de la Esperanto-societo de [[Manchester]]. ===[[Leonard Pickles]]=== '''Leonard Pickles''' (mortis 9-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Keighley]]. === [[Harold Pilling]] === '''Harold PILLING''' (naskiĝis en [[1888]], mortis [[1957]] en [[Burnley]], [[Britio]]) estis iama Prezidanto de la grupo en Burnley. Eklernis Esperanton en 1908, kaj en 1956 elektiĝis Fratulo de BEA. ===[[Ernest Pointer]]=== '''Ernest Pointer''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1881; mortis la 6-an de majo 1909 en [[Eppstein]]) estis brita esperantisto el [[Winchester]]. Li diplomiĝis en Universitato de Kembriĝo en 1903 (Pembroke College), kaj li esperantiĝis dum la [[UK 1907|Universala Kongreso de 1907]]. Li komencis movadi en [[Bedford]], sed baldaŭ poste li malsaniĝis de [[ftizo]] kaj mortis. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n56 5 jun.1909 ===[[Mary Pointer]]=== '''Mary Pointer''' (naskiĝis 1852?; mortis la 8-an de februaro de 1943) estis brita esperantistino. ===[[Fred Pratt]]=== Serĝento '''Fred Pratt''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de aprilo 1917) filo de filo de W. J. Pratt, estis esperantisto en [[Edinburgo]]. Li estis ano de 15th Royal Scots, kaj mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]].<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro (1917), pĝ 75</ref> {{referencoj}} === [[Everleigh M. Preston]] === '''Everleigh M. PRESTON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|17|januaro|1973}}) estis vicdelegito en [[Bristol]] ([[Britio]]). Krom havi funkcion en [[Brita Esperantista Asocio]], li estis dum pli ol trideko da jaroj membro de [[UEA]] ĝis la morto. ===[[Ernest Edward Pyett]]=== '''Ernest Edward Pyett''' (mortis la 29-an de junio 1936) estis brita esperantisto en [[Blackpool]]. == Q == === [[Dermod Quirke]] === '''Dermod QUIRKE''' ('''D. J. F. Quirke''') kontribuis al [[La Brita Esperantisto]] kaj redaktis unu numeron de ĝi en [[1971]]. Li estis ankaŭ kunlaboranto de [[Sekso kaj Egaleco]]. == R == ===[[William Rae]]=== '''William Rae''' (mortis la 3-an de decembro) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Charlotte Elisabeth Railton]]=== '''Charlotte Elisabeth Railton''' (mortis la 22-an de julio 1937) estis esperantistino en Manchester. ===[[Herbert Reed]]=== '''Herbert Reed''' (naskiĝis 1866?; mortis la 7-an de oktobro 1946) estis esperantisto en [[Letchworth]]. ===[[Miriam Reeve]]=== '''Miriam Reeve''' (naskiĝis probable en 1843; mortis la 5-an de majo 1934) pioniro de Esperanto en [[Brajtono]] kaj [[Hove]]. ===[[Elizabeth Reid]]=== '''Elizabeth Reid''' (mortis la 17-an de majo 1948) estis esperantistino en Skotlando. ===[[Thomas J. Relf]]=== '''Thomas J. Relf''' (naskiĝis la 22-an de januaro 1859, mortis la 22-an de januaro 1929) estis esperantisto en [[Edgware]]. Li fondis Esperantan grupon en [[Finchley]] en 1907. Li partoprenis la Esperantan Diservon en Londono kiel predikanto kaj kiel orgenisto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 289, aprilo 1929</ref>. Verko * ''Life, Grave and Gay''. Eld. [[Mascot Press]], [[Amersham]], 1928(?). === [[Eric Revill]] === '''Eric REVILL''', anglo kiu pasigis jardekojn en gvidado en Esperanto-Societo en Manĉestro kaj en la nord-okcidenta federacio. Post transloĝiĝo al [[Norda Kimrio]], li diligente instruis la lingvon al dekoj da gelerantoj. ===[[Alex McNab Rice]]=== '''Alex McNab Rice''' (mortis la 15-an de februaro 1947) estis esperantisto en Glasgow. ===[[John Riley]]=== '''John Riley''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1848; mortis la 12-an de majo 1929), juĝisto, estis esperantisto el [[Gazerdine]] ekde 1907. ===[[Albert Henry Rishworth]]=== Kolonelo '''Albert Henry Rishworth''' (naskiĝis 1859?, mortis la 17-an de aŭgusto 1937) estis esperantisto en [[Hull]]. Li prezidis la Societon en Hull jam de ĝia fondo en [[1906]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 390, oktobro (1937)</ref>. ===[[Annie Robb]]=== '''Annie Robb''' (mortis 1943) estis brita esperantistino en Edinburgo ekde 1908. === [[James Roberts]] === '''James ROBERTS''' (n. la 21-an de aprilo 1839 en [[Constantine]], m. 95-jara la 8-a de februaro 1935) estis angla esperantisto en [[Manningham]], kiu inter 1859 kaj 1882 funkciis kiel lernejestro. Li esperantistiĝis en 1922 kaj tiujare, 88-jara, gajnis ateston de la Londona Ĉambro de Komerco pri Esperanto, kun distingo en la parola parto. Duan ekzamenon li sukcesis en sia 93-a jaro, en 1927.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 359, marto (1935)</ref>. Kiam aperis la [[Enciklopedio de Esperanto]] en [[1934]], li estis la plej aĝa esperantisto de Britio. {{referencoj}} {{EdE|R}} ===[[Norman Roberts]]=== '''Norman W. Roberts''' estis esperantisto el [[Sheffield]] militkaptita en 1918 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]] <ref>Esperanto n213 majo 1918</ref> ===[[Millie Rhodes]]=== '''Millie Rhodes''' (mortis la 16-an de septembro 1936) edzino de [[Frank Cockshott Rhodes]], estis esperantistino en [[Keighley]]. ===[[Samuel T. Rodger]]=== '''Samuel T. Rodger''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en septembro 1931) estis esperantisto en Londono. === [[George William Roome]] === '''George William ROOME''' (rum) (naskiĝis la {{daton|27|novembro|1864}} en [[Sheffield]], mortis la {{daton|16|septembro|1958}}) estis anglo kaj instruisto pri angla lingvo. Esperantistigita de [[Richard H. Geoghegan]] en [[1888]]. Prezidanto de la Esperanto-Federacio de [[Yorkshire]]. Prezidanto de [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] (TAGE) de [[1930]]. ===[[Dennison Ross]]=== ''Sir'' '''Dennison Ross''' (mortis septembro 1940) estis fondinto kaj ĝis 1937 estro de la Lernejo de Orientaj Studoj. Komence li iom dubis pri Esperanto, sed ĉeestinte la [[UK 1938|Universalan Kongreson de Esperanto en Londono]], li diris, ke tiu provo pri la vivanteco de la lingvo plene lin konvinkis. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro/ Decembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Olive Rossetti]] === '''Olive ROSSETTI''' (naskiĝis en [[1921]], mortis en [[1993]] en Gosport) estis la dua edzino de [[Reto Rossetti]] kaj ofta kongresano. ===[[Albert Rollo Russel]]=== '''Albert Rollo Russel''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) estis brita esperantisto. Li verkis multajn [[artikolo]]jn pri la [[meteorologio]] kaj estis unu el la komitatanoj de [[Bedales School]], [[Petersfield]]. Tie li renkontiĝis kun [[Edmond Privat]] kiu instruis la lingvojn Francan kaj Esperantan en la lernejo kaj fariĝis fervora partiano de Esperanto. == S == === [[Mike Sadler]] === '''Mike SADLER''', naskiĝis en la 1950-aj jaroj, estas brita esperantisto, kiu inter alie per prelegoj kontribuis al la tema programoj de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]] de GEJ, kontribuante ankaŭ al la [[21-a IS]] 1977/1978 kaj la [[31-a IS]] 1987/1988. === [[Simon Saft]] === '''Simon SAFT''' (naskiĝis en [[Lankaŝiro]], mortis 66-jara la {{daton|2|septembro|1965}}) estis brita esperantisto el [[Salford]]. Kvankam li lernis Esperanton nur en [[1951]], li de tiam estis tre aktiva precipe en la brita movado. === [[John Reynolds Salter]] === '''John Reynolds SALTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|majo|1989}} en [[Exeter]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Charles H. H. Satchell]] === '''Charles H. H. SATCHELL''' (naskiĝis la 1-an de marto 1864 en [[Rugby]], Englando, mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934) estis angla esperantisto kaj ko­merca vojaĝisto, kiu estis tre konata en multaj provincaj grupoj. Konsilanto de BEA por [[Edinburgo]]. {{EdE|S}} ===[[William H. Scott]]=== '''William H. SCOTT''' (naskiĝis probable en 1851; mortis en decembro 1925) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. Subite li mortis dum li sidis en preĝejo, legante la Esperantan Testamenton. ===[[Frederick Maurice Sexton]]=== '''Frederick Maurice Sexton''' (naskiĝis 1860?; mortis la 9-an de februaro 1946) estis esperantisto en [[Surbiton]]. === [[Watson Senior]] === '''Watson SENIOR''' (naskiĝis la 7-an de februaro 1868 en [[Dewsbury]], mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934), estis angla esperantisto kaj me­zurila inspektoro en [[Edinburgo]], kiu interalie oficis kiel prezidanto de Unuigita Societo de Inspektistoj de Pes­iloj kaj Mezuriloj. Esperantisto ekde 1910, li estis multjara prezidanto de la Esperantista Societo en Edinburgo. {{EdE|S}} === [[Charles Shanks]] === '''Charles Shanks''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis brita esperantisto, unu el la pioniroj en [[Aldershot]]. Li mortis ĉe la Suvla Baseno dum la [[Batalo de Kalipolis]]. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis instruisto ĉe ''West End Boys’ School'' en Aldershot. Li soldatiĝis en 1915. === [[Mabel Victoria Schäper]] === '''Mabel Victoria SCHÄPER''', naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), estis brita esperantistino loĝanta en [[Essen]], Germanio. Ŝi estis dum multaj jaroj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Blackburn]], kaj komitatano de la Federacio de [[Lancashire]] kaj [[Cheshire]]. Poste ŝi [[Geedziĝoj esperantistaj|edziniĝis]] al la germana esperantisto [[Hans Schäper]] kaj translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Francis William Shaw]] === '''Francis William SHAW''' (ŝo) estis angla inĝeniero kaj esperantisto, naskiĝinta la [[19-an de aprilo]] [[1873]] en [[Manchester]]. Li esperantistiĝis en [[1909]] kaj plurajn jarojn estis la [[sekretario]] de la Esperanto-Societo de [[Coventry]]. === [[George Shepherd]] === '''George SHEPHERD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 76-jara la {{daton|27|februaro|1970}}) estis [[brita esperantisto]] en [[Newcastle-upon-Tyne]]. Li lernis Esperanton en 1910, kunfondis la lokan societon kaj regionan federacion kaj estis tre malnova membro de UEA. ===[[Grace Sherris]]=== '''Grace Sherris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de julio 1928) estis esperantistino el [[Clacton-on-Sea]]. ===[[Edna Schofield]]=== '''Edna E. Schofield''' (mortis la 4-an de januaro 1942) estis esperantistino en [[Bury]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-444</ref>. ===[[Henry Hutchings Short]]=== '''Henry Hutchings SHORT''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de aprilo 1932) estis esperantisto en [[Moretonharpstead]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 328, aŭgusto (1932)</ref>, unu el la pioniroj en [[Devon]]. {{referencoj}} ===[[Johanna Shorter-Eyck]]=== ''' Johanna Shorter-Eyck''' estas brita esperantisto. Verkoj * ''Internacia kuirlibro''. Eld. [[Brita Esperantista Asocio]], Londono, 1971. ===[[Lucy May Simpson]]=== '''Lucy May Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 1-an de februaro 1934) estis esperantistino en Edinburgo. Ŝi estis fratino de [[Rosa Simpson]]. ===[[Rosa Simpson]]=== '''Rosa Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de julio 1934) estis esperantistino en [[Edinburgo]]. Ŝi estis fratino de [[Lucy May Simpson]]. === [[Sybil V. Sly]] === '''Sybil V. SLY''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2004]]) estis longtempa delegito de UEA en [[Letchworth]], Britio. Ŝi estis dumviva membro de UEA jam ekde sia infanaĝo kaj fervora kluba aktivulo. Dum multaj jaroj ŝi membris en [[Societo Zamenhof]] kaj subtenis la Novjorkan Oficejon de UEA. ===[[Avis Ellen Smith]]=== '''Avis Ellen Smith''' (mortis la 6-an de novembro 1937) estis esperantistino en [[Kettering]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 392, Decembro (1937)</ref>, edzino de [[Albert Edward Smith]], prezidanto de la Federacio de [[Northamptonshire]]. ===J. S. Smith=== '''J. S. Smith''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Warrington]], kie li estis delegito de UEA, en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[Mary Smyth]]=== '''Mary Smyth''' (mortis la 24-an de julio 1937) estis esperantistino en [[Burntisland]]. === [[Gladys Gladstone Solomon]] === '''Gladys Gladstone SOLOMON''', anglino. Aŭtoro de facilaj legolibroj: „E por Infanoj" kaj de alilingvaj lerniloj. ===[[James Speirs]]=== '''James Speirs''' (Paisley 1842- Linz 1912), estis brita esperantisto ekde 1904. Li estis Sekretario dum 40 jaroj de la Svedenborga Societo de Londono. Dank’ al lia iniciativo, la Svvedenborga Societo eldonis Esperantajn tradukojn de la verkoj de [[Emanuel Swedenborg|Svedenborgo]], kaj funkciis kiel eldonisto por multaj verkoj. <ref>Esperanto n 132 okt 1912</ref> ===[[James Somerville-Meikle]]=== '''James W. G. A. Somerville-Meikle''' (naskiĝis probable en 1861; mortis la 22-an de oktobro 1933) estis brita esperantisto. ===[[Herbert Southcombe]]=== '''Herbert W. Southcombe''' (naskiĝis la 21-an de marto 1859; mortis la 21-an de septembro 1944) estis esperantisto en [[Kingston-on-Thames]]<ref>[[La Brita Esperantisto]], n 475-476_nov-dec 1944</ref>, li estis unu el la unuaj dek mil esperantistoj listitaj en [[Adresaro de la Esperantistoj]]. Li ĉeestis la [[UK 1905|Bulonjan Kongreson]]. Verko: [[Tiumondaj Fajrokutimoj]], 1905. ===[[Arthur Southee]]=== Pastro '''Arthur P. Southee''' (naskiĝis en 1840, mortis la 28-an de oktobro 1919) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Britio.Li partoprenis de organizado de [[UK 1905|Kongreso de Bulonjo]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 184, aprilo 1920</ref>. Li movadis en [[Folkestone]]<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref>. === [[John Alan Spencer]] === '''John Alan SPENCER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|2|marto|1999}} en [[Londono]]) estis konata aktivulo de [[SAT]] kaj de ties brita branĉo. ===[[Adeleine Elizabeth Stacy]]=== '''Adeleine Elizabeth Stacy''' (naskiĝis ''Good'' 1859?; mortis la 8-an de aŭgusto 1946) estis esperantistino ekde 1907. ===[[William King Stacy]]=== '''William King STACY''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 15-an de marto 1934) estis esperantisto en [[Woodthorpe]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref> ekde 1906. {{referencoj}} === [[Walter Haydn Staveley]] === '''Walter Haydn STAVELEY''' (stejvli) (naskiĝis la {{daton|1|julio|1876}} en [[Preston]], mortis la 10-an de februaro 1940 ) estis anglo kaj profesia [[pianisto]]. Esperantisto ekde [[1912]], li laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] en 1934 estis la prezidento de la Esperanto-societo en Preston. {{EdE|S}} ===[[James Strachan]]=== '''James Strachan''', M.A., lerneja inspektoro, estis brita esperantisto. Verko: *'''Esperanto as a School Subject'''. Eld. Board of Education, Londono, 1941. === [[John Steele]] === '''John STEELE''' (naskiĝis en [[1896]], mortis en decembro [[1996]]), estis engaĝita brita esperantisto, ofta instruinto kaj UK-partopreninto. Kiam li forpasis cent-jara fine de 1996, li probable estis la plej aĝa esperantisto en Britio. Li organizis ambaŭ [[Brita Kongreso de Esperanto|britajn Esperanto-kongresojn]] kiujn gastigis lia urbo [[Southport]], en 1911 kaj 1932. ===[[Florence E. Stevens]]=== '''Florence E. Stevens''' (naskiĝis probable en 1857; mortis la 3-an de aprilo 1925) estis brita esperantistino en [[Welwyn Garden City]]. Ŝi estis patrino de E. R. Edmonds kaj K. M. Stevens. ===[[Robert Stewart]]=== '''Robert Stewart''' (mortis la 15-an de oktobro 1936) estis skota esperantisto en [[Glasgow]], estrarano de Skota Federacio de Esperanto. Li estis sekretario de la [[Scottish Socialist Music Festival]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 380, Decembro (1936)</ref>. {{referencoj}} ===[[Charles Patrick Stuart]]=== '''Charles Patrick STUART''' (naskiĝis probable en 1902; mortis la 15-an de novembro 1928) estis brita esperantisto el [[Stewart's Town]], [[Tyrone]]. ===[[Wilson Henry Sturge]]=== '''Wilson Henry STURGE''' (naskiĝis probable en 1865; mortis la 4-an de marto 1935) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Robert Sutcliffe]]=== '''Robert SUTCLIFFE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) inĝeniero, estis brita esperantisto en [[Sutton]] ekde 1902. Li verkis kelkajn artikolojn al [[La Brita Esperantisto]]. En 1907 S-ro Sutcliff fondis la Sutton'an Grupon, de kiu li estis prezidanto dum kelkaj jaroj. Li estis kunulo de firmo ''Legrande kaj Sutcliffe'', kies elpenso de la “Magdala” tuba puto, ebligis, per sia ofta eltrovo de akvo en ŝajne sekegaj lokoj, la ekspedicion al [[Abisinio]] en la jaro [[1868]]. == T == === [[Nigel Tart]] === '''Nigel TART''' (naskiĝis en [[1966]]<!-- eventuale fine de 1965, laŭ [http://www.theargus.co.uk/news/9687843.Testing_time_for_teacher_trapped_in_Brighton_gym/?ref=rss] li estis 46-jara en 2012 --> en [[Ashby de la Zouch]]) estas esperantisto kaj matematika instruisto en [[Brajtono]], kaj fine de la 20-a/komence de la 21-a jarcento la plej konata esperantisto en la urbo. {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.facebook.com/people/Nigel-Tart/581580582 persona paĝo en] ''[[facebook]]'' * [https://twitter.com/nigeltart persona paĝo en] ''[[twitter]]'' === [[Frank Taylor]] === '''Frank V. TAYLOR''' (naskiĝis en [[1891]], mortis la {{daton|26|februaro|1976}} en [[Halifax]], [[Britio]]), estis membro de UEA depost 1935 kaj dum pluraj jardekoj delegito en sia urbo. En 1924 li en [[Kurri Kurri]], [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]] edziĝis al la aŭstralia esperantistino ''Adelaide E. Hughes''. La esperantlingva gazetaro amplekse raportis pri la [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]], kaj la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis ĝin.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> ===[[Eliza Tendall]]=== '''Eliza Tendall''' (naskiĝis 1863?; mortis la 25-an de januaro 1948) estis brita esperantistino en [[St. Leonards-on-Sea]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 517-518 maj-jun 1948</ref>. === [[Hilda Tharme]] === '''Hilda THARME''' estis aktiva brita esperantistino. Dum la plejparto de sia vivo ŝi loĝis en Bangor, Kimrio. Tie ŝi foje instruis Esperanton al gelernantoj en [[liceo]]. ===[[Mary Theodore]]=== '''Mary Theodore''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Llanfair Caereinion]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo (1933)</ref>, ŝi movadis en multaj lokoj de [[Kimrio]]. {{referencoj}} ===[[George Thomson]]=== '''George THOMSON''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de decembro 1929) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Blanche Townley]]=== '''Blanche TOWNLEY''', naskita Drinkwater (naskiĝjaro nekonata, mortis la 3-an de januaro 1931) estis esperantistino en [[Clayton-le-Moors]] kaj [[Blackburn]], membro de la grupo en [[Accrington]], kie li gvidis esperanto-kursojn. === [[Robert Ralph Tredgold]] === '''Robert Ralph TREDGOLD''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1878}} en [[Lee]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[solicitoro]]. En 1931 li estis kasisto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li tradukis [[himno]]jn por la „[[Himnaro Esperanta]]". == V == === [[Simon Varwell]] === '''Simon VARWELL''' (n. en la 1970-aj jaroj) estas skota esperantisto kaj [[aŭtoro]]. Li verkis ''The Next Stop'' kaj ''Up the Creek without a Mullet'' [http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021141117/http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/ |date=2020-10-21 }} ===[[Ada Kate Vacher]]=== '''Ada Kate Vacher''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de aŭgusto 1923) estis esperantistino en [[Kensington]] ekde 1909. == W == === [[Lucy E. Waddy]] === '''Lucy E. Waddy''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de oktobro 1927 en [[Jamaiko]]) estis brita esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis estrino de la Altlernejo por knabinoj en [[Haverfordwest]], [[Kimrio]]. Verko: * '''TRA LA JARO. Esperanta Lernolibro''', 2-a reviziita eldono, 1921. Eldonis J. M. Dent & Sons, Ltd. Londono. {{Citaĵo|Tiu lernolibro estas uzebla en ĉiuj landoj. Ĝi speciale taŭgas por infan­aj kursoj kaj prilaboras la tutan gramatikon en 50 lecionoj kies teksto estas bazita sur la en preskaŭ ĉiuj lernejoj troveblaj kvar bildoj pri la Sezonoj. La libro enhavas multajn kaj metode prezentitajn ekzercojn, kaj ĝi lernigas al la junaj [[lernanto]]j grandan trezoron da vortoj. Ĉar mi mem jam uzis kun bona rezultato tiun gramatikon en porinfana kur­so, mi povas ĝin plenkonscie rekomendi. Estus preferinde, tamen, ke en proksima eldono la lerta verkistino forigu kelkajn nuranglaĵan fraz­konstruojn, kiuj enŝoviĝis en la libron|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} {{citaĵo|Dank' al Profesoro [[Hengwi Hongg]], la [[Esperanto-movado]] revekiĝas en la malfeliĉa [[Koreo]]. Sed por la instruado de la [[internacia lingvo]] oni bezonas lernolibrojn; feliĉe, Valter Kipman-eldonejo konsentis la represon de la recenzata libro. La [[didakta metodo]] estas klara kaj taŭga por, la lernantoj, universitataj geestudentoj ĝiaj rektaj kaj gramatikaj klarigoj, kune, faciligas kaj agrabligas la lernadon. La libron oni povas atingi interŝanĝo kun Esperanto-libroj; ĉar, pro kaŭzo de la [[milito]], la tieaj samideanoj dezilas akiri tuj alilandajn verkojn, por siaj studoj.|[[Boletín]] n048 (dec 1952)}} {{citaĵo|Ĉi tiu libro estas unu el “''Dent's Modern Language Series''”, redaktata de [[Walter Rippmann]], M.A., kaj similas la ĉiekonatan “''First French Book''”. Ĝi estas verkita tute en Esperanto kaj konsistas el 50 lecionoj por komencantoj, en formo ne de sekaj reguloj, aŭ de amaso da frazoj sen ia interrilato, sed de interesa kaj facila legaĵo—priskriboj, rakontoj, poemetoj, kaj literaturaj elĉerpaĵoj. La lecionoj estas zorge gradigitaj, laŭ bonaj pedagogiaj principoj, kaj ĉe la fino de ĉiu troviĝas simplaj notoj pri gramatiko kun klarigaj [[ekzemplo]]j. La libro dividiĝas nature en kvar partojn — [[Printempo]], Somero, Aŭtuno, Vintro— koresponde al kvar koloraj bildoj, kiujn ĝi enhavas, kaj kiujn la instruisto, se li volos, povas aĉeti pligrandigitajn por pendigo sur la muro. Sed la trajto, kiu ŝajnas al mi plej notinda, estas la ekzercoj, kiuj sekvas ĉiun [[leciono]]n. Ili estas vere admirindaj, kaj (neniel ĉiama afero) efektive pensigas la instruaton kaj ekzercigas lin rilate la ĵuslernitaĵon, kaj la uzon de la lingvo ĝenerale. Instruistoj kiuj, kiel la skribanto, devis dum multaj jaroj konstante verki kaj kopii ekzercojn por siaj kursanoj, scios tion ŝati. Oni ja povas demandi: “Ĉu vere nova lernolibro estas bezonata, aŭ eĉ utila, ĉar jam ekzistas preskaŭ embarasa nombro da bonaj?” Sed konsentante tiun [[fakto]]n, oni devas konfesi, ke neniu alia libro ĝis nun tute plenumis la samajn kondiĉojn kiel ĉi tiu; ĉiu estis aŭ tro (aŭ maltro) plena, aŭ neinteresa, aŭ sen [[ekzerco]]j, aŭ sen ekzercoj utilaj, aŭ ne sufiĉe grandigita. Mi do persone opinias, ke Tra la Jaro forigas tre longe sentatan bezonon, kaj ke, dum la jam ekzistantaj libroj kredeble estas pli helpaj al komencanto sen instruisto, kaj havas ĉiu sian apartan bonaĵon, la nuna estas ĝuste tiu bezonata por uzo en lernejoj kaj kursoj, aŭ por privata instruado—eble kun aldono de Ĉefeĉa ŝlosilo. Entute ĝi tre bone povos efektivigi sian idealon. “La progresado de la konitaĵo ĝis la nekonitaĵo; la provado de la progreso malpli per traduko el unu lingvo en alian, ol per originala verkado en la lingvo ellernota, kaj per konstanta interparolado de la lernantoj, aŭ kun la instruisto aŭ reciproke unu kun alia.” Leginte grandan parton de la libro, mi trovis preskaŭ neniun preseraron aŭ kritikindaĵon. ''Li'' (p. 80) devus esti Di'. La frazo “mi ne mankos la okazon” (p. 37) kvankam eble klarigebla ne ŝajnas tre klara. Oni povus aldoni (p. 11) ke ''sia'' estas uzata nur ĉe la tria [[persono]]. Mi hezitus diri, (p. 96) ke ''volonte'' estas adverba participo de ''voli''. La klarigoj pri ''uj'' kaj aliaj [[sufikso]]j ne estas tre plenaj — kredeble intence. Sendube la tuta Esperantistaro ŝuldas varmajn dankojn al la talenta verkintino, kaj al la grava kaj entreprenema firmo Dent (kiu jam aliĝis al UEA kaj reklamas Esperante). Mi esperas, ke la libro trafos la bone meritatan sukceson.|M.C.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 114, Junio (1914)}} ===[[Eric Walker]]=== '''Eric Walker''' naskiĝis en februaro 1925 kaj estis direktoro de [[British Esperanto Association]] de 1999 ĝis 2005 (laŭ find-and-update.company-information.service.gov.uk). Li havis ankaŭ aliajn pli gravajn rolojn. ===[[Phipps Walter]]=== '''Phipps Walter''' estis angla esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cheltenham]].<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> ===[[Rhoda Mary Warburton]]=== '''Rhoda Mary Warburton''' (naskiĝis probable en 1899; mortis la 3-an de decembro 1915) estis brita esperantistino en [[Harrow]]. ===[[Elizabeth Warlow]]=== '''Elizabeth Warlow''' (naskiĝis probable en 1825; mortis la 12-an de marto 1920) estis brita esperantistino en Londono. ===[[Albert Wheeler]]=== '''Albert M. Wheeler''' (naskiĝis 1872?; mortis la 12-an de oktobro 1944) unu el la pioniroj en [[Barrow-in-Furness]]<ref>La Brita Esperantisto, n475-476_nov-dec 1944 </ref>. ===[[Oscar Wihl]]=== '''Oscar M. Wihl''' (naskiĝis 1871?; mortis 15-a de aŭgusto 1940) estis brita esperantisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro ĝis Decembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Wright]]=== '''Thomas WRIGHT''' (naskiĝis probable en 1847; mortis la 12-an de majo 1933) estis brita esperantisto en [[Turvey]], [[Bedfordshire]]. === [[Phillip C. Willey]] === '''Philip C. WILLEY''' (naskiĝis en [[1922]], mortis [[1989]] en [[Bristolo]] post kelkmonata malsano) estis [[UEA]]-delegito en [[Portishead]], [[Anglio]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[E. T. Whitaker]] === '''E. T. WHITAKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1906]]) estis pioniro en [[Shrewsbury]], Anglio. ===[[John Whitaker]]=== '''John WHITAKER''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 16-an de septembro 1929) estis esperantisto en [[Bath]]. ===[[Harry Whitley]]=== '''Harry WHITLEY''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1923) estis brita esperantisto en [[Armley]], [[Leeds]] ekde 1906. Li forlasis la lokan societon en 1907 por starigi grupon ĉe la [[Salem Congregational Church]], de kiu li estis ano<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 224, novembro 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Webster Williams]]=== D-ro '''Webster WILLIAMS''' (naskiĝis en 1868; mortis la 25-an de majo 1923 en [[Rhyl]]) estis brita esperantisto kaj kuracisto. Li movadis ĉefe ĉe blinduloj en [[Manchester]], kie li estis prezidanto de loka Esperanto-grupo<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 220, julio 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert Wood]]=== '''Pastro Robert Wood''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Bridlington]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[William Robert Wood]]=== '''William Robert WOOD''', plumnome ''Mr. Wu'' (naskiĝis 1891; mortis la 22-an de marto 1933) estis brita esperantisto en Londono ekde 1921. Li verkis artikolojn por gazetoj. Dum jaroj li estis la Prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Torquay]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo 1933</ref>. {{referencoj}} ===[[Tom Wood]]=== '''Tom WOOD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 7-an de Junio 1917) estis esperantisto en [[Todmorden]]. Li, kiel soldato, mortis dum la Batalo de [[Messines]] en Belgio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro 1917, paĝo 75</ref>. {{referencoj}} ===[[Edward Worthington]]=== '''Edward G. Worthington''' (mortis la 22-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Thompson Whyte]]=== '''Thompson WHYTE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 30-an de novembro 1924) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. == Y == === [[Kenneth John Young]] === '''Kenneth John YOUNG''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|22|januaro|1982}} en [[Derby]], [[Britio]]) estis aktiva membro de pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-organizaĵoj. Li okupiĝis i.a. pri elektronika terminaro, kiu restis inter liaj manuskriptoj. ==Z== ===[[Frank Zocher]]=== '''Frank Zocher''' (mortis aŭgusto 1938) estis brita esperantisto en [[Croydon]]. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Britaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Britaj]] 4fzpkwgl5y350mhqt71ztxfzzgoq4wl 9490450 9490449 2026-10-08T15:54:40Z Roberto 609 /* Arthur Southee */ 9490450 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brita esperantisto|britaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri britaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:britaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de britaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de britaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Susanna Lister Adams]]=== '''Susanna Lister Adams''' (naskiĝis 1848?; mortis la 13-an de Julio 1940) estis esperantistino en [[Hastings]]. Ŝi movadis ĉefe ĉe blinduloj.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla Esperantisto kiu vivis en Irlando.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210102075746/https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |arkivdato=2021-01-02 }}</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640]</ref><ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===[[Arthur Allen]]=== '''Arthur Allen''' (mortis en februaro 1941) estis esperantisto en [[Leek]]. === [[Ken Alexander|Ken]] kaj [[Naomi Alexander]] === '''Ken ALEXANDER''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en aŭgusto [[2009]]) estis fervora aktivulo de la [[Londona Esperanto-Klubo]] kaj fariĝis edzo de [[Naomi Christina Butler]], kiu same estis aktiva en la Londona Esperanto-Klubo, kie ili interkonatiĝis. Ken Alexander estis redaktoro de [[La Brita Esperantisto]] de 1949 ĝis 1953. La paro Alexander, delonge ne vidita, reaperis vizite al la malfermo de la nova [[Esperanto-domo Barlaston|Esperanto-Centro en Barlaston]] en [[2002]]. === [[Wilfrid M. Appleby]] === '''Wilfrid M. APPLEBY''' (naskiĝis en [[1892]], mortis en majo [[1989]]) estis [[UEA]]-delegito en la angla urbo [[Cheltenham]] de 1931 ĝis 1987. Filatelisto. Aŭtoro de ''Ĉu vi scias?'' (Esperanto Publishing Company, Ltd., 1944) kaj muzikfolio "Kongresanino." Redaktoro de ''Guitar News''; la oficiala organo de International Classic Guitar Association. <!-- George B. Atkinson - iu ajn informo??? --> ===[[Francis G. Archer]]=== '''Francis G. ARCHER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Watford]]. ===[[Rebecca Asquith]]=== '''Rebecca ASQUITH''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de decembro 1931) estis brita esperantistino, kiu partoprenis la grupon je [[Keighley]]. == B == ===[[Edward Cresswell Baber]]=== '''Edward Cresswell BABER''' (naskiĝis en 1850; mortis en 1910) kirurgiisto, estis brita esperantisto kaj medicina diplomito de la [[Londona Universitato]]. Li specialiĝis pri malsanoj rilate je la [[gorĝo]], oreloj kaj nazo, kaj estis la fondinto de la ''Brighton and Sussex Throat and Ear Hospital'' en [[Brajtono]], en 1909 ĉe la Internacia Medicinista Kongreso en [[Budapest]] li prezentis Esperante verkitan tezon pri sia fako. Li estis estrarano de [[BEA]]. ===[[Thomas Grahame Bailey]]=== Pastro '''Thomas Grahame Bailey''' (naskiĝis 1872; mortis la 5-an de aprilo 1942) estis brita esperantisto naskita en [[Brita Hindio|Brita Hindujo]]. Li edukiĝis en Edinburgo, 25-jaraĝan li estis [[misiisto]] en [[Panĝabo (Brita Hindio)|Punĝabo]]; poste li fariĝis [[Lektoro]] ĉe [[Londona Universitato]]. Li majstris multajn orientajn lingvojn. Lerninte Esperanton en 1905, li elektiĝis [[LK]]-ano en 1925. Li estis Honora Prezidanto de la [[Londona Klubo]]. Li diris [[prediko]]n en St. Giles’ Edinburgo, ĉe la soleno de la Esperanta [[traduko]] de la [[Biblio]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 445-446 majo 1942</ref>. ===[[George Bairstow]]=== '''George Bairstow''' (naskiĝis 1890?; mortis la 5-an de novembro 1945) estis brita esperantisto. ===[[George Ballinger]]=== '''George Ballinger''' (naskiĝis 1863?; mortis la 16-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Cheltenham]]. ===[[Charles Barnes]]=== '''Charles Barnes''' (naskiĝis 1869?, mortis la 15-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Colchester]]. ===[[Frances Bartholomew]]=== '''Frances M. Bartholomew''' (mortis la 9-an de marto 1937) estis esperantistino en [[Letchworth]]. ===[[Charles Dawson Baxandall]]=== '''Charles Dawson BAXANDALL''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 16-an de marto 1932) estis esperantisto en [[Wallasey]]<ref> [[La Brita Esperantisto]] - numero 325, majo (1932)</ref>. ===[[Malcolm Beattie]]=== '''Malcolm H. Beattie''' (mortis la 4-an de majo 1941) estis esperantisto de 1911 ĝis sia morto en [[Eastbourne]]. Post vizito al la [[UK 1911|Antverpena Kongreso]] li deĵoris en Hindujo, kaj fondis grupon en Calcutta en 1912<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 437-438</ref>. ===[[Louisa Mary Bedwell]]=== '''Louisa Mary BEDWELL''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 21-an de julio 1930) estis esperantistino en [[North Hill]]. === [[Toby Barbock]] === '''Toby BARBOCK''' estis esperantistino en [[Skotlando]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]]. === [[Florence Barker]] === '''Florence BARKER''' estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * La lingvo de la bestoj. Heroldo de Esperanto, [[Köln]], 24 paĝoj, 1931. {{Citaĵo|La teksto de ĉi tiu prelego estas verkita en preskaŭ senerara Esperanto. Pli grava malĝustaĵo estas nur la akuzativo ĉe la prepozicio kontraŭ. „Provo al la libereco“ ŝajnas al mi iom nekutima esprimo, „stratoj kun densa irado“ eble ne internacie komprenebla. La tendencon mi tute aprobas, sed volas aldoni, ke en ĉiuj kazoj, kiam temus pri savo de besto per pereo de pli valora homo (krimulojn mi ne konsiderus tiaj) mi ne opinius justa la savon de tiu besto.|[[Wolfgang Biehler|D-ro fil. W. Biehler]]. Aŭstria Esperantisto n.80 (okt 1931)}} {{citaĵo|Prelego farita dum kunsido de “Amikoj al la Bestoj” en Kolegio Christ Church, Oxford, ĉe la [[UK 1930|22-a Universala Kongreso de Esperanto]]. Kun portreto de la hundino Chum. |[[Brazila Esperantisto]] 1932 jarkolekto 23, nnumero 01-03, januaro-marto}} ===[[Henry Bartlett]]=== '''Henry BARTLETT''' (naskiĝis en 1843; mortis la 31-an de aŭgusto 1923) kuracisto estis brita esperantisto el [[Foulsham]], [[Norfolk]]. Li vojaĝis alilanden ĉ. 1910, kaj fine en 1920 ekloĝis en [[Auckland]], [[Novzelando]], kie li mortis. === [[A. Barton]] === '''A. BARTON''' estis socialista esperantisto. En 1906 li faris paroladon pri Esperanto en klubo socialista de [[Sheffield]].<ref>Rusa Esperantisto. ''Esperantista Movado''. Nro 6 p. 525. Jun-Jul, 1906</ref> <!-- Daniela Bauzá-Phillips - iu ajn informo??? --> === [[Cecil Morris Bean]] === '''Cecil Morris BEAN''' estis brita matematikisto kaj esperantisto. En 1937, en lia traduko publikiĝis la romano ''La Naiveco de Pastro Brown'' de [[Gilbert Keith Chesterton]], kaj en 1954 li publikigis [[Matematika terminaro (Bean 1954)|Matematikan terminaron]], kiu aperis kiel aparta libreto, sed ankaŭ dissendiĝis kiel dua parto de la [[Jarlibro 1954 de Universala Esperanto-Asocio]]. ===[[James Beswick]]=== '''James BESWICK''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en januaro 1935) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Joseph James Birkett]]=== '''Joseph James BIRKETT''' (naskiĝis probable en 1875; mortis la 22-an de januaro 1934) estis esperantisto en [[Grange-over-Sands]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert J. Bishop]]=== '''Robert J. BISHOP''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 10-an de februaro 1930) estis esperantisto en [[Enfield]]. ===[[Robert Black]]=== '''Robert BLACK''' (naskiĝis probable en 1862; mortis en aprilo 1930) estis esperantisto en [[Hull]]. === [[James Andrew Blaikie]] === '''James Andrew BLAIKIE''' (blejki) (naskiĝis la {{daton|4|aprilo|1846}}, mortis la {{daton|21|decembro|1929}}) estis angla esperantisto, konata matematikisto, universitata ekzamenisto kaj montogrimpisto. Li esperantistiĝis en 1905. Li kunlabore tradukis [[La malbela anasido]] tiujare kaj [[Bela Joe]] en sia lasta jaro. ===[[Philip D. Blake]]=== '''Philip D. BLAKE''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1869. mortis la 17-an de februaro 1929) estis esperantisto en Londono. En 1906 li helpis fondi kurson en [[Kilburn]]. <!-- Edmund R. Blackett - iu ajn informo??? --> ===[[Arthur Blott]]=== '''Arthur Blott''' (1858(?)- 23-a de aŭgusto 1912) estis brita esperantisto en Londono en la komenco de 20-a jarcento. Jam en 1903 li partoprenis la ekskursojn al Boulogne kaj Le Havre, kiuj funkciis kiel alkonduko al la unua [[UK 1907|Universala Kongreso]]. Li estis la prezidanto de la Charing Cross Esperanto Klubo.<ref>Esperanto n132 okt 1912</ref> === [[H. E. Board]] === '''H. E. BOARD''' estis esperantisto en Britio en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * H. E. Board. '''Esperanto for the Blind'''. Eldonejo Eklezia Esperanto-Ligo, Huddersfield, 1919. {{Citaĵo|Raporto legita antaŭ kunveno okazinta la 20-an de Majo 1919 en la ''«National Library for the Blind»'', Londono. La aŭtoro montras ĉion kion Esperanto jam faris por la blinduloj ĉiulandaj kaj la grandegan utilon atingotan de la ĝenerala uzo de nia lingvo de tiu interesega klaso de homoj en la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===A. W. Boddy=== '''A. W. Boddy''' (mortis julio 1916) estis esperantisto el [[Nelson]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Bolton]]=== '''James Bolton''' (naskiĝis 1929?; mortis la 31-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Hoghton]], apud Preston<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Henry Charles Bond]]=== Pastro '''Henry Charles BOND''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de marto de 1925) estis esperantisto en [[Keymer]], Sussex. Li predikis Esperante en [[Eastbourne]] en 1913<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 241, aprilo 1925</ref>. {{referencoj}} ===[[James B. Bottomley]]=== '''James B. Bottomley''' (mortis la 21-an de septembro 1935) estis esperantisto en [[Keighley]], [[Rutherglen]] kaj [[Utley]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 367, Novembro (1935)</ref>. {{referencoj}} === [[John J. Boutwood]] === '''John J. BOUTWOOD''' (baŭtŭud) (naskiĝis la {{daton|14|novembro|1860}} en [[Luton]]) estis angla komercista sekretario kaj esperantisto, kiu aktivis interalie kiel gvidanto de la ''Societo por Helpo al Patrinoj kaj Infanetoj''. Li esperantistiĝis en [[1912]], estis vicprezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], prezidanto de la loka Esperanto-grupo en [[Hastings]]. Li verkis plurajn esperantlingvajn teatraĵojn. ===[[Arthur Bowker]]=== '''Arthur BOWKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de julio 1934) estis esperantisto en [[Sheffield]]. ===[[Emily Bowkett]]=== '''Emily Bowkett''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de aprilo 1922) estis esperantistino en [[Southport]]. ===[[Robert C. Bowkett]]=== '''Robert C. BPWKETT''' (naskiĝis 1867; mortis la 3-an de aŭgusto 1932) estis esperantisto en [[Southport]]. === [[Albert Boyce]] === '''Albert E. BOYCE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|31|julio|1965}} en [[Londono]]) estis brita esperantisto kaj multjara [[delegito de UEA]] en [[Bristol]]. ===J. W. Boys=== '''J. W. BOYS''' (naskiĝis la 20-an de nov. 1848; mortis la 17-an de sept. 1924) estis esperantisto en [[Bridgeport]]. ===[[Philip Bracegirdle]]=== '''Philip Bracegirdle''' (mortis 1944) estis brita esperantisto kiu mortis en [[Java]] kiel militkaptito dum Dua Mondmilito<ref>[[La Brita Esperantisto]] n467-468_mar-apr 1944</ref>. ===[[James F. Brazier]]=== '''James F. BRAZIER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1931) estis brita esperantisto. ===[[Tom Gordon Briggs]]=== '''Tom Gordon Briggs''' (naskiĝis 1892?; mortis la 13-an de junio 1938) estis brita esperantisto ekde 1905 en [[Woodthorpe]]. Li estis edzo de [[Mary Briggs]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 399, Julio (1938)</ref>. ===[[Frank Harwood Briscoe]]=== '''Frank Harwood BRISCOE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1916 en [[Etaples]]) estis brita esperantisto ekde 1911 en Londono. Li militservis ĉe Reĝa Aera Korpuso (antaŭulo de [[Reĝa Aerarmeo]]) dum la [[Unua mondmilito]]. === [[Josiah A. Briscoe]] === '''Josiah A. BRISCOE''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|26|februaro|1993}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Harrogate]], [[Britio]]. ===[[John Brooks]]=== '''John BROOKS''' (naskiĝis probable en 1833; mortis en 1909) estis brita esperantisto, prezidanto de Esperanto-grupo de [[Nottingham]]. ===E. E. Bromilow=== '''E. E. Bromilow''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Liverpool]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[William MacCreight Brown]]=== '''William MacCreight Brown''' (mortis 1919) komercisto, estis esperantisto el [[Newcastle-on-Tyne]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. ===[[Robert A. F. Bruce]]=== '''Robert A. F. Bruce''' (mortis 1938) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Stewart Bruce]]=== '''Stewart J. Bruce''' estis esperantisto en [[Sheffield]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Hilda Bull]]=== '''Hilda Bull''' (naskiĝis la 22-an de junio 1943) blinda esperantistino, unu el la pionioroj de Esperanto en Britio. ===[[Kate Butcher]]=== '''Kate Butcher''' (mortis la 18-an de oktobro 1939) estis esperantistino en [[Ipswich]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 416, Decembro (1939)</ref>. {{referencoj}} == C == === [[Percy James Cameron]] === '''Percy James CAMERON''' (kameron), kiu uzis la [[pseŭdonimo]]n Norémac) estis brita esperantisto kaj oficisto, kiu naskiĝis la 5-an de septembro 1884 en Londono - la mortodato nekonatas. Liberpensulo, vegetarano, kontraŭmilitulo, li eklernis Esperanton en 1905. Inter 1912 kaj 1916 li funkciis kiel sekretario de la Londona Esperanto-klubo. Li verkis recenzojn por ''[[British Esperantist]]'', Esperanto-kurson por sindikataj gazetoj kaj okazajn artikolojn. {{EdE|C}} ===[[George Carrington]]=== '''George Carrington''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27an de oktobro 1936) estis esperantisto en [[Londono]]. ===[[Henry Cecil Edwards Carter]]=== '''Henry Cecil Edwards CARTER''' (naskiĝis probable en 1879, mortis la 26-an de januaro 1934) tradukisto de la Agrikultura Ministerio, estis brita esperantisto en [[Deptford]] kie li gvidis kursojn. ===[[Richard Carter]]=== '''Richard CARTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de majo 1932) estis esperantisto en [[Liverpool]]. <!-- Antony R. Cartwright - iu ajn informo??? --> ===[[Lewis Caw]]=== '''Lewis J. CAW''' (naskiĝis 1846; mortis la 20-an de januaro 1931) estis esperantisto en [[Edinburgo]] ekde 1907. Li estis ano de estraro de loka Esperanto-grupo. ===[[Jonathan Chadwick]]=== '''Jonathan Chadwick''' (naskiĝis 1852?; mortis la 22-an de oktobro 1946) estis unu el la pioniroj en [[Rochdale]]. === C. Chambers=== Pastro '''C. Chambers''' (mortis 1917) estis esperantisto en Londono en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> ===[[Leslie Chilvers]]=== '''Leslie Chilvers''' (mortis la 22-an de januaro 1944) estis esperantisto en [[Nottingham]]. ===[[Florence Chinery]]=== '''Florence H. Chinery''' (naskiĝis 1866; mortis la 5-an de januaro 1948) estis esperantistino en [[Ipswich]]. ===[[Henry Clark]]=== '''Henry Clark''' (mortis la 20-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Sidcup]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-445</ref>. === [[Horace J. Clayton]] === '''Horace J. CLAYTON''' estis brita esperantisto. Li aparte aktivis en sia hejmurbo [[Sheffield]]. ===[[William Ellis Clayton]]=== '''William Ellis Clayton''' (naskiĝis 1872?; mortis la 15-an de novembro 1942) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Robert Ingham Clegg]]=== '''Robert Ingham Clegg''' (naskiĝis en 1866 - mortis la 4-an de decembro 1931) estis esperantisto el [[Lancashire]]. Li mortis en [[Cleveland]]. ===[[Anthony Cocks]]=== '''Anthony Cocks''' (mortis la 11-an de februaro 1948 en Antverpeno) estis brita esperantisto ekde 1905. ===[[Fred. A. Coole]]=== Serĝento '''Fred. A. Coole''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en [[Cheltenham]], kiu mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]] <ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 141, septembro (1916)</ref> === W. R. E. Coles=== '''W. R. E. Coles''' (naskiĝis probable en 1841; mortis la 7-an de marto 1925) estis brita esperantisto. ===A. B. Colville=== '''A. B. Colville''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 9-an de novembro de 1925) estis brita esperantisto, iama Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Portsmouth]]<ref>La Brita Esperantisto - numero 249, decembro (1925)</ref> ===[[Ethel Cook]]=== '''Ethel Cook''' (mortis la 9-an de aprilo 1942) estis esperantistino en [[Ilford]]<ref>[[La britaesperantisto]] n445-446_maj-jun. 1942</ref>. ===[[Arthur H. Constance]]=== '''Arthur H. Constance''' (mortis la 20-an de julio 1937) estis esperantisto en [[Wood Green]], Londono. ===[[Edwin Coram]]=== '''Edwin Coram''' (naskiĝis 1899?; mortis 1918) estis esperantisto el Londono, kiu mortis dum bombado dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Alexander Coutts]] === '''Alexander COUTTS''' (kuts) (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1958]]) estas brito kaj skoto. Li estas liberpensulo, dum pluraj jaroj sekretario de Edinburga Esperanto-Societo kaj fervora membro de Frataro de Britaj Kristanaj Esperantistoj. <!-- Douglas F. Coates - iu ajn informo??? --> ===[[Charles Edward Cowper]]=== '''Charles Edward COWPER''' (naskiĝis probable en 1849; mortis la 30-an de januaro 1929) estis unu el la fondintoj de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 287, februaro 1929</ref>. {{referencoj}} == D == === [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] === [[Dosiero:Edmund_Edward_Fournier_d'Albe_(1868-1933).png|eta|dekstra|E E Fournier d'Albe]] '''Edmund Edward Fournier D'ALBE''' (n. en 1868 en Irlando, m. la 29-an de junio 1933, [[St Albans]], [[Hertfordshire]], [[Anglio]]) estis irlanda Esperantisto, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |titolo=pri li vidu artikolon en la retejo esperanto.ie |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |arkivdato=2020-12-01 }}</ref><ref>[[:en:Edmund Edward Fournier d'Albe|kaj ankaŭ la vikipedian artikolon en la angla]]</ref> kiu interalie estis forta apoganto de [[tutkeltismo]]. {{referencoj}} ===[[William Davies]]=== '''William Davies''' (mortis la 29-an de julio 1938) lernejestro, estis esperantisto en [[Morriston]] apud Swansea<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Dawson]]=== '''Thomas Dawson''' (mortis la 5-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Alva]], Skotlando. En 1909 li fondis la Esperanto-Societon de [[Partick]] ĉe la [[YMCA]]<ref> La Brita Esperantisto - Numero 395, Marto (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Har Dayal]]=== '''Har Dayal''' (mortis februaro 1940) estis esperantisto en Londono. ===[[Henri Dyer]]=== '''Henri Dyer''' (mortis 1919?) estis esperantisto el Glasgovo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Arthur Dixon]]=== '''Arthur Dixon''' (mortis la 12-an de majo 1936) estis esperantisto en [[Manchester]] kaj movadis ĉefe ĉe skoltistoj. ===[[Archibald Dodd]]=== '''Archibald Dodd''' (mortis la 23-an de januaro 1947) estis brita esperantisto. ===[[Emily Dovey]]=== '''Emily Dovey''' (mortis la 3-an de septembro 1940) estis esperantisto. ===[[Edward T. Doran]]=== '''Edward T. Doran''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de decembro 1932) estis esperantisto en [[Sale]], [[Cheshire]]. ===L. E. Doran=== S-ino '''L. E. DORAN''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1925) estis sekretario de la Esperantista Societo de [[Manchester]]. === [[Robert Augustus Davis]] === '''Robert Augustus DAVIS''' (dejvis), [[anglo]], romkatolika [[pastro]]. Naskiĝis la [[2-an de decembro]] [[1860]] en [[Bath]]. Prezidanto de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. Artikoloj en [[The Esperantist]], [[1903]]. Li estis aktiva esperantisto. === [[George Dickinson]] === '''George Dickinson''' (dikinsn) (naskiĝis la 10-an de junio 1865; mortis la 24an de decembro 1936<ref> La Brita Esperantisto - Numero 382, Februaro (1937)</ref>) estis skota eksa poŝtoficisto kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[Haddington]], [[East Lothian]], Skotlando, kaj mortis en Edinburgo 71-jaraĝa. Li esperantiĝis en 1910, kaj 14 jarojn estis prezidanto, poste honora prezidanto de la Esperanto-grupo Leith, havenurbo en la teritorio de [[Edinburgo]]. ===[[Henry C. Drummond]]=== Kapitano '''Henry C. Drummond''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de julio 1916) estis skota esperantisto, nevo de Prof. [[Henry Drummond]]. Kapitano en la Argyll kaj Sutherland Highlanders, mortis sur la batalkampo dum la [[Unua mondmilito]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 141, Septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} === [[Fraser S. Dunbar]] === '''Fraser S. DUNBAR''' (1926 - aŭtune 2000) estis iama delegito kaj gvidinto de kursoj en Ipswich (Britio). Aparte lastatempe, li grave kontribuis al la administra laboro de Esperanto-Asocio de Britio. == E == ===[[Alexander Easson]]=== '''Alexander Easson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 1912 en [[Victoria]]) advokato, estis skotlanda esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Osborne Eaves]]=== '''Osborne Eaves''' (naskiĝis 1867?; mortis la 7-an de oktobro 1944) estas esperantisto en [[Harrogate]]. ===[[Edward Ede]]=== '''Edward Ede''' (naskiĝis 1863?; mortis la 14-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Cardiff]]. === [[A. J. Edmonds]] === Pastro '''Arthur J. EDMONDS''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 71-jara la [[19-an de junio]] [[1914]] en [[Great Gransden]]) anglikana pastro, estis angla esperantisto, unu el la pioniroj en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Li estis paroĥestro de [[Great Gransden]], [[Sandy]], [[Bedfordshire]]. Li partoprenis en la klopodoj por la [[UK 1907|Tria Internacia Kongreso en Cambridge]]. Tradukis [[Hiawatha]] de [[Longfellow]], multon el [[Homero]], k. a., kaj partoprenis la tradukon de la [[Nova testamento]]. Verkoj: * A. J. Edmonds kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. *'''La grava signifo de l’ Nova Testamento en Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925(?) {{EdE|E}} === [[Arthur Edmondson]] === '''Arthur EDMONDSON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|9|novembro|1976}} en [[Jorkŝiro]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]]. Li lernis Esperanton en [[1928]] kaj estinta unu el la plej aktivaj movadanoj en la urboj [[Bingley]], [[Bradford]] kaj [[Keighley]], kie li gvidis multajn Esperanto-kursojn. Kun sia edzino Ethel li membris en [[BEA]] kaj [[UEA]] dum kvardeko da jaroj. === [[Charles Edwards]] === '''Charles EDWARDS''' estis brita esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Gvidlibro de Ĝibraltaro''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1911(?), (18X12), 38 paĝoj. ===[[Jack Edwards]]=== '''Jack Edwards''' (naskiĝis 1853?; mortis la 15-an de junio 1942) estis estis [[pioniro]] de Esperanto en [[Kimrujo]]. Lia lasta raportita parolo estis la jeno (pri Dr. Zamenhof): ''Y dyn bach symlaf a mwyaf diradres a welsech erioed''<ref>[[La brita esperantisto]] n449-450_sep-okt 1942</ref>. ===[[John Elderkin]]=== '''John V. Elderkin''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Nottingham]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Michael J. Elliott]] === '''Michael J. ELLIOTT''' (eljot) estis angla esperantisto, metodista pastro, doktoro teol. Li naskiĝis 28 okt. 1852 en [[Carlisle (Kumbrio)|Carlisle]]. Ricevis ateston de [[L.L. Zamenhof]] mem en la unuaj tagoj Ĉeestis la UK en [[Boulogne]], 1905. Partoprenis la kontroladon de la tradukon de [[Malnova Testamento]]. ===[[Frederick Budd Elwell]]=== '''Frederick Budd Elwell''' (naskiĝis probable en 1872 en [[Ilford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 348, aprilo (1934)</ref>; mortis la 22-an de februaron 1934) estis esperantisto en Londono. Li estis kunfondinto de „Ĥemia-Farmacia Sekcio“ de [[TEKA]] en 1930. Li kunlaboris en la organizado de [[Biblioteko Butler|biblioteko de BEA]] en 1931 atentante la gazetaran fakon. ===[[Peter Esslemont]]=== '''Peter Esslemont''' estis brita esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: *'''Zamenhof and Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Aberdeen]], 1948(?), 16 pĝ. == F == ===[[Albert G. Farley]]=== Kaporalo '''Albert G. Farley''' (naskiĝis probable en 1898; mortis la 17-an de novembro 1918 en [[Lisbono]]) estis brita esperantisto en [[Tufnell]], Londono. Li soldatiĝis en 1915 dum [[Unua mondmilito]], sed ne batalis, partoprenante brita militista misio en Lisbono, kie li mortis pro [[hispana gripo]].<ref>Esperanto n221 jan 1919</ref> ===[[Noble Farmer]]=== '''G. Noble Farmer''' (naskiĝis en la 1840-aj jaroj; mortis la 5-an de marto 1932) estis esperantisto ekde 1906 en Londono. ===[[Derrick Faux]]=== '''Derrick P. Faux''' estis brita esperantisto dum la 20-a jarcento. Li eldonis la serion por infanoj [[Legu kaj Lernu]]. Verkoj: *'''Kion vi faras. Ekzercaro por junaj lernantoj de Esperanto.''' Eldonita de la aŭtoro, [[Oxon]], 1965(?) === [[David Featherstone]] === '''David FEATHERSTONE''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la {{daton|8|marto|2002}}) estis Esperanto-instruisto kaj reprezentanto de Asocio de Esperanto-instruistoj en Britio, fakdelegito de UEA pri biblioj kaj diservoj kaj estrarano de Kristana Esperantista Ligo Internacia. ===[[Oscar T. Fenner]]=== '''Oscar T. Fenner''' (naskiĝis probable en 1890, mortis la 8-an de marto 1919) muzikisto, estis brita esperantisto en [[Windsor]]. Inter liaj komponaĵoj estas en Esperanto “ La Alvoko.” === [[Harold Fillingham]] === '''Harold FILLINGHAM''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la {{daton|18|aprilo|1996}}) estis [[brita esperantisto]]. Pli ol 20 jarojn delegito en [[Nottingham]] (Britio) kaj longtempa sekretario de la loka klubo, li verkis pri sia juneco aŭtobiografian libron en Esperanto, ''[[Bulwell]]''. ===[[Albert Firth]]=== '''Albert Firth''' (naskiĝis 1885?; mortis la 24-an de novembro 1943) estis brita esperantisto en [[Huddersfield]]. ===[[James H. Fitton]]=== '''James H. Fitton ''' (naskiĝis 1877?; mortis en februaro 1943) estis brita esperantisto. Multajn jarojn li oficis ĉe Yorkshire'a Federacio kaj estis eldonisto de kelkaj esperantaj libroj, kiel ''Joseph Rhodes'' kaj ''[[Kiel atingi Edinburgon]]''. ===[[Mary Flugel]]=== '''Mary Flugel''' (mortis la 24-an de majo 1936) estis esperantistino, patrino de [[John Carl Flugel]]. === [[James Lloyd Ford]] === '''James Lloyd FORD''' (naskiĝis en [[1915]], mortis en septembro [[1979]]) estis ekde [[1957]] fakdelegito pri konstruado kaj SOS-aŭtoservo en [[Walton-on-Thames]], [[Britio]]). ===[[Robert Edmund France Foulger]]=== '''Robert Edmund France Foulger''' (naskiĝis 1873?; mortis la 27-an de januaro 1936) estis esperantisto en [[Epsom]]. === [[Tom C. Fraser]] === '''Tom C. FRASER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[1992]] en [[Kirkcaldy]], [[Britio]]) estis dumviva [[UEA]]-membro kaj delegito en Kirkcaldy. ===[[Constance Freeman]]=== '''Constance Freeman''' (mortis la 17-an de junio 1944) estis esperantistino en Londono. === [[Helen Fryer]] === '''Helen Fryer''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Lia lernolibro ''The Esperanto Teacher'' havis multegajn reeldonojn. Verko: * ''The Esperanto Teacher''. {{Citaĵo|Reeldono de la bonega lernolibro por angloj, jam de longe konata de la samideanoj. La aŭtorino konstruis sian libron sur la fundamentaj gramatiko kaj ekzercaro de D-ro Zamenhof. Kolekto da uzataj esprimoj utilaj, angla traduko de la ekzercaro, malgranda aro da simplaj legaĵoj kaj iom ampleksa vortareto angla-esperanta kompletigas la [[libro]]n kaj faras ĝin taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Dorothy Fulford]] === '''Dorothy FULFORD''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|19|julio|1996}} en [[Redland]], [[Britio]]), dum kvarona jarcento delegito en Bristolo, fakdelegito pri SOS-aŭtoservo kaj virinaj aferoj kaj iama sekretariino de Bristola Esperanto-Societo. == G == ===[[Charles Trevor Gauntlett]]=== '''Charles Trevor Gauntlett''' (mortis la 29-an de decembro 1935) muzikisto, estis brita esperantisto. === [[Leonard Ivor Gentle]] === '''Leonard Ivor GENTLE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|20|decembro|1988}} en [[Londono]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li verkis aŭ tradukis pli ol 140 himnojn en Esperanton, kaj ludis orgenon ĉe la monataj Esperanto-diservoj en Londono dum pli ol 26 jaroj. === [[Herbert V. George]] === '''Herbert V. GEORGE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|decembro|1991}} en [[Torpoint]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA]] kaj prezidanto de la grupo en [[Plymouth]]. ===[[Harry Stanley Gibson]]=== '''Harry Stanley Gibson''' (mortis la 16-an de septembro 1936) estis esperantisto en [[Immingham]]. ===[[Alban Giles]]=== '''Alban Giles''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1933) estis esperantisto en [[Newport]], Shropshire. ===[[Harry Goddard]]=== '''Harry Goddard''' (mortis 1919?) estis esperantisto el [[Horwich]]. <ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Frederick Arnold Goodliffe]]=== '''Frederick Arnold Goodliffe''' (mortis la 26-an de januaro 1944) pioniro en [[Letchworth]] de 1911, li eldonis gvidfolion de [[Letchworth]], kaj iniciatis grandskalan vendon de Esperanta Sapo propagande<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 471-472, jul-aŭg 1944</ref>. ===[[Oswald Goodman]]=== '''Oswald Goodman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en marto 1930) estis esperantisto en [[St Albans]], sekretario de loka grupo, en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Thomas Grieve]]=== '''Thomas Grieve''' (mortis la 7-an de januaro 1942) estis brita esperantisto. ===[[Richard Prys Griffiths]]=== '''Richard Prys Griffiths''' estis kimra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n 147 jun 1913</ref>. Verkoj: *'''La kimra karaktero'''. Eld. British Esperantist, 1913(?) ===[[Vincent Grimmitt]]=== '''Vincent Grimmitt''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27-an de junio 1948) estis esperantisto en Londono. Li lernis Esperanton en 1908<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_2</ref>. ===[[Amelia Grogan]]=== '''Amelia Grogan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de septembro 1930 en Germanio) estis esperantistino en Londono. ===[[Charles Grugeon]]=== '''Charles Grugeon''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de julio 1948) edukisto kaj psikologo, estis esperantisto en [[Henley-on-Thames]], vicprezidanto de [[Reading Esperanto Society]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. == H == ===[[Fred Hadfield]]=== '''Fred Hadfield''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de januaro 1927) estis diversfoje Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Huddersfield]]. ===[[Keturab Hawkesworth]]=== '''Keturab Hawkesworth''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de novembro 1932) esperantistino en [[Southport]] ===[[Frank Hall]]=== '''Frank Hall''' (mortis januaron de 1941) estis esperantisto en [[Walthamstow]]. Li mortis pro "malamika agado" dum Dua Mondmilito <ref> La Brita Esperantisto - Numeroj 431-432, Marto - Aprilo (1941)</ref> ===[[George F. Beacham Hall]]=== '''George F. Beacham Hall''' (mortis la 30-an de julio 1946) estis esperantisto en [[South Cave]], Yorks<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[Herschel S. Hall]]=== '''Herschel S. Hall''' estis brita esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento. Verkoj: *'''La Premiito. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. [[Librejo Esperanto]], Moskvo, 1913(?); {{citaĵo|Jen verko, kies temo havas specialan intereson por la Esperantistoj. Inteligenta junulo loĝanta kun sia malriĉa patrino, revas plibonigi sian vivstaton kaj tiun de la patrino per studvojaĝo tra la mondo. Lerninte Esperanton li volas verki rakonton por konkurso de la Internacia Kongreso de Esperantistoj, kun la espero utiligi al sia celo la premion gajnotan. Tion, kio okazas ni lasos priskribiĝi de la aŭtoro. La stilo estas tre bona, kelkfoje prezentanta karakteron originalan. |A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, AÅgusto (1913)}} *'''[[Rakonto kaj aventuro]]'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. (kun Henry H. Barroll); === [[Flora Hardcastle]] === '''Flora Hardcastle''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: * 1923: ''Barbra, unuakta teatraĵo'' de [[Jerome K. Jerome]]. ===[[Leonard Harding]]=== '''Leonard Harding''' (mortis en januaro 1942) blindulo, estis esperantisto en [[Portsmouth]] ekde 1930. Li verkis muzikon por [[La Vojo]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-434</ref>. ===[[Alfred Harris]]=== '''Alfred Harris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de oktobro 1928) lerneja inspektoro, estis brita esperantisto el [[Kew]], Surrey ekde 1907. === [[James Tyler Harrod]] === '''James Tyler HARROD''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1870}} en [[Hayes]]) estis angla lernejestro kaj esperantisto. Li estis instruisto en [[kvakero|kvakeraj]] lernejoj [[1891]]-[[1930]], kaj en [[1922]] komencis Esperantan instruadon en la lernejo de [[Sibford]]. Ekde [[1931]] li estis sekretario de la [[Kvakera Esperantista Societo]]. === [[Mabel Harrod]] === '''Mabel HARROD''' (naskiĝis la {{daton|20|julio|1871}} en [[Ackworth]], mortis la 2-an de novembro 1942) estis anglino kaj instruistino. Ŝi instruis en liceoj kaj gastlernejoj inter la jaroj 1892 kaj 1930 en [[Sibford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n453-454_jan-feb 1943</ref>. Ŝi estis lerneja organizisto kaj prelegisto por la [[Ligo de Nacioj]]. Ŝi multe propagandis Esperanton. === [[Peter Harvey]] === '''Peter HARVEY''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|5|marto|1997}}) estis skota fervojisto kaj esperantisto 50 jarojn aktiva en la regiono de [[Glasgovo]] (Skotlando) kaj 25 jarojn en [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. En 1985 kaj 1986 li estis la prezidanto de Glasgova Esperanto-Societo. ===[[Edgar Hawkins]]=== '''Edgar A. Hawkins''' (mortis la 16-an de marto 1941) estis brita esperantisto. ===[[Ernest Haworth]]=== '''Ernest Haworth''' (mortis la 2-an de decembro 1939) estis esperantisto en [[Burnley]]. ===[[Alexander Haxton]]=== '''Alexander Haxton''' (mortis la 3-an de decembro 1940) estis esperantisto en [[Perth]], Skotlando. ===[[Mary R. Henningsen]]=== '''Mary R. Henningsen''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de aprilo 1934) estis esperantistino en [[Worthing]]. === [[William Henry Hirst]] === '''William Henry HIRST''' [herst], anglo, komercisto, instruisto de [[stenografio]] kaj [[Esperanto]]. Naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1880]] en [[Huddersfield]], m. nekonata. Unua prezidanto de la tiea Esperanto-Grupo, [[1908]], kaj ofte de tiam sekretario aŭ prezidento. {{EdE|H}} ===[[John Hesketh]]=== '''John Hesketh''' (naskiĝis 1863?; mortis la 7-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Arnold Higginson]]=== '''Arnold Higginson''' (mortis 1938) estis esperantisto en [[Ashton-on-Ribble]], [[Preston]], ekde 1922<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. ===[[Clement Hill]]=== '''Clement Hill''' (mortis la 7-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Louise Holden]]=== '''Louise Holden''' (mortis en aprilo 1937) estis esperantistino en [[Bradford]]. Blindulino kaj instruistino de blinduloj dum 45 jaroj. Ŝi instruis [[Esperanto]]n al multaj el siaj lernantoj, kaj kondukadis ilin karavane al la Universalaj Kongresoj<ref>La Brita Esperantisto - Numero 385, Majo (1937)</ref>. ===[[Ernest Holmes]]=== '''Ernest Holmes''' (mortis la 19-an de januaro 1940) estis esperantisto en [[Clowne]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 419, Marto (1940)</ref>. ===[[Henry Horseman]]=== '''Henry J. Horseman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 26-an de oktobro 1928) estis brita esperantisto el [[West Hartlepool]] ekde 1907. ===[[Percy Horton]]=== '''Percy Horton''' estis esperantisto malaperita la 8-a de septembro 1916 dum la [[Batalo ĉe la Somme]], Unua mondmilito en [[Francio]]. <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Mary Caroline Hezlett]]=== '''Mary Caroline Hezlett''' (naskiĝis 1874?; mortis la 22-an de majo 1935) estis esperantistino ekde 1910 en [[Coleraine]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 363, Julio (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[George Higgie]]=== '''George Higgie''' (naskiĝis probable en 1848; mortis la 6-an de februaro 1935) estis brita esperantisto. Higgie eldonis kelkajn Esperantajn librojn pri [[Skotlando]]. Li estis entuziasma pioniro ankaŭ de [[Pitmana stenografio]] kaj de literada reformo<ref> La Brita Esperantisto - Numero 359, Marto (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[William Higgins]]=== '''William Higgins''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de februaro 1927) estis esperantisto ekde 1912. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Shiregreen]], [[Sheffield]] kaj prezidinto de loka Esperanto-grupo. ===[[Thomas W. Holmes]]=== '''Thomas W. HOLMES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de septembro 1929) estis blinda esperantisto en [[Shepperton]], urbeto en la tradicia graflando [[Surrey]] en [[sudokcidenta Anglio]], kaj kunlaboranto de [[Esperanta Ligilo]]. === [[Nora Holmes]] === '''Nora HOLMES''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la {{daton|14|majo|1993}}) estis vidvino de [[Honoraj prezidantoj de UEA|honora prezidanto]] de [[UEA]] [[Harry Holmes]]. Ekde [[1927]] ŝi estis motoro de la [[Londona Esperanto-Klubo|Londona Esperanto-klubo]]. Ŝi estis [[UEA]]-[[fakdelegito]] pri virinaj aferoj, kampo sur kiu ŝi aktivis ankaŭ ekster la Esperanto-movado. === [[Patricia Holt]] === '''Patricia HOLT''' (naskiĝis en [[1925]], mortis la {{daton|21|januaro|1990}} en [[Sandown]], [[Anglio]]) estis [[dumviva membro de UEA]]. === [[John Edward Hookham]] === '''John Edward HOOKHAM''' (hukm), anglo, urboficisto. Naskiĝis la [[15-an de aŭgusto]] [[1880]] en [[Londono]]. Esperantistiĝis [[1911]]. De 1922 vicsekr. de IKUE. De 1926 sekr. de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. ===[[Florence Horncastle]]=== '''Florence Horncastle''' (naskiĝis 1868?; mortis la 25-an de majo de 1942) estis esperantistino en [[Croydon]], kie ŝi estis sekretariino de loka grupo.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero n449-450 sep-okt 1942</ref> ===[[James Barr Horne]]=== '''James Barr Horne''' (mortis la 22-an de novembro 1940) estis esperantisto en Glasgow. === [[Richard Howard]] === '''Richard HOWARD''' estas aktiva brita esperantisto. Li studis lingvojn en Nordirlando, kaj li iam laboris kiel prezentisto en la [[ĉeĥa radio]] en [[Prago]]. Nun li loĝas en [[Northampton]], kie li pasigis la junaĝon. ===[[Thomas Hudson]]=== '''Thomas Hudson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Leeds]]. ===[[Howard Hulme]]=== '''Alfred J. Howard Hulme''' (1870-1951) estis esperantisto el [[Surbiton]], kie li estis delegito de UEA en 1916. Li partoprenis teatraĵojn prezentitaj en [[UK 1907|la tria Universala Kongreso]]. ===[[David Hunter (esperantisto)]]=== '''David Hunter''' (naskiĝis en 1839; mortis la 8-an de junio 1914) estis brita esperantisto en [[Cork]]. == I == ===[[Lillian Ibbetson]]=== '''Lillian Ibbetson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de oktobro 1931) estis esperantistino en [[Sheffield]]. === [[Lizzie Iddon]] === '''Lizzie IDDON''' estis angla esperantistino, kiu naskiĝis la [[12-an de aŭgusto]] [[1867]] en [[Accrington]] kaj mortis la [[19-an de januaro]] [[1960]], 92-jara. Ŝi fondis Esperanto-grupojn en [[Southport]] kaj [[Accrington]], kaj ekde la jaro [[1910]] estis esperanta instruisto. En [[1914]] ŝi kroniĝis "Reĝino" kun ora medalo ĉe [[Literatura Esperanta Konkurso]] por originala versaĵo. === [[Harry Ingham]] === '''Harry INGHAM''', anglo, instruisto en gimnazioj. Li mortis en 1968, 84-jara. Esperantisto 12949. Del. de UEA en Bury. ===[[Thomas Inglis]]=== '''Thomas Inglis''' (mortis 1943) dumviva blindulo, estis brita esperantisto en Edinburgo. ===[[Jennet Mand Inman]]=== '''Jennet Mand Inman''' (naskiĝis 1848?; mortis la 23-an de aprilo 1941) estis esperantistino ekde 1907. Ŝi eldonis mallongigitan tradukon de ''[[La vojaĝoj de Gulivero|Gulliver en Liliputlando]]'' por infanoj<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[Elizabeth B. Ireland]]=== '''Elizabeth B. Ireland''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1930) estis esperantistino en [[Hove]]. Ŝi uzis la pseŭdonimon ''Stella''. Verko: * Esperanto in twelve lessons. A Text-book with the Grammar very simply arranged in twelve lessons, followed by Twelve Reading Lessons (with a Key). Eld. de [[British Esperanto Association]], London, 1922. {{Citaĵo|Tre bona kaj simpla lernolibro, laŭ ni tre taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == ===[[Edward Collins Jack]]=== '''Edward Collins Jack''' (naskiĝis 1879/; mortis la 2-an de majo 1938) estis esperantisto el [[Perth]], Skotlando, loĝanta en [[Wellington]], Nov-Zelando, kies Esperanto-klubon li prezidis. En 1929 li estis unu el la fondantoj de [[NZEA]]. ===H. C. Jack=== '''H. C. Jack''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de oktobro 1925) estis brita esperantisto en [[Rutherglen]]. ===[[Fergus Fraser Jamieson]]=== '''Fergus Fraser Jamieson''' (naskiĝis 1916?; mortis la 2-an de aprilo 1941) estis esperantisto en Glasgow. === [[Ernest Bertram Johnson]] === '''Ernest Bertram Johnson''' (naskiĝis la 14-a de oktobro 1889 en [[Portsmouth]], mortojaro nekonata, estis angla esperantisto kaj helpadministranto en kuirista fako de brita [[mararmeo]] en [[Portsmouth]]. Esperantistiĝinte en 1909, li dum pluraj jaroj gvidis la grupon en Portsmouth ĉiuflanke. ===[[Rachel Johns]]=== '''Rachel Johns''' (mortis la 28-an de oktobro 1948) estis esperantistino en [[Westcliff]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 515-516 n 515-516 1948 pĝ 148</ref>. ===[[William Jolly]]=== '''William Jolly''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de septembro 1916) lernejestro, estis brita esperantisto en [[Oban]]. ===[[Henry Jones]]=== '''Henry Jones''' (mortis la 24-an de februaro 1937) el [[Swansea]], pioniro de Esperanto en [[Suda Kimrujo]] kaj prezidinto de la tiea Federacio<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===[[Rhys Jones]]=== '''Rhys JONES''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 22-an de decembro 1925) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Cardiff]]. == K == ===[[James Katterns]]=== '''James L. Katterns''' (naskiĝis 1858?; mortis la 16-an de marto 1946) estis esperantisto en [[Dringhouses]]<ref>La Brita Esperantisto. n.493-494 maj-jun 1946</ref>. ===[[Patrick Keily]]=== '''Patrick T. Keily''' (mortis en majo 1949) ĵurnalisto, blindulo, estis esperantisto en [[Alford]]. Li kantis en [[UK 1937|Universala Kongreso de Varsovio en 1937]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)</ref>. {{referencoj}} === A. Barton Kent === '''A. Barton Kent''' estis brita esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj ''*«A COMMON COMMERCIAL LANGUAGE». — An address by Mr. A. Barton Kent, to the members of the London Chamber of Commerce and Others''. Eld. [[Londona Komerca Ĉambro]], London, 1918(?) 16 paĝoj 21,5X 13,5 cm. {{Citaĵo|Angla Parolado pri Esperanto farita la 31-an de Majo 1918 antaŭ la citita komerca ĉambro. Bonega propandilo por varbi inter la komercistaro.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ''*UNE LANGUE COMMERCIALE COMMUNE. — Conference faite par Mr. A . Barton Kent aux membres de la Chambre de Commerce de Londres et autres personnalités le vendredi 31 mars 1918''. Eldonis la Societo de Amikoj de Esperanto, Parizo, 1918(?) 20 paĝoj 23,5 x 10,5 cm. {{Citaĵo|Franca traduko de la ĉi antaŭe citita parolado, aranĝita de S-roj Grosjean-Maupin kaj E. Sayer.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Agnes M. King]]=== '''Agnes M. King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Hartlepool]] ekde 1923. === [[Albert King]] === '''Albert KING''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|3|junio|1992}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri arto en [[Bristolo]] ([[Britio]]). === [[Geoffrey King]] === '''Geoffrey KING''' (naskiĝis la {{daton|17|julio|1947}}, mortis la {{daton|19|julio|2018}}) estis dum pli ol tri jardekoj la bibliotekisto de la [[Esperanto-Asocio de Britio]]. Nekrologo pri li aperis en numero 985 de [[La Brita Esperantisto]]. ===H. F. Locke King=== '''H. F. Locke King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de januaro 1926) estis brita esperantisto. === [[Gerald Kyffin-Taylor]] === '''Gerald KYFFIN-TAYLOR''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1863}} en [[Liverpool]]) estis brita parlamentano, solicitoro, notario, brigada generalo kaj esperantisto. Inter 1910 kaj 1915 li estis membro de la brita parlamento ''[[House of Commons]]''. Li estis protektanto de la Esperanto-grupo en [[Londono]]. == L == ===[[Hubert Lane]]=== '''Hubert Lane''', ankaŭ nomita '''Dubert'''<ref>Bitarkivo.org: [[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto 1933, pĝ 55 </ref> (naskiĝis probable en 1897; mortis la 17-an de decembro de 1932) estis brita esperantisto. {{referencoj}} === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o [[Stanley Edward Lane Poole]] estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]] ([[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]]) === [[Mary Larrad]] === '''Mary LARRAD''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en oktobro [[2000]] en [[Old Colwyn]], Britio) estis dumviva membro, iama delegito pri virinaj aferoj. Ŝi forte interesiĝis pri kantado en Esperantokaj kunlaboris kun John en la pretigado de « BEA Kantokolekto » en [[1971]]. ===[[Agnes Lavender]]=== '''Agnes Lavender''' (mortis la 8-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Coles Law]]=== '''George Coles Law''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de aprilo 1914) estis brita esperantisto en [[Plymouth]]. Li estis unu el la pioniroj de la Esperantista movado en Anglujo. Li estis la unua membro kaj unua prezidinto de la Battersea'a Esperantista Klubo. Li kunlaboris en la [[Poliglota Vade-mecum de Internacia Farmacio]]. === [[Ken Lawrence]] === '''Ken LAWRENCE''' (naskiĝjaro en 1909 aŭ 1910, mortis 49-jara en [[1958]]) estis [[angla esperantisto]]. Post la [[Dua Mondmilito]] li estis kasisto de la Esperanto-klubo de [[Birmingham]], kaj dum kelkaj jaroj funkciis kiel peranto de la Belarta Konkurso de UEA. ===[[Ernest H. Lawton]]=== '''Ernest H. Lawton''' (naskiĝis 1869?; mortis la 9-an de marto 1947) orgenfabrikisto; estis brita esperantisto. ===[[Lydia M. Layng]]=== '''Lydia M. Layng''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1930) estis esperantistino en [[Abingdon]]. ===[[Ernest Lee]]=== '''Ernest Lee''' (naskiĝis 1868; mortis la 17-an de novembro 1940) estis esperantisto en [[Crewe]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)</ref>. {{referencoj}} ===[[Louis Levier]]=== '''Louis Levier''' estis esperantisto el Londono militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Karlsruhe]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Gabriel Dawson Lewis]]=== '''Gabriel Dawson Lewis''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Liverpool]]. Verkoj *'''Notes on English Grammar and Comparisons with Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, 1938(?) ===[[Henrietta Lewis]]=== '''Henrietta Lewis''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 14-an de januaro 1919) estis brita esperantistino, edzino de [[Joseph Lewis]], unu el la pioniroj en Britio. === [[Richard Lishman]] === '''Richard LISHMAN''' [liŝmn] (naskiĝis la {{daton|25|novembro|1850}} en [[Newcastle-on-Tyne]]) estis [[angla esperantisto]] kaj ekslernejestro. Li estis honora prezidento de [[Nordorienta Esperanto-Federacio]]. Dum kelkaj jaroj li instruis Esperanto-kursojn. === [[Edward G. Lock]] === '''Edward G. LOCK''' estis [[brita esperantisto]]. Kun [[Mason Stuttard]] li verkis la lernolibron ''Nelsons Esperanto Course'' (1946, 1952). ===[[Robert Lusk]]=== '''Robert Lusk''' (mortis en 1917) instruisto, estis brita esperantisto el [[Bolton Haddington]] (Skotlando) en la komenco de la 20-a jarcento en Haddington.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Li mortis en [[Palestinio]] en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Alfred Wheeler Lyndridge]] === '''Alfred Wheeler LYNDRIDGE''' [lindriĝ] estis [[brita esperantisto]] kaj [[instruisto]] pri [[komerco]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1877]] en [[Brierley Hill]]. Fondinto de komerca lernejo. Alfaranto de Pitmana [[Stenografio]] al Esperanto. === [[George Lyons]] === '''George Lyons''' estis angla esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li militservis kaj partoprenis okupon de [[Aŭstrio]] dum dua mondmilito. Li kontaktigis la esperantistojn de [[Graz]] kaj helpis la rekonstruon de tiea movado<ref>[[Aŭstria Esperanto-Revuo]].''Adiaŭo de s-ano George Lyons.''. N. 4-5, p. 83-84. Nov-dez 1946</ref>. {{referencoj}} == M == === [[Alasdair MacCaluim]] === '''Alasdair MacCaluim''' (naskiĝis en [[Glasgovo]]) estas skota esperantisto [https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028202211/https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm |date=2021-10-28 }}, tradukisto kaj aktivisto de la [[skotgaela lingvo]]. Li verkis ''Reversing Language Shift: The Role and Social Identity of Scottish Gaelic Learners''. Publike, li ne konigis sian naskiĝjaron, nur informas ke li edziĝis en aŭgusto 1996 kaj studis en la [[universitato de Edinburgo]] de 1996 ĝis 2002. Ekde novembro 2002 li deĵoras kiel tradukisto, precipe al la skogaela, kaj lektoro en la [[parlamento de Skotlando]]. El tio eblas dedukti, ke li devus havi naskiĝjaron komende de la [[1970-aj jaroj]], eventuale fine de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]]. Eksteraj ligiloj: * [https://treanaichean.wordpress.com/ lia reta taglibro en la] [[skotgaela lingvo]] * [https://www.instagram.com/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[instagram]]'' * [https://www.facebook.com/alasdair.maccaluim en la retejo] ''[[Facebook]]'' kaj * [https://www.linkedin.com/in/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' ===[[David McCracken]]=== '''David M. McCracken''' (mortis la 4-an de julio 1947) estis esperantisto en Glasgow. === [[Agnes Gibson Macfarlane]] === '''Agnes Gibson MACFARLANE''' (mkfarlen) estis skota librotenistino kaj esperantistino. Multajn jarojn ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-societo en [[Partick]] kaj funkciis kiel [[delegito de UEA]] en la urbo. ===[[Basil McGrath]]=== '''Basil McGrath''' estis brita esperantisto en [[Manĉestro]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: ''Konsilio por grupestroj'' 1946(?) {{citaĵo|S-ro Basil McGrath, Manchester, skribas : “La ĉefa kondiĉo por sukceso estas, ke ĉiu ano sentu, ke li mem estas parto de la Societo. Ni neniam havas komitatkunvenojn, sed nur kunvenojn, en kiuj partoprenas la tuta societo. Tiamaniere ĉiu ano voĉe esprimas sian vidpunkton. Pri reklamado ni trovis ke malgrandaj anoncoj pli efikas, ol grandaj. La guto malgranda, konstante frapante, estas tiu, kiu traboras la cerbon de la [[leganto]]. La oficistoj neniam trudu privatajn [[opinio]]jn sur la aliajn anojn. Kuraĝigu ĉiun, eĉ nekonsentante kun li. La [[oficisto]]j estu ĉiam pretaj iri ien ajn por propagandi: ĉar entuziasmo naskas [[entuziasmo]]n. Por la kunvenoj aranĝu programon varian. Komencu ĉiun kunvenon per protokolo pri la antaŭa. Kuraĝigu [[ekskurso]]jn kaj muzikajn kunsidojn. [[Bulteno]] estas necesa komunikilo.”|[[La Brita Esperantisto]] n.493-494 maj-jun 1946}} ===[[Charles MacGregor]]=== '''Charles MacGregor''' (mortis la 16-an de novembro 1943) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Edmond MacGregor]]=== '''Edmond MacGregor''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 31-an de oktobro 1923) estis esperantisto en Glasgow. ===[[William McElgunn]]=== '''William McElgunn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Belfasto]], kie li gvidis esperanto-kursojn. ===[[Isabella Emily Mcintosh]]=== '''Isabella Emily Mcintosh''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en majo 1926) estis esperantistino en Edinburgo. ===[[William Robert Mackay]]=== '''William Robert Mackay''' (mortis la 16-an de aŭgusto 1941) ankaŭ konata kiel “Uncle Mack” estis esperantisto en [[Ilford]], kies grupo li prezidis<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[James MacKirdy]]=== '''James MacKirdy''' (mortis la 2-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Rochdale]], kies loka grupo li estis sekretario. ===J. H. MacNeil=== '''J. H. MacNeil''' (mortis 1918) J. H. MacNeil estis esperantisto el [[Newcastle]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Macrae]]=== '''James Macrae''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de Oktobro 1917 en [[St. Leonards]]) majordomo, estis brita esperantisto . Kiel [[majordomo]] de multaj riĉaj familio en Eŭropo, li multe vojaĝis tra tiu kontinento kaj parolis multajn lingvojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 155, Novembro (1917)</ref>. {{referencoj}} === ? MacKenzie (pastro en Japanio) === El la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]: "En la printempo de 1903 Mac Ken­zie [sic], skota pastro, [[Kanazawa]], venigis Esperanto-lernolibron el Anglujo al Japanio... L. K. Sur provizora listo montrita en la [[1-a UK]] estis Gauntlett, MacKenzie, nejapanoj, sed loĝintaj en Japanio... Fremdaj esperantistoj venintaj al Japanio kaj helpintaj al la movado... Mac Kenzie" {{EdE|N}} ===[[Charles Mackey]]=== '''Charles R. Mackey''' (naskiĝis probable en 1885; mortis la 8-an de decembro 1912 en [[Edinburgo]]) muzikisto, estis skota esperantisto. ===[[Arthur Maling]]=== '''Arthur T. Maling''' (mortis la 28-an de Septembro 1939) estis brita esperantisto. ===[[Frank Mason]]=== '''Frank Mason''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de marto 1927) estis esperantisto el [[Spalding]]. Dum unu jaro kasisto de la grupo en [[Grimsby]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]. ===[[Lewis Mason]]=== '''Lewis Mason''' (naskiĝis 1866?, mortis la 26-an de februaro 1937) estis brita esperantisto. Li komencis lerni [[Esperanto]]n, kiam li havis jam 60 jarojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===H. Mare=== '''H. Mare''' (mortis 1913) estis esperantisto en Portsmouth en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref>. === [[Diccon Masterman]] === '''Diccon MASTERMAN''' (naskiĝis la {{daton|1941-07-07}}) estas [[brita esperantisto]]. Esperantistiĝis en [[1959]]. Magistro pri modernaj lingvoj. [[Konstanta Kongresa Sekretario]] de [[UEA]] (1981-1985), estrarano de UEA (1986-1989). Loĝas en [[Italio]]. Estas vikidatuma kodo pri li [[d:Q125414954]], kaj estas [[:n:Kategorio:Diccon Masterman|vikinovaĵa kategorio]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://kniivila.net/deponejo/folio/Bdmasterman.html detala intervjuo pri li el ''Libera Folio'' de 2004 kun multaj biografiaj informoj], ankaŭ havebla en [[:n:Diccon Masterman volas reklami nian produkton|vikinovaĵoj]] ({{eo}}) === [[Isabella Mears]] === '''Isabella Mears''' estis skota kuracistino kaj esperantistino. En 1881 ŝi kvalifikiĝis pri medicino ĉe ''Royal College of Physicians of Ireland'' kiel unu el la unuaj virinoj, kiuj tiel kvalifikiĝis. En 1889 ŝi fondis kun sia edzo sanitorion en Edinburgo. Ŝi okupiĝis pri la [[Ruĝa Kruco]] kaj pri [[Misiado|misia laboro]] en Ĉinio kaj verkis pri tio en Esperanto. <ref>https://transnationalhistory.net/doing/2022/02/07/microhistory-doctors-and-diseases</ref> <ref>https://www.bmj.com/content/2/3959/1063.3</ref> <ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2457896/?page=1</ref> {{referencoj}} ===[[Henry Havelock Meek]]=== '''Henry Havelock Meek''' (naskiĝis 1859?; mortis la 2-an de aŭgusto 1939) estis brita esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Arthur Mee]]=== '''Arthur Mee''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de januaro 1926) ĵurnalisto, estis esperantisto en [[Cardiff]]. ===[[Amy Meek]]=== '''Amy Meek''' (naskiĝis 1868?; mortis la 23-an de oktobro 1938) estis esperantistino en [[Hastings]]. ===[[Sarah Marianne Megahy]]=== '''Sarah Marianne Megahy''' (naskiĝis 1855; mortis la 29-an de aprilo 1940) estis esperantistino en [[Fulwood]], [[Preston]]. Ŝi estis edzino de [[Basil P. Megahy]]. Esperantistiĝis en 1908. === [[Bob Mellors]] === '''Bob MELLORS''' (naskiĝis en [[1950]], mortis la {{daton|24|marto|1996}} en [[Varsovio]] (murdo)) estis [[brita esperantisto]] kaj kunfondinto de ''Gay Liberation Front (Gej-Liberiga Fronto)'' en Britio. ===[[Charles Middlemiss]]=== '''Charles Middlemiss''' (mortis la 11-a de junio) geologo, estis esperantisto en [[Tunbridge Wells]]. Li lernis Esperanton en 1904. Li vivis en [[Brita Hindio]] laborante en ''Geological Survey Office'' kaj propagandis Esperanton en [[Kalkuto]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n489-490 jan-feb 1946 </ref>. ===[[Elizabeth Miller]]=== '''Elizabeth Miller''' (naskiĝis 1857?; mortis la 13-an de julio 1940) estis esperantistino en [[Wisbech]]. Ŝi estis kunulino de [[Priscilla Peckover]] ekde 1910.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Peter Miles]] === '''Peter MILES''' (naskiĝis en [[1929]], mortis en januaro [[2005]]) ekestis angla ŝoforo kaj esperantisto, kiu seninterrompe membris en UEA ekde 1953. Per tutpaĝaj anoncoj, kiuj aperis dum jardekoj en la Jarlibro de UEA,<!-- ekzemple en JL 1982, p. 125 --> la Traduk-Servo Esperanto de la klera ŝoforo en [[Watford]] kaj [[Londono]] fariĝis ĉie konata. ===[[Joseph Alexander Milligan]]=== '''Joseph Alexander Milligan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 25-an de aprilo 1933) estis esperantisto en [[Liverpool]]. ===[[Robert A. Milner]]=== '''Robert A. Milner''' (naskiĝis probable en 1840; mortis la 15-an de marto 1931) estis esperantisto en Bristol. ===[[Alphonse Minten]]=== '''Alphonse Minten''' (mortis la 12-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Wisbech]]. ===[[Margaret Moir]]=== '''Margaret Moir''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en novembro 1931) estis esperantistino en [[Montrose]] ===[[Charles Henry Molley]]=== '''Charles Henry Molley''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1931) estis kasisto de la Esperantista grupo en [[Reading]]. ===[[Harry Mortimer]]=== '''Harry Mortimer''' (mortis la 27-an de majo 1940) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Moult]]=== '''George Moult''' (mortis la 14-an de majo 1943) estis esperantisto en [[Bristol]]. ===[[Alfred Mudie]]=== '''Alfred Mudie''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 9-an de januaro 1933) estis esperantisto en [[Hove]]. Li estis forta subtenanto de la [[Francis Bacon|Bakona]] aŭtoreco de la verkoj atribuitaj al [[William Shakespeare|Shakespeare]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 335, Marto (1933)</ref>. ===[[Adolf Muenz]]=== '''Adolf Muenz''' (mortis la 19-an de marto 1943) estis brita esperantisto. ===[[John Muir]]=== '''John Muir''' (mortis en aŭgusto 1948) estis esperantisto, prezidanto de [[Dundee Esperanto Group]]. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. ===[[John Murray (esperantisto)]]=== '''John Murray''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de januaro 1906 en [[Mozambiko]]) estis brita esperantisto. == N == ===[[William Newbold]]=== '''William Newbold''' estis esperantisto malaperinta la 1-an de julio 1916 dum la unua mondmilito. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Stanley D. Nisbet]] === [[Dosiero:1987 Esperanto's Time Has Come.jpeg|eta|''Esperanto's Time Has Come'', 1987.]] '''Stanley D. NISBET''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la {{daton|14|aprilo|2004}}) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA|delegito]] kaj fakdelegito pri [[edukado]] en [[Glasgow]] (Britio). ===[[Hugh Noel Nowell]]=== Pastro '''Hugh Noel Nowell''' (naskiĝis 1871?; mortis la 18-an de marto 1940) paroĥestro de la preĝejo St. Peter, [[Sandwich]], kie li estis pioniro de Esperanto.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 420-421, Aprilo - Majo (1940)</ref> ===[[Eleanor Norman]]=== '''Eleanor Norman''' (mortis la 18-an de majo 1941) estis esperantistino en [[Kings Norton]], Birmingham. === [[H. Nursall]] === '''H. NURSALL''' (naskiĝis en [[1905]], mortis la {{daton|6|februaro|1977}} en [[Bedford]], [[Britio]]), estis brita esperantisto. Kvankam lerninte Esperanton nur post sia pensiiĝo, estis unu el la ĉefaj lokaj aktivuloj dum la lastaj jaroj. == O == === [[Adrian Oates]] === '''Adrian OATES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|8|marto|2000}} estis [[brita esperantisto]]). Li estis ĉefo de [[Chester]] Esperanto-Asocio, longdaŭra membro de la [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] kaj de [[EAB]], [[delegito de UEA]] kaj [[radioamatoro]]. ===[[William Officer]]=== '''William Officer''' (naskiĝis 1857; mortis 1936) estis esperantisto en [[Peterhead]]. ===[[Rushton Ogden]]=== '''T. Rushton Ogden''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Blackpool]] ekde 1908. ===[[Ronald Older]]=== '''Ronald Older''' (naskiĝis 1922?, mortis 1942) estis brita esperantisto en [[Petworth]], [[Sussex]], mortigita dum la Dua Mondmilito<ref>[[La brita esperantisto]] n445-446 maj-jun 1942</ref>. ===[[Doris May Over]]=== '''Doris May Over''' (naskiĝis 1916?; mortis la 21-an de marto 1943) estis esperantistino en [[Weston-super-Mare]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 459-460</ref>. == P == ===[[Edward Parker]]=== '''Edward Parker''' (naskiĝis 1883?, mortis la 8-an de marto 1915) estis esperantisto en [[Shipley]]. Li estis vicprezidanto de [[Jorkŝira Esperantista Federacio]] kaj estrarano de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>Esperanto n177 apr 1915</ref>. ===[[John Parker]]=== '''John E. Parker''' (naskiĝis 1848?; mortis la 21-an de julio 1943) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bradford]]. ===[[Frank Parkin]]=== '''Frank Parkin''' (naskiĝis 1890?; mortis la 24-an de aŭgusto 1946) estis esperantisto en [[Sibford Ferris]], [[Banbury]]. Li instruis Esperanton en Friends’ School, Sibford, kie li estis instruisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[James Parish]]=== '''James Parish''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Watford]]. === [[E. Robert Penny]] === '''E. Robert PENNY''' (naskiĝis en [[1909]], mortis [[1993]] en [[Bury St. Edmunds]], [[Britio]]) estis membro de [[UEA]] seninterrompe ekde [[1938]] kaj multajn jardekojn servis en la Delegita Reto kiel delegito kaj fakdelegito pri mana teksado kaj [[SOS-aŭtoservo]]. ===[[John A. Peart]]=== '''John A. Peart''', lernejestro, estis brita esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Winchester]]. Verko: * ''Towards International Understanding, aŭ, Per Esperanto al la Sesa Celo. (Esperanto por Rotarianoj).'' Eld. Warren & Son Ltd., Winchester, 1931(?), 32 pĝ. ===[[Herman Philp]]=== '''Herman Philp''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de oktobro 1919) estis brita esperantisto en [[Aberystwyth]]. === [[Walter Glover Phipps]] === '''Walter Glover PHIPPS''' [fips] (naskiĝis la {{daton|24|julio|1885}} en [[Cheltenham]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[komizo]]. Li estis sekretario de la Cheltenhama Esperanto-grupo de 1913 ĝis 1926 kaj [[delegito de UEA]] de 1914 ĝis 1930. === [[John William Pickard]] === '''John William PICKARD''' [pikard] (naskiĝis la {{daton|16|julio|1866}} en [[Leeds]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[kontisto]]. Li estis esperantisto de [[1899]]. Dum 4 jaroj li estis prezidanto de la Esperanto-societo de [[Manchester]]. ===[[Leonard Pickles]]=== '''Leonard Pickles''' (mortis 9-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Keighley]]. === [[Harold Pilling]] === '''Harold PILLING''' (naskiĝis en [[1888]], mortis [[1957]] en [[Burnley]], [[Britio]]) estis iama Prezidanto de la grupo en Burnley. Eklernis Esperanton en 1908, kaj en 1956 elektiĝis Fratulo de BEA. ===[[Ernest Pointer]]=== '''Ernest Pointer''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1881; mortis la 6-an de majo 1909 en [[Eppstein]]) estis brita esperantisto el [[Winchester]]. Li diplomiĝis en Universitato de Kembriĝo en 1903 (Pembroke College), kaj li esperantiĝis dum la [[UK 1907|Universala Kongreso de 1907]]. Li komencis movadi en [[Bedford]], sed baldaŭ poste li malsaniĝis de [[ftizo]] kaj mortis. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n56 5 jun.1909 ===[[Mary Pointer]]=== '''Mary Pointer''' (naskiĝis 1852?; mortis la 8-an de februaro de 1943) estis brita esperantistino. ===[[Fred Pratt]]=== Serĝento '''Fred Pratt''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de aprilo 1917) filo de filo de W. J. Pratt, estis esperantisto en [[Edinburgo]]. Li estis ano de 15th Royal Scots, kaj mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]].<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro (1917), pĝ 75</ref> {{referencoj}} === [[Everleigh M. Preston]] === '''Everleigh M. PRESTON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|17|januaro|1973}}) estis vicdelegito en [[Bristol]] ([[Britio]]). Krom havi funkcion en [[Brita Esperantista Asocio]], li estis dum pli ol trideko da jaroj membro de [[UEA]] ĝis la morto. ===[[Ernest Edward Pyett]]=== '''Ernest Edward Pyett''' (mortis la 29-an de junio 1936) estis brita esperantisto en [[Blackpool]]. == Q == === [[Dermod Quirke]] === '''Dermod QUIRKE''' ('''D. J. F. Quirke''') kontribuis al [[La Brita Esperantisto]] kaj redaktis unu numeron de ĝi en [[1971]]. Li estis ankaŭ kunlaboranto de [[Sekso kaj Egaleco]]. == R == ===[[William Rae]]=== '''William Rae''' (mortis la 3-an de decembro) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Charlotte Elisabeth Railton]]=== '''Charlotte Elisabeth Railton''' (mortis la 22-an de julio 1937) estis esperantistino en Manchester. ===[[Herbert Reed]]=== '''Herbert Reed''' (naskiĝis 1866?; mortis la 7-an de oktobro 1946) estis esperantisto en [[Letchworth]]. ===[[Miriam Reeve]]=== '''Miriam Reeve''' (naskiĝis probable en 1843; mortis la 5-an de majo 1934) pioniro de Esperanto en [[Brajtono]] kaj [[Hove]]. ===[[Elizabeth Reid]]=== '''Elizabeth Reid''' (mortis la 17-an de majo 1948) estis esperantistino en Skotlando. ===[[Thomas J. Relf]]=== '''Thomas J. Relf''' (naskiĝis la 22-an de januaro 1859, mortis la 22-an de januaro 1929) estis esperantisto en [[Edgware]]. Li fondis Esperantan grupon en [[Finchley]] en 1907. Li partoprenis la Esperantan Diservon en Londono kiel predikanto kaj kiel orgenisto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 289, aprilo 1929</ref>. Verko * ''Life, Grave and Gay''. Eld. [[Mascot Press]], [[Amersham]], 1928(?). === [[Eric Revill]] === '''Eric REVILL''', anglo kiu pasigis jardekojn en gvidado en Esperanto-Societo en Manĉestro kaj en la nord-okcidenta federacio. Post transloĝiĝo al [[Norda Kimrio]], li diligente instruis la lingvon al dekoj da gelerantoj. ===[[Alex McNab Rice]]=== '''Alex McNab Rice''' (mortis la 15-an de februaro 1947) estis esperantisto en Glasgow. ===[[John Riley]]=== '''John Riley''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1848; mortis la 12-an de majo 1929), juĝisto, estis esperantisto el [[Gazerdine]] ekde 1907. ===[[Albert Henry Rishworth]]=== Kolonelo '''Albert Henry Rishworth''' (naskiĝis 1859?, mortis la 17-an de aŭgusto 1937) estis esperantisto en [[Hull]]. Li prezidis la Societon en Hull jam de ĝia fondo en [[1906]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 390, oktobro (1937)</ref>. ===[[Annie Robb]]=== '''Annie Robb''' (mortis 1943) estis brita esperantistino en Edinburgo ekde 1908. === [[James Roberts]] === '''James ROBERTS''' (n. la 21-an de aprilo 1839 en [[Constantine]], m. 95-jara la 8-a de februaro 1935) estis angla esperantisto en [[Manningham]], kiu inter 1859 kaj 1882 funkciis kiel lernejestro. Li esperantistiĝis en 1922 kaj tiujare, 88-jara, gajnis ateston de la Londona Ĉambro de Komerco pri Esperanto, kun distingo en la parola parto. Duan ekzamenon li sukcesis en sia 93-a jaro, en 1927.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 359, marto (1935)</ref>. Kiam aperis la [[Enciklopedio de Esperanto]] en [[1934]], li estis la plej aĝa esperantisto de Britio. {{referencoj}} {{EdE|R}} ===[[Norman Roberts]]=== '''Norman W. Roberts''' estis esperantisto el [[Sheffield]] militkaptita en 1918 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]] <ref>Esperanto n213 majo 1918</ref> ===[[Millie Rhodes]]=== '''Millie Rhodes''' (mortis la 16-an de septembro 1936) edzino de [[Frank Cockshott Rhodes]], estis esperantistino en [[Keighley]]. ===[[Samuel T. Rodger]]=== '''Samuel T. Rodger''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en septembro 1931) estis esperantisto en Londono. === [[George William Roome]] === '''George William ROOME''' (rum) (naskiĝis la {{daton|27|novembro|1864}} en [[Sheffield]], mortis la {{daton|16|septembro|1958}}) estis anglo kaj instruisto pri angla lingvo. Esperantistigita de [[Richard H. Geoghegan]] en [[1888]]. Prezidanto de la Esperanto-Federacio de [[Yorkshire]]. Prezidanto de [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] (TAGE) de [[1930]]. ===[[Dennison Ross]]=== ''Sir'' '''Dennison Ross''' (mortis septembro 1940) estis fondinto kaj ĝis 1937 estro de la Lernejo de Orientaj Studoj. Komence li iom dubis pri Esperanto, sed ĉeestinte la [[UK 1938|Universalan Kongreson de Esperanto en Londono]], li diris, ke tiu provo pri la vivanteco de la lingvo plene lin konvinkis. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro/ Decembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Olive Rossetti]] === '''Olive ROSSETTI''' (naskiĝis en [[1921]], mortis en [[1993]] en Gosport) estis la dua edzino de [[Reto Rossetti]] kaj ofta kongresano. ===[[Albert Rollo Russel]]=== '''Albert Rollo Russel''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) estis brita esperantisto. Li verkis multajn [[artikolo]]jn pri la [[meteorologio]] kaj estis unu el la komitatanoj de [[Bedales School]], [[Petersfield]]. Tie li renkontiĝis kun [[Edmond Privat]] kiu instruis la lingvojn Francan kaj Esperantan en la lernejo kaj fariĝis fervora partiano de Esperanto. == S == === [[Mike Sadler]] === '''Mike SADLER''', naskiĝis en la 1950-aj jaroj, estas brita esperantisto, kiu inter alie per prelegoj kontribuis al la tema programoj de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]] de GEJ, kontribuante ankaŭ al la [[21-a IS]] 1977/1978 kaj la [[31-a IS]] 1987/1988. === [[Simon Saft]] === '''Simon SAFT''' (naskiĝis en [[Lankaŝiro]], mortis 66-jara la {{daton|2|septembro|1965}}) estis brita esperantisto el [[Salford]]. Kvankam li lernis Esperanton nur en [[1951]], li de tiam estis tre aktiva precipe en la brita movado. === [[John Reynolds Salter]] === '''John Reynolds SALTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|majo|1989}} en [[Exeter]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Charles H. H. Satchell]] === '''Charles H. H. SATCHELL''' (naskiĝis la 1-an de marto 1864 en [[Rugby]], Englando, mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934) estis angla esperantisto kaj ko­merca vojaĝisto, kiu estis tre konata en multaj provincaj grupoj. Konsilanto de BEA por [[Edinburgo]]. {{EdE|S}} ===[[William H. Scott]]=== '''William H. SCOTT''' (naskiĝis probable en 1851; mortis en decembro 1925) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. Subite li mortis dum li sidis en preĝejo, legante la Esperantan Testamenton. ===[[Frederick Maurice Sexton]]=== '''Frederick Maurice Sexton''' (naskiĝis 1860?; mortis la 9-an de februaro 1946) estis esperantisto en [[Surbiton]]. === [[Watson Senior]] === '''Watson SENIOR''' (naskiĝis la 7-an de februaro 1868 en [[Dewsbury]], mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934), estis angla esperantisto kaj me­zurila inspektoro en [[Edinburgo]], kiu interalie oficis kiel prezidanto de Unuigita Societo de Inspektistoj de Pes­iloj kaj Mezuriloj. Esperantisto ekde 1910, li estis multjara prezidanto de la Esperantista Societo en Edinburgo. {{EdE|S}} === [[Charles Shanks]] === '''Charles Shanks''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis brita esperantisto, unu el la pioniroj en [[Aldershot]]. Li mortis ĉe la Suvla Baseno dum la [[Batalo de Kalipolis]]. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis instruisto ĉe ''West End Boys’ School'' en Aldershot. Li soldatiĝis en 1915. === [[Mabel Victoria Schäper]] === '''Mabel Victoria SCHÄPER''', naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), estis brita esperantistino loĝanta en [[Essen]], Germanio. Ŝi estis dum multaj jaroj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Blackburn]], kaj komitatano de la Federacio de [[Lancashire]] kaj [[Cheshire]]. Poste ŝi [[Geedziĝoj esperantistaj|edziniĝis]] al la germana esperantisto [[Hans Schäper]] kaj translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Francis William Shaw]] === '''Francis William SHAW''' (ŝo) estis angla inĝeniero kaj esperantisto, naskiĝinta la [[19-an de aprilo]] [[1873]] en [[Manchester]]. Li esperantistiĝis en [[1909]] kaj plurajn jarojn estis la [[sekretario]] de la Esperanto-Societo de [[Coventry]]. === [[George Shepherd]] === '''George SHEPHERD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 76-jara la {{daton|27|februaro|1970}}) estis [[brita esperantisto]] en [[Newcastle-upon-Tyne]]. Li lernis Esperanton en 1910, kunfondis la lokan societon kaj regionan federacion kaj estis tre malnova membro de UEA. ===[[Grace Sherris]]=== '''Grace Sherris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de julio 1928) estis esperantistino el [[Clacton-on-Sea]]. ===[[Edna Schofield]]=== '''Edna E. Schofield''' (mortis la 4-an de januaro 1942) estis esperantistino en [[Bury]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-444</ref>. ===[[Henry Hutchings Short]]=== '''Henry Hutchings SHORT''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de aprilo 1932) estis esperantisto en [[Moretonharpstead]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 328, aŭgusto (1932)</ref>, unu el la pioniroj en [[Devon]]. {{referencoj}} ===[[Johanna Shorter-Eyck]]=== ''' Johanna Shorter-Eyck''' estas brita esperantisto. Verkoj * ''Internacia kuirlibro''. Eld. [[Brita Esperantista Asocio]], Londono, 1971. ===[[Lucy May Simpson]]=== '''Lucy May Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 1-an de februaro 1934) estis esperantistino en Edinburgo. Ŝi estis fratino de [[Rosa Simpson]]. ===[[Rosa Simpson]]=== '''Rosa Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de julio 1934) estis esperantistino en [[Edinburgo]]. Ŝi estis fratino de [[Lucy May Simpson]]. === [[Sybil V. Sly]] === '''Sybil V. SLY''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2004]]) estis longtempa delegito de UEA en [[Letchworth]], Britio. Ŝi estis dumviva membro de UEA jam ekde sia infanaĝo kaj fervora kluba aktivulo. Dum multaj jaroj ŝi membris en [[Societo Zamenhof]] kaj subtenis la Novjorkan Oficejon de UEA. ===[[Avis Ellen Smith]]=== '''Avis Ellen Smith''' (mortis la 6-an de novembro 1937) estis esperantistino en [[Kettering]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 392, Decembro (1937)</ref>, edzino de [[Albert Edward Smith]], prezidanto de la Federacio de [[Northamptonshire]]. ===J. S. Smith=== '''J. S. Smith''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Warrington]], kie li estis delegito de UEA, en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[Mary Smyth]]=== '''Mary Smyth''' (mortis la 24-an de julio 1937) estis esperantistino en [[Burntisland]]. === [[Gladys Gladstone Solomon]] === '''Gladys Gladstone SOLOMON''', anglino. Aŭtoro de facilaj legolibroj: „E por Infanoj" kaj de alilingvaj lerniloj. ===[[James Speirs]]=== '''James Speirs''' (Paisley 1842- Linz 1912), estis brita esperantisto ekde 1904. Li estis Sekretario dum 40 jaroj de la Svedenborga Societo de Londono. Dank’ al lia iniciativo, la Svvedenborga Societo eldonis Esperantajn tradukojn de la verkoj de [[Emanuel Swedenborg|Svedenborgo]], kaj funkciis kiel eldonisto por multaj verkoj. <ref>Esperanto n 132 okt 1912</ref> ===[[James Somerville-Meikle]]=== '''James W. G. A. Somerville-Meikle''' (naskiĝis probable en 1861; mortis la 22-an de oktobro 1933) estis brita esperantisto. ===[[Herbert Southcombe]]=== '''Herbert W. Southcombe''' (naskiĝis la 21-an de marto 1859; mortis la 21-an de septembro 1944) estis esperantisto en [[Kingston-on-Thames]]<ref>[[La Brita Esperantisto]], n 475-476_nov-dec 1944</ref>, li estis unu el la unuaj dek mil esperantistoj listitaj en [[Adresaro de la Esperantistoj]]. Li ĉeestis la [[UK 1905|Bulonjan Kongreson]]. Verko: [[Tiumondaj Fajrokutimoj]], 1905. ===[[Arthur Southee]]=== Pastro '''Arthur P. Southee''' (naskiĝis en 1840, mortis la 28-an de oktobro 1919) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Britio.Li partoprenis de organizado de [[UK 1905|Kongreso de Bulonjo]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 184, aprilo 1920</ref>. Li movadis en [[Folkestone]], kie li partoprenis ĉe la aranĝo de vizito de Zamenhof. <ref>Esperanto n237 maj 1920</ref>. === [[John Alan Spencer]] === '''John Alan SPENCER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|2|marto|1999}} en [[Londono]]) estis konata aktivulo de [[SAT]] kaj de ties brita branĉo. ===[[Adeleine Elizabeth Stacy]]=== '''Adeleine Elizabeth Stacy''' (naskiĝis ''Good'' 1859?; mortis la 8-an de aŭgusto 1946) estis esperantistino ekde 1907. ===[[William King Stacy]]=== '''William King STACY''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 15-an de marto 1934) estis esperantisto en [[Woodthorpe]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref> ekde 1906. {{referencoj}} === [[Walter Haydn Staveley]] === '''Walter Haydn STAVELEY''' (stejvli) (naskiĝis la {{daton|1|julio|1876}} en [[Preston]], mortis la 10-an de februaro 1940 ) estis anglo kaj profesia [[pianisto]]. Esperantisto ekde [[1912]], li laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] en 1934 estis la prezidento de la Esperanto-societo en Preston. {{EdE|S}} ===[[James Strachan]]=== '''James Strachan''', M.A., lerneja inspektoro, estis brita esperantisto. Verko: *'''Esperanto as a School Subject'''. Eld. Board of Education, Londono, 1941. === [[John Steele]] === '''John STEELE''' (naskiĝis en [[1896]], mortis en decembro [[1996]]), estis engaĝita brita esperantisto, ofta instruinto kaj UK-partopreninto. Kiam li forpasis cent-jara fine de 1996, li probable estis la plej aĝa esperantisto en Britio. Li organizis ambaŭ [[Brita Kongreso de Esperanto|britajn Esperanto-kongresojn]] kiujn gastigis lia urbo [[Southport]], en 1911 kaj 1932. ===[[Florence E. Stevens]]=== '''Florence E. Stevens''' (naskiĝis probable en 1857; mortis la 3-an de aprilo 1925) estis brita esperantistino en [[Welwyn Garden City]]. Ŝi estis patrino de E. R. Edmonds kaj K. M. Stevens. ===[[Robert Stewart]]=== '''Robert Stewart''' (mortis la 15-an de oktobro 1936) estis skota esperantisto en [[Glasgow]], estrarano de Skota Federacio de Esperanto. Li estis sekretario de la [[Scottish Socialist Music Festival]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 380, Decembro (1936)</ref>. {{referencoj}} ===[[Charles Patrick Stuart]]=== '''Charles Patrick STUART''' (naskiĝis probable en 1902; mortis la 15-an de novembro 1928) estis brita esperantisto el [[Stewart's Town]], [[Tyrone]]. ===[[Wilson Henry Sturge]]=== '''Wilson Henry STURGE''' (naskiĝis probable en 1865; mortis la 4-an de marto 1935) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Robert Sutcliffe]]=== '''Robert SUTCLIFFE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) inĝeniero, estis brita esperantisto en [[Sutton]] ekde 1902. Li verkis kelkajn artikolojn al [[La Brita Esperantisto]]. En 1907 S-ro Sutcliff fondis la Sutton'an Grupon, de kiu li estis prezidanto dum kelkaj jaroj. Li estis kunulo de firmo ''Legrande kaj Sutcliffe'', kies elpenso de la “Magdala” tuba puto, ebligis, per sia ofta eltrovo de akvo en ŝajne sekegaj lokoj, la ekspedicion al [[Abisinio]] en la jaro [[1868]]. == T == === [[Nigel Tart]] === '''Nigel TART''' (naskiĝis en [[1966]]<!-- eventuale fine de 1965, laŭ [http://www.theargus.co.uk/news/9687843.Testing_time_for_teacher_trapped_in_Brighton_gym/?ref=rss] li estis 46-jara en 2012 --> en [[Ashby de la Zouch]]) estas esperantisto kaj matematika instruisto en [[Brajtono]], kaj fine de la 20-a/komence de la 21-a jarcento la plej konata esperantisto en la urbo. {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.facebook.com/people/Nigel-Tart/581580582 persona paĝo en] ''[[facebook]]'' * [https://twitter.com/nigeltart persona paĝo en] ''[[twitter]]'' === [[Frank Taylor]] === '''Frank V. TAYLOR''' (naskiĝis en [[1891]], mortis la {{daton|26|februaro|1976}} en [[Halifax]], [[Britio]]), estis membro de UEA depost 1935 kaj dum pluraj jardekoj delegito en sia urbo. En 1924 li en [[Kurri Kurri]], [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]] edziĝis al la aŭstralia esperantistino ''Adelaide E. Hughes''. La esperantlingva gazetaro amplekse raportis pri la [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]], kaj la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis ĝin.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> ===[[Eliza Tendall]]=== '''Eliza Tendall''' (naskiĝis 1863?; mortis la 25-an de januaro 1948) estis brita esperantistino en [[St. Leonards-on-Sea]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 517-518 maj-jun 1948</ref>. === [[Hilda Tharme]] === '''Hilda THARME''' estis aktiva brita esperantistino. Dum la plejparto de sia vivo ŝi loĝis en Bangor, Kimrio. Tie ŝi foje instruis Esperanton al gelernantoj en [[liceo]]. ===[[Mary Theodore]]=== '''Mary Theodore''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Llanfair Caereinion]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo (1933)</ref>, ŝi movadis en multaj lokoj de [[Kimrio]]. {{referencoj}} ===[[George Thomson]]=== '''George THOMSON''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de decembro 1929) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Blanche Townley]]=== '''Blanche TOWNLEY''', naskita Drinkwater (naskiĝjaro nekonata, mortis la 3-an de januaro 1931) estis esperantistino en [[Clayton-le-Moors]] kaj [[Blackburn]], membro de la grupo en [[Accrington]], kie li gvidis esperanto-kursojn. === [[Robert Ralph Tredgold]] === '''Robert Ralph TREDGOLD''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1878}} en [[Lee]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[solicitoro]]. En 1931 li estis kasisto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li tradukis [[himno]]jn por la „[[Himnaro Esperanta]]". == V == === [[Simon Varwell]] === '''Simon VARWELL''' (n. en la 1970-aj jaroj) estas skota esperantisto kaj [[aŭtoro]]. Li verkis ''The Next Stop'' kaj ''Up the Creek without a Mullet'' [http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021141117/http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/ |date=2020-10-21 }} ===[[Ada Kate Vacher]]=== '''Ada Kate Vacher''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de aŭgusto 1923) estis esperantistino en [[Kensington]] ekde 1909. == W == === [[Lucy E. Waddy]] === '''Lucy E. Waddy''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de oktobro 1927 en [[Jamaiko]]) estis brita esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis estrino de la Altlernejo por knabinoj en [[Haverfordwest]], [[Kimrio]]. Verko: * '''TRA LA JARO. Esperanta Lernolibro''', 2-a reviziita eldono, 1921. Eldonis J. M. Dent & Sons, Ltd. Londono. {{Citaĵo|Tiu lernolibro estas uzebla en ĉiuj landoj. Ĝi speciale taŭgas por infan­aj kursoj kaj prilaboras la tutan gramatikon en 50 lecionoj kies teksto estas bazita sur la en preskaŭ ĉiuj lernejoj troveblaj kvar bildoj pri la Sezonoj. La libro enhavas multajn kaj metode prezentitajn ekzercojn, kaj ĝi lernigas al la junaj [[lernanto]]j grandan trezoron da vortoj. Ĉar mi mem jam uzis kun bona rezultato tiun gramatikon en porinfana kur­so, mi povas ĝin plenkonscie rekomendi. Estus preferinde, tamen, ke en proksima eldono la lerta verkistino forigu kelkajn nuranglaĵan fraz­konstruojn, kiuj enŝoviĝis en la libron|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} {{citaĵo|Dank' al Profesoro [[Hengwi Hongg]], la [[Esperanto-movado]] revekiĝas en la malfeliĉa [[Koreo]]. Sed por la instruado de la [[internacia lingvo]] oni bezonas lernolibrojn; feliĉe, Valter Kipman-eldonejo konsentis la represon de la recenzata libro. La [[didakta metodo]] estas klara kaj taŭga por, la lernantoj, universitataj geestudentoj ĝiaj rektaj kaj gramatikaj klarigoj, kune, faciligas kaj agrabligas la lernadon. La libron oni povas atingi interŝanĝo kun Esperanto-libroj; ĉar, pro kaŭzo de la [[milito]], la tieaj samideanoj dezilas akiri tuj alilandajn verkojn, por siaj studoj.|[[Boletín]] n048 (dec 1952)}} {{citaĵo|Ĉi tiu libro estas unu el “''Dent's Modern Language Series''”, redaktata de [[Walter Rippmann]], M.A., kaj similas la ĉiekonatan “''First French Book''”. Ĝi estas verkita tute en Esperanto kaj konsistas el 50 lecionoj por komencantoj, en formo ne de sekaj reguloj, aŭ de amaso da frazoj sen ia interrilato, sed de interesa kaj facila legaĵo—priskriboj, rakontoj, poemetoj, kaj literaturaj elĉerpaĵoj. La lecionoj estas zorge gradigitaj, laŭ bonaj pedagogiaj principoj, kaj ĉe la fino de ĉiu troviĝas simplaj notoj pri gramatiko kun klarigaj [[ekzemplo]]j. La libro dividiĝas nature en kvar partojn — [[Printempo]], Somero, Aŭtuno, Vintro— koresponde al kvar koloraj bildoj, kiujn ĝi enhavas, kaj kiujn la instruisto, se li volos, povas aĉeti pligrandigitajn por pendigo sur la muro. Sed la trajto, kiu ŝajnas al mi plej notinda, estas la ekzercoj, kiuj sekvas ĉiun [[leciono]]n. Ili estas vere admirindaj, kaj (neniel ĉiama afero) efektive pensigas la instruaton kaj ekzercigas lin rilate la ĵuslernitaĵon, kaj la uzon de la lingvo ĝenerale. Instruistoj kiuj, kiel la skribanto, devis dum multaj jaroj konstante verki kaj kopii ekzercojn por siaj kursanoj, scios tion ŝati. Oni ja povas demandi: “Ĉu vere nova lernolibro estas bezonata, aŭ eĉ utila, ĉar jam ekzistas preskaŭ embarasa nombro da bonaj?” Sed konsentante tiun [[fakto]]n, oni devas konfesi, ke neniu alia libro ĝis nun tute plenumis la samajn kondiĉojn kiel ĉi tiu; ĉiu estis aŭ tro (aŭ maltro) plena, aŭ neinteresa, aŭ sen [[ekzerco]]j, aŭ sen ekzercoj utilaj, aŭ ne sufiĉe grandigita. Mi do persone opinias, ke Tra la Jaro forigas tre longe sentatan bezonon, kaj ke, dum la jam ekzistantaj libroj kredeble estas pli helpaj al komencanto sen instruisto, kaj havas ĉiu sian apartan bonaĵon, la nuna estas ĝuste tiu bezonata por uzo en lernejoj kaj kursoj, aŭ por privata instruado—eble kun aldono de Ĉefeĉa ŝlosilo. Entute ĝi tre bone povos efektivigi sian idealon. “La progresado de la konitaĵo ĝis la nekonitaĵo; la provado de la progreso malpli per traduko el unu lingvo en alian, ol per originala verkado en la lingvo ellernota, kaj per konstanta interparolado de la lernantoj, aŭ kun la instruisto aŭ reciproke unu kun alia.” Leginte grandan parton de la libro, mi trovis preskaŭ neniun preseraron aŭ kritikindaĵon. ''Li'' (p. 80) devus esti Di'. La frazo “mi ne mankos la okazon” (p. 37) kvankam eble klarigebla ne ŝajnas tre klara. Oni povus aldoni (p. 11) ke ''sia'' estas uzata nur ĉe la tria [[persono]]. Mi hezitus diri, (p. 96) ke ''volonte'' estas adverba participo de ''voli''. La klarigoj pri ''uj'' kaj aliaj [[sufikso]]j ne estas tre plenaj — kredeble intence. Sendube la tuta Esperantistaro ŝuldas varmajn dankojn al la talenta verkintino, kaj al la grava kaj entreprenema firmo Dent (kiu jam aliĝis al UEA kaj reklamas Esperante). Mi esperas, ke la libro trafos la bone meritatan sukceson.|M.C.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 114, Junio (1914)}} ===[[Eric Walker]]=== '''Eric Walker''' naskiĝis en februaro 1925 kaj estis direktoro de [[British Esperanto Association]] de 1999 ĝis 2005 (laŭ find-and-update.company-information.service.gov.uk). Li havis ankaŭ aliajn pli gravajn rolojn. ===[[Phipps Walter]]=== '''Phipps Walter''' estis angla esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cheltenham]].<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> ===[[Rhoda Mary Warburton]]=== '''Rhoda Mary Warburton''' (naskiĝis probable en 1899; mortis la 3-an de decembro 1915) estis brita esperantistino en [[Harrow]]. ===[[Elizabeth Warlow]]=== '''Elizabeth Warlow''' (naskiĝis probable en 1825; mortis la 12-an de marto 1920) estis brita esperantistino en Londono. ===[[Albert Wheeler]]=== '''Albert M. Wheeler''' (naskiĝis 1872?; mortis la 12-an de oktobro 1944) unu el la pioniroj en [[Barrow-in-Furness]]<ref>La Brita Esperantisto, n475-476_nov-dec 1944 </ref>. ===[[Oscar Wihl]]=== '''Oscar M. Wihl''' (naskiĝis 1871?; mortis 15-a de aŭgusto 1940) estis brita esperantisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro ĝis Decembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Wright]]=== '''Thomas WRIGHT''' (naskiĝis probable en 1847; mortis la 12-an de majo 1933) estis brita esperantisto en [[Turvey]], [[Bedfordshire]]. === [[Phillip C. Willey]] === '''Philip C. WILLEY''' (naskiĝis en [[1922]], mortis [[1989]] en [[Bristolo]] post kelkmonata malsano) estis [[UEA]]-delegito en [[Portishead]], [[Anglio]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[E. T. Whitaker]] === '''E. T. WHITAKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1906]]) estis pioniro en [[Shrewsbury]], Anglio. ===[[John Whitaker]]=== '''John WHITAKER''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 16-an de septembro 1929) estis esperantisto en [[Bath]]. ===[[Harry Whitley]]=== '''Harry WHITLEY''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1923) estis brita esperantisto en [[Armley]], [[Leeds]] ekde 1906. Li forlasis la lokan societon en 1907 por starigi grupon ĉe la [[Salem Congregational Church]], de kiu li estis ano<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 224, novembro 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Webster Williams]]=== D-ro '''Webster WILLIAMS''' (naskiĝis en 1868; mortis la 25-an de majo 1923 en [[Rhyl]]) estis brita esperantisto kaj kuracisto. Li movadis ĉefe ĉe blinduloj en [[Manchester]], kie li estis prezidanto de loka Esperanto-grupo<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 220, julio 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert Wood]]=== '''Pastro Robert Wood''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Bridlington]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[William Robert Wood]]=== '''William Robert WOOD''', plumnome ''Mr. Wu'' (naskiĝis 1891; mortis la 22-an de marto 1933) estis brita esperantisto en Londono ekde 1921. Li verkis artikolojn por gazetoj. Dum jaroj li estis la Prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Torquay]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo 1933</ref>. {{referencoj}} ===[[Tom Wood]]=== '''Tom WOOD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 7-an de Junio 1917) estis esperantisto en [[Todmorden]]. Li, kiel soldato, mortis dum la Batalo de [[Messines]] en Belgio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro 1917, paĝo 75</ref>. {{referencoj}} ===[[Edward Worthington]]=== '''Edward G. Worthington''' (mortis la 22-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Thompson Whyte]]=== '''Thompson WHYTE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 30-an de novembro 1924) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. == Y == === [[Kenneth John Young]] === '''Kenneth John YOUNG''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|22|januaro|1982}} en [[Derby]], [[Britio]]) estis aktiva membro de pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-organizaĵoj. Li okupiĝis i.a. pri elektronika terminaro, kiu restis inter liaj manuskriptoj. ==Z== ===[[Frank Zocher]]=== '''Frank Zocher''' (mortis aŭgusto 1938) estis brita esperantisto en [[Croydon]]. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Britaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Britaj]] 34ni1u1k70gv1hrkj0anuytjhojsdqg 9490589 9490450 2026-10-08T21:58:09Z Lingvano 730 /* Philip Bracegirdle */ 9490589 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brita esperantisto|britaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri britaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:britaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de britaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de britaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Susanna Lister Adams]]=== '''Susanna Lister Adams''' (naskiĝis 1848?; mortis la 13-an de Julio 1940) estis esperantistino en [[Hastings]]. Ŝi movadis ĉefe ĉe blinduloj.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla Esperantisto kiu vivis en Irlando.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210102075746/https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |arkivdato=2021-01-02 }}</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640]</ref><ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===[[Arthur Allen]]=== '''Arthur Allen''' (mortis en februaro 1941) estis esperantisto en [[Leek]]. === [[Ken Alexander|Ken]] kaj [[Naomi Alexander]] === '''Ken ALEXANDER''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en aŭgusto [[2009]]) estis fervora aktivulo de la [[Londona Esperanto-Klubo]] kaj fariĝis edzo de [[Naomi Christina Butler]], kiu same estis aktiva en la Londona Esperanto-Klubo, kie ili interkonatiĝis. Ken Alexander estis redaktoro de [[La Brita Esperantisto]] de 1949 ĝis 1953. La paro Alexander, delonge ne vidita, reaperis vizite al la malfermo de la nova [[Esperanto-domo Barlaston|Esperanto-Centro en Barlaston]] en [[2002]]. === [[Wilfrid M. Appleby]] === '''Wilfrid M. APPLEBY''' (naskiĝis en [[1892]], mortis en majo [[1989]]) estis [[UEA]]-delegito en la angla urbo [[Cheltenham]] de 1931 ĝis 1987. Filatelisto. Aŭtoro de ''Ĉu vi scias?'' (Esperanto Publishing Company, Ltd., 1944) kaj muzikfolio "Kongresanino." Redaktoro de ''Guitar News''; la oficiala organo de International Classic Guitar Association. <!-- George B. Atkinson - iu ajn informo??? --> ===[[Francis G. Archer]]=== '''Francis G. ARCHER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Watford]]. ===[[Rebecca Asquith]]=== '''Rebecca ASQUITH''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de decembro 1931) estis brita esperantistino, kiu partoprenis la grupon je [[Keighley]]. == B == ===[[Edward Cresswell Baber]]=== '''Edward Cresswell BABER''' (naskiĝis en 1850; mortis en 1910) kirurgiisto, estis brita esperantisto kaj medicina diplomito de la [[Londona Universitato]]. Li specialiĝis pri malsanoj rilate je la [[gorĝo]], oreloj kaj nazo, kaj estis la fondinto de la ''Brighton and Sussex Throat and Ear Hospital'' en [[Brajtono]], en 1909 ĉe la Internacia Medicinista Kongreso en [[Budapest]] li prezentis Esperante verkitan tezon pri sia fako. Li estis estrarano de [[BEA]]. ===[[Thomas Grahame Bailey]]=== Pastro '''Thomas Grahame Bailey''' (naskiĝis 1872; mortis la 5-an de aprilo 1942) estis brita esperantisto naskita en [[Brita Hindio|Brita Hindujo]]. Li edukiĝis en Edinburgo, 25-jaraĝan li estis [[misiisto]] en [[Panĝabo (Brita Hindio)|Punĝabo]]; poste li fariĝis [[Lektoro]] ĉe [[Londona Universitato]]. Li majstris multajn orientajn lingvojn. Lerninte Esperanton en 1905, li elektiĝis [[LK]]-ano en 1925. Li estis Honora Prezidanto de la [[Londona Klubo]]. Li diris [[prediko]]n en St. Giles’ Edinburgo, ĉe la soleno de la Esperanta [[traduko]] de la [[Biblio]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 445-446 majo 1942</ref>. ===[[George Bairstow]]=== '''George Bairstow''' (naskiĝis 1890?; mortis la 5-an de novembro 1945) estis brita esperantisto. ===[[George Ballinger]]=== '''George Ballinger''' (naskiĝis 1863?; mortis la 16-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Cheltenham]]. ===[[Charles Barnes]]=== '''Charles Barnes''' (naskiĝis 1869?, mortis la 15-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Colchester]]. ===[[Frances Bartholomew]]=== '''Frances M. Bartholomew''' (mortis la 9-an de marto 1937) estis esperantistino en [[Letchworth]]. ===[[Charles Dawson Baxandall]]=== '''Charles Dawson BAXANDALL''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 16-an de marto 1932) estis esperantisto en [[Wallasey]]<ref> [[La Brita Esperantisto]] - numero 325, majo (1932)</ref>. ===[[Malcolm Beattie]]=== '''Malcolm H. Beattie''' (mortis la 4-an de majo 1941) estis esperantisto de 1911 ĝis sia morto en [[Eastbourne]]. Post vizito al la [[UK 1911|Antverpena Kongreso]] li deĵoris en Hindujo, kaj fondis grupon en Calcutta en 1912<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 437-438</ref>. ===[[Louisa Mary Bedwell]]=== '''Louisa Mary BEDWELL''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 21-an de julio 1930) estis esperantistino en [[North Hill]]. === [[Toby Barbock]] === '''Toby BARBOCK''' estis esperantistino en [[Skotlando]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]]. === [[Florence Barker]] === '''Florence BARKER''' estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * La lingvo de la bestoj. Heroldo de Esperanto, [[Köln]], 24 paĝoj, 1931. {{Citaĵo|La teksto de ĉi tiu prelego estas verkita en preskaŭ senerara Esperanto. Pli grava malĝustaĵo estas nur la akuzativo ĉe la prepozicio kontraŭ. „Provo al la libereco“ ŝajnas al mi iom nekutima esprimo, „stratoj kun densa irado“ eble ne internacie komprenebla. La tendencon mi tute aprobas, sed volas aldoni, ke en ĉiuj kazoj, kiam temus pri savo de besto per pereo de pli valora homo (krimulojn mi ne konsiderus tiaj) mi ne opinius justa la savon de tiu besto.|[[Wolfgang Biehler|D-ro fil. W. Biehler]]. Aŭstria Esperantisto n.80 (okt 1931)}} {{citaĵo|Prelego farita dum kunsido de “Amikoj al la Bestoj” en Kolegio Christ Church, Oxford, ĉe la [[UK 1930|22-a Universala Kongreso de Esperanto]]. Kun portreto de la hundino Chum. |[[Brazila Esperantisto]] 1932 jarkolekto 23, nnumero 01-03, januaro-marto}} ===[[Henry Bartlett]]=== '''Henry BARTLETT''' (naskiĝis en 1843; mortis la 31-an de aŭgusto 1923) kuracisto estis brita esperantisto el [[Foulsham]], [[Norfolk]]. Li vojaĝis alilanden ĉ. 1910, kaj fine en 1920 ekloĝis en [[Auckland]], [[Novzelando]], kie li mortis. === [[A. Barton]] === '''A. BARTON''' estis socialista esperantisto. En 1906 li faris paroladon pri Esperanto en klubo socialista de [[Sheffield]].<ref>Rusa Esperantisto. ''Esperantista Movado''. Nro 6 p. 525. Jun-Jul, 1906</ref> <!-- Daniela Bauzá-Phillips - iu ajn informo??? --> === [[Cecil Morris Bean]] === '''Cecil Morris BEAN''' estis brita matematikisto kaj esperantisto. En 1937, en lia traduko publikiĝis la romano ''La Naiveco de Pastro Brown'' de [[Gilbert Keith Chesterton]], kaj en 1954 li publikigis [[Matematika terminaro (Bean 1954)|Matematikan terminaron]], kiu aperis kiel aparta libreto, sed ankaŭ dissendiĝis kiel dua parto de la [[Jarlibro 1954 de Universala Esperanto-Asocio]]. ===[[James Beswick]]=== '''James BESWICK''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en januaro 1935) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Joseph James Birkett]]=== '''Joseph James BIRKETT''' (naskiĝis probable en 1875; mortis la 22-an de januaro 1934) estis esperantisto en [[Grange-over-Sands]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert J. Bishop]]=== '''Robert J. BISHOP''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 10-an de februaro 1930) estis esperantisto en [[Enfield]]. ===[[Robert Black]]=== '''Robert BLACK''' (naskiĝis probable en 1862; mortis en aprilo 1930) estis esperantisto en [[Hull]]. === [[James Andrew Blaikie]] === '''James Andrew BLAIKIE''' (blejki) (naskiĝis la {{daton|4|aprilo|1846}}, mortis la {{daton|21|decembro|1929}}) estis angla esperantisto, konata matematikisto, universitata ekzamenisto kaj montogrimpisto. Li esperantistiĝis en 1905. Li kunlabore tradukis [[La malbela anasido]] tiujare kaj [[Bela Joe]] en sia lasta jaro. ===[[Philip D. Blake]]=== '''Philip D. BLAKE''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1869. mortis la 17-an de februaro 1929) estis esperantisto en Londono. En 1906 li helpis fondi kurson en [[Kilburn]]. <!-- Edmund R. Blackett - iu ajn informo??? --> ===[[Arthur Blott]]=== '''Arthur Blott''' (1858(?)- 23-a de aŭgusto 1912) estis brita esperantisto en Londono en la komenco de 20-a jarcento. Jam en 1903 li partoprenis la ekskursojn al Boulogne kaj Le Havre, kiuj funkciis kiel alkonduko al la unua [[UK 1907|Universala Kongreso]]. Li estis la prezidanto de la Charing Cross Esperanto Klubo.<ref>Esperanto n132 okt 1912</ref> === [[H. E. Board]] === '''H. E. BOARD''' estis esperantisto en Britio en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * H. E. Board. '''Esperanto for the Blind'''. Eldonejo Eklezia Esperanto-Ligo, Huddersfield, 1919. {{Citaĵo|Raporto legita antaŭ kunveno okazinta la 20-an de Majo 1919 en la ''«National Library for the Blind»'', Londono. La aŭtoro montras ĉion kion Esperanto jam faris por la blinduloj ĉiulandaj kaj la grandegan utilon atingotan de la ĝenerala uzo de nia lingvo de tiu interesega klaso de homoj en la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===A. W. Boddy=== '''A. W. Boddy''' (mortis julio 1916) estis esperantisto el [[Nelson]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Bolton]]=== '''James Bolton''' (naskiĝis 1929?; mortis la 31-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Hoghton]], apud Preston<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Henry Charles Bond]]=== Pastro '''Henry Charles BOND''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de marto de 1925) estis esperantisto en [[Keymer]], Sussex. Li predikis Esperante en [[Eastbourne]] en 1913<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 241, aprilo 1925</ref>. {{referencoj}} ===[[James B. Bottomley]]=== '''James B. Bottomley''' (mortis la 21-an de septembro 1935) estis esperantisto en [[Keighley]], [[Rutherglen]] kaj [[Utley]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 367, Novembro (1935)</ref>. {{referencoj}} === [[John J. Boutwood]] === '''John J. BOUTWOOD''' (baŭtŭud) (naskiĝis la {{daton|14|novembro|1860}} en [[Luton]]) estis angla komercista sekretario kaj esperantisto, kiu aktivis interalie kiel gvidanto de la ''Societo por Helpo al Patrinoj kaj Infanetoj''. Li esperantistiĝis en [[1912]], estis vicprezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], prezidanto de la loka Esperanto-grupo en [[Hastings]]. Li verkis plurajn esperantlingvajn teatraĵojn. ===[[Arthur Bowker]]=== '''Arthur BOWKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de julio 1934) estis esperantisto en [[Sheffield]]. ===[[Emily Bowkett]]=== '''Emily Bowkett''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de aprilo 1922) estis esperantistino en [[Southport]]. ===[[Robert C. Bowkett]]=== '''Robert C. BPWKETT''' (naskiĝis 1867; mortis la 3-an de aŭgusto 1932) estis esperantisto en [[Southport]]. === [[Albert Boyce]] === '''Albert E. BOYCE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|31|julio|1965}} en [[Londono]]) estis brita esperantisto kaj multjara [[delegito de UEA]] en [[Bristol]]. ===J. W. Boys=== '''J. W. BOYS''' (naskiĝis la 20-an de nov. 1848; mortis la 17-an de sept. 1924) estis esperantisto en [[Bridgeport]]. ===[[Philip Bracegirdle]]=== '''Philip Bracegirdle''' (mortis 1944) estis brita esperantisto kiu mortis en [[Javo]] kiel militkaptito dum Dua Mondmilito<ref>[[La Brita Esperantisto]] n467-468_mar-apr 1944</ref>. ===[[James F. Brazier]]=== '''James F. BRAZIER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1931) estis brita esperantisto. ===[[Tom Gordon Briggs]]=== '''Tom Gordon Briggs''' (naskiĝis 1892?; mortis la 13-an de junio 1938) estis brita esperantisto ekde 1905 en [[Woodthorpe]]. Li estis edzo de [[Mary Briggs]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 399, Julio (1938)</ref>. ===[[Frank Harwood Briscoe]]=== '''Frank Harwood BRISCOE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1916 en [[Etaples]]) estis brita esperantisto ekde 1911 en Londono. Li militservis ĉe Reĝa Aera Korpuso (antaŭulo de [[Reĝa Aerarmeo]]) dum la [[Unua mondmilito]]. === [[Josiah A. Briscoe]] === '''Josiah A. BRISCOE''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|26|februaro|1993}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Harrogate]], [[Britio]]. ===[[John Brooks]]=== '''John BROOKS''' (naskiĝis probable en 1833; mortis en 1909) estis brita esperantisto, prezidanto de Esperanto-grupo de [[Nottingham]]. ===E. E. Bromilow=== '''E. E. Bromilow''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Liverpool]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[William MacCreight Brown]]=== '''William MacCreight Brown''' (mortis 1919) komercisto, estis esperantisto el [[Newcastle-on-Tyne]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. ===[[Robert A. F. Bruce]]=== '''Robert A. F. Bruce''' (mortis 1938) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Stewart Bruce]]=== '''Stewart J. Bruce''' estis esperantisto en [[Sheffield]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Hilda Bull]]=== '''Hilda Bull''' (naskiĝis la 22-an de junio 1943) blinda esperantistino, unu el la pionioroj de Esperanto en Britio. ===[[Kate Butcher]]=== '''Kate Butcher''' (mortis la 18-an de oktobro 1939) estis esperantistino en [[Ipswich]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 416, Decembro (1939)</ref>. {{referencoj}} == C == === [[Percy James Cameron]] === '''Percy James CAMERON''' (kameron), kiu uzis la [[pseŭdonimo]]n Norémac) estis brita esperantisto kaj oficisto, kiu naskiĝis la 5-an de septembro 1884 en Londono - la mortodato nekonatas. Liberpensulo, vegetarano, kontraŭmilitulo, li eklernis Esperanton en 1905. Inter 1912 kaj 1916 li funkciis kiel sekretario de la Londona Esperanto-klubo. Li verkis recenzojn por ''[[British Esperantist]]'', Esperanto-kurson por sindikataj gazetoj kaj okazajn artikolojn. {{EdE|C}} ===[[George Carrington]]=== '''George Carrington''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27an de oktobro 1936) estis esperantisto en [[Londono]]. ===[[Henry Cecil Edwards Carter]]=== '''Henry Cecil Edwards CARTER''' (naskiĝis probable en 1879, mortis la 26-an de januaro 1934) tradukisto de la Agrikultura Ministerio, estis brita esperantisto en [[Deptford]] kie li gvidis kursojn. ===[[Richard Carter]]=== '''Richard CARTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de majo 1932) estis esperantisto en [[Liverpool]]. <!-- Antony R. Cartwright - iu ajn informo??? --> ===[[Lewis Caw]]=== '''Lewis J. CAW''' (naskiĝis 1846; mortis la 20-an de januaro 1931) estis esperantisto en [[Edinburgo]] ekde 1907. Li estis ano de estraro de loka Esperanto-grupo. ===[[Jonathan Chadwick]]=== '''Jonathan Chadwick''' (naskiĝis 1852?; mortis la 22-an de oktobro 1946) estis unu el la pioniroj en [[Rochdale]]. === C. Chambers=== Pastro '''C. Chambers''' (mortis 1917) estis esperantisto en Londono en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> ===[[Leslie Chilvers]]=== '''Leslie Chilvers''' (mortis la 22-an de januaro 1944) estis esperantisto en [[Nottingham]]. ===[[Florence Chinery]]=== '''Florence H. Chinery''' (naskiĝis 1866; mortis la 5-an de januaro 1948) estis esperantistino en [[Ipswich]]. ===[[Henry Clark]]=== '''Henry Clark''' (mortis la 20-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Sidcup]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-445</ref>. === [[Horace J. Clayton]] === '''Horace J. CLAYTON''' estis brita esperantisto. Li aparte aktivis en sia hejmurbo [[Sheffield]]. ===[[William Ellis Clayton]]=== '''William Ellis Clayton''' (naskiĝis 1872?; mortis la 15-an de novembro 1942) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Robert Ingham Clegg]]=== '''Robert Ingham Clegg''' (naskiĝis en 1866 - mortis la 4-an de decembro 1931) estis esperantisto el [[Lancashire]]. Li mortis en [[Cleveland]]. ===[[Anthony Cocks]]=== '''Anthony Cocks''' (mortis la 11-an de februaro 1948 en Antverpeno) estis brita esperantisto ekde 1905. ===[[Fred. A. Coole]]=== Serĝento '''Fred. A. Coole''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en [[Cheltenham]], kiu mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]] <ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 141, septembro (1916)</ref> === W. R. E. Coles=== '''W. R. E. Coles''' (naskiĝis probable en 1841; mortis la 7-an de marto 1925) estis brita esperantisto. ===A. B. Colville=== '''A. B. Colville''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 9-an de novembro de 1925) estis brita esperantisto, iama Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Portsmouth]]<ref>La Brita Esperantisto - numero 249, decembro (1925)</ref> ===[[Ethel Cook]]=== '''Ethel Cook''' (mortis la 9-an de aprilo 1942) estis esperantistino en [[Ilford]]<ref>[[La britaesperantisto]] n445-446_maj-jun. 1942</ref>. ===[[Arthur H. Constance]]=== '''Arthur H. Constance''' (mortis la 20-an de julio 1937) estis esperantisto en [[Wood Green]], Londono. ===[[Edwin Coram]]=== '''Edwin Coram''' (naskiĝis 1899?; mortis 1918) estis esperantisto el Londono, kiu mortis dum bombado dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Alexander Coutts]] === '''Alexander COUTTS''' (kuts) (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1958]]) estas brito kaj skoto. Li estas liberpensulo, dum pluraj jaroj sekretario de Edinburga Esperanto-Societo kaj fervora membro de Frataro de Britaj Kristanaj Esperantistoj. <!-- Douglas F. Coates - iu ajn informo??? --> ===[[Charles Edward Cowper]]=== '''Charles Edward COWPER''' (naskiĝis probable en 1849; mortis la 30-an de januaro 1929) estis unu el la fondintoj de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 287, februaro 1929</ref>. {{referencoj}} == D == === [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] === [[Dosiero:Edmund_Edward_Fournier_d'Albe_(1868-1933).png|eta|dekstra|E E Fournier d'Albe]] '''Edmund Edward Fournier D'ALBE''' (n. en 1868 en Irlando, m. la 29-an de junio 1933, [[St Albans]], [[Hertfordshire]], [[Anglio]]) estis irlanda Esperantisto, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |titolo=pri li vidu artikolon en la retejo esperanto.ie |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |arkivdato=2020-12-01 }}</ref><ref>[[:en:Edmund Edward Fournier d'Albe|kaj ankaŭ la vikipedian artikolon en la angla]]</ref> kiu interalie estis forta apoganto de [[tutkeltismo]]. {{referencoj}} ===[[William Davies]]=== '''William Davies''' (mortis la 29-an de julio 1938) lernejestro, estis esperantisto en [[Morriston]] apud Swansea<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Dawson]]=== '''Thomas Dawson''' (mortis la 5-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Alva]], Skotlando. En 1909 li fondis la Esperanto-Societon de [[Partick]] ĉe la [[YMCA]]<ref> La Brita Esperantisto - Numero 395, Marto (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Har Dayal]]=== '''Har Dayal''' (mortis februaro 1940) estis esperantisto en Londono. ===[[Henri Dyer]]=== '''Henri Dyer''' (mortis 1919?) estis esperantisto el Glasgovo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Arthur Dixon]]=== '''Arthur Dixon''' (mortis la 12-an de majo 1936) estis esperantisto en [[Manchester]] kaj movadis ĉefe ĉe skoltistoj. ===[[Archibald Dodd]]=== '''Archibald Dodd''' (mortis la 23-an de januaro 1947) estis brita esperantisto. ===[[Emily Dovey]]=== '''Emily Dovey''' (mortis la 3-an de septembro 1940) estis esperantisto. ===[[Edward T. Doran]]=== '''Edward T. Doran''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de decembro 1932) estis esperantisto en [[Sale]], [[Cheshire]]. ===L. E. Doran=== S-ino '''L. E. DORAN''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1925) estis sekretario de la Esperantista Societo de [[Manchester]]. === [[Robert Augustus Davis]] === '''Robert Augustus DAVIS''' (dejvis), [[anglo]], romkatolika [[pastro]]. Naskiĝis la [[2-an de decembro]] [[1860]] en [[Bath]]. Prezidanto de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. Artikoloj en [[The Esperantist]], [[1903]]. Li estis aktiva esperantisto. === [[George Dickinson]] === '''George Dickinson''' (dikinsn) (naskiĝis la 10-an de junio 1865; mortis la 24an de decembro 1936<ref> La Brita Esperantisto - Numero 382, Februaro (1937)</ref>) estis skota eksa poŝtoficisto kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[Haddington]], [[East Lothian]], Skotlando, kaj mortis en Edinburgo 71-jaraĝa. Li esperantiĝis en 1910, kaj 14 jarojn estis prezidanto, poste honora prezidanto de la Esperanto-grupo Leith, havenurbo en la teritorio de [[Edinburgo]]. ===[[Henry C. Drummond]]=== Kapitano '''Henry C. Drummond''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de julio 1916) estis skota esperantisto, nevo de Prof. [[Henry Drummond]]. Kapitano en la Argyll kaj Sutherland Highlanders, mortis sur la batalkampo dum la [[Unua mondmilito]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 141, Septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} === [[Fraser S. Dunbar]] === '''Fraser S. DUNBAR''' (1926 - aŭtune 2000) estis iama delegito kaj gvidinto de kursoj en Ipswich (Britio). Aparte lastatempe, li grave kontribuis al la administra laboro de Esperanto-Asocio de Britio. == E == ===[[Alexander Easson]]=== '''Alexander Easson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 1912 en [[Victoria]]) advokato, estis skotlanda esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Osborne Eaves]]=== '''Osborne Eaves''' (naskiĝis 1867?; mortis la 7-an de oktobro 1944) estas esperantisto en [[Harrogate]]. ===[[Edward Ede]]=== '''Edward Ede''' (naskiĝis 1863?; mortis la 14-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Cardiff]]. === [[A. J. Edmonds]] === Pastro '''Arthur J. EDMONDS''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 71-jara la [[19-an de junio]] [[1914]] en [[Great Gransden]]) anglikana pastro, estis angla esperantisto, unu el la pioniroj en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Li estis paroĥestro de [[Great Gransden]], [[Sandy]], [[Bedfordshire]]. Li partoprenis en la klopodoj por la [[UK 1907|Tria Internacia Kongreso en Cambridge]]. Tradukis [[Hiawatha]] de [[Longfellow]], multon el [[Homero]], k. a., kaj partoprenis la tradukon de la [[Nova testamento]]. Verkoj: * A. J. Edmonds kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. *'''La grava signifo de l’ Nova Testamento en Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925(?) {{EdE|E}} === [[Arthur Edmondson]] === '''Arthur EDMONDSON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|9|novembro|1976}} en [[Jorkŝiro]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]]. Li lernis Esperanton en [[1928]] kaj estinta unu el la plej aktivaj movadanoj en la urboj [[Bingley]], [[Bradford]] kaj [[Keighley]], kie li gvidis multajn Esperanto-kursojn. Kun sia edzino Ethel li membris en [[BEA]] kaj [[UEA]] dum kvardeko da jaroj. === [[Charles Edwards]] === '''Charles EDWARDS''' estis brita esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Gvidlibro de Ĝibraltaro''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1911(?), (18X12), 38 paĝoj. ===[[Jack Edwards]]=== '''Jack Edwards''' (naskiĝis 1853?; mortis la 15-an de junio 1942) estis estis [[pioniro]] de Esperanto en [[Kimrujo]]. Lia lasta raportita parolo estis la jeno (pri Dr. Zamenhof): ''Y dyn bach symlaf a mwyaf diradres a welsech erioed''<ref>[[La brita esperantisto]] n449-450_sep-okt 1942</ref>. ===[[John Elderkin]]=== '''John V. Elderkin''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Nottingham]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Michael J. Elliott]] === '''Michael J. ELLIOTT''' (eljot) estis angla esperantisto, metodista pastro, doktoro teol. Li naskiĝis 28 okt. 1852 en [[Carlisle (Kumbrio)|Carlisle]]. Ricevis ateston de [[L.L. Zamenhof]] mem en la unuaj tagoj Ĉeestis la UK en [[Boulogne]], 1905. Partoprenis la kontroladon de la tradukon de [[Malnova Testamento]]. ===[[Frederick Budd Elwell]]=== '''Frederick Budd Elwell''' (naskiĝis probable en 1872 en [[Ilford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 348, aprilo (1934)</ref>; mortis la 22-an de februaron 1934) estis esperantisto en Londono. Li estis kunfondinto de „Ĥemia-Farmacia Sekcio“ de [[TEKA]] en 1930. Li kunlaboris en la organizado de [[Biblioteko Butler|biblioteko de BEA]] en 1931 atentante la gazetaran fakon. ===[[Peter Esslemont]]=== '''Peter Esslemont''' estis brita esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: *'''Zamenhof and Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Aberdeen]], 1948(?), 16 pĝ. == F == ===[[Albert G. Farley]]=== Kaporalo '''Albert G. Farley''' (naskiĝis probable en 1898; mortis la 17-an de novembro 1918 en [[Lisbono]]) estis brita esperantisto en [[Tufnell]], Londono. Li soldatiĝis en 1915 dum [[Unua mondmilito]], sed ne batalis, partoprenante brita militista misio en Lisbono, kie li mortis pro [[hispana gripo]].<ref>Esperanto n221 jan 1919</ref> ===[[Noble Farmer]]=== '''G. Noble Farmer''' (naskiĝis en la 1840-aj jaroj; mortis la 5-an de marto 1932) estis esperantisto ekde 1906 en Londono. ===[[Derrick Faux]]=== '''Derrick P. Faux''' estis brita esperantisto dum la 20-a jarcento. Li eldonis la serion por infanoj [[Legu kaj Lernu]]. Verkoj: *'''Kion vi faras. Ekzercaro por junaj lernantoj de Esperanto.''' Eldonita de la aŭtoro, [[Oxon]], 1965(?) === [[David Featherstone]] === '''David FEATHERSTONE''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la {{daton|8|marto|2002}}) estis Esperanto-instruisto kaj reprezentanto de Asocio de Esperanto-instruistoj en Britio, fakdelegito de UEA pri biblioj kaj diservoj kaj estrarano de Kristana Esperantista Ligo Internacia. ===[[Oscar T. Fenner]]=== '''Oscar T. Fenner''' (naskiĝis probable en 1890, mortis la 8-an de marto 1919) muzikisto, estis brita esperantisto en [[Windsor]]. Inter liaj komponaĵoj estas en Esperanto “ La Alvoko.” === [[Harold Fillingham]] === '''Harold FILLINGHAM''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la {{daton|18|aprilo|1996}}) estis [[brita esperantisto]]. Pli ol 20 jarojn delegito en [[Nottingham]] (Britio) kaj longtempa sekretario de la loka klubo, li verkis pri sia juneco aŭtobiografian libron en Esperanto, ''[[Bulwell]]''. ===[[Albert Firth]]=== '''Albert Firth''' (naskiĝis 1885?; mortis la 24-an de novembro 1943) estis brita esperantisto en [[Huddersfield]]. ===[[James H. Fitton]]=== '''James H. Fitton ''' (naskiĝis 1877?; mortis en februaro 1943) estis brita esperantisto. Multajn jarojn li oficis ĉe Yorkshire'a Federacio kaj estis eldonisto de kelkaj esperantaj libroj, kiel ''Joseph Rhodes'' kaj ''[[Kiel atingi Edinburgon]]''. ===[[Mary Flugel]]=== '''Mary Flugel''' (mortis la 24-an de majo 1936) estis esperantistino, patrino de [[John Carl Flugel]]. === [[James Lloyd Ford]] === '''James Lloyd FORD''' (naskiĝis en [[1915]], mortis en septembro [[1979]]) estis ekde [[1957]] fakdelegito pri konstruado kaj SOS-aŭtoservo en [[Walton-on-Thames]], [[Britio]]). ===[[Robert Edmund France Foulger]]=== '''Robert Edmund France Foulger''' (naskiĝis 1873?; mortis la 27-an de januaro 1936) estis esperantisto en [[Epsom]]. === [[Tom C. Fraser]] === '''Tom C. FRASER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[1992]] en [[Kirkcaldy]], [[Britio]]) estis dumviva [[UEA]]-membro kaj delegito en Kirkcaldy. ===[[Constance Freeman]]=== '''Constance Freeman''' (mortis la 17-an de junio 1944) estis esperantistino en Londono. === [[Helen Fryer]] === '''Helen Fryer''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Lia lernolibro ''The Esperanto Teacher'' havis multegajn reeldonojn. Verko: * ''The Esperanto Teacher''. {{Citaĵo|Reeldono de la bonega lernolibro por angloj, jam de longe konata de la samideanoj. La aŭtorino konstruis sian libron sur la fundamentaj gramatiko kaj ekzercaro de D-ro Zamenhof. Kolekto da uzataj esprimoj utilaj, angla traduko de la ekzercaro, malgranda aro da simplaj legaĵoj kaj iom ampleksa vortareto angla-esperanta kompletigas la [[libro]]n kaj faras ĝin taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Dorothy Fulford]] === '''Dorothy FULFORD''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|19|julio|1996}} en [[Redland]], [[Britio]]), dum kvarona jarcento delegito en Bristolo, fakdelegito pri SOS-aŭtoservo kaj virinaj aferoj kaj iama sekretariino de Bristola Esperanto-Societo. == G == ===[[Charles Trevor Gauntlett]]=== '''Charles Trevor Gauntlett''' (mortis la 29-an de decembro 1935) muzikisto, estis brita esperantisto. === [[Leonard Ivor Gentle]] === '''Leonard Ivor GENTLE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|20|decembro|1988}} en [[Londono]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li verkis aŭ tradukis pli ol 140 himnojn en Esperanton, kaj ludis orgenon ĉe la monataj Esperanto-diservoj en Londono dum pli ol 26 jaroj. === [[Herbert V. George]] === '''Herbert V. GEORGE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|decembro|1991}} en [[Torpoint]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA]] kaj prezidanto de la grupo en [[Plymouth]]. ===[[Harry Stanley Gibson]]=== '''Harry Stanley Gibson''' (mortis la 16-an de septembro 1936) estis esperantisto en [[Immingham]]. ===[[Alban Giles]]=== '''Alban Giles''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1933) estis esperantisto en [[Newport]], Shropshire. ===[[Harry Goddard]]=== '''Harry Goddard''' (mortis 1919?) estis esperantisto el [[Horwich]]. <ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Frederick Arnold Goodliffe]]=== '''Frederick Arnold Goodliffe''' (mortis la 26-an de januaro 1944) pioniro en [[Letchworth]] de 1911, li eldonis gvidfolion de [[Letchworth]], kaj iniciatis grandskalan vendon de Esperanta Sapo propagande<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 471-472, jul-aŭg 1944</ref>. ===[[Oswald Goodman]]=== '''Oswald Goodman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en marto 1930) estis esperantisto en [[St Albans]], sekretario de loka grupo, en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Thomas Grieve]]=== '''Thomas Grieve''' (mortis la 7-an de januaro 1942) estis brita esperantisto. ===[[Richard Prys Griffiths]]=== '''Richard Prys Griffiths''' estis kimra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n 147 jun 1913</ref>. Verkoj: *'''La kimra karaktero'''. Eld. British Esperantist, 1913(?) ===[[Vincent Grimmitt]]=== '''Vincent Grimmitt''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27-an de junio 1948) estis esperantisto en Londono. Li lernis Esperanton en 1908<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_2</ref>. ===[[Amelia Grogan]]=== '''Amelia Grogan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de septembro 1930 en Germanio) estis esperantistino en Londono. ===[[Charles Grugeon]]=== '''Charles Grugeon''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de julio 1948) edukisto kaj psikologo, estis esperantisto en [[Henley-on-Thames]], vicprezidanto de [[Reading Esperanto Society]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. == H == ===[[Fred Hadfield]]=== '''Fred Hadfield''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de januaro 1927) estis diversfoje Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Huddersfield]]. ===[[Keturab Hawkesworth]]=== '''Keturab Hawkesworth''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de novembro 1932) esperantistino en [[Southport]] ===[[Frank Hall]]=== '''Frank Hall''' (mortis januaron de 1941) estis esperantisto en [[Walthamstow]]. Li mortis pro "malamika agado" dum Dua Mondmilito <ref> La Brita Esperantisto - Numeroj 431-432, Marto - Aprilo (1941)</ref> ===[[George F. Beacham Hall]]=== '''George F. Beacham Hall''' (mortis la 30-an de julio 1946) estis esperantisto en [[South Cave]], Yorks<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[Herschel S. Hall]]=== '''Herschel S. Hall''' estis brita esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento. Verkoj: *'''La Premiito. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. [[Librejo Esperanto]], Moskvo, 1913(?); {{citaĵo|Jen verko, kies temo havas specialan intereson por la Esperantistoj. Inteligenta junulo loĝanta kun sia malriĉa patrino, revas plibonigi sian vivstaton kaj tiun de la patrino per studvojaĝo tra la mondo. Lerninte Esperanton li volas verki rakonton por konkurso de la Internacia Kongreso de Esperantistoj, kun la espero utiligi al sia celo la premion gajnotan. Tion, kio okazas ni lasos priskribiĝi de la aŭtoro. La stilo estas tre bona, kelkfoje prezentanta karakteron originalan. |A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, AÅgusto (1913)}} *'''[[Rakonto kaj aventuro]]'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. (kun Henry H. Barroll); === [[Flora Hardcastle]] === '''Flora Hardcastle''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: * 1923: ''Barbra, unuakta teatraĵo'' de [[Jerome K. Jerome]]. ===[[Leonard Harding]]=== '''Leonard Harding''' (mortis en januaro 1942) blindulo, estis esperantisto en [[Portsmouth]] ekde 1930. Li verkis muzikon por [[La Vojo]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-434</ref>. ===[[Alfred Harris]]=== '''Alfred Harris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de oktobro 1928) lerneja inspektoro, estis brita esperantisto el [[Kew]], Surrey ekde 1907. === [[James Tyler Harrod]] === '''James Tyler HARROD''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1870}} en [[Hayes]]) estis angla lernejestro kaj esperantisto. Li estis instruisto en [[kvakero|kvakeraj]] lernejoj [[1891]]-[[1930]], kaj en [[1922]] komencis Esperantan instruadon en la lernejo de [[Sibford]]. Ekde [[1931]] li estis sekretario de la [[Kvakera Esperantista Societo]]. === [[Mabel Harrod]] === '''Mabel HARROD''' (naskiĝis la {{daton|20|julio|1871}} en [[Ackworth]], mortis la 2-an de novembro 1942) estis anglino kaj instruistino. Ŝi instruis en liceoj kaj gastlernejoj inter la jaroj 1892 kaj 1930 en [[Sibford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n453-454_jan-feb 1943</ref>. Ŝi estis lerneja organizisto kaj prelegisto por la [[Ligo de Nacioj]]. Ŝi multe propagandis Esperanton. === [[Peter Harvey]] === '''Peter HARVEY''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|5|marto|1997}}) estis skota fervojisto kaj esperantisto 50 jarojn aktiva en la regiono de [[Glasgovo]] (Skotlando) kaj 25 jarojn en [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. En 1985 kaj 1986 li estis la prezidanto de Glasgova Esperanto-Societo. ===[[Edgar Hawkins]]=== '''Edgar A. Hawkins''' (mortis la 16-an de marto 1941) estis brita esperantisto. ===[[Ernest Haworth]]=== '''Ernest Haworth''' (mortis la 2-an de decembro 1939) estis esperantisto en [[Burnley]]. ===[[Alexander Haxton]]=== '''Alexander Haxton''' (mortis la 3-an de decembro 1940) estis esperantisto en [[Perth]], Skotlando. ===[[Mary R. Henningsen]]=== '''Mary R. Henningsen''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de aprilo 1934) estis esperantistino en [[Worthing]]. === [[William Henry Hirst]] === '''William Henry HIRST''' [herst], anglo, komercisto, instruisto de [[stenografio]] kaj [[Esperanto]]. Naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1880]] en [[Huddersfield]], m. nekonata. Unua prezidanto de la tiea Esperanto-Grupo, [[1908]], kaj ofte de tiam sekretario aŭ prezidento. {{EdE|H}} ===[[John Hesketh]]=== '''John Hesketh''' (naskiĝis 1863?; mortis la 7-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Arnold Higginson]]=== '''Arnold Higginson''' (mortis 1938) estis esperantisto en [[Ashton-on-Ribble]], [[Preston]], ekde 1922<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. ===[[Clement Hill]]=== '''Clement Hill''' (mortis la 7-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Louise Holden]]=== '''Louise Holden''' (mortis en aprilo 1937) estis esperantistino en [[Bradford]]. Blindulino kaj instruistino de blinduloj dum 45 jaroj. Ŝi instruis [[Esperanto]]n al multaj el siaj lernantoj, kaj kondukadis ilin karavane al la Universalaj Kongresoj<ref>La Brita Esperantisto - Numero 385, Majo (1937)</ref>. ===[[Ernest Holmes]]=== '''Ernest Holmes''' (mortis la 19-an de januaro 1940) estis esperantisto en [[Clowne]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 419, Marto (1940)</ref>. ===[[Henry Horseman]]=== '''Henry J. Horseman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 26-an de oktobro 1928) estis brita esperantisto el [[West Hartlepool]] ekde 1907. ===[[Percy Horton]]=== '''Percy Horton''' estis esperantisto malaperita la 8-a de septembro 1916 dum la [[Batalo ĉe la Somme]], Unua mondmilito en [[Francio]]. <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Mary Caroline Hezlett]]=== '''Mary Caroline Hezlett''' (naskiĝis 1874?; mortis la 22-an de majo 1935) estis esperantistino ekde 1910 en [[Coleraine]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 363, Julio (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[George Higgie]]=== '''George Higgie''' (naskiĝis probable en 1848; mortis la 6-an de februaro 1935) estis brita esperantisto. Higgie eldonis kelkajn Esperantajn librojn pri [[Skotlando]]. Li estis entuziasma pioniro ankaŭ de [[Pitmana stenografio]] kaj de literada reformo<ref> La Brita Esperantisto - Numero 359, Marto (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[William Higgins]]=== '''William Higgins''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de februaro 1927) estis esperantisto ekde 1912. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Shiregreen]], [[Sheffield]] kaj prezidinto de loka Esperanto-grupo. ===[[Thomas W. Holmes]]=== '''Thomas W. HOLMES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de septembro 1929) estis blinda esperantisto en [[Shepperton]], urbeto en la tradicia graflando [[Surrey]] en [[sudokcidenta Anglio]], kaj kunlaboranto de [[Esperanta Ligilo]]. === [[Nora Holmes]] === '''Nora HOLMES''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la {{daton|14|majo|1993}}) estis vidvino de [[Honoraj prezidantoj de UEA|honora prezidanto]] de [[UEA]] [[Harry Holmes]]. Ekde [[1927]] ŝi estis motoro de la [[Londona Esperanto-Klubo|Londona Esperanto-klubo]]. Ŝi estis [[UEA]]-[[fakdelegito]] pri virinaj aferoj, kampo sur kiu ŝi aktivis ankaŭ ekster la Esperanto-movado. === [[Patricia Holt]] === '''Patricia HOLT''' (naskiĝis en [[1925]], mortis la {{daton|21|januaro|1990}} en [[Sandown]], [[Anglio]]) estis [[dumviva membro de UEA]]. === [[John Edward Hookham]] === '''John Edward HOOKHAM''' (hukm), anglo, urboficisto. Naskiĝis la [[15-an de aŭgusto]] [[1880]] en [[Londono]]. Esperantistiĝis [[1911]]. De 1922 vicsekr. de IKUE. De 1926 sekr. de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. ===[[Florence Horncastle]]=== '''Florence Horncastle''' (naskiĝis 1868?; mortis la 25-an de majo de 1942) estis esperantistino en [[Croydon]], kie ŝi estis sekretariino de loka grupo.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero n449-450 sep-okt 1942</ref> ===[[James Barr Horne]]=== '''James Barr Horne''' (mortis la 22-an de novembro 1940) estis esperantisto en Glasgow. === [[Richard Howard]] === '''Richard HOWARD''' estas aktiva brita esperantisto. Li studis lingvojn en Nordirlando, kaj li iam laboris kiel prezentisto en la [[ĉeĥa radio]] en [[Prago]]. Nun li loĝas en [[Northampton]], kie li pasigis la junaĝon. ===[[Thomas Hudson]]=== '''Thomas Hudson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Leeds]]. ===[[Howard Hulme]]=== '''Alfred J. Howard Hulme''' (1870-1951) estis esperantisto el [[Surbiton]], kie li estis delegito de UEA en 1916. Li partoprenis teatraĵojn prezentitaj en [[UK 1907|la tria Universala Kongreso]]. ===[[David Hunter (esperantisto)]]=== '''David Hunter''' (naskiĝis en 1839; mortis la 8-an de junio 1914) estis brita esperantisto en [[Cork]]. == I == ===[[Lillian Ibbetson]]=== '''Lillian Ibbetson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de oktobro 1931) estis esperantistino en [[Sheffield]]. === [[Lizzie Iddon]] === '''Lizzie IDDON''' estis angla esperantistino, kiu naskiĝis la [[12-an de aŭgusto]] [[1867]] en [[Accrington]] kaj mortis la [[19-an de januaro]] [[1960]], 92-jara. Ŝi fondis Esperanto-grupojn en [[Southport]] kaj [[Accrington]], kaj ekde la jaro [[1910]] estis esperanta instruisto. En [[1914]] ŝi kroniĝis "Reĝino" kun ora medalo ĉe [[Literatura Esperanta Konkurso]] por originala versaĵo. === [[Harry Ingham]] === '''Harry INGHAM''', anglo, instruisto en gimnazioj. Li mortis en 1968, 84-jara. Esperantisto 12949. Del. de UEA en Bury. ===[[Thomas Inglis]]=== '''Thomas Inglis''' (mortis 1943) dumviva blindulo, estis brita esperantisto en Edinburgo. ===[[Jennet Mand Inman]]=== '''Jennet Mand Inman''' (naskiĝis 1848?; mortis la 23-an de aprilo 1941) estis esperantistino ekde 1907. Ŝi eldonis mallongigitan tradukon de ''[[La vojaĝoj de Gulivero|Gulliver en Liliputlando]]'' por infanoj<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[Elizabeth B. Ireland]]=== '''Elizabeth B. Ireland''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1930) estis esperantistino en [[Hove]]. Ŝi uzis la pseŭdonimon ''Stella''. Verko: * Esperanto in twelve lessons. A Text-book with the Grammar very simply arranged in twelve lessons, followed by Twelve Reading Lessons (with a Key). Eld. de [[British Esperanto Association]], London, 1922. {{Citaĵo|Tre bona kaj simpla lernolibro, laŭ ni tre taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == ===[[Edward Collins Jack]]=== '''Edward Collins Jack''' (naskiĝis 1879/; mortis la 2-an de majo 1938) estis esperantisto el [[Perth]], Skotlando, loĝanta en [[Wellington]], Nov-Zelando, kies Esperanto-klubon li prezidis. En 1929 li estis unu el la fondantoj de [[NZEA]]. ===H. C. Jack=== '''H. C. Jack''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de oktobro 1925) estis brita esperantisto en [[Rutherglen]]. ===[[Fergus Fraser Jamieson]]=== '''Fergus Fraser Jamieson''' (naskiĝis 1916?; mortis la 2-an de aprilo 1941) estis esperantisto en Glasgow. === [[Ernest Bertram Johnson]] === '''Ernest Bertram Johnson''' (naskiĝis la 14-a de oktobro 1889 en [[Portsmouth]], mortojaro nekonata, estis angla esperantisto kaj helpadministranto en kuirista fako de brita [[mararmeo]] en [[Portsmouth]]. Esperantistiĝinte en 1909, li dum pluraj jaroj gvidis la grupon en Portsmouth ĉiuflanke. ===[[Rachel Johns]]=== '''Rachel Johns''' (mortis la 28-an de oktobro 1948) estis esperantistino en [[Westcliff]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 515-516 n 515-516 1948 pĝ 148</ref>. ===[[William Jolly]]=== '''William Jolly''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de septembro 1916) lernejestro, estis brita esperantisto en [[Oban]]. ===[[Henry Jones]]=== '''Henry Jones''' (mortis la 24-an de februaro 1937) el [[Swansea]], pioniro de Esperanto en [[Suda Kimrujo]] kaj prezidinto de la tiea Federacio<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===[[Rhys Jones]]=== '''Rhys JONES''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 22-an de decembro 1925) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Cardiff]]. == K == ===[[James Katterns]]=== '''James L. Katterns''' (naskiĝis 1858?; mortis la 16-an de marto 1946) estis esperantisto en [[Dringhouses]]<ref>La Brita Esperantisto. n.493-494 maj-jun 1946</ref>. ===[[Patrick Keily]]=== '''Patrick T. Keily''' (mortis en majo 1949) ĵurnalisto, blindulo, estis esperantisto en [[Alford]]. Li kantis en [[UK 1937|Universala Kongreso de Varsovio en 1937]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)</ref>. {{referencoj}} === A. Barton Kent === '''A. Barton Kent''' estis brita esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj ''*«A COMMON COMMERCIAL LANGUAGE». — An address by Mr. A. Barton Kent, to the members of the London Chamber of Commerce and Others''. Eld. [[Londona Komerca Ĉambro]], London, 1918(?) 16 paĝoj 21,5X 13,5 cm. {{Citaĵo|Angla Parolado pri Esperanto farita la 31-an de Majo 1918 antaŭ la citita komerca ĉambro. Bonega propandilo por varbi inter la komercistaro.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ''*UNE LANGUE COMMERCIALE COMMUNE. — Conference faite par Mr. A . Barton Kent aux membres de la Chambre de Commerce de Londres et autres personnalités le vendredi 31 mars 1918''. Eldonis la Societo de Amikoj de Esperanto, Parizo, 1918(?) 20 paĝoj 23,5 x 10,5 cm. {{Citaĵo|Franca traduko de la ĉi antaŭe citita parolado, aranĝita de S-roj Grosjean-Maupin kaj E. Sayer.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Agnes M. King]]=== '''Agnes M. King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Hartlepool]] ekde 1923. === [[Albert King]] === '''Albert KING''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|3|junio|1992}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri arto en [[Bristolo]] ([[Britio]]). === [[Geoffrey King]] === '''Geoffrey KING''' (naskiĝis la {{daton|17|julio|1947}}, mortis la {{daton|19|julio|2018}}) estis dum pli ol tri jardekoj la bibliotekisto de la [[Esperanto-Asocio de Britio]]. Nekrologo pri li aperis en numero 985 de [[La Brita Esperantisto]]. ===H. F. Locke King=== '''H. F. Locke King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de januaro 1926) estis brita esperantisto. === [[Gerald Kyffin-Taylor]] === '''Gerald KYFFIN-TAYLOR''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1863}} en [[Liverpool]]) estis brita parlamentano, solicitoro, notario, brigada generalo kaj esperantisto. Inter 1910 kaj 1915 li estis membro de la brita parlamento ''[[House of Commons]]''. Li estis protektanto de la Esperanto-grupo en [[Londono]]. == L == ===[[Hubert Lane]]=== '''Hubert Lane''', ankaŭ nomita '''Dubert'''<ref>Bitarkivo.org: [[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto 1933, pĝ 55 </ref> (naskiĝis probable en 1897; mortis la 17-an de decembro de 1932) estis brita esperantisto. {{referencoj}} === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o [[Stanley Edward Lane Poole]] estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]] ([[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]]) === [[Mary Larrad]] === '''Mary LARRAD''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en oktobro [[2000]] en [[Old Colwyn]], Britio) estis dumviva membro, iama delegito pri virinaj aferoj. Ŝi forte interesiĝis pri kantado en Esperantokaj kunlaboris kun John en la pretigado de « BEA Kantokolekto » en [[1971]]. ===[[Agnes Lavender]]=== '''Agnes Lavender''' (mortis la 8-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Coles Law]]=== '''George Coles Law''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de aprilo 1914) estis brita esperantisto en [[Plymouth]]. Li estis unu el la pioniroj de la Esperantista movado en Anglujo. Li estis la unua membro kaj unua prezidinto de la Battersea'a Esperantista Klubo. Li kunlaboris en la [[Poliglota Vade-mecum de Internacia Farmacio]]. === [[Ken Lawrence]] === '''Ken LAWRENCE''' (naskiĝjaro en 1909 aŭ 1910, mortis 49-jara en [[1958]]) estis [[angla esperantisto]]. Post la [[Dua Mondmilito]] li estis kasisto de la Esperanto-klubo de [[Birmingham]], kaj dum kelkaj jaroj funkciis kiel peranto de la Belarta Konkurso de UEA. ===[[Ernest H. Lawton]]=== '''Ernest H. Lawton''' (naskiĝis 1869?; mortis la 9-an de marto 1947) orgenfabrikisto; estis brita esperantisto. ===[[Lydia M. Layng]]=== '''Lydia M. Layng''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1930) estis esperantistino en [[Abingdon]]. ===[[Ernest Lee]]=== '''Ernest Lee''' (naskiĝis 1868; mortis la 17-an de novembro 1940) estis esperantisto en [[Crewe]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)</ref>. {{referencoj}} ===[[Louis Levier]]=== '''Louis Levier''' estis esperantisto el Londono militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Karlsruhe]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Gabriel Dawson Lewis]]=== '''Gabriel Dawson Lewis''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Liverpool]]. Verkoj *'''Notes on English Grammar and Comparisons with Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, 1938(?) ===[[Henrietta Lewis]]=== '''Henrietta Lewis''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 14-an de januaro 1919) estis brita esperantistino, edzino de [[Joseph Lewis]], unu el la pioniroj en Britio. === [[Richard Lishman]] === '''Richard LISHMAN''' [liŝmn] (naskiĝis la {{daton|25|novembro|1850}} en [[Newcastle-on-Tyne]]) estis [[angla esperantisto]] kaj ekslernejestro. Li estis honora prezidento de [[Nordorienta Esperanto-Federacio]]. Dum kelkaj jaroj li instruis Esperanto-kursojn. === [[Edward G. Lock]] === '''Edward G. LOCK''' estis [[brita esperantisto]]. Kun [[Mason Stuttard]] li verkis la lernolibron ''Nelsons Esperanto Course'' (1946, 1952). ===[[Robert Lusk]]=== '''Robert Lusk''' (mortis en 1917) instruisto, estis brita esperantisto el [[Bolton Haddington]] (Skotlando) en la komenco de la 20-a jarcento en Haddington.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Li mortis en [[Palestinio]] en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Alfred Wheeler Lyndridge]] === '''Alfred Wheeler LYNDRIDGE''' [lindriĝ] estis [[brita esperantisto]] kaj [[instruisto]] pri [[komerco]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1877]] en [[Brierley Hill]]. Fondinto de komerca lernejo. Alfaranto de Pitmana [[Stenografio]] al Esperanto. === [[George Lyons]] === '''George Lyons''' estis angla esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li militservis kaj partoprenis okupon de [[Aŭstrio]] dum dua mondmilito. Li kontaktigis la esperantistojn de [[Graz]] kaj helpis la rekonstruon de tiea movado<ref>[[Aŭstria Esperanto-Revuo]].''Adiaŭo de s-ano George Lyons.''. N. 4-5, p. 83-84. Nov-dez 1946</ref>. {{referencoj}} == M == === [[Alasdair MacCaluim]] === '''Alasdair MacCaluim''' (naskiĝis en [[Glasgovo]]) estas skota esperantisto [https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028202211/https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm |date=2021-10-28 }}, tradukisto kaj aktivisto de la [[skotgaela lingvo]]. Li verkis ''Reversing Language Shift: The Role and Social Identity of Scottish Gaelic Learners''. Publike, li ne konigis sian naskiĝjaron, nur informas ke li edziĝis en aŭgusto 1996 kaj studis en la [[universitato de Edinburgo]] de 1996 ĝis 2002. Ekde novembro 2002 li deĵoras kiel tradukisto, precipe al la skogaela, kaj lektoro en la [[parlamento de Skotlando]]. El tio eblas dedukti, ke li devus havi naskiĝjaron komende de la [[1970-aj jaroj]], eventuale fine de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]]. Eksteraj ligiloj: * [https://treanaichean.wordpress.com/ lia reta taglibro en la] [[skotgaela lingvo]] * [https://www.instagram.com/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[instagram]]'' * [https://www.facebook.com/alasdair.maccaluim en la retejo] ''[[Facebook]]'' kaj * [https://www.linkedin.com/in/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' ===[[David McCracken]]=== '''David M. McCracken''' (mortis la 4-an de julio 1947) estis esperantisto en Glasgow. === [[Agnes Gibson Macfarlane]] === '''Agnes Gibson MACFARLANE''' (mkfarlen) estis skota librotenistino kaj esperantistino. Multajn jarojn ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-societo en [[Partick]] kaj funkciis kiel [[delegito de UEA]] en la urbo. ===[[Basil McGrath]]=== '''Basil McGrath''' estis brita esperantisto en [[Manĉestro]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: ''Konsilio por grupestroj'' 1946(?) {{citaĵo|S-ro Basil McGrath, Manchester, skribas : “La ĉefa kondiĉo por sukceso estas, ke ĉiu ano sentu, ke li mem estas parto de la Societo. Ni neniam havas komitatkunvenojn, sed nur kunvenojn, en kiuj partoprenas la tuta societo. Tiamaniere ĉiu ano voĉe esprimas sian vidpunkton. Pri reklamado ni trovis ke malgrandaj anoncoj pli efikas, ol grandaj. La guto malgranda, konstante frapante, estas tiu, kiu traboras la cerbon de la [[leganto]]. La oficistoj neniam trudu privatajn [[opinio]]jn sur la aliajn anojn. Kuraĝigu ĉiun, eĉ nekonsentante kun li. La [[oficisto]]j estu ĉiam pretaj iri ien ajn por propagandi: ĉar entuziasmo naskas [[entuziasmo]]n. Por la kunvenoj aranĝu programon varian. Komencu ĉiun kunvenon per protokolo pri la antaŭa. Kuraĝigu [[ekskurso]]jn kaj muzikajn kunsidojn. [[Bulteno]] estas necesa komunikilo.”|[[La Brita Esperantisto]] n.493-494 maj-jun 1946}} ===[[Charles MacGregor]]=== '''Charles MacGregor''' (mortis la 16-an de novembro 1943) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Edmond MacGregor]]=== '''Edmond MacGregor''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 31-an de oktobro 1923) estis esperantisto en Glasgow. ===[[William McElgunn]]=== '''William McElgunn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Belfasto]], kie li gvidis esperanto-kursojn. ===[[Isabella Emily Mcintosh]]=== '''Isabella Emily Mcintosh''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en majo 1926) estis esperantistino en Edinburgo. ===[[William Robert Mackay]]=== '''William Robert Mackay''' (mortis la 16-an de aŭgusto 1941) ankaŭ konata kiel “Uncle Mack” estis esperantisto en [[Ilford]], kies grupo li prezidis<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[James MacKirdy]]=== '''James MacKirdy''' (mortis la 2-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Rochdale]], kies loka grupo li estis sekretario. ===J. H. MacNeil=== '''J. H. MacNeil''' (mortis 1918) J. H. MacNeil estis esperantisto el [[Newcastle]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Macrae]]=== '''James Macrae''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de Oktobro 1917 en [[St. Leonards]]) majordomo, estis brita esperantisto . Kiel [[majordomo]] de multaj riĉaj familio en Eŭropo, li multe vojaĝis tra tiu kontinento kaj parolis multajn lingvojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 155, Novembro (1917)</ref>. {{referencoj}} === ? MacKenzie (pastro en Japanio) === El la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]: "En la printempo de 1903 Mac Ken­zie [sic], skota pastro, [[Kanazawa]], venigis Esperanto-lernolibron el Anglujo al Japanio... L. K. Sur provizora listo montrita en la [[1-a UK]] estis Gauntlett, MacKenzie, nejapanoj, sed loĝintaj en Japanio... Fremdaj esperantistoj venintaj al Japanio kaj helpintaj al la movado... Mac Kenzie" {{EdE|N}} ===[[Charles Mackey]]=== '''Charles R. Mackey''' (naskiĝis probable en 1885; mortis la 8-an de decembro 1912 en [[Edinburgo]]) muzikisto, estis skota esperantisto. ===[[Arthur Maling]]=== '''Arthur T. Maling''' (mortis la 28-an de Septembro 1939) estis brita esperantisto. ===[[Frank Mason]]=== '''Frank Mason''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de marto 1927) estis esperantisto el [[Spalding]]. Dum unu jaro kasisto de la grupo en [[Grimsby]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]. ===[[Lewis Mason]]=== '''Lewis Mason''' (naskiĝis 1866?, mortis la 26-an de februaro 1937) estis brita esperantisto. Li komencis lerni [[Esperanto]]n, kiam li havis jam 60 jarojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===H. Mare=== '''H. Mare''' (mortis 1913) estis esperantisto en Portsmouth en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref>. === [[Diccon Masterman]] === '''Diccon MASTERMAN''' (naskiĝis la {{daton|1941-07-07}}) estas [[brita esperantisto]]. Esperantistiĝis en [[1959]]. Magistro pri modernaj lingvoj. [[Konstanta Kongresa Sekretario]] de [[UEA]] (1981-1985), estrarano de UEA (1986-1989). Loĝas en [[Italio]]. Estas vikidatuma kodo pri li [[d:Q125414954]], kaj estas [[:n:Kategorio:Diccon Masterman|vikinovaĵa kategorio]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://kniivila.net/deponejo/folio/Bdmasterman.html detala intervjuo pri li el ''Libera Folio'' de 2004 kun multaj biografiaj informoj], ankaŭ havebla en [[:n:Diccon Masterman volas reklami nian produkton|vikinovaĵoj]] ({{eo}}) === [[Isabella Mears]] === '''Isabella Mears''' estis skota kuracistino kaj esperantistino. En 1881 ŝi kvalifikiĝis pri medicino ĉe ''Royal College of Physicians of Ireland'' kiel unu el la unuaj virinoj, kiuj tiel kvalifikiĝis. En 1889 ŝi fondis kun sia edzo sanitorion en Edinburgo. Ŝi okupiĝis pri la [[Ruĝa Kruco]] kaj pri [[Misiado|misia laboro]] en Ĉinio kaj verkis pri tio en Esperanto. <ref>https://transnationalhistory.net/doing/2022/02/07/microhistory-doctors-and-diseases</ref> <ref>https://www.bmj.com/content/2/3959/1063.3</ref> <ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2457896/?page=1</ref> {{referencoj}} ===[[Henry Havelock Meek]]=== '''Henry Havelock Meek''' (naskiĝis 1859?; mortis la 2-an de aŭgusto 1939) estis brita esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Arthur Mee]]=== '''Arthur Mee''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de januaro 1926) ĵurnalisto, estis esperantisto en [[Cardiff]]. ===[[Amy Meek]]=== '''Amy Meek''' (naskiĝis 1868?; mortis la 23-an de oktobro 1938) estis esperantistino en [[Hastings]]. ===[[Sarah Marianne Megahy]]=== '''Sarah Marianne Megahy''' (naskiĝis 1855; mortis la 29-an de aprilo 1940) estis esperantistino en [[Fulwood]], [[Preston]]. Ŝi estis edzino de [[Basil P. Megahy]]. Esperantistiĝis en 1908. === [[Bob Mellors]] === '''Bob MELLORS''' (naskiĝis en [[1950]], mortis la {{daton|24|marto|1996}} en [[Varsovio]] (murdo)) estis [[brita esperantisto]] kaj kunfondinto de ''Gay Liberation Front (Gej-Liberiga Fronto)'' en Britio. ===[[Charles Middlemiss]]=== '''Charles Middlemiss''' (mortis la 11-a de junio) geologo, estis esperantisto en [[Tunbridge Wells]]. Li lernis Esperanton en 1904. Li vivis en [[Brita Hindio]] laborante en ''Geological Survey Office'' kaj propagandis Esperanton en [[Kalkuto]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n489-490 jan-feb 1946 </ref>. ===[[Elizabeth Miller]]=== '''Elizabeth Miller''' (naskiĝis 1857?; mortis la 13-an de julio 1940) estis esperantistino en [[Wisbech]]. Ŝi estis kunulino de [[Priscilla Peckover]] ekde 1910.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Peter Miles]] === '''Peter MILES''' (naskiĝis en [[1929]], mortis en januaro [[2005]]) ekestis angla ŝoforo kaj esperantisto, kiu seninterrompe membris en UEA ekde 1953. Per tutpaĝaj anoncoj, kiuj aperis dum jardekoj en la Jarlibro de UEA,<!-- ekzemple en JL 1982, p. 125 --> la Traduk-Servo Esperanto de la klera ŝoforo en [[Watford]] kaj [[Londono]] fariĝis ĉie konata. ===[[Joseph Alexander Milligan]]=== '''Joseph Alexander Milligan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 25-an de aprilo 1933) estis esperantisto en [[Liverpool]]. ===[[Robert A. Milner]]=== '''Robert A. Milner''' (naskiĝis probable en 1840; mortis la 15-an de marto 1931) estis esperantisto en Bristol. ===[[Alphonse Minten]]=== '''Alphonse Minten''' (mortis la 12-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Wisbech]]. ===[[Margaret Moir]]=== '''Margaret Moir''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en novembro 1931) estis esperantistino en [[Montrose]] ===[[Charles Henry Molley]]=== '''Charles Henry Molley''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1931) estis kasisto de la Esperantista grupo en [[Reading]]. ===[[Harry Mortimer]]=== '''Harry Mortimer''' (mortis la 27-an de majo 1940) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Moult]]=== '''George Moult''' (mortis la 14-an de majo 1943) estis esperantisto en [[Bristol]]. ===[[Alfred Mudie]]=== '''Alfred Mudie''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 9-an de januaro 1933) estis esperantisto en [[Hove]]. Li estis forta subtenanto de la [[Francis Bacon|Bakona]] aŭtoreco de la verkoj atribuitaj al [[William Shakespeare|Shakespeare]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 335, Marto (1933)</ref>. ===[[Adolf Muenz]]=== '''Adolf Muenz''' (mortis la 19-an de marto 1943) estis brita esperantisto. ===[[John Muir]]=== '''John Muir''' (mortis en aŭgusto 1948) estis esperantisto, prezidanto de [[Dundee Esperanto Group]]. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. ===[[John Murray (esperantisto)]]=== '''John Murray''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de januaro 1906 en [[Mozambiko]]) estis brita esperantisto. == N == ===[[William Newbold]]=== '''William Newbold''' estis esperantisto malaperinta la 1-an de julio 1916 dum la unua mondmilito. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Stanley D. Nisbet]] === [[Dosiero:1987 Esperanto's Time Has Come.jpeg|eta|''Esperanto's Time Has Come'', 1987.]] '''Stanley D. NISBET''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la {{daton|14|aprilo|2004}}) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA|delegito]] kaj fakdelegito pri [[edukado]] en [[Glasgow]] (Britio). ===[[Hugh Noel Nowell]]=== Pastro '''Hugh Noel Nowell''' (naskiĝis 1871?; mortis la 18-an de marto 1940) paroĥestro de la preĝejo St. Peter, [[Sandwich]], kie li estis pioniro de Esperanto.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 420-421, Aprilo - Majo (1940)</ref> ===[[Eleanor Norman]]=== '''Eleanor Norman''' (mortis la 18-an de majo 1941) estis esperantistino en [[Kings Norton]], Birmingham. === [[H. Nursall]] === '''H. NURSALL''' (naskiĝis en [[1905]], mortis la {{daton|6|februaro|1977}} en [[Bedford]], [[Britio]]), estis brita esperantisto. Kvankam lerninte Esperanton nur post sia pensiiĝo, estis unu el la ĉefaj lokaj aktivuloj dum la lastaj jaroj. == O == === [[Adrian Oates]] === '''Adrian OATES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|8|marto|2000}} estis [[brita esperantisto]]). Li estis ĉefo de [[Chester]] Esperanto-Asocio, longdaŭra membro de la [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] kaj de [[EAB]], [[delegito de UEA]] kaj [[radioamatoro]]. ===[[William Officer]]=== '''William Officer''' (naskiĝis 1857; mortis 1936) estis esperantisto en [[Peterhead]]. ===[[Rushton Ogden]]=== '''T. Rushton Ogden''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Blackpool]] ekde 1908. ===[[Ronald Older]]=== '''Ronald Older''' (naskiĝis 1922?, mortis 1942) estis brita esperantisto en [[Petworth]], [[Sussex]], mortigita dum la Dua Mondmilito<ref>[[La brita esperantisto]] n445-446 maj-jun 1942</ref>. ===[[Doris May Over]]=== '''Doris May Over''' (naskiĝis 1916?; mortis la 21-an de marto 1943) estis esperantistino en [[Weston-super-Mare]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 459-460</ref>. == P == ===[[Edward Parker]]=== '''Edward Parker''' (naskiĝis 1883?, mortis la 8-an de marto 1915) estis esperantisto en [[Shipley]]. Li estis vicprezidanto de [[Jorkŝira Esperantista Federacio]] kaj estrarano de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>Esperanto n177 apr 1915</ref>. ===[[John Parker]]=== '''John E. Parker''' (naskiĝis 1848?; mortis la 21-an de julio 1943) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bradford]]. ===[[Frank Parkin]]=== '''Frank Parkin''' (naskiĝis 1890?; mortis la 24-an de aŭgusto 1946) estis esperantisto en [[Sibford Ferris]], [[Banbury]]. Li instruis Esperanton en Friends’ School, Sibford, kie li estis instruisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[James Parish]]=== '''James Parish''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Watford]]. === [[E. Robert Penny]] === '''E. Robert PENNY''' (naskiĝis en [[1909]], mortis [[1993]] en [[Bury St. Edmunds]], [[Britio]]) estis membro de [[UEA]] seninterrompe ekde [[1938]] kaj multajn jardekojn servis en la Delegita Reto kiel delegito kaj fakdelegito pri mana teksado kaj [[SOS-aŭtoservo]]. ===[[John A. Peart]]=== '''John A. Peart''', lernejestro, estis brita esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Winchester]]. Verko: * ''Towards International Understanding, aŭ, Per Esperanto al la Sesa Celo. (Esperanto por Rotarianoj).'' Eld. Warren & Son Ltd., Winchester, 1931(?), 32 pĝ. ===[[Herman Philp]]=== '''Herman Philp''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de oktobro 1919) estis brita esperantisto en [[Aberystwyth]]. === [[Walter Glover Phipps]] === '''Walter Glover PHIPPS''' [fips] (naskiĝis la {{daton|24|julio|1885}} en [[Cheltenham]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[komizo]]. Li estis sekretario de la Cheltenhama Esperanto-grupo de 1913 ĝis 1926 kaj [[delegito de UEA]] de 1914 ĝis 1930. === [[John William Pickard]] === '''John William PICKARD''' [pikard] (naskiĝis la {{daton|16|julio|1866}} en [[Leeds]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[kontisto]]. Li estis esperantisto de [[1899]]. Dum 4 jaroj li estis prezidanto de la Esperanto-societo de [[Manchester]]. ===[[Leonard Pickles]]=== '''Leonard Pickles''' (mortis 9-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Keighley]]. === [[Harold Pilling]] === '''Harold PILLING''' (naskiĝis en [[1888]], mortis [[1957]] en [[Burnley]], [[Britio]]) estis iama Prezidanto de la grupo en Burnley. Eklernis Esperanton en 1908, kaj en 1956 elektiĝis Fratulo de BEA. ===[[Ernest Pointer]]=== '''Ernest Pointer''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1881; mortis la 6-an de majo 1909 en [[Eppstein]]) estis brita esperantisto el [[Winchester]]. Li diplomiĝis en Universitato de Kembriĝo en 1903 (Pembroke College), kaj li esperantiĝis dum la [[UK 1907|Universala Kongreso de 1907]]. Li komencis movadi en [[Bedford]], sed baldaŭ poste li malsaniĝis de [[ftizo]] kaj mortis. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n56 5 jun.1909 ===[[Mary Pointer]]=== '''Mary Pointer''' (naskiĝis 1852?; mortis la 8-an de februaro de 1943) estis brita esperantistino. ===[[Fred Pratt]]=== Serĝento '''Fred Pratt''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de aprilo 1917) filo de filo de W. J. Pratt, estis esperantisto en [[Edinburgo]]. Li estis ano de 15th Royal Scots, kaj mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]].<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro (1917), pĝ 75</ref> {{referencoj}} === [[Everleigh M. Preston]] === '''Everleigh M. PRESTON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|17|januaro|1973}}) estis vicdelegito en [[Bristol]] ([[Britio]]). Krom havi funkcion en [[Brita Esperantista Asocio]], li estis dum pli ol trideko da jaroj membro de [[UEA]] ĝis la morto. ===[[Ernest Edward Pyett]]=== '''Ernest Edward Pyett''' (mortis la 29-an de junio 1936) estis brita esperantisto en [[Blackpool]]. == Q == === [[Dermod Quirke]] === '''Dermod QUIRKE''' ('''D. J. F. Quirke''') kontribuis al [[La Brita Esperantisto]] kaj redaktis unu numeron de ĝi en [[1971]]. Li estis ankaŭ kunlaboranto de [[Sekso kaj Egaleco]]. == R == ===[[William Rae]]=== '''William Rae''' (mortis la 3-an de decembro) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Charlotte Elisabeth Railton]]=== '''Charlotte Elisabeth Railton''' (mortis la 22-an de julio 1937) estis esperantistino en Manchester. ===[[Herbert Reed]]=== '''Herbert Reed''' (naskiĝis 1866?; mortis la 7-an de oktobro 1946) estis esperantisto en [[Letchworth]]. ===[[Miriam Reeve]]=== '''Miriam Reeve''' (naskiĝis probable en 1843; mortis la 5-an de majo 1934) pioniro de Esperanto en [[Brajtono]] kaj [[Hove]]. ===[[Elizabeth Reid]]=== '''Elizabeth Reid''' (mortis la 17-an de majo 1948) estis esperantistino en Skotlando. ===[[Thomas J. Relf]]=== '''Thomas J. Relf''' (naskiĝis la 22-an de januaro 1859, mortis la 22-an de januaro 1929) estis esperantisto en [[Edgware]]. Li fondis Esperantan grupon en [[Finchley]] en 1907. Li partoprenis la Esperantan Diservon en Londono kiel predikanto kaj kiel orgenisto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 289, aprilo 1929</ref>. Verko * ''Life, Grave and Gay''. Eld. [[Mascot Press]], [[Amersham]], 1928(?). === [[Eric Revill]] === '''Eric REVILL''', anglo kiu pasigis jardekojn en gvidado en Esperanto-Societo en Manĉestro kaj en la nord-okcidenta federacio. Post transloĝiĝo al [[Norda Kimrio]], li diligente instruis la lingvon al dekoj da gelerantoj. ===[[Alex McNab Rice]]=== '''Alex McNab Rice''' (mortis la 15-an de februaro 1947) estis esperantisto en Glasgow. ===[[John Riley]]=== '''John Riley''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1848; mortis la 12-an de majo 1929), juĝisto, estis esperantisto el [[Gazerdine]] ekde 1907. ===[[Albert Henry Rishworth]]=== Kolonelo '''Albert Henry Rishworth''' (naskiĝis 1859?, mortis la 17-an de aŭgusto 1937) estis esperantisto en [[Hull]]. Li prezidis la Societon en Hull jam de ĝia fondo en [[1906]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 390, oktobro (1937)</ref>. ===[[Annie Robb]]=== '''Annie Robb''' (mortis 1943) estis brita esperantistino en Edinburgo ekde 1908. === [[James Roberts]] === '''James ROBERTS''' (n. la 21-an de aprilo 1839 en [[Constantine]], m. 95-jara la 8-a de februaro 1935) estis angla esperantisto en [[Manningham]], kiu inter 1859 kaj 1882 funkciis kiel lernejestro. Li esperantistiĝis en 1922 kaj tiujare, 88-jara, gajnis ateston de la Londona Ĉambro de Komerco pri Esperanto, kun distingo en la parola parto. Duan ekzamenon li sukcesis en sia 93-a jaro, en 1927.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 359, marto (1935)</ref>. Kiam aperis la [[Enciklopedio de Esperanto]] en [[1934]], li estis la plej aĝa esperantisto de Britio. {{referencoj}} {{EdE|R}} ===[[Norman Roberts]]=== '''Norman W. Roberts''' estis esperantisto el [[Sheffield]] militkaptita en 1918 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]] <ref>Esperanto n213 majo 1918</ref> ===[[Millie Rhodes]]=== '''Millie Rhodes''' (mortis la 16-an de septembro 1936) edzino de [[Frank Cockshott Rhodes]], estis esperantistino en [[Keighley]]. ===[[Samuel T. Rodger]]=== '''Samuel T. Rodger''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en septembro 1931) estis esperantisto en Londono. === [[George William Roome]] === '''George William ROOME''' (rum) (naskiĝis la {{daton|27|novembro|1864}} en [[Sheffield]], mortis la {{daton|16|septembro|1958}}) estis anglo kaj instruisto pri angla lingvo. Esperantistigita de [[Richard H. Geoghegan]] en [[1888]]. Prezidanto de la Esperanto-Federacio de [[Yorkshire]]. Prezidanto de [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] (TAGE) de [[1930]]. ===[[Dennison Ross]]=== ''Sir'' '''Dennison Ross''' (mortis septembro 1940) estis fondinto kaj ĝis 1937 estro de la Lernejo de Orientaj Studoj. Komence li iom dubis pri Esperanto, sed ĉeestinte la [[UK 1938|Universalan Kongreson de Esperanto en Londono]], li diris, ke tiu provo pri la vivanteco de la lingvo plene lin konvinkis. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro/ Decembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Olive Rossetti]] === '''Olive ROSSETTI''' (naskiĝis en [[1921]], mortis en [[1993]] en Gosport) estis la dua edzino de [[Reto Rossetti]] kaj ofta kongresano. ===[[Albert Rollo Russel]]=== '''Albert Rollo Russel''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) estis brita esperantisto. Li verkis multajn [[artikolo]]jn pri la [[meteorologio]] kaj estis unu el la komitatanoj de [[Bedales School]], [[Petersfield]]. Tie li renkontiĝis kun [[Edmond Privat]] kiu instruis la lingvojn Francan kaj Esperantan en la lernejo kaj fariĝis fervora partiano de Esperanto. == S == === [[Mike Sadler]] === '''Mike SADLER''', naskiĝis en la 1950-aj jaroj, estas brita esperantisto, kiu inter alie per prelegoj kontribuis al la tema programoj de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]] de GEJ, kontribuante ankaŭ al la [[21-a IS]] 1977/1978 kaj la [[31-a IS]] 1987/1988. === [[Simon Saft]] === '''Simon SAFT''' (naskiĝis en [[Lankaŝiro]], mortis 66-jara la {{daton|2|septembro|1965}}) estis brita esperantisto el [[Salford]]. Kvankam li lernis Esperanton nur en [[1951]], li de tiam estis tre aktiva precipe en la brita movado. === [[John Reynolds Salter]] === '''John Reynolds SALTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|majo|1989}} en [[Exeter]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Charles H. H. Satchell]] === '''Charles H. H. SATCHELL''' (naskiĝis la 1-an de marto 1864 en [[Rugby]], Englando, mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934) estis angla esperantisto kaj ko­merca vojaĝisto, kiu estis tre konata en multaj provincaj grupoj. Konsilanto de BEA por [[Edinburgo]]. {{EdE|S}} ===[[William H. Scott]]=== '''William H. SCOTT''' (naskiĝis probable en 1851; mortis en decembro 1925) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. Subite li mortis dum li sidis en preĝejo, legante la Esperantan Testamenton. ===[[Frederick Maurice Sexton]]=== '''Frederick Maurice Sexton''' (naskiĝis 1860?; mortis la 9-an de februaro 1946) estis esperantisto en [[Surbiton]]. === [[Watson Senior]] === '''Watson SENIOR''' (naskiĝis la 7-an de februaro 1868 en [[Dewsbury]], mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934), estis angla esperantisto kaj me­zurila inspektoro en [[Edinburgo]], kiu interalie oficis kiel prezidanto de Unuigita Societo de Inspektistoj de Pes­iloj kaj Mezuriloj. Esperantisto ekde 1910, li estis multjara prezidanto de la Esperantista Societo en Edinburgo. {{EdE|S}} === [[Charles Shanks]] === '''Charles Shanks''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis brita esperantisto, unu el la pioniroj en [[Aldershot]]. Li mortis ĉe la Suvla Baseno dum la [[Batalo de Kalipolis]]. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis instruisto ĉe ''West End Boys’ School'' en Aldershot. Li soldatiĝis en 1915. === [[Mabel Victoria Schäper]] === '''Mabel Victoria SCHÄPER''', naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), estis brita esperantistino loĝanta en [[Essen]], Germanio. Ŝi estis dum multaj jaroj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Blackburn]], kaj komitatano de la Federacio de [[Lancashire]] kaj [[Cheshire]]. Poste ŝi [[Geedziĝoj esperantistaj|edziniĝis]] al la germana esperantisto [[Hans Schäper]] kaj translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Francis William Shaw]] === '''Francis William SHAW''' (ŝo) estis angla inĝeniero kaj esperantisto, naskiĝinta la [[19-an de aprilo]] [[1873]] en [[Manchester]]. Li esperantistiĝis en [[1909]] kaj plurajn jarojn estis la [[sekretario]] de la Esperanto-Societo de [[Coventry]]. === [[George Shepherd]] === '''George SHEPHERD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 76-jara la {{daton|27|februaro|1970}}) estis [[brita esperantisto]] en [[Newcastle-upon-Tyne]]. Li lernis Esperanton en 1910, kunfondis la lokan societon kaj regionan federacion kaj estis tre malnova membro de UEA. ===[[Grace Sherris]]=== '''Grace Sherris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de julio 1928) estis esperantistino el [[Clacton-on-Sea]]. ===[[Edna Schofield]]=== '''Edna E. Schofield''' (mortis la 4-an de januaro 1942) estis esperantistino en [[Bury]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-444</ref>. ===[[Henry Hutchings Short]]=== '''Henry Hutchings SHORT''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de aprilo 1932) estis esperantisto en [[Moretonharpstead]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 328, aŭgusto (1932)</ref>, unu el la pioniroj en [[Devon]]. {{referencoj}} ===[[Johanna Shorter-Eyck]]=== ''' Johanna Shorter-Eyck''' estas brita esperantisto. Verkoj * ''Internacia kuirlibro''. Eld. [[Brita Esperantista Asocio]], Londono, 1971. ===[[Lucy May Simpson]]=== '''Lucy May Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 1-an de februaro 1934) estis esperantistino en Edinburgo. Ŝi estis fratino de [[Rosa Simpson]]. ===[[Rosa Simpson]]=== '''Rosa Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de julio 1934) estis esperantistino en [[Edinburgo]]. Ŝi estis fratino de [[Lucy May Simpson]]. === [[Sybil V. Sly]] === '''Sybil V. SLY''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2004]]) estis longtempa delegito de UEA en [[Letchworth]], Britio. Ŝi estis dumviva membro de UEA jam ekde sia infanaĝo kaj fervora kluba aktivulo. Dum multaj jaroj ŝi membris en [[Societo Zamenhof]] kaj subtenis la Novjorkan Oficejon de UEA. ===[[Avis Ellen Smith]]=== '''Avis Ellen Smith''' (mortis la 6-an de novembro 1937) estis esperantistino en [[Kettering]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 392, Decembro (1937)</ref>, edzino de [[Albert Edward Smith]], prezidanto de la Federacio de [[Northamptonshire]]. ===J. S. Smith=== '''J. S. Smith''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Warrington]], kie li estis delegito de UEA, en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[Mary Smyth]]=== '''Mary Smyth''' (mortis la 24-an de julio 1937) estis esperantistino en [[Burntisland]]. === [[Gladys Gladstone Solomon]] === '''Gladys Gladstone SOLOMON''', anglino. Aŭtoro de facilaj legolibroj: „E por Infanoj" kaj de alilingvaj lerniloj. ===[[James Speirs]]=== '''James Speirs''' (Paisley 1842- Linz 1912), estis brita esperantisto ekde 1904. Li estis Sekretario dum 40 jaroj de la Svedenborga Societo de Londono. Dank’ al lia iniciativo, la Svvedenborga Societo eldonis Esperantajn tradukojn de la verkoj de [[Emanuel Swedenborg|Svedenborgo]], kaj funkciis kiel eldonisto por multaj verkoj. <ref>Esperanto n 132 okt 1912</ref> ===[[James Somerville-Meikle]]=== '''James W. G. A. Somerville-Meikle''' (naskiĝis probable en 1861; mortis la 22-an de oktobro 1933) estis brita esperantisto. ===[[Herbert Southcombe]]=== '''Herbert W. Southcombe''' (naskiĝis la 21-an de marto 1859; mortis la 21-an de septembro 1944) estis esperantisto en [[Kingston-on-Thames]]<ref>[[La Brita Esperantisto]], n 475-476_nov-dec 1944</ref>, li estis unu el la unuaj dek mil esperantistoj listitaj en [[Adresaro de la Esperantistoj]]. Li ĉeestis la [[UK 1905|Bulonjan Kongreson]]. Verko: [[Tiumondaj Fajrokutimoj]], 1905. ===[[Arthur Southee]]=== Pastro '''Arthur P. Southee''' (naskiĝis en 1840, mortis la 28-an de oktobro 1919) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Britio.Li partoprenis de organizado de [[UK 1905|Kongreso de Bulonjo]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 184, aprilo 1920</ref>. Li movadis en [[Folkestone]], kie li partoprenis ĉe la aranĝo de vizito de Zamenhof. <ref>Esperanto n237 maj 1920</ref>. === [[John Alan Spencer]] === '''John Alan SPENCER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|2|marto|1999}} en [[Londono]]) estis konata aktivulo de [[SAT]] kaj de ties brita branĉo. ===[[Adeleine Elizabeth Stacy]]=== '''Adeleine Elizabeth Stacy''' (naskiĝis ''Good'' 1859?; mortis la 8-an de aŭgusto 1946) estis esperantistino ekde 1907. ===[[William King Stacy]]=== '''William King STACY''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 15-an de marto 1934) estis esperantisto en [[Woodthorpe]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref> ekde 1906. {{referencoj}} === [[Walter Haydn Staveley]] === '''Walter Haydn STAVELEY''' (stejvli) (naskiĝis la {{daton|1|julio|1876}} en [[Preston]], mortis la 10-an de februaro 1940 ) estis anglo kaj profesia [[pianisto]]. Esperantisto ekde [[1912]], li laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] en 1934 estis la prezidento de la Esperanto-societo en Preston. {{EdE|S}} ===[[James Strachan]]=== '''James Strachan''', M.A., lerneja inspektoro, estis brita esperantisto. Verko: *'''Esperanto as a School Subject'''. Eld. Board of Education, Londono, 1941. === [[John Steele]] === '''John STEELE''' (naskiĝis en [[1896]], mortis en decembro [[1996]]), estis engaĝita brita esperantisto, ofta instruinto kaj UK-partopreninto. Kiam li forpasis cent-jara fine de 1996, li probable estis la plej aĝa esperantisto en Britio. Li organizis ambaŭ [[Brita Kongreso de Esperanto|britajn Esperanto-kongresojn]] kiujn gastigis lia urbo [[Southport]], en 1911 kaj 1932. ===[[Florence E. Stevens]]=== '''Florence E. Stevens''' (naskiĝis probable en 1857; mortis la 3-an de aprilo 1925) estis brita esperantistino en [[Welwyn Garden City]]. Ŝi estis patrino de E. R. Edmonds kaj K. M. Stevens. ===[[Robert Stewart]]=== '''Robert Stewart''' (mortis la 15-an de oktobro 1936) estis skota esperantisto en [[Glasgow]], estrarano de Skota Federacio de Esperanto. Li estis sekretario de la [[Scottish Socialist Music Festival]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 380, Decembro (1936)</ref>. {{referencoj}} ===[[Charles Patrick Stuart]]=== '''Charles Patrick STUART''' (naskiĝis probable en 1902; mortis la 15-an de novembro 1928) estis brita esperantisto el [[Stewart's Town]], [[Tyrone]]. ===[[Wilson Henry Sturge]]=== '''Wilson Henry STURGE''' (naskiĝis probable en 1865; mortis la 4-an de marto 1935) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Robert Sutcliffe]]=== '''Robert SUTCLIFFE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) inĝeniero, estis brita esperantisto en [[Sutton]] ekde 1902. Li verkis kelkajn artikolojn al [[La Brita Esperantisto]]. En 1907 S-ro Sutcliff fondis la Sutton'an Grupon, de kiu li estis prezidanto dum kelkaj jaroj. Li estis kunulo de firmo ''Legrande kaj Sutcliffe'', kies elpenso de la “Magdala” tuba puto, ebligis, per sia ofta eltrovo de akvo en ŝajne sekegaj lokoj, la ekspedicion al [[Abisinio]] en la jaro [[1868]]. == T == === [[Nigel Tart]] === '''Nigel TART''' (naskiĝis en [[1966]]<!-- eventuale fine de 1965, laŭ [http://www.theargus.co.uk/news/9687843.Testing_time_for_teacher_trapped_in_Brighton_gym/?ref=rss] li estis 46-jara en 2012 --> en [[Ashby de la Zouch]]) estas esperantisto kaj matematika instruisto en [[Brajtono]], kaj fine de la 20-a/komence de la 21-a jarcento la plej konata esperantisto en la urbo. {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.facebook.com/people/Nigel-Tart/581580582 persona paĝo en] ''[[facebook]]'' * [https://twitter.com/nigeltart persona paĝo en] ''[[twitter]]'' === [[Frank Taylor]] === '''Frank V. TAYLOR''' (naskiĝis en [[1891]], mortis la {{daton|26|februaro|1976}} en [[Halifax]], [[Britio]]), estis membro de UEA depost 1935 kaj dum pluraj jardekoj delegito en sia urbo. En 1924 li en [[Kurri Kurri]], [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]] edziĝis al la aŭstralia esperantistino ''Adelaide E. Hughes''. La esperantlingva gazetaro amplekse raportis pri la [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]], kaj la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis ĝin.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> ===[[Eliza Tendall]]=== '''Eliza Tendall''' (naskiĝis 1863?; mortis la 25-an de januaro 1948) estis brita esperantistino en [[St. Leonards-on-Sea]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 517-518 maj-jun 1948</ref>. === [[Hilda Tharme]] === '''Hilda THARME''' estis aktiva brita esperantistino. Dum la plejparto de sia vivo ŝi loĝis en Bangor, Kimrio. Tie ŝi foje instruis Esperanton al gelernantoj en [[liceo]]. ===[[Mary Theodore]]=== '''Mary Theodore''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Llanfair Caereinion]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo (1933)</ref>, ŝi movadis en multaj lokoj de [[Kimrio]]. {{referencoj}} ===[[George Thomson]]=== '''George THOMSON''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de decembro 1929) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Blanche Townley]]=== '''Blanche TOWNLEY''', naskita Drinkwater (naskiĝjaro nekonata, mortis la 3-an de januaro 1931) estis esperantistino en [[Clayton-le-Moors]] kaj [[Blackburn]], membro de la grupo en [[Accrington]], kie li gvidis esperanto-kursojn. === [[Robert Ralph Tredgold]] === '''Robert Ralph TREDGOLD''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1878}} en [[Lee]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[solicitoro]]. En 1931 li estis kasisto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li tradukis [[himno]]jn por la „[[Himnaro Esperanta]]". == V == === [[Simon Varwell]] === '''Simon VARWELL''' (n. en la 1970-aj jaroj) estas skota esperantisto kaj [[aŭtoro]]. Li verkis ''The Next Stop'' kaj ''Up the Creek without a Mullet'' [http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021141117/http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/ |date=2020-10-21 }} ===[[Ada Kate Vacher]]=== '''Ada Kate Vacher''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de aŭgusto 1923) estis esperantistino en [[Kensington]] ekde 1909. == W == === [[Lucy E. Waddy]] === '''Lucy E. Waddy''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de oktobro 1927 en [[Jamaiko]]) estis brita esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis estrino de la Altlernejo por knabinoj en [[Haverfordwest]], [[Kimrio]]. Verko: * '''TRA LA JARO. Esperanta Lernolibro''', 2-a reviziita eldono, 1921. Eldonis J. M. Dent & Sons, Ltd. Londono. {{Citaĵo|Tiu lernolibro estas uzebla en ĉiuj landoj. Ĝi speciale taŭgas por infan­aj kursoj kaj prilaboras la tutan gramatikon en 50 lecionoj kies teksto estas bazita sur la en preskaŭ ĉiuj lernejoj troveblaj kvar bildoj pri la Sezonoj. La libro enhavas multajn kaj metode prezentitajn ekzercojn, kaj ĝi lernigas al la junaj [[lernanto]]j grandan trezoron da vortoj. Ĉar mi mem jam uzis kun bona rezultato tiun gramatikon en porinfana kur­so, mi povas ĝin plenkonscie rekomendi. Estus preferinde, tamen, ke en proksima eldono la lerta verkistino forigu kelkajn nuranglaĵan fraz­konstruojn, kiuj enŝoviĝis en la libron|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} {{citaĵo|Dank' al Profesoro [[Hengwi Hongg]], la [[Esperanto-movado]] revekiĝas en la malfeliĉa [[Koreo]]. Sed por la instruado de la [[internacia lingvo]] oni bezonas lernolibrojn; feliĉe, Valter Kipman-eldonejo konsentis la represon de la recenzata libro. La [[didakta metodo]] estas klara kaj taŭga por, la lernantoj, universitataj geestudentoj ĝiaj rektaj kaj gramatikaj klarigoj, kune, faciligas kaj agrabligas la lernadon. La libron oni povas atingi interŝanĝo kun Esperanto-libroj; ĉar, pro kaŭzo de la [[milito]], la tieaj samideanoj dezilas akiri tuj alilandajn verkojn, por siaj studoj.|[[Boletín]] n048 (dec 1952)}} {{citaĵo|Ĉi tiu libro estas unu el “''Dent's Modern Language Series''”, redaktata de [[Walter Rippmann]], M.A., kaj similas la ĉiekonatan “''First French Book''”. Ĝi estas verkita tute en Esperanto kaj konsistas el 50 lecionoj por komencantoj, en formo ne de sekaj reguloj, aŭ de amaso da frazoj sen ia interrilato, sed de interesa kaj facila legaĵo—priskriboj, rakontoj, poemetoj, kaj literaturaj elĉerpaĵoj. La lecionoj estas zorge gradigitaj, laŭ bonaj pedagogiaj principoj, kaj ĉe la fino de ĉiu troviĝas simplaj notoj pri gramatiko kun klarigaj [[ekzemplo]]j. La libro dividiĝas nature en kvar partojn — [[Printempo]], Somero, Aŭtuno, Vintro— koresponde al kvar koloraj bildoj, kiujn ĝi enhavas, kaj kiujn la instruisto, se li volos, povas aĉeti pligrandigitajn por pendigo sur la muro. Sed la trajto, kiu ŝajnas al mi plej notinda, estas la ekzercoj, kiuj sekvas ĉiun [[leciono]]n. Ili estas vere admirindaj, kaj (neniel ĉiama afero) efektive pensigas la instruaton kaj ekzercigas lin rilate la ĵuslernitaĵon, kaj la uzon de la lingvo ĝenerale. Instruistoj kiuj, kiel la skribanto, devis dum multaj jaroj konstante verki kaj kopii ekzercojn por siaj kursanoj, scios tion ŝati. Oni ja povas demandi: “Ĉu vere nova lernolibro estas bezonata, aŭ eĉ utila, ĉar jam ekzistas preskaŭ embarasa nombro da bonaj?” Sed konsentante tiun [[fakto]]n, oni devas konfesi, ke neniu alia libro ĝis nun tute plenumis la samajn kondiĉojn kiel ĉi tiu; ĉiu estis aŭ tro (aŭ maltro) plena, aŭ neinteresa, aŭ sen [[ekzerco]]j, aŭ sen ekzercoj utilaj, aŭ ne sufiĉe grandigita. Mi do persone opinias, ke Tra la Jaro forigas tre longe sentatan bezonon, kaj ke, dum la jam ekzistantaj libroj kredeble estas pli helpaj al komencanto sen instruisto, kaj havas ĉiu sian apartan bonaĵon, la nuna estas ĝuste tiu bezonata por uzo en lernejoj kaj kursoj, aŭ por privata instruado—eble kun aldono de Ĉefeĉa ŝlosilo. Entute ĝi tre bone povos efektivigi sian idealon. “La progresado de la konitaĵo ĝis la nekonitaĵo; la provado de la progreso malpli per traduko el unu lingvo en alian, ol per originala verkado en la lingvo ellernota, kaj per konstanta interparolado de la lernantoj, aŭ kun la instruisto aŭ reciproke unu kun alia.” Leginte grandan parton de la libro, mi trovis preskaŭ neniun preseraron aŭ kritikindaĵon. ''Li'' (p. 80) devus esti Di'. La frazo “mi ne mankos la okazon” (p. 37) kvankam eble klarigebla ne ŝajnas tre klara. Oni povus aldoni (p. 11) ke ''sia'' estas uzata nur ĉe la tria [[persono]]. Mi hezitus diri, (p. 96) ke ''volonte'' estas adverba participo de ''voli''. La klarigoj pri ''uj'' kaj aliaj [[sufikso]]j ne estas tre plenaj — kredeble intence. Sendube la tuta Esperantistaro ŝuldas varmajn dankojn al la talenta verkintino, kaj al la grava kaj entreprenema firmo Dent (kiu jam aliĝis al UEA kaj reklamas Esperante). Mi esperas, ke la libro trafos la bone meritatan sukceson.|M.C.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 114, Junio (1914)}} ===[[Eric Walker]]=== '''Eric Walker''' naskiĝis en februaro 1925 kaj estis direktoro de [[British Esperanto Association]] de 1999 ĝis 2005 (laŭ find-and-update.company-information.service.gov.uk). Li havis ankaŭ aliajn pli gravajn rolojn. ===[[Phipps Walter]]=== '''Phipps Walter''' estis angla esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cheltenham]].<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> ===[[Rhoda Mary Warburton]]=== '''Rhoda Mary Warburton''' (naskiĝis probable en 1899; mortis la 3-an de decembro 1915) estis brita esperantistino en [[Harrow]]. ===[[Elizabeth Warlow]]=== '''Elizabeth Warlow''' (naskiĝis probable en 1825; mortis la 12-an de marto 1920) estis brita esperantistino en Londono. ===[[Albert Wheeler]]=== '''Albert M. Wheeler''' (naskiĝis 1872?; mortis la 12-an de oktobro 1944) unu el la pioniroj en [[Barrow-in-Furness]]<ref>La Brita Esperantisto, n475-476_nov-dec 1944 </ref>. ===[[Oscar Wihl]]=== '''Oscar M. Wihl''' (naskiĝis 1871?; mortis 15-a de aŭgusto 1940) estis brita esperantisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro ĝis Decembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Wright]]=== '''Thomas WRIGHT''' (naskiĝis probable en 1847; mortis la 12-an de majo 1933) estis brita esperantisto en [[Turvey]], [[Bedfordshire]]. === [[Phillip C. Willey]] === '''Philip C. WILLEY''' (naskiĝis en [[1922]], mortis [[1989]] en [[Bristolo]] post kelkmonata malsano) estis [[UEA]]-delegito en [[Portishead]], [[Anglio]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[E. T. Whitaker]] === '''E. T. WHITAKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1906]]) estis pioniro en [[Shrewsbury]], Anglio. ===[[John Whitaker]]=== '''John WHITAKER''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 16-an de septembro 1929) estis esperantisto en [[Bath]]. ===[[Harry Whitley]]=== '''Harry WHITLEY''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1923) estis brita esperantisto en [[Armley]], [[Leeds]] ekde 1906. Li forlasis la lokan societon en 1907 por starigi grupon ĉe la [[Salem Congregational Church]], de kiu li estis ano<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 224, novembro 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Webster Williams]]=== D-ro '''Webster WILLIAMS''' (naskiĝis en 1868; mortis la 25-an de majo 1923 en [[Rhyl]]) estis brita esperantisto kaj kuracisto. Li movadis ĉefe ĉe blinduloj en [[Manchester]], kie li estis prezidanto de loka Esperanto-grupo<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 220, julio 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert Wood]]=== '''Pastro Robert Wood''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Bridlington]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[William Robert Wood]]=== '''William Robert WOOD''', plumnome ''Mr. Wu'' (naskiĝis 1891; mortis la 22-an de marto 1933) estis brita esperantisto en Londono ekde 1921. Li verkis artikolojn por gazetoj. Dum jaroj li estis la Prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Torquay]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo 1933</ref>. {{referencoj}} ===[[Tom Wood]]=== '''Tom WOOD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 7-an de Junio 1917) estis esperantisto en [[Todmorden]]. Li, kiel soldato, mortis dum la Batalo de [[Messines]] en Belgio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro 1917, paĝo 75</ref>. {{referencoj}} ===[[Edward Worthington]]=== '''Edward G. Worthington''' (mortis la 22-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Thompson Whyte]]=== '''Thompson WHYTE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 30-an de novembro 1924) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. == Y == === [[Kenneth John Young]] === '''Kenneth John YOUNG''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|22|januaro|1982}} en [[Derby]], [[Britio]]) estis aktiva membro de pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-organizaĵoj. Li okupiĝis i.a. pri elektronika terminaro, kiu restis inter liaj manuskriptoj. ==Z== ===[[Frank Zocher]]=== '''Frank Zocher''' (mortis aŭgusto 1938) estis brita esperantisto en [[Croydon]]. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Britaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Britaj]] 9vljps5dkfnadih9ftjdogaw25un6y8 9490590 9490589 2026-10-08T22:00:20Z Lingvano 730 /* William MacCreight Brown */ 9490590 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brita esperantisto|britaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri britaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:britaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de britaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de britaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == ===[[Susanna Lister Adams]]=== '''Susanna Lister Adams''' (naskiĝis 1848?; mortis la 13-an de Julio 1940) estis esperantistino en [[Hastings]]. Ŝi movadis ĉefe ĉe blinduloj.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Jeremy Addis]] === '''Jeremy ADDIS''' estis angla Esperantisto kiu vivis en Irlando.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20210102075746/https://www.poetryireland.ie/writers/articles/jeremy-addis-obituary |arkivdato=2021-01-02 }}</ref><ref>[https://www.irishtimes.com/culture/books/books-ireland-founder-jeremy-addis-on-its-first-40-years-1.2649640]</ref><ref>[https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_10/]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ===[[Arthur Allen]]=== '''Arthur Allen''' (mortis en februaro 1941) estis esperantisto en [[Leek]]. === [[Ken Alexander|Ken]] kaj [[Naomi Alexander]] === '''Ken ALEXANDER''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en aŭgusto [[2009]]) estis fervora aktivulo de la [[Londona Esperanto-Klubo]] kaj fariĝis edzo de [[Naomi Christina Butler]], kiu same estis aktiva en la Londona Esperanto-Klubo, kie ili interkonatiĝis. Ken Alexander estis redaktoro de [[La Brita Esperantisto]] de 1949 ĝis 1953. La paro Alexander, delonge ne vidita, reaperis vizite al la malfermo de la nova [[Esperanto-domo Barlaston|Esperanto-Centro en Barlaston]] en [[2002]]. === [[Wilfrid M. Appleby]] === '''Wilfrid M. APPLEBY''' (naskiĝis en [[1892]], mortis en majo [[1989]]) estis [[UEA]]-delegito en la angla urbo [[Cheltenham]] de 1931 ĝis 1987. Filatelisto. Aŭtoro de ''Ĉu vi scias?'' (Esperanto Publishing Company, Ltd., 1944) kaj muzikfolio "Kongresanino." Redaktoro de ''Guitar News''; la oficiala organo de International Classic Guitar Association. <!-- George B. Atkinson - iu ajn informo??? --> ===[[Francis G. Archer]]=== '''Francis G. ARCHER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Watford]]. ===[[Rebecca Asquith]]=== '''Rebecca ASQUITH''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de decembro 1931) estis brita esperantistino, kiu partoprenis la grupon je [[Keighley]]. == B == ===[[Edward Cresswell Baber]]=== '''Edward Cresswell BABER''' (naskiĝis en 1850; mortis en 1910) kirurgiisto, estis brita esperantisto kaj medicina diplomito de la [[Londona Universitato]]. Li specialiĝis pri malsanoj rilate je la [[gorĝo]], oreloj kaj nazo, kaj estis la fondinto de la ''Brighton and Sussex Throat and Ear Hospital'' en [[Brajtono]], en 1909 ĉe la Internacia Medicinista Kongreso en [[Budapest]] li prezentis Esperante verkitan tezon pri sia fako. Li estis estrarano de [[BEA]]. ===[[Thomas Grahame Bailey]]=== Pastro '''Thomas Grahame Bailey''' (naskiĝis 1872; mortis la 5-an de aprilo 1942) estis brita esperantisto naskita en [[Brita Hindio|Brita Hindujo]]. Li edukiĝis en Edinburgo, 25-jaraĝan li estis [[misiisto]] en [[Panĝabo (Brita Hindio)|Punĝabo]]; poste li fariĝis [[Lektoro]] ĉe [[Londona Universitato]]. Li majstris multajn orientajn lingvojn. Lerninte Esperanton en 1905, li elektiĝis [[LK]]-ano en 1925. Li estis Honora Prezidanto de la [[Londona Klubo]]. Li diris [[prediko]]n en St. Giles’ Edinburgo, ĉe la soleno de la Esperanta [[traduko]] de la [[Biblio]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 445-446 majo 1942</ref>. ===[[George Bairstow]]=== '''George Bairstow''' (naskiĝis 1890?; mortis la 5-an de novembro 1945) estis brita esperantisto. ===[[George Ballinger]]=== '''George Ballinger''' (naskiĝis 1863?; mortis la 16-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Cheltenham]]. ===[[Charles Barnes]]=== '''Charles Barnes''' (naskiĝis 1869?, mortis la 15-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Colchester]]. ===[[Frances Bartholomew]]=== '''Frances M. Bartholomew''' (mortis la 9-an de marto 1937) estis esperantistino en [[Letchworth]]. ===[[Charles Dawson Baxandall]]=== '''Charles Dawson BAXANDALL''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 16-an de marto 1932) estis esperantisto en [[Wallasey]]<ref> [[La Brita Esperantisto]] - numero 325, majo (1932)</ref>. ===[[Malcolm Beattie]]=== '''Malcolm H. Beattie''' (mortis la 4-an de majo 1941) estis esperantisto de 1911 ĝis sia morto en [[Eastbourne]]. Post vizito al la [[UK 1911|Antverpena Kongreso]] li deĵoris en Hindujo, kaj fondis grupon en Calcutta en 1912<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 437-438</ref>. ===[[Louisa Mary Bedwell]]=== '''Louisa Mary BEDWELL''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 21-an de julio 1930) estis esperantistino en [[North Hill]]. === [[Toby Barbock]] === '''Toby BARBOCK''' estis esperantistino en [[Skotlando]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis belec-konkurson en la [[UK 1929]]. === [[Florence Barker]] === '''Florence BARKER''' estis esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * La lingvo de la bestoj. Heroldo de Esperanto, [[Köln]], 24 paĝoj, 1931. {{Citaĵo|La teksto de ĉi tiu prelego estas verkita en preskaŭ senerara Esperanto. Pli grava malĝustaĵo estas nur la akuzativo ĉe la prepozicio kontraŭ. „Provo al la libereco“ ŝajnas al mi iom nekutima esprimo, „stratoj kun densa irado“ eble ne internacie komprenebla. La tendencon mi tute aprobas, sed volas aldoni, ke en ĉiuj kazoj, kiam temus pri savo de besto per pereo de pli valora homo (krimulojn mi ne konsiderus tiaj) mi ne opinius justa la savon de tiu besto.|[[Wolfgang Biehler|D-ro fil. W. Biehler]]. Aŭstria Esperantisto n.80 (okt 1931)}} {{citaĵo|Prelego farita dum kunsido de “Amikoj al la Bestoj” en Kolegio Christ Church, Oxford, ĉe la [[UK 1930|22-a Universala Kongreso de Esperanto]]. Kun portreto de la hundino Chum. |[[Brazila Esperantisto]] 1932 jarkolekto 23, nnumero 01-03, januaro-marto}} ===[[Henry Bartlett]]=== '''Henry BARTLETT''' (naskiĝis en 1843; mortis la 31-an de aŭgusto 1923) kuracisto estis brita esperantisto el [[Foulsham]], [[Norfolk]]. Li vojaĝis alilanden ĉ. 1910, kaj fine en 1920 ekloĝis en [[Auckland]], [[Novzelando]], kie li mortis. === [[A. Barton]] === '''A. BARTON''' estis socialista esperantisto. En 1906 li faris paroladon pri Esperanto en klubo socialista de [[Sheffield]].<ref>Rusa Esperantisto. ''Esperantista Movado''. Nro 6 p. 525. Jun-Jul, 1906</ref> <!-- Daniela Bauzá-Phillips - iu ajn informo??? --> === [[Cecil Morris Bean]] === '''Cecil Morris BEAN''' estis brita matematikisto kaj esperantisto. En 1937, en lia traduko publikiĝis la romano ''La Naiveco de Pastro Brown'' de [[Gilbert Keith Chesterton]], kaj en 1954 li publikigis [[Matematika terminaro (Bean 1954)|Matematikan terminaron]], kiu aperis kiel aparta libreto, sed ankaŭ dissendiĝis kiel dua parto de la [[Jarlibro 1954 de Universala Esperanto-Asocio]]. ===[[James Beswick]]=== '''James BESWICK''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en januaro 1935) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Joseph James Birkett]]=== '''Joseph James BIRKETT''' (naskiĝis probable en 1875; mortis la 22-an de januaro 1934) estis esperantisto en [[Grange-over-Sands]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert J. Bishop]]=== '''Robert J. BISHOP''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 10-an de februaro 1930) estis esperantisto en [[Enfield]]. ===[[Robert Black]]=== '''Robert BLACK''' (naskiĝis probable en 1862; mortis en aprilo 1930) estis esperantisto en [[Hull]]. === [[James Andrew Blaikie]] === '''James Andrew BLAIKIE''' (blejki) (naskiĝis la {{daton|4|aprilo|1846}}, mortis la {{daton|21|decembro|1929}}) estis angla esperantisto, konata matematikisto, universitata ekzamenisto kaj montogrimpisto. Li esperantistiĝis en 1905. Li kunlabore tradukis [[La malbela anasido]] tiujare kaj [[Bela Joe]] en sia lasta jaro. ===[[Philip D. Blake]]=== '''Philip D. BLAKE''' (naskiĝis la 6-an de septembro 1869. mortis la 17-an de februaro 1929) estis esperantisto en Londono. En 1906 li helpis fondi kurson en [[Kilburn]]. <!-- Edmund R. Blackett - iu ajn informo??? --> ===[[Arthur Blott]]=== '''Arthur Blott''' (1858(?)- 23-a de aŭgusto 1912) estis brita esperantisto en Londono en la komenco de 20-a jarcento. Jam en 1903 li partoprenis la ekskursojn al Boulogne kaj Le Havre, kiuj funkciis kiel alkonduko al la unua [[UK 1907|Universala Kongreso]]. Li estis la prezidanto de la Charing Cross Esperanto Klubo.<ref>Esperanto n132 okt 1912</ref> === [[H. E. Board]] === '''H. E. BOARD''' estis esperantisto en Britio en la unua duono de la 20-a jarcento. Verko: * H. E. Board. '''Esperanto for the Blind'''. Eldonejo Eklezia Esperanto-Ligo, Huddersfield, 1919. {{Citaĵo|Raporto legita antaŭ kunveno okazinta la 20-an de Majo 1919 en la ''«National Library for the Blind»'', Londono. La aŭtoro montras ĉion kion Esperanto jam faris por la blinduloj ĉiulandaj kaj la grandegan utilon atingotan de la ĝenerala uzo de nia lingvo de tiu interesega klaso de homoj en la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===A. W. Boddy=== '''A. W. Boddy''' (mortis julio 1916) estis esperantisto el [[Nelson]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Bolton]]=== '''James Bolton''' (naskiĝis 1929?; mortis la 31-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Hoghton]], apud Preston<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Henry Charles Bond]]=== Pastro '''Henry Charles BOND''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de marto de 1925) estis esperantisto en [[Keymer]], Sussex. Li predikis Esperante en [[Eastbourne]] en 1913<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 241, aprilo 1925</ref>. {{referencoj}} ===[[James B. Bottomley]]=== '''James B. Bottomley''' (mortis la 21-an de septembro 1935) estis esperantisto en [[Keighley]], [[Rutherglen]] kaj [[Utley]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 367, Novembro (1935)</ref>. {{referencoj}} === [[John J. Boutwood]] === '''John J. BOUTWOOD''' (baŭtŭud) (naskiĝis la {{daton|14|novembro|1860}} en [[Luton]]) estis angla komercista sekretario kaj esperantisto, kiu aktivis interalie kiel gvidanto de la ''Societo por Helpo al Patrinoj kaj Infanetoj''. Li esperantistiĝis en [[1912]], estis vicprezidanto de [[Brita Esperanto-Asocio]], prezidanto de la loka Esperanto-grupo en [[Hastings]]. Li verkis plurajn esperantlingvajn teatraĵojn. ===[[Arthur Bowker]]=== '''Arthur BOWKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de julio 1934) estis esperantisto en [[Sheffield]]. ===[[Emily Bowkett]]=== '''Emily Bowkett''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de aprilo 1922) estis esperantistino en [[Southport]]. ===[[Robert C. Bowkett]]=== '''Robert C. BPWKETT''' (naskiĝis 1867; mortis la 3-an de aŭgusto 1932) estis esperantisto en [[Southport]]. === [[Albert Boyce]] === '''Albert E. BOYCE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|31|julio|1965}} en [[Londono]]) estis brita esperantisto kaj multjara [[delegito de UEA]] en [[Bristol]]. ===J. W. Boys=== '''J. W. BOYS''' (naskiĝis la 20-an de nov. 1848; mortis la 17-an de sept. 1924) estis esperantisto en [[Bridgeport]]. ===[[Philip Bracegirdle]]=== '''Philip Bracegirdle''' (mortis 1944) estis brita esperantisto kiu mortis en [[Javo]] kiel militkaptito dum Dua Mondmilito<ref>[[La Brita Esperantisto]] n467-468_mar-apr 1944</ref>. ===[[James F. Brazier]]=== '''James F. BRAZIER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1931) estis brita esperantisto. ===[[Tom Gordon Briggs]]=== '''Tom Gordon Briggs''' (naskiĝis 1892?; mortis la 13-an de junio 1938) estis brita esperantisto ekde 1905 en [[Woodthorpe]]. Li estis edzo de [[Mary Briggs]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 399, Julio (1938)</ref>. ===[[Frank Harwood Briscoe]]=== '''Frank Harwood BRISCOE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1916 en [[Etaples]]) estis brita esperantisto ekde 1911 en Londono. Li militservis ĉe Reĝa Aera Korpuso (antaŭulo de [[Reĝa Aerarmeo]]) dum la [[Unua mondmilito]]. === [[Josiah A. Briscoe]] === '''Josiah A. BRISCOE''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|26|februaro|1993}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Harrogate]], [[Britio]]. ===[[John Brooks]]=== '''John BROOKS''' (naskiĝis probable en 1833; mortis en 1909) estis brita esperantisto, prezidanto de Esperanto-grupo de [[Nottingham]]. ===E. E. Bromilow=== '''E. E. Bromilow''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Liverpool]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[William MacCreight Brown]]=== '''William MacCreight Brown''' (mortis 1919) komercisto, estis esperantisto el [[Newcastle upon Tyne]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. ===[[Robert A. F. Bruce]]=== '''Robert A. F. Bruce''' (mortis 1938) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Stewart Bruce]]=== '''Stewart J. Bruce''' estis esperantisto en [[Sheffield]] en la unua duono de 20-a jarcento. ===[[Hilda Bull]]=== '''Hilda Bull''' (naskiĝis la 22-an de junio 1943) blinda esperantistino, unu el la pionioroj de Esperanto en Britio. ===[[Kate Butcher]]=== '''Kate Butcher''' (mortis la 18-an de oktobro 1939) estis esperantistino en [[Ipswich]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 416, Decembro (1939)</ref>. {{referencoj}} == C == === [[Percy James Cameron]] === '''Percy James CAMERON''' (kameron), kiu uzis la [[pseŭdonimo]]n Norémac) estis brita esperantisto kaj oficisto, kiu naskiĝis la 5-an de septembro 1884 en Londono - la mortodato nekonatas. Liberpensulo, vegetarano, kontraŭmilitulo, li eklernis Esperanton en 1905. Inter 1912 kaj 1916 li funkciis kiel sekretario de la Londona Esperanto-klubo. Li verkis recenzojn por ''[[British Esperantist]]'', Esperanto-kurson por sindikataj gazetoj kaj okazajn artikolojn. {{EdE|C}} ===[[George Carrington]]=== '''George Carrington''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27an de oktobro 1936) estis esperantisto en [[Londono]]. ===[[Henry Cecil Edwards Carter]]=== '''Henry Cecil Edwards CARTER''' (naskiĝis probable en 1879, mortis la 26-an de januaro 1934) tradukisto de la Agrikultura Ministerio, estis brita esperantisto en [[Deptford]] kie li gvidis kursojn. ===[[Richard Carter]]=== '''Richard CARTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de majo 1932) estis esperantisto en [[Liverpool]]. <!-- Antony R. Cartwright - iu ajn informo??? --> ===[[Lewis Caw]]=== '''Lewis J. CAW''' (naskiĝis 1846; mortis la 20-an de januaro 1931) estis esperantisto en [[Edinburgo]] ekde 1907. Li estis ano de estraro de loka Esperanto-grupo. ===[[Jonathan Chadwick]]=== '''Jonathan Chadwick''' (naskiĝis 1852?; mortis la 22-an de oktobro 1946) estis unu el la pioniroj en [[Rochdale]]. === C. Chambers=== Pastro '''C. Chambers''' (mortis 1917) estis esperantisto en Londono en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> ===[[Leslie Chilvers]]=== '''Leslie Chilvers''' (mortis la 22-an de januaro 1944) estis esperantisto en [[Nottingham]]. ===[[Florence Chinery]]=== '''Florence H. Chinery''' (naskiĝis 1866; mortis la 5-an de januaro 1948) estis esperantistino en [[Ipswich]]. ===[[Henry Clark]]=== '''Henry Clark''' (mortis la 20-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Sidcup]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-445</ref>. === [[Horace J. Clayton]] === '''Horace J. CLAYTON''' estis brita esperantisto. Li aparte aktivis en sia hejmurbo [[Sheffield]]. ===[[William Ellis Clayton]]=== '''William Ellis Clayton''' (naskiĝis 1872?; mortis la 15-an de novembro 1942) estis brita esperantisto en Londono. ===[[Robert Ingham Clegg]]=== '''Robert Ingham Clegg''' (naskiĝis en 1866 - mortis la 4-an de decembro 1931) estis esperantisto el [[Lancashire]]. Li mortis en [[Cleveland]]. ===[[Anthony Cocks]]=== '''Anthony Cocks''' (mortis la 11-an de februaro 1948 en Antverpeno) estis brita esperantisto ekde 1905. ===[[Fred. A. Coole]]=== Serĝento '''Fred. A. Coole''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en [[Cheltenham]], kiu mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]] <ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 141, septembro (1916)</ref> === W. R. E. Coles=== '''W. R. E. Coles''' (naskiĝis probable en 1841; mortis la 7-an de marto 1925) estis brita esperantisto. ===A. B. Colville=== '''A. B. Colville''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 9-an de novembro de 1925) estis brita esperantisto, iama Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Portsmouth]]<ref>La Brita Esperantisto - numero 249, decembro (1925)</ref> ===[[Ethel Cook]]=== '''Ethel Cook''' (mortis la 9-an de aprilo 1942) estis esperantistino en [[Ilford]]<ref>[[La britaesperantisto]] n445-446_maj-jun. 1942</ref>. ===[[Arthur H. Constance]]=== '''Arthur H. Constance''' (mortis la 20-an de julio 1937) estis esperantisto en [[Wood Green]], Londono. ===[[Edwin Coram]]=== '''Edwin Coram''' (naskiĝis 1899?; mortis 1918) estis esperantisto el Londono, kiu mortis dum bombado dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref> === [[Alexander Coutts]] === '''Alexander COUTTS''' (kuts) (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1958]]) estas brito kaj skoto. Li estas liberpensulo, dum pluraj jaroj sekretario de Edinburga Esperanto-Societo kaj fervora membro de Frataro de Britaj Kristanaj Esperantistoj. <!-- Douglas F. Coates - iu ajn informo??? --> ===[[Charles Edward Cowper]]=== '''Charles Edward COWPER''' (naskiĝis probable en 1849; mortis la 30-an de januaro 1929) estis unu el la fondintoj de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 287, februaro 1929</ref>. {{referencoj}} == D == === [[Edmund Edward Fournier d'Albe]] === [[Dosiero:Edmund_Edward_Fournier_d'Albe_(1868-1933).png|eta|dekstra|E E Fournier d'Albe]] '''Edmund Edward Fournier D'ALBE''' (n. en 1868 en Irlando, m. la 29-an de junio 1933, [[St Albans]], [[Hertfordshire]], [[Anglio]]) estis irlanda Esperantisto, <ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |titolo=pri li vidu artikolon en la retejo esperanto.ie |alirdato=2020-11-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20201201081737/https://esperanto.ie/en/about/story-in-ireland-2/historyeai_2/ |arkivdato=2020-12-01 }}</ref><ref>[[:en:Edmund Edward Fournier d'Albe|kaj ankaŭ la vikipedian artikolon en la angla]]</ref> kiu interalie estis forta apoganto de [[tutkeltismo]]. {{referencoj}} ===[[William Davies]]=== '''William Davies''' (mortis la 29-an de julio 1938) lernejestro, estis esperantisto en [[Morriston]] apud Swansea<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Dawson]]=== '''Thomas Dawson''' (mortis la 5-an de februaro 1938) estis esperantisto en [[Alva]], Skotlando. En 1909 li fondis la Esperanto-Societon de [[Partick]] ĉe la [[YMCA]]<ref> La Brita Esperantisto - Numero 395, Marto (1938)</ref>. {{referencoj}} ===[[Har Dayal]]=== '''Har Dayal''' (mortis februaro 1940) estis esperantisto en Londono. ===[[Henri Dyer]]=== '''Henri Dyer''' (mortis 1919?) estis esperantisto el Glasgovo en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Arthur Dixon]]=== '''Arthur Dixon''' (mortis la 12-an de majo 1936) estis esperantisto en [[Manchester]] kaj movadis ĉefe ĉe skoltistoj. ===[[Archibald Dodd]]=== '''Archibald Dodd''' (mortis la 23-an de januaro 1947) estis brita esperantisto. ===[[Emily Dovey]]=== '''Emily Dovey''' (mortis la 3-an de septembro 1940) estis esperantisto. ===[[Edward T. Doran]]=== '''Edward T. Doran''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de decembro 1932) estis esperantisto en [[Sale]], [[Cheshire]]. ===L. E. Doran=== S-ino '''L. E. DORAN''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1925) estis sekretario de la Esperantista Societo de [[Manchester]]. === [[Robert Augustus Davis]] === '''Robert Augustus DAVIS''' (dejvis), [[anglo]], romkatolika [[pastro]]. Naskiĝis la [[2-an de decembro]] [[1860]] en [[Bath]]. Prezidanto de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. Artikoloj en [[The Esperantist]], [[1903]]. Li estis aktiva esperantisto. === [[George Dickinson]] === '''George Dickinson''' (dikinsn) (naskiĝis la 10-an de junio 1865; mortis la 24an de decembro 1936<ref> La Brita Esperantisto - Numero 382, Februaro (1937)</ref>) estis skota eksa poŝtoficisto kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[Haddington]], [[East Lothian]], Skotlando, kaj mortis en Edinburgo 71-jaraĝa. Li esperantiĝis en 1910, kaj 14 jarojn estis prezidanto, poste honora prezidanto de la Esperanto-grupo Leith, havenurbo en la teritorio de [[Edinburgo]]. ===[[Henry C. Drummond]]=== Kapitano '''Henry C. Drummond''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de julio 1916) estis skota esperantisto, nevo de Prof. [[Henry Drummond]]. Kapitano en la Argyll kaj Sutherland Highlanders, mortis sur la batalkampo dum la [[Unua mondmilito]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 141, Septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} === [[Fraser S. Dunbar]] === '''Fraser S. DUNBAR''' (1926 - aŭtune 2000) estis iama delegito kaj gvidinto de kursoj en Ipswich (Britio). Aparte lastatempe, li grave kontribuis al la administra laboro de Esperanto-Asocio de Britio. == E == ===[[Alexander Easson]]=== '''Alexander Easson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 1912 en [[Victoria]]) advokato, estis skotlanda esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Osborne Eaves]]=== '''Osborne Eaves''' (naskiĝis 1867?; mortis la 7-an de oktobro 1944) estas esperantisto en [[Harrogate]]. ===[[Edward Ede]]=== '''Edward Ede''' (naskiĝis 1863?; mortis la 14-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Cardiff]]. === [[A. J. Edmonds]] === Pastro '''Arthur J. EDMONDS''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 71-jara la [[19-an de junio]] [[1914]] en [[Great Gransden]]) anglikana pastro, estis angla esperantisto, unu el la pioniroj en la [[Unuiĝinta Reĝlando]]. Li estis paroĥestro de [[Great Gransden]], [[Sandy]], [[Bedfordshire]]. Li partoprenis en la klopodoj por la [[UK 1907|Tria Internacia Kongreso en Cambridge]]. Tradukis [[Hiawatha]] de [[Longfellow]], multon el [[Homero]], k. a., kaj partoprenis la tradukon de la [[Nova testamento]]. Verkoj: * A. J. Edmonds kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. *'''La grava signifo de l’ Nova Testamento en Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925(?) {{EdE|E}} === [[Arthur Edmondson]] === '''Arthur EDMONDSON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|9|novembro|1976}} en [[Jorkŝiro]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]]. Li lernis Esperanton en [[1928]] kaj estinta unu el la plej aktivaj movadanoj en la urboj [[Bingley]], [[Bradford]] kaj [[Keighley]], kie li gvidis multajn Esperanto-kursojn. Kun sia edzino Ethel li membris en [[BEA]] kaj [[UEA]] dum kvardeko da jaroj. === [[Charles Edwards]] === '''Charles EDWARDS''' estis brita esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Gvidlibro de Ĝibraltaro''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1911(?), (18X12), 38 paĝoj. ===[[Jack Edwards]]=== '''Jack Edwards''' (naskiĝis 1853?; mortis la 15-an de junio 1942) estis estis [[pioniro]] de Esperanto en [[Kimrujo]]. Lia lasta raportita parolo estis la jeno (pri Dr. Zamenhof): ''Y dyn bach symlaf a mwyaf diradres a welsech erioed''<ref>[[La brita esperantisto]] n449-450_sep-okt 1942</ref>. ===[[John Elderkin]]=== '''John V. Elderkin''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Nottingham]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> === [[Michael J. Elliott]] === '''Michael J. ELLIOTT''' (eljot) estis angla esperantisto, metodista pastro, doktoro teol. Li naskiĝis 28 okt. 1852 en [[Carlisle (Kumbrio)|Carlisle]]. Ricevis ateston de [[L.L. Zamenhof]] mem en la unuaj tagoj Ĉeestis la UK en [[Boulogne]], 1905. Partoprenis la kontroladon de la tradukon de [[Malnova Testamento]]. ===[[Frederick Budd Elwell]]=== '''Frederick Budd Elwell''' (naskiĝis probable en 1872 en [[Ilford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 348, aprilo (1934)</ref>; mortis la 22-an de februaron 1934) estis esperantisto en Londono. Li estis kunfondinto de „Ĥemia-Farmacia Sekcio“ de [[TEKA]] en 1930. Li kunlaboris en la organizado de [[Biblioteko Butler|biblioteko de BEA]] en 1931 atentante la gazetaran fakon. ===[[Peter Esslemont]]=== '''Peter Esslemont''' estis brita esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: *'''Zamenhof and Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Aberdeen]], 1948(?), 16 pĝ. == F == ===[[Albert G. Farley]]=== Kaporalo '''Albert G. Farley''' (naskiĝis probable en 1898; mortis la 17-an de novembro 1918 en [[Lisbono]]) estis brita esperantisto en [[Tufnell]], Londono. Li soldatiĝis en 1915 dum [[Unua mondmilito]], sed ne batalis, partoprenante brita militista misio en Lisbono, kie li mortis pro [[hispana gripo]].<ref>Esperanto n221 jan 1919</ref> ===[[Noble Farmer]]=== '''G. Noble Farmer''' (naskiĝis en la 1840-aj jaroj; mortis la 5-an de marto 1932) estis esperantisto ekde 1906 en Londono. ===[[Derrick Faux]]=== '''Derrick P. Faux''' estis brita esperantisto dum la 20-a jarcento. Li eldonis la serion por infanoj [[Legu kaj Lernu]]. Verkoj: *'''Kion vi faras. Ekzercaro por junaj lernantoj de Esperanto.''' Eldonita de la aŭtoro, [[Oxon]], 1965(?) === [[David Featherstone]] === '''David FEATHERSTONE''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la {{daton|8|marto|2002}}) estis Esperanto-instruisto kaj reprezentanto de Asocio de Esperanto-instruistoj en Britio, fakdelegito de UEA pri biblioj kaj diservoj kaj estrarano de Kristana Esperantista Ligo Internacia. ===[[Oscar T. Fenner]]=== '''Oscar T. Fenner''' (naskiĝis probable en 1890, mortis la 8-an de marto 1919) muzikisto, estis brita esperantisto en [[Windsor]]. Inter liaj komponaĵoj estas en Esperanto “ La Alvoko.” === [[Harold Fillingham]] === '''Harold FILLINGHAM''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la {{daton|18|aprilo|1996}}) estis [[brita esperantisto]]. Pli ol 20 jarojn delegito en [[Nottingham]] (Britio) kaj longtempa sekretario de la loka klubo, li verkis pri sia juneco aŭtobiografian libron en Esperanto, ''[[Bulwell]]''. ===[[Albert Firth]]=== '''Albert Firth''' (naskiĝis 1885?; mortis la 24-an de novembro 1943) estis brita esperantisto en [[Huddersfield]]. ===[[James H. Fitton]]=== '''James H. Fitton ''' (naskiĝis 1877?; mortis en februaro 1943) estis brita esperantisto. Multajn jarojn li oficis ĉe Yorkshire'a Federacio kaj estis eldonisto de kelkaj esperantaj libroj, kiel ''Joseph Rhodes'' kaj ''[[Kiel atingi Edinburgon]]''. ===[[Mary Flugel]]=== '''Mary Flugel''' (mortis la 24-an de majo 1936) estis esperantistino, patrino de [[John Carl Flugel]]. === [[James Lloyd Ford]] === '''James Lloyd FORD''' (naskiĝis en [[1915]], mortis en septembro [[1979]]) estis ekde [[1957]] fakdelegito pri konstruado kaj SOS-aŭtoservo en [[Walton-on-Thames]], [[Britio]]). ===[[Robert Edmund France Foulger]]=== '''Robert Edmund France Foulger''' (naskiĝis 1873?; mortis la 27-an de januaro 1936) estis esperantisto en [[Epsom]]. === [[Tom C. Fraser]] === '''Tom C. FRASER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en [[1992]] en [[Kirkcaldy]], [[Britio]]) estis dumviva [[UEA]]-membro kaj delegito en Kirkcaldy. ===[[Constance Freeman]]=== '''Constance Freeman''' (mortis la 17-an de junio 1944) estis esperantistino en Londono. === [[Helen Fryer]] === '''Helen Fryer''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Lia lernolibro ''The Esperanto Teacher'' havis multegajn reeldonojn. Verko: * ''The Esperanto Teacher''. {{Citaĵo|Reeldono de la bonega lernolibro por angloj, jam de longe konata de la samideanoj. La aŭtorino konstruis sian libron sur la fundamentaj gramatiko kaj ekzercaro de D-ro Zamenhof. Kolekto da uzataj esprimoj utilaj, angla traduko de la ekzercaro, malgranda aro da simplaj legaĵoj kaj iom ampleksa vortareto angla-esperanta kompletigas la [[libro]]n kaj faras ĝin taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Dorothy Fulford]] === '''Dorothy FULFORD''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|19|julio|1996}} en [[Redland]], [[Britio]]), dum kvarona jarcento delegito en Bristolo, fakdelegito pri SOS-aŭtoservo kaj virinaj aferoj kaj iama sekretariino de Bristola Esperanto-Societo. == G == ===[[Charles Trevor Gauntlett]]=== '''Charles Trevor Gauntlett''' (mortis la 29-an de decembro 1935) muzikisto, estis brita esperantisto. === [[Leonard Ivor Gentle]] === '''Leonard Ivor GENTLE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|20|decembro|1988}} en [[Londono]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li verkis aŭ tradukis pli ol 140 himnojn en Esperanton, kaj ludis orgenon ĉe la monataj Esperanto-diservoj en Londono dum pli ol 26 jaroj. === [[Herbert V. George]] === '''Herbert V. GEORGE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|decembro|1991}} en [[Torpoint]], [[Britio]]) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA]] kaj prezidanto de la grupo en [[Plymouth]]. ===[[Harry Stanley Gibson]]=== '''Harry Stanley Gibson''' (mortis la 16-an de septembro 1936) estis esperantisto en [[Immingham]]. ===[[Alban Giles]]=== '''Alban Giles''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de majo 1933) estis esperantisto en [[Newport]], Shropshire. ===[[Harry Goddard]]=== '''Harry Goddard''' (mortis 1919?) estis esperantisto el [[Horwich]]. <ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> ===[[Frederick Arnold Goodliffe]]=== '''Frederick Arnold Goodliffe''' (mortis la 26-an de januaro 1944) pioniro en [[Letchworth]] de 1911, li eldonis gvidfolion de [[Letchworth]], kaj iniciatis grandskalan vendon de Esperanta Sapo propagande<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 471-472, jul-aŭg 1944</ref>. ===[[Oswald Goodman]]=== '''Oswald Goodman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en marto 1930) estis esperantisto en [[St Albans]], sekretario de loka grupo, en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Thomas Grieve]]=== '''Thomas Grieve''' (mortis la 7-an de januaro 1942) estis brita esperantisto. ===[[Richard Prys Griffiths]]=== '''Richard Prys Griffiths''' estis kimra esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n 147 jun 1913</ref>. Verkoj: *'''La kimra karaktero'''. Eld. British Esperantist, 1913(?) ===[[Vincent Grimmitt]]=== '''Vincent Grimmitt''' (naskiĝis 1868?; mortis la 27-an de junio 1948) estis esperantisto en Londono. Li lernis Esperanton en 1908<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XXIX/Peco_2</ref>. ===[[Amelia Grogan]]=== '''Amelia Grogan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de septembro 1930 en Germanio) estis esperantistino en Londono. ===[[Charles Grugeon]]=== '''Charles Grugeon''' (naskiĝis 1889?; mortis la 28-an de julio 1948) edukisto kaj psikologo, estis esperantisto en [[Henley-on-Thames]], vicprezidanto de [[Reading Esperanto Society]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. == H == ===[[Fred Hadfield]]=== '''Fred Hadfield''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de januaro 1927) estis diversfoje Prezidanto de la Esperantista Societo de [[Huddersfield]]. ===[[Keturab Hawkesworth]]=== '''Keturab Hawkesworth''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de novembro 1932) esperantistino en [[Southport]] ===[[Frank Hall]]=== '''Frank Hall''' (mortis januaron de 1941) estis esperantisto en [[Walthamstow]]. Li mortis pro "malamika agado" dum Dua Mondmilito <ref> La Brita Esperantisto - Numeroj 431-432, Marto - Aprilo (1941)</ref> ===[[George F. Beacham Hall]]=== '''George F. Beacham Hall''' (mortis la 30-an de julio 1946) estis esperantisto en [[South Cave]], Yorks<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[Herschel S. Hall]]=== '''Herschel S. Hall''' estis brita esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento. Verkoj: *'''La Premiito. Novelo originale verkita en Esperanto'''. Eld. [[Librejo Esperanto]], Moskvo, 1913(?); {{citaĵo|Jen verko, kies temo havas specialan intereson por la Esperantistoj. Inteligenta junulo loĝanta kun sia malriĉa patrino, revas plibonigi sian vivstaton kaj tiun de la patrino per studvojaĝo tra la mondo. Lerninte Esperanton li volas verki rakonton por konkurso de la Internacia Kongreso de Esperantistoj, kun la espero utiligi al sia celo la premion gajnotan. Tion, kio okazas ni lasos priskribiĝi de la aŭtoro. La stilo estas tre bona, kelkfoje prezentanta karakteron originalan. |A.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, AÅgusto (1913)}} *'''[[Rakonto kaj aventuro]]'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. (kun Henry H. Barroll); === [[Flora Hardcastle]] === '''Flora Hardcastle''' estis brita esperantistino en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko: * 1923: ''Barbra, unuakta teatraĵo'' de [[Jerome K. Jerome]]. ===[[Leonard Harding]]=== '''Leonard Harding''' (mortis en januaro 1942) blindulo, estis esperantisto en [[Portsmouth]] ekde 1930. Li verkis muzikon por [[La Vojo]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-434</ref>. ===[[Alfred Harris]]=== '''Alfred Harris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de oktobro 1928) lerneja inspektoro, estis brita esperantisto el [[Kew]], Surrey ekde 1907. === [[James Tyler Harrod]] === '''James Tyler HARROD''' (naskiĝis la {{daton|19|januaro|1870}} en [[Hayes]]) estis angla lernejestro kaj esperantisto. Li estis instruisto en [[kvakero|kvakeraj]] lernejoj [[1891]]-[[1930]], kaj en [[1922]] komencis Esperantan instruadon en la lernejo de [[Sibford]]. Ekde [[1931]] li estis sekretario de la [[Kvakera Esperantista Societo]]. === [[Mabel Harrod]] === '''Mabel HARROD''' (naskiĝis la {{daton|20|julio|1871}} en [[Ackworth]], mortis la 2-an de novembro 1942) estis anglino kaj instruistino. Ŝi instruis en liceoj kaj gastlernejoj inter la jaroj 1892 kaj 1930 en [[Sibford]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n453-454_jan-feb 1943</ref>. Ŝi estis lerneja organizisto kaj prelegisto por la [[Ligo de Nacioj]]. Ŝi multe propagandis Esperanton. === [[Peter Harvey]] === '''Peter HARVEY''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la {{daton|5|marto|1997}}) estis skota fervojisto kaj esperantisto 50 jarojn aktiva en la regiono de [[Glasgovo]] (Skotlando) kaj 25 jarojn en [[Internacia Fervojista Esperanto-Federacio]]. En 1985 kaj 1986 li estis la prezidanto de Glasgova Esperanto-Societo. ===[[Edgar Hawkins]]=== '''Edgar A. Hawkins''' (mortis la 16-an de marto 1941) estis brita esperantisto. ===[[Ernest Haworth]]=== '''Ernest Haworth''' (mortis la 2-an de decembro 1939) estis esperantisto en [[Burnley]]. ===[[Alexander Haxton]]=== '''Alexander Haxton''' (mortis la 3-an de decembro 1940) estis esperantisto en [[Perth]], Skotlando. ===[[Mary R. Henningsen]]=== '''Mary R. Henningsen''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de aprilo 1934) estis esperantistino en [[Worthing]]. === [[William Henry Hirst]] === '''William Henry HIRST''' [herst], anglo, komercisto, instruisto de [[stenografio]] kaj [[Esperanto]]. Naskiĝis la [[3-an de julio]] [[1880]] en [[Huddersfield]], m. nekonata. Unua prezidanto de la tiea Esperanto-Grupo, [[1908]], kaj ofte de tiam sekretario aŭ prezidento. {{EdE|H}} ===[[John Hesketh]]=== '''John Hesketh''' (naskiĝis 1863?; mortis la 7-an de julio 1940) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Arnold Higginson]]=== '''Arnold Higginson''' (mortis 1938) estis esperantisto en [[Ashton-on-Ribble]], [[Preston]], ekde 1922<ref>La Brita Esperantisto - Numero 401, Septembro (1938)</ref>. ===[[Clement Hill]]=== '''Clement Hill''' (mortis la 7-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Louise Holden]]=== '''Louise Holden''' (mortis en aprilo 1937) estis esperantistino en [[Bradford]]. Blindulino kaj instruistino de blinduloj dum 45 jaroj. Ŝi instruis [[Esperanto]]n al multaj el siaj lernantoj, kaj kondukadis ilin karavane al la Universalaj Kongresoj<ref>La Brita Esperantisto - Numero 385, Majo (1937)</ref>. ===[[Ernest Holmes]]=== '''Ernest Holmes''' (mortis la 19-an de januaro 1940) estis esperantisto en [[Clowne]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 419, Marto (1940)</ref>. ===[[Henry Horseman]]=== '''Henry J. Horseman''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 26-an de oktobro 1928) estis brita esperantisto el [[West Hartlepool]] ekde 1907. ===[[Percy Horton]]=== '''Percy Horton''' estis esperantisto malaperita la 8-a de septembro 1916 dum la [[Batalo ĉe la Somme]], Unua mondmilito en [[Francio]]. <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Mary Caroline Hezlett]]=== '''Mary Caroline Hezlett''' (naskiĝis 1874?; mortis la 22-an de majo 1935) estis esperantistino ekde 1910 en [[Coleraine]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 363, Julio (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[George Higgie]]=== '''George Higgie''' (naskiĝis probable en 1848; mortis la 6-an de februaro 1935) estis brita esperantisto. Higgie eldonis kelkajn Esperantajn librojn pri [[Skotlando]]. Li estis entuziasma pioniro ankaŭ de [[Pitmana stenografio]] kaj de literada reformo<ref> La Brita Esperantisto - Numero 359, Marto (1935)</ref>. {{referencoj}} ===[[William Higgins]]=== '''William Higgins''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 12-an de februaro 1927) estis esperantisto ekde 1912. Li estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Shiregreen]], [[Sheffield]] kaj prezidinto de loka Esperanto-grupo. ===[[Thomas W. Holmes]]=== '''Thomas W. HOLMES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 8-an de septembro 1929) estis blinda esperantisto en [[Shepperton]], urbeto en la tradicia graflando [[Surrey]] en [[sudokcidenta Anglio]], kaj kunlaboranto de [[Esperanta Ligilo]]. === [[Nora Holmes]] === '''Nora HOLMES''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la {{daton|14|majo|1993}}) estis vidvino de [[Honoraj prezidantoj de UEA|honora prezidanto]] de [[UEA]] [[Harry Holmes]]. Ekde [[1927]] ŝi estis motoro de la [[Londona Esperanto-Klubo|Londona Esperanto-klubo]]. Ŝi estis [[UEA]]-[[fakdelegito]] pri virinaj aferoj, kampo sur kiu ŝi aktivis ankaŭ ekster la Esperanto-movado. === [[Patricia Holt]] === '''Patricia HOLT''' (naskiĝis en [[1925]], mortis la {{daton|21|januaro|1990}} en [[Sandown]], [[Anglio]]) estis [[dumviva membro de UEA]]. === [[John Edward Hookham]] === '''John Edward HOOKHAM''' (hukm), anglo, urboficisto. Naskiĝis la [[15-an de aŭgusto]] [[1880]] en [[Londono]]. Esperantistiĝis [[1911]]. De 1922 vicsekr. de IKUE. De 1926 sekr. de [[Angla Ligo de Katolikaj Esperantistoj]]. ===[[Florence Horncastle]]=== '''Florence Horncastle''' (naskiĝis 1868?; mortis la 25-an de majo de 1942) estis esperantistino en [[Croydon]], kie ŝi estis sekretariino de loka grupo.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero n449-450 sep-okt 1942</ref> ===[[James Barr Horne]]=== '''James Barr Horne''' (mortis la 22-an de novembro 1940) estis esperantisto en Glasgow. === [[Richard Howard]] === '''Richard HOWARD''' estas aktiva brita esperantisto. Li studis lingvojn en Nordirlando, kaj li iam laboris kiel prezentisto en la [[ĉeĥa radio]] en [[Prago]]. Nun li loĝas en [[Northampton]], kie li pasigis la junaĝon. ===[[Thomas Hudson]]=== '''Thomas Hudson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Leeds]]. ===[[Howard Hulme]]=== '''Alfred J. Howard Hulme''' (1870-1951) estis esperantisto el [[Surbiton]], kie li estis delegito de UEA en 1916. Li partoprenis teatraĵojn prezentitaj en [[UK 1907|la tria Universala Kongreso]]. ===[[David Hunter (esperantisto)]]=== '''David Hunter''' (naskiĝis en 1839; mortis la 8-an de junio 1914) estis brita esperantisto en [[Cork]]. == I == ===[[Lillian Ibbetson]]=== '''Lillian Ibbetson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de oktobro 1931) estis esperantistino en [[Sheffield]]. === [[Lizzie Iddon]] === '''Lizzie IDDON''' estis angla esperantistino, kiu naskiĝis la [[12-an de aŭgusto]] [[1867]] en [[Accrington]] kaj mortis la [[19-an de januaro]] [[1960]], 92-jara. Ŝi fondis Esperanto-grupojn en [[Southport]] kaj [[Accrington]], kaj ekde la jaro [[1910]] estis esperanta instruisto. En [[1914]] ŝi kroniĝis "Reĝino" kun ora medalo ĉe [[Literatura Esperanta Konkurso]] por originala versaĵo. === [[Harry Ingham]] === '''Harry INGHAM''', anglo, instruisto en gimnazioj. Li mortis en 1968, 84-jara. Esperantisto 12949. Del. de UEA en Bury. ===[[Thomas Inglis]]=== '''Thomas Inglis''' (mortis 1943) dumviva blindulo, estis brita esperantisto en Edinburgo. ===[[Jennet Mand Inman]]=== '''Jennet Mand Inman''' (naskiĝis 1848?; mortis la 23-an de aprilo 1941) estis esperantistino ekde 1907. Ŝi eldonis mallongigitan tradukon de ''[[La vojaĝoj de Gulivero|Gulliver en Liliputlando]]'' por infanoj<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[Elizabeth B. Ireland]]=== '''Elizabeth B. Ireland''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1930) estis esperantistino en [[Hove]]. Ŝi uzis la pseŭdonimon ''Stella''. Verko: * Esperanto in twelve lessons. A Text-book with the Grammar very simply arranged in twelve lessons, followed by Twelve Reading Lessons (with a Key). Eld. de [[British Esperanto Association]], London, 1922. {{Citaĵo|Tre bona kaj simpla lernolibro, laŭ ni tre taŭga por memlernantoj.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} === [[Aaron Irvine]] === '''Aaron IRVINE'''<!-- naskiĝdato ankoraŭ mankas--> estas brita esperantisto, kiu vivas en la urbo [[Carrickfergus]] de [[norda Irlando]].<!-- fonto: https://www.facebook.com/irvdel/about --> Ekde la 2000-aj jaroj li flegas la ampleksan retejon ''lingvo.org''. * [https://www.lingvo.org la retejo ''lingvo.org''] * [https://www.youtube.com/watch?v=qk__DpngFQk la 15-minuta animacia filmo ''Sintel'', kiun li dublis al Esperanto] == J == ===[[Edward Collins Jack]]=== '''Edward Collins Jack''' (naskiĝis 1879/; mortis la 2-an de majo 1938) estis esperantisto el [[Perth]], Skotlando, loĝanta en [[Wellington]], Nov-Zelando, kies Esperanto-klubon li prezidis. En 1929 li estis unu el la fondantoj de [[NZEA]]. ===H. C. Jack=== '''H. C. Jack''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 11-an de oktobro 1925) estis brita esperantisto en [[Rutherglen]]. ===[[Fergus Fraser Jamieson]]=== '''Fergus Fraser Jamieson''' (naskiĝis 1916?; mortis la 2-an de aprilo 1941) estis esperantisto en Glasgow. === [[Ernest Bertram Johnson]] === '''Ernest Bertram Johnson''' (naskiĝis la 14-a de oktobro 1889 en [[Portsmouth]], mortojaro nekonata, estis angla esperantisto kaj helpadministranto en kuirista fako de brita [[mararmeo]] en [[Portsmouth]]. Esperantistiĝinte en 1909, li dum pluraj jaroj gvidis la grupon en Portsmouth ĉiuflanke. ===[[Rachel Johns]]=== '''Rachel Johns''' (mortis la 28-an de oktobro 1948) estis esperantistino en [[Westcliff]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 515-516 n 515-516 1948 pĝ 148</ref>. ===[[William Jolly]]=== '''William Jolly''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de septembro 1916) lernejestro, estis brita esperantisto en [[Oban]]. ===[[Henry Jones]]=== '''Henry Jones''' (mortis la 24-an de februaro 1937) el [[Swansea]], pioniro de Esperanto en [[Suda Kimrujo]] kaj prezidinto de la tiea Federacio<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===[[Rhys Jones]]=== '''Rhys JONES''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 22-an de decembro 1925) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Cardiff]]. == K == ===[[James Katterns]]=== '''James L. Katterns''' (naskiĝis 1858?; mortis la 16-an de marto 1946) estis esperantisto en [[Dringhouses]]<ref>La Brita Esperantisto. n.493-494 maj-jun 1946</ref>. ===[[Patrick Keily]]=== '''Patrick T. Keily''' (mortis en majo 1949) ĵurnalisto, blindulo, estis esperantisto en [[Alford]]. Li kantis en [[UK 1937|Universala Kongreso de Varsovio en 1937]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)</ref>. {{referencoj}} === A. Barton Kent === '''A. Barton Kent''' estis brita esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj ''*«A COMMON COMMERCIAL LANGUAGE». — An address by Mr. A. Barton Kent, to the members of the London Chamber of Commerce and Others''. Eld. [[Londona Komerca Ĉambro]], London, 1918(?) 16 paĝoj 21,5X 13,5 cm. {{Citaĵo|Angla Parolado pri Esperanto farita la 31-an de Majo 1918 antaŭ la citita komerca ĉambro. Bonega propandilo por varbi inter la komercistaro.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ''*UNE LANGUE COMMERCIALE COMMUNE. — Conference faite par Mr. A . Barton Kent aux membres de la Chambre de Commerce de Londres et autres personnalités le vendredi 31 mars 1918''. Eldonis la Societo de Amikoj de Esperanto, Parizo, 1918(?) 20 paĝoj 23,5 x 10,5 cm. {{Citaĵo|Franca traduko de la ĉi antaŭe citita parolado, aranĝita de S-roj Grosjean-Maupin kaj E. Sayer.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Agnes M. King]]=== '''Agnes M. King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Hartlepool]] ekde 1923. === [[Albert King]] === '''Albert KING''' (naskiĝis en [[1910]], mortis la {{daton|3|junio|1992}}) estis [[UEA]]-fakdelegito pri arto en [[Bristolo]] ([[Britio]]). === [[Geoffrey King]] === '''Geoffrey KING''' (naskiĝis la {{daton|17|julio|1947}}, mortis la {{daton|19|julio|2018}}) estis dum pli ol tri jardekoj la bibliotekisto de la [[Esperanto-Asocio de Britio]]. Nekrologo pri li aperis en numero 985 de [[La Brita Esperantisto]]. ===H. F. Locke King=== '''H. F. Locke King''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de januaro 1926) estis brita esperantisto. === [[Gerald Kyffin-Taylor]] === '''Gerald KYFFIN-TAYLOR''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1863}} en [[Liverpool]]) estis brita parlamentano, solicitoro, notario, brigada generalo kaj esperantisto. Inter 1910 kaj 1915 li estis membro de la brita parlamento ''[[House of Commons]]''. Li estis protektanto de la Esperanto-grupo en [[Londono]]. == L == ===[[Hubert Lane]]=== '''Hubert Lane''', ankaŭ nomita '''Dubert'''<ref>Bitarkivo.org: [[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto 1933, pĝ 55 </ref> (naskiĝis probable en 1897; mortis la 17-an de decembro de 1932) estis brita esperantisto. {{referencoj}} === [[Stanley Lane-Poole]] === [[Dosiero:Jijel, 1664.jpg|eta|[[Jijel]] en 1664 de [[Stanley Lane-Poole]]]] Prof-o [[Stanley Edward Lane Poole]] estis angla esperantisto kiu vivis en [[Dublino]] ([[:en:Stanley Lane-Poole|artikolo en la angla]]) === [[Mary Larrad]] === '''Mary LARRAD''' (naskiĝis en [[1910]], mortis en oktobro [[2000]] en [[Old Colwyn]], Britio) estis dumviva membro, iama delegito pri virinaj aferoj. Ŝi forte interesiĝis pri kantado en Esperantokaj kunlaboris kun John en la pretigado de « BEA Kantokolekto » en [[1971]]. ===[[Agnes Lavender]]=== '''Agnes Lavender''' (mortis la 8-an de januaro 1942) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Coles Law]]=== '''George Coles Law''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 15-an de aprilo 1914) estis brita esperantisto en [[Plymouth]]. Li estis unu el la pioniroj de la Esperantista movado en Anglujo. Li estis la unua membro kaj unua prezidinto de la Battersea'a Esperantista Klubo. Li kunlaboris en la [[Poliglota Vade-mecum de Internacia Farmacio]]. === [[Ken Lawrence]] === '''Ken LAWRENCE''' (naskiĝjaro en 1909 aŭ 1910, mortis 49-jara en [[1958]]) estis [[angla esperantisto]]. Post la [[Dua Mondmilito]] li estis kasisto de la Esperanto-klubo de [[Birmingham]], kaj dum kelkaj jaroj funkciis kiel peranto de la Belarta Konkurso de UEA. ===[[Ernest H. Lawton]]=== '''Ernest H. Lawton''' (naskiĝis 1869?; mortis la 9-an de marto 1947) orgenfabrikisto; estis brita esperantisto. ===[[Lydia M. Layng]]=== '''Lydia M. Layng''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 20-an de novembro 1930) estis esperantistino en [[Abingdon]]. ===[[Ernest Lee]]=== '''Ernest Lee''' (naskiĝis 1868; mortis la 17-an de novembro 1940) estis esperantisto en [[Crewe]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)</ref>. {{referencoj}} ===[[Louis Levier]]=== '''Louis Levier''' estis esperantisto el Londono militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Karlsruhe]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Gabriel Dawson Lewis]]=== '''Gabriel Dawson Lewis''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Liverpool]]. Verkoj *'''Notes on English Grammar and Comparisons with Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, 1938(?) ===[[Henrietta Lewis]]=== '''Henrietta Lewis''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 14-an de januaro 1919) estis brita esperantistino, edzino de [[Joseph Lewis]], unu el la pioniroj en Britio. === [[Richard Lishman]] === '''Richard LISHMAN''' [liŝmn] (naskiĝis la {{daton|25|novembro|1850}} en [[Newcastle-on-Tyne]]) estis [[angla esperantisto]] kaj ekslernejestro. Li estis honora prezidento de [[Nordorienta Esperanto-Federacio]]. Dum kelkaj jaroj li instruis Esperanto-kursojn. === [[Edward G. Lock]] === '''Edward G. LOCK''' estis [[brita esperantisto]]. Kun [[Mason Stuttard]] li verkis la lernolibron ''Nelsons Esperanto Course'' (1946, 1952). ===[[Robert Lusk]]=== '''Robert Lusk''' (mortis en 1917) instruisto, estis brita esperantisto el [[Bolton Haddington]] (Skotlando) en la komenco de la 20-a jarcento en Haddington.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. Li mortis en [[Palestinio]] en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Alfred Wheeler Lyndridge]] === '''Alfred Wheeler LYNDRIDGE''' [lindriĝ] estis [[brita esperantisto]] kaj [[instruisto]] pri [[komerco]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1877]] en [[Brierley Hill]]. Fondinto de komerca lernejo. Alfaranto de Pitmana [[Stenografio]] al Esperanto. === [[George Lyons]] === '''George Lyons''' estis angla esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li militservis kaj partoprenis okupon de [[Aŭstrio]] dum dua mondmilito. Li kontaktigis la esperantistojn de [[Graz]] kaj helpis la rekonstruon de tiea movado<ref>[[Aŭstria Esperanto-Revuo]].''Adiaŭo de s-ano George Lyons.''. N. 4-5, p. 83-84. Nov-dez 1946</ref>. {{referencoj}} == M == === [[Alasdair MacCaluim]] === '''Alasdair MacCaluim''' (naskiĝis en [[Glasgovo]]) estas skota esperantisto [https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211028202211/https://legacy.esperanto.org.uk/eab/eab_news/2012-04-20_brita_kongreso.htm |date=2021-10-28 }}, tradukisto kaj aktivisto de la [[skotgaela lingvo]]. Li verkis ''Reversing Language Shift: The Role and Social Identity of Scottish Gaelic Learners''. Publike, li ne konigis sian naskiĝjaron, nur informas ke li edziĝis en aŭgusto 1996 kaj studis en la [[universitato de Edinburgo]] de 1996 ĝis 2002. Ekde novembro 2002 li deĵoras kiel tradukisto, precipe al la skogaela, kaj lektoro en la [[parlamento de Skotlando]]. El tio eblas dedukti, ke li devus havi naskiĝjaron komende de la [[1970-aj jaroj]], eventuale fine de la [[1960-aj jaroj|1960-aj]]. Eksteraj ligiloj: * [https://treanaichean.wordpress.com/ lia reta taglibro en la] [[skotgaela lingvo]] * [https://www.instagram.com/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[instagram]]'' * [https://www.facebook.com/alasdair.maccaluim en la retejo] ''[[Facebook]]'' kaj * [https://www.linkedin.com/in/alasdairmaccaluim/ en la retejo] ''[[LinkedIn]]'' ===[[David McCracken]]=== '''David M. McCracken''' (mortis la 4-an de julio 1947) estis esperantisto en Glasgow. === [[Agnes Gibson Macfarlane]] === '''Agnes Gibson MACFARLANE''' (mkfarlen) estis skota librotenistino kaj esperantistino. Multajn jarojn ŝi estis la prezidantino de la Esperanto-societo en [[Partick]] kaj funkciis kiel [[delegito de UEA]] en la urbo. ===[[Basil McGrath]]=== '''Basil McGrath''' estis brita esperantisto en [[Manĉestro]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: ''Konsilio por grupestroj'' 1946(?) {{citaĵo|S-ro Basil McGrath, Manchester, skribas : “La ĉefa kondiĉo por sukceso estas, ke ĉiu ano sentu, ke li mem estas parto de la Societo. Ni neniam havas komitatkunvenojn, sed nur kunvenojn, en kiuj partoprenas la tuta societo. Tiamaniere ĉiu ano voĉe esprimas sian vidpunkton. Pri reklamado ni trovis ke malgrandaj anoncoj pli efikas, ol grandaj. La guto malgranda, konstante frapante, estas tiu, kiu traboras la cerbon de la [[leganto]]. La oficistoj neniam trudu privatajn [[opinio]]jn sur la aliajn anojn. Kuraĝigu ĉiun, eĉ nekonsentante kun li. La [[oficisto]]j estu ĉiam pretaj iri ien ajn por propagandi: ĉar entuziasmo naskas [[entuziasmo]]n. Por la kunvenoj aranĝu programon varian. Komencu ĉiun kunvenon per protokolo pri la antaŭa. Kuraĝigu [[ekskurso]]jn kaj muzikajn kunsidojn. [[Bulteno]] estas necesa komunikilo.”|[[La Brita Esperantisto]] n.493-494 maj-jun 1946}} ===[[Charles MacGregor]]=== '''Charles MacGregor''' (mortis la 16-an de novembro 1943) estis esperantisto en Edinburgo. ===[[Edmond MacGregor]]=== '''Edmond MacGregor''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 31-an de oktobro 1923) estis esperantisto en Glasgow. ===[[William McElgunn]]=== '''William McElgunn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de junio 1934) estis esperantisto en [[Belfasto]], kie li gvidis esperanto-kursojn. ===[[Isabella Emily Mcintosh]]=== '''Isabella Emily Mcintosh''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en majo 1926) estis esperantistino en Edinburgo. ===[[William Robert Mackay]]=== '''William Robert Mackay''' (mortis la 16-an de aŭgusto 1941) ankaŭ konata kiel “Uncle Mack” estis esperantisto en [[Ilford]], kies grupo li prezidis<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 439-440</ref>. ===[[James MacKirdy]]=== '''James MacKirdy''' (mortis la 2-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Rochdale]], kies loka grupo li estis sekretario. ===J. H. MacNeil=== '''J. H. MacNeil''' (mortis 1918) J. H. MacNeil estis esperantisto el [[Newcastle]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> ===[[James Macrae]]=== '''James Macrae''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 9-an de Oktobro 1917 en [[St. Leonards]]) majordomo, estis brita esperantisto . Kiel [[majordomo]] de multaj riĉaj familio en Eŭropo, li multe vojaĝis tra tiu kontinento kaj parolis multajn lingvojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 155, Novembro (1917)</ref>. {{referencoj}} === ? MacKenzie (pastro en Japanio) === El la [[Enciklopedio de Esperanto]] de [[1934]]: "En la printempo de 1903 Mac Ken­zie [sic], skota pastro, [[Kanazawa]], venigis Esperanto-lernolibron el Anglujo al Japanio... L. K. Sur provizora listo montrita en la [[1-a UK]] estis Gauntlett, MacKenzie, nejapanoj, sed loĝintaj en Japanio... Fremdaj esperantistoj venintaj al Japanio kaj helpintaj al la movado... Mac Kenzie" {{EdE|N}} ===[[Charles Mackey]]=== '''Charles R. Mackey''' (naskiĝis probable en 1885; mortis la 8-an de decembro 1912 en [[Edinburgo]]) muzikisto, estis skota esperantisto. ===[[Arthur Maling]]=== '''Arthur T. Maling''' (mortis la 28-an de Septembro 1939) estis brita esperantisto. ===[[Frank Mason]]=== '''Frank Mason''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de marto 1927) estis esperantisto el [[Spalding]]. Dum unu jaro kasisto de la grupo en [[Grimsby]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]. ===[[Lewis Mason]]=== '''Lewis Mason''' (naskiĝis 1866?, mortis la 26-an de februaro 1937) estis brita esperantisto. Li komencis lerni [[Esperanto]]n, kiam li havis jam 60 jarojn<ref>La Brita Esperantisto - Numero 384, Aprilo (1937)</ref>. {{referencoj}} ===H. Mare=== '''H. Mare''' (mortis 1913) estis esperantisto en Portsmouth en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref>. === [[Diccon Masterman]] === '''Diccon MASTERMAN''' (naskiĝis la {{daton|1941-07-07}}) estas [[brita esperantisto]]. Esperantistiĝis en [[1959]]. Magistro pri modernaj lingvoj. [[Konstanta Kongresa Sekretario]] de [[UEA]] (1981-1985), estrarano de UEA (1986-1989). Loĝas en [[Italio]]. Estas vikidatuma kodo pri li [[d:Q125414954]], kaj estas [[:n:Kategorio:Diccon Masterman|vikinovaĵa kategorio]]. == Eksteraj ligiloj == * [https://kniivila.net/deponejo/folio/Bdmasterman.html detala intervjuo pri li el ''Libera Folio'' de 2004 kun multaj biografiaj informoj], ankaŭ havebla en [[:n:Diccon Masterman volas reklami nian produkton|vikinovaĵoj]] ({{eo}}) === [[Isabella Mears]] === '''Isabella Mears''' estis skota kuracistino kaj esperantistino. En 1881 ŝi kvalifikiĝis pri medicino ĉe ''Royal College of Physicians of Ireland'' kiel unu el la unuaj virinoj, kiuj tiel kvalifikiĝis. En 1889 ŝi fondis kun sia edzo sanitorion en Edinburgo. Ŝi okupiĝis pri la [[Ruĝa Kruco]] kaj pri [[Misiado|misia laboro]] en Ĉinio kaj verkis pri tio en Esperanto. <ref>https://transnationalhistory.net/doing/2022/02/07/microhistory-doctors-and-diseases</ref> <ref>https://www.bmj.com/content/2/3959/1063.3</ref> <ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2457896/?page=1</ref> {{referencoj}} ===[[Henry Havelock Meek]]=== '''Henry Havelock Meek''' (naskiĝis 1859?; mortis la 2-an de aŭgusto 1939) estis brita esperantisto en [[Hastings]]. ===[[Arthur Mee]]=== '''Arthur Mee''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 22-an de januaro 1926) ĵurnalisto, estis esperantisto en [[Cardiff]]. ===[[Amy Meek]]=== '''Amy Meek''' (naskiĝis 1868?; mortis la 23-an de oktobro 1938) estis esperantistino en [[Hastings]]. ===[[Sarah Marianne Megahy]]=== '''Sarah Marianne Megahy''' (naskiĝis 1855; mortis la 29-an de aprilo 1940) estis esperantistino en [[Fulwood]], [[Preston]]. Ŝi estis edzino de [[Basil P. Megahy]]. Esperantistiĝis en 1908. === [[Bob Mellors]] === '''Bob MELLORS''' (naskiĝis en [[1950]], mortis la {{daton|24|marto|1996}} en [[Varsovio]] (murdo)) estis [[brita esperantisto]] kaj kunfondinto de ''Gay Liberation Front (Gej-Liberiga Fronto)'' en Britio. ===[[Charles Middlemiss]]=== '''Charles Middlemiss''' (mortis la 11-a de junio) geologo, estis esperantisto en [[Tunbridge Wells]]. Li lernis Esperanton en 1904. Li vivis en [[Brita Hindio]] laborante en ''Geological Survey Office'' kaj propagandis Esperanton en [[Kalkuto]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] n489-490 jan-feb 1946 </ref>. ===[[Elizabeth Miller]]=== '''Elizabeth Miller''' (naskiĝis 1857?; mortis la 13-an de julio 1940) estis esperantistino en [[Wisbech]]. Ŝi estis kunulino de [[Priscilla Peckover]] ekde 1910.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 424-425, Aŭgusto - Septembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Peter Miles]] === '''Peter MILES''' (naskiĝis en [[1929]], mortis en januaro [[2005]]) ekestis angla ŝoforo kaj esperantisto, kiu seninterrompe membris en UEA ekde 1953. Per tutpaĝaj anoncoj, kiuj aperis dum jardekoj en la Jarlibro de UEA,<!-- ekzemple en JL 1982, p. 125 --> la Traduk-Servo Esperanto de la klera ŝoforo en [[Watford]] kaj [[Londono]] fariĝis ĉie konata. ===[[Joseph Alexander Milligan]]=== '''Joseph Alexander Milligan''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 25-an de aprilo 1933) estis esperantisto en [[Liverpool]]. ===[[Robert A. Milner]]=== '''Robert A. Milner''' (naskiĝis probable en 1840; mortis la 15-an de marto 1931) estis esperantisto en Bristol. ===[[Alphonse Minten]]=== '''Alphonse Minten''' (mortis la 12-an de decembro 1938) estis esperantisto en [[Wisbech]]. ===[[Margaret Moir]]=== '''Margaret Moir''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en novembro 1931) estis esperantistino en [[Montrose]] ===[[Charles Henry Molley]]=== '''Charles Henry Molley''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1931) estis kasisto de la Esperantista grupo en [[Reading]]. ===[[Harry Mortimer]]=== '''Harry Mortimer''' (mortis la 27-an de majo 1940) estis esperantisto en [[Manchester]]. ===[[George Moult]]=== '''George Moult''' (mortis la 14-an de majo 1943) estis esperantisto en [[Bristol]]. ===[[Alfred Mudie]]=== '''Alfred Mudie''' (naskiĝis probable en 1845; mortis la 9-an de januaro 1933) estis esperantisto en [[Hove]]. Li estis forta subtenanto de la [[Francis Bacon|Bakona]] aŭtoreco de la verkoj atribuitaj al [[William Shakespeare|Shakespeare]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 335, Marto (1933)</ref>. ===[[Adolf Muenz]]=== '''Adolf Muenz''' (mortis la 19-an de marto 1943) estis brita esperantisto. ===[[John Muir]]=== '''John Muir''' (mortis en aŭgusto 1948) estis esperantisto, prezidanto de [[Dundee Esperanto Group]]. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)</ref>. ===[[John Murray (esperantisto)]]=== '''John Murray''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de januaro 1906 en [[Mozambiko]]) estis brita esperantisto. == N == ===[[William Newbold]]=== '''William Newbold''' estis esperantisto malaperinta la 1-an de julio 1916 dum la unua mondmilito. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Stanley D. Nisbet]] === [[Dosiero:1987 Esperanto's Time Has Come.jpeg|eta|''Esperanto's Time Has Come'', 1987.]] '''Stanley D. NISBET''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la {{daton|14|aprilo|2004}}) estis [[brita esperantisto]], [[delegito de UEA|delegito]] kaj fakdelegito pri [[edukado]] en [[Glasgow]] (Britio). ===[[Hugh Noel Nowell]]=== Pastro '''Hugh Noel Nowell''' (naskiĝis 1871?; mortis la 18-an de marto 1940) paroĥestro de la preĝejo St. Peter, [[Sandwich]], kie li estis pioniro de Esperanto.<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 420-421, Aprilo - Majo (1940)</ref> ===[[Eleanor Norman]]=== '''Eleanor Norman''' (mortis la 18-an de majo 1941) estis esperantistino en [[Kings Norton]], Birmingham. === [[H. Nursall]] === '''H. NURSALL''' (naskiĝis en [[1905]], mortis la {{daton|6|februaro|1977}} en [[Bedford]], [[Britio]]), estis brita esperantisto. Kvankam lerninte Esperanton nur post sia pensiiĝo, estis unu el la ĉefaj lokaj aktivuloj dum la lastaj jaroj. == O == === [[Adrian Oates]] === '''Adrian OATES''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|8|marto|2000}} estis [[brita esperantisto]]). Li estis ĉefo de [[Chester]] Esperanto-Asocio, longdaŭra membro de la [[Nordokcidenta Esperanto-Federacio]] kaj de [[EAB]], [[delegito de UEA]] kaj [[radioamatoro]]. ===[[William Officer]]=== '''William Officer''' (naskiĝis 1857; mortis 1936) estis esperantisto en [[Peterhead]]. ===[[Rushton Ogden]]=== '''T. Rushton Ogden''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Blackpool]] ekde 1908. ===[[Ronald Older]]=== '''Ronald Older''' (naskiĝis 1922?, mortis 1942) estis brita esperantisto en [[Petworth]], [[Sussex]], mortigita dum la Dua Mondmilito<ref>[[La brita esperantisto]] n445-446 maj-jun 1942</ref>. ===[[Doris May Over]]=== '''Doris May Over''' (naskiĝis 1916?; mortis la 21-an de marto 1943) estis esperantistino en [[Weston-super-Mare]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 459-460</ref>. == P == ===[[Edward Parker]]=== '''Edward Parker''' (naskiĝis 1883?, mortis la 8-an de marto 1915) estis esperantisto en [[Shipley]]. Li estis vicprezidanto de [[Jorkŝira Esperantista Federacio]] kaj estrarano de [[Brita Esperanto-Asocio]]<ref>Esperanto n177 apr 1915</ref>. ===[[John Parker]]=== '''John E. Parker''' (naskiĝis 1848?; mortis la 21-an de julio 1943) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bradford]]. ===[[Frank Parkin]]=== '''Frank Parkin''' (naskiĝis 1890?; mortis la 24-an de aŭgusto 1946) estis esperantisto en [[Sibford Ferris]], [[Banbury]]. Li instruis Esperanton en Friends’ School, Sibford, kie li estis instruisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 499-500 nov-dec 1946</ref>. ===[[James Parish]]=== '''James Parish''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 4-an de aprilo 1929) muzikisto, estis esperantisto el [[Watford]]. === [[E. Robert Penny]] === '''E. Robert PENNY''' (naskiĝis en [[1909]], mortis [[1993]] en [[Bury St. Edmunds]], [[Britio]]) estis membro de [[UEA]] seninterrompe ekde [[1938]] kaj multajn jardekojn servis en la Delegita Reto kiel delegito kaj fakdelegito pri mana teksado kaj [[SOS-aŭtoservo]]. ===[[John A. Peart]]=== '''John A. Peart''', lernejestro, estis brita esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento en [[Winchester]]. Verko: * ''Towards International Understanding, aŭ, Per Esperanto al la Sesa Celo. (Esperanto por Rotarianoj).'' Eld. Warren & Son Ltd., Winchester, 1931(?), 32 pĝ. ===[[Herman Philp]]=== '''Herman Philp''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 24-an de oktobro 1919) estis brita esperantisto en [[Aberystwyth]]. === [[Walter Glover Phipps]] === '''Walter Glover PHIPPS''' [fips] (naskiĝis la {{daton|24|julio|1885}} en [[Cheltenham]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[komizo]]. Li estis sekretario de la Cheltenhama Esperanto-grupo de 1913 ĝis 1926 kaj [[delegito de UEA]] de 1914 ĝis 1930. === [[John William Pickard]] === '''John William PICKARD''' [pikard] (naskiĝis la {{daton|16|julio|1866}} en [[Leeds]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[kontisto]]. Li estis esperantisto de [[1899]]. Dum 4 jaroj li estis prezidanto de la Esperanto-societo de [[Manchester]]. ===[[Leonard Pickles]]=== '''Leonard Pickles''' (mortis 9-an de marto 1943) estis esperantisto en [[Keighley]]. === [[Harold Pilling]] === '''Harold PILLING''' (naskiĝis en [[1888]], mortis [[1957]] en [[Burnley]], [[Britio]]) estis iama Prezidanto de la grupo en Burnley. Eklernis Esperanton en 1908, kaj en 1956 elektiĝis Fratulo de BEA. ===[[Ernest Pointer]]=== '''Ernest Pointer''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1881; mortis la 6-an de majo 1909 en [[Eppstein]]) estis brita esperantisto el [[Winchester]]. Li diplomiĝis en Universitato de Kembriĝo en 1903 (Pembroke College), kaj li esperantiĝis dum la [[UK 1907|Universala Kongreso de 1907]]. Li komencis movadi en [[Bedford]], sed baldaŭ poste li malsaniĝis de [[ftizo]] kaj mortis. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n56 5 jun.1909 ===[[Mary Pointer]]=== '''Mary Pointer''' (naskiĝis 1852?; mortis la 8-an de februaro de 1943) estis brita esperantistino. ===[[Fred Pratt]]=== Serĝento '''Fred Pratt''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 28-an de aprilo 1917) filo de filo de W. J. Pratt, estis esperantisto en [[Edinburgo]]. Li estis ano de 15th Royal Scots, kaj mortis en batalkampo dum la [[Unua mondmilito]].<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro (1917), pĝ 75</ref> {{referencoj}} === [[Everleigh M. Preston]] === '''Everleigh M. PRESTON''' (naskiĝis en [[1899]], mortis la {{daton|17|januaro|1973}}) estis vicdelegito en [[Bristol]] ([[Britio]]). Krom havi funkcion en [[Brita Esperantista Asocio]], li estis dum pli ol trideko da jaroj membro de [[UEA]] ĝis la morto. ===[[Ernest Edward Pyett]]=== '''Ernest Edward Pyett''' (mortis la 29-an de junio 1936) estis brita esperantisto en [[Blackpool]]. == Q == === [[Dermod Quirke]] === '''Dermod QUIRKE''' ('''D. J. F. Quirke''') kontribuis al [[La Brita Esperantisto]] kaj redaktis unu numeron de ĝi en [[1971]]. Li estis ankaŭ kunlaboranto de [[Sekso kaj Egaleco]]. == R == ===[[William Rae]]=== '''William Rae''' (mortis la 3-an de decembro) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Charlotte Elisabeth Railton]]=== '''Charlotte Elisabeth Railton''' (mortis la 22-an de julio 1937) estis esperantistino en Manchester. ===[[Herbert Reed]]=== '''Herbert Reed''' (naskiĝis 1866?; mortis la 7-an de oktobro 1946) estis esperantisto en [[Letchworth]]. ===[[Miriam Reeve]]=== '''Miriam Reeve''' (naskiĝis probable en 1843; mortis la 5-an de majo 1934) pioniro de Esperanto en [[Brajtono]] kaj [[Hove]]. ===[[Elizabeth Reid]]=== '''Elizabeth Reid''' (mortis la 17-an de majo 1948) estis esperantistino en Skotlando. ===[[Thomas J. Relf]]=== '''Thomas J. Relf''' (naskiĝis la 22-an de januaro 1859, mortis la 22-an de januaro 1929) estis esperantisto en [[Edgware]]. Li fondis Esperantan grupon en [[Finchley]] en 1907. Li partoprenis la Esperantan Diservon en Londono kiel predikanto kaj kiel orgenisto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 289, aprilo 1929</ref>. Verko * ''Life, Grave and Gay''. Eld. [[Mascot Press]], [[Amersham]], 1928(?). === [[Eric Revill]] === '''Eric REVILL''', anglo kiu pasigis jardekojn en gvidado en Esperanto-Societo en Manĉestro kaj en la nord-okcidenta federacio. Post transloĝiĝo al [[Norda Kimrio]], li diligente instruis la lingvon al dekoj da gelerantoj. ===[[Alex McNab Rice]]=== '''Alex McNab Rice''' (mortis la 15-an de februaro 1947) estis esperantisto en Glasgow. ===[[John Riley]]=== '''John Riley''' (naskiĝis la 4-an de novembro 1848; mortis la 12-an de majo 1929), juĝisto, estis esperantisto el [[Gazerdine]] ekde 1907. ===[[Albert Henry Rishworth]]=== Kolonelo '''Albert Henry Rishworth''' (naskiĝis 1859?, mortis la 17-an de aŭgusto 1937) estis esperantisto en [[Hull]]. Li prezidis la Societon en Hull jam de ĝia fondo en [[1906]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 390, oktobro (1937)</ref>. ===[[Annie Robb]]=== '''Annie Robb''' (mortis 1943) estis brita esperantistino en Edinburgo ekde 1908. === [[James Roberts]] === '''James ROBERTS''' (n. la 21-an de aprilo 1839 en [[Constantine]], m. 95-jara la 8-a de februaro 1935) estis angla esperantisto en [[Manningham]], kiu inter 1859 kaj 1882 funkciis kiel lernejestro. Li esperantistiĝis en 1922 kaj tiujare, 88-jara, gajnis ateston de la Londona Ĉambro de Komerco pri Esperanto, kun distingo en la parola parto. Duan ekzamenon li sukcesis en sia 93-a jaro, en 1927.<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 359, marto (1935)</ref>. Kiam aperis la [[Enciklopedio de Esperanto]] en [[1934]], li estis la plej aĝa esperantisto de Britio. {{referencoj}} {{EdE|R}} ===[[Norman Roberts]]=== '''Norman W. Roberts''' estis esperantisto el [[Sheffield]] militkaptita en 1918 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]] <ref>Esperanto n213 majo 1918</ref> ===[[Millie Rhodes]]=== '''Millie Rhodes''' (mortis la 16-an de septembro 1936) edzino de [[Frank Cockshott Rhodes]], estis esperantistino en [[Keighley]]. ===[[Samuel T. Rodger]]=== '''Samuel T. Rodger''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en septembro 1931) estis esperantisto en Londono. === [[George William Roome]] === '''George William ROOME''' (rum) (naskiĝis la {{daton|27|novembro|1864}} en [[Sheffield]], mortis la {{daton|16|septembro|1958}}) estis anglo kaj instruisto pri angla lingvo. Esperantistigita de [[Richard H. Geoghegan]] en [[1888]]. Prezidanto de la Esperanto-Federacio de [[Yorkshire]]. Prezidanto de [[Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj]] (TAGE) de [[1930]]. ===[[Dennison Ross]]=== ''Sir'' '''Dennison Ross''' (mortis septembro 1940) estis fondinto kaj ĝis 1937 estro de la Lernejo de Orientaj Studoj. Komence li iom dubis pri Esperanto, sed ĉeestinte la [[UK 1938|Universalan Kongreson de Esperanto en Londono]], li diris, ke tiu provo pri la vivanteco de la lingvo plene lin konvinkis. <ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro/ Decembro (1940)</ref> {{referencoj}} === [[Olive Rossetti]] === '''Olive ROSSETTI''' (naskiĝis en [[1921]], mortis en [[1993]] en Gosport) estis la dua edzino de [[Reto Rossetti]] kaj ofta kongresano. ===[[Albert Rollo Russel]]=== '''Albert Rollo Russel''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) estis brita esperantisto. Li verkis multajn [[artikolo]]jn pri la [[meteorologio]] kaj estis unu el la komitatanoj de [[Bedales School]], [[Petersfield]]. Tie li renkontiĝis kun [[Edmond Privat]] kiu instruis la lingvojn Francan kaj Esperantan en la lernejo kaj fariĝis fervora partiano de Esperanto. == S == === [[Mike Sadler]] === '''Mike SADLER''', naskiĝis en la 1950-aj jaroj, estas brita esperantisto, kiu inter alie per prelegoj kontribuis al la tema programoj de multaj [[Internacia Seminario|Internaciaj Seminarioj]] de GEJ, kontribuante ankaŭ al la [[21-a IS]] 1977/1978 kaj la [[31-a IS]] 1987/1988. === [[Simon Saft]] === '''Simon SAFT''' (naskiĝis en [[Lankaŝiro]], mortis 66-jara la {{daton|2|septembro|1965}}) estis brita esperantisto el [[Salford]]. Kvankam li lernis Esperanton nur en [[1951]], li de tiam estis tre aktiva precipe en la brita movado. === [[John Reynolds Salter]] === '''John Reynolds SALTER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la {{daton|10|majo|1989}} en [[Exeter]], [[Britio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Charles H. H. Satchell]] === '''Charles H. H. SATCHELL''' (naskiĝis la 1-an de marto 1864 en [[Rugby]], Englando, mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934) estis angla esperantisto kaj ko­merca vojaĝisto, kiu estis tre konata en multaj provincaj grupoj. Konsilanto de BEA por [[Edinburgo]]. {{EdE|S}} ===[[William H. Scott]]=== '''William H. SCOTT''' (naskiĝis probable en 1851; mortis en decembro 1925) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. Subite li mortis dum li sidis en preĝejo, legante la Esperantan Testamenton. ===[[Frederick Maurice Sexton]]=== '''Frederick Maurice Sexton''' (naskiĝis 1860?; mortis la 9-an de februaro 1946) estis esperantisto en [[Surbiton]]. === [[Watson Senior]] === '''Watson SENIOR''' (naskiĝis la 7-an de februaro 1868 en [[Dewsbury]], mortojaro ne konata, sed ĉiukaze post 1934), estis angla esperantisto kaj me­zurila inspektoro en [[Edinburgo]], kiu interalie oficis kiel prezidanto de Unuigita Societo de Inspektistoj de Pes­iloj kaj Mezuriloj. Esperantisto ekde 1910, li estis multjara prezidanto de la Esperantista Societo en Edinburgo. {{EdE|S}} === [[Charles Shanks]] === '''Charles Shanks''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis brita esperantisto, unu el la pioniroj en [[Aldershot]]. Li mortis ĉe la Suvla Baseno dum la [[Batalo de Kalipolis]]. Antaŭ la [[Unua mondmilito]] li estis instruisto ĉe ''West End Boys’ School'' en Aldershot. Li soldatiĝis en 1915. === [[Mabel Victoria Schäper]] === '''Mabel Victoria SCHÄPER''', naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), estis brita esperantistino loĝanta en [[Essen]], Germanio. Ŝi estis dum multaj jaroj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Blackburn]], kaj komitatano de la Federacio de [[Lancashire]] kaj [[Cheshire]]. Poste ŝi [[Geedziĝoj esperantistaj|edziniĝis]] al la germana esperantisto [[Hans Schäper]] kaj translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Francis William Shaw]] === '''Francis William SHAW''' (ŝo) estis angla inĝeniero kaj esperantisto, naskiĝinta la [[19-an de aprilo]] [[1873]] en [[Manchester]]. Li esperantistiĝis en [[1909]] kaj plurajn jarojn estis la [[sekretario]] de la Esperanto-Societo de [[Coventry]]. === [[George Shepherd]] === '''George SHEPHERD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis 76-jara la {{daton|27|februaro|1970}}) estis [[brita esperantisto]] en [[Newcastle-upon-Tyne]]. Li lernis Esperanton en 1910, kunfondis la lokan societon kaj regionan federacion kaj estis tre malnova membro de UEA. ===[[Grace Sherris]]=== '''Grace Sherris''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 27-an de julio 1928) estis esperantistino el [[Clacton-on-Sea]]. ===[[Edna Schofield]]=== '''Edna E. Schofield''' (mortis la 4-an de januaro 1942) estis esperantistino en [[Bury]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 443-444</ref>. ===[[Henry Hutchings Short]]=== '''Henry Hutchings SHORT''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 23-an de aprilo 1932) estis esperantisto en [[Moretonharpstead]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 328, aŭgusto (1932)</ref>, unu el la pioniroj en [[Devon]]. {{referencoj}} ===[[Johanna Shorter-Eyck]]=== ''' Johanna Shorter-Eyck''' estas brita esperantisto. Verkoj * ''Internacia kuirlibro''. Eld. [[Brita Esperantista Asocio]], Londono, 1971. ===[[Lucy May Simpson]]=== '''Lucy May Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 1-an de februaro 1934) estis esperantistino en Edinburgo. Ŝi estis fratino de [[Rosa Simpson]]. ===[[Rosa Simpson]]=== '''Rosa Simpson''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de julio 1934) estis esperantistino en [[Edinburgo]]. Ŝi estis fratino de [[Lucy May Simpson]]. === [[Sybil V. Sly]] === '''Sybil V. SLY''' (naskiĝis en [[1920]], mortis en [[2004]]) estis longtempa delegito de UEA en [[Letchworth]], Britio. Ŝi estis dumviva membro de UEA jam ekde sia infanaĝo kaj fervora kluba aktivulo. Dum multaj jaroj ŝi membris en [[Societo Zamenhof]] kaj subtenis la Novjorkan Oficejon de UEA. ===[[Avis Ellen Smith]]=== '''Avis Ellen Smith''' (mortis la 6-an de novembro 1937) estis esperantistino en [[Kettering]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 392, Decembro (1937)</ref>, edzino de [[Albert Edward Smith]], prezidanto de la Federacio de [[Northamptonshire]]. ===J. S. Smith=== '''J. S. Smith''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Warrington]], kie li estis delegito de UEA, en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===[[Mary Smyth]]=== '''Mary Smyth''' (mortis la 24-an de julio 1937) estis esperantistino en [[Burntisland]]. === [[Gladys Gladstone Solomon]] === '''Gladys Gladstone SOLOMON''', anglino. Aŭtoro de facilaj legolibroj: „E por Infanoj" kaj de alilingvaj lerniloj. ===[[James Speirs]]=== '''James Speirs''' (Paisley 1842- Linz 1912), estis brita esperantisto ekde 1904. Li estis Sekretario dum 40 jaroj de la Svedenborga Societo de Londono. Dank’ al lia iniciativo, la Svvedenborga Societo eldonis Esperantajn tradukojn de la verkoj de [[Emanuel Swedenborg|Svedenborgo]], kaj funkciis kiel eldonisto por multaj verkoj. <ref>Esperanto n 132 okt 1912</ref> ===[[James Somerville-Meikle]]=== '''James W. G. A. Somerville-Meikle''' (naskiĝis probable en 1861; mortis la 22-an de oktobro 1933) estis brita esperantisto. ===[[Herbert Southcombe]]=== '''Herbert W. Southcombe''' (naskiĝis la 21-an de marto 1859; mortis la 21-an de septembro 1944) estis esperantisto en [[Kingston-on-Thames]]<ref>[[La Brita Esperantisto]], n 475-476_nov-dec 1944</ref>, li estis unu el la unuaj dek mil esperantistoj listitaj en [[Adresaro de la Esperantistoj]]. Li ĉeestis la [[UK 1905|Bulonjan Kongreson]]. Verko: [[Tiumondaj Fajrokutimoj]], 1905. ===[[Arthur Southee]]=== Pastro '''Arthur P. Southee''' (naskiĝis en 1840, mortis la 28-an de oktobro 1919) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Britio.Li partoprenis de organizado de [[UK 1905|Kongreso de Bulonjo]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 184, aprilo 1920</ref>. Li movadis en [[Folkestone]], kie li partoprenis ĉe la aranĝo de vizito de Zamenhof. <ref>Esperanto n237 maj 1920</ref>. === [[John Alan Spencer]] === '''John Alan SPENCER''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la {{daton|2|marto|1999}} en [[Londono]]) estis konata aktivulo de [[SAT]] kaj de ties brita branĉo. ===[[Adeleine Elizabeth Stacy]]=== '''Adeleine Elizabeth Stacy''' (naskiĝis ''Good'' 1859?; mortis la 8-an de aŭgusto 1946) estis esperantistino ekde 1907. ===[[William King Stacy]]=== '''William King STACY''' (naskiĝis probable en 1850; mortis la 15-an de marto 1934) estis esperantisto en [[Woodthorpe]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 349, majo 1934</ref> ekde 1906. {{referencoj}} === [[Walter Haydn Staveley]] === '''Walter Haydn STAVELEY''' (stejvli) (naskiĝis la {{daton|1|julio|1876}} en [[Preston]], mortis la 10-an de februaro 1940 ) estis anglo kaj profesia [[pianisto]]. Esperantisto ekde [[1912]], li laŭ informo de la [[Enciklopedio de Esperanto]] en 1934 estis la prezidento de la Esperanto-societo en Preston. {{EdE|S}} ===[[James Strachan]]=== '''James Strachan''', M.A., lerneja inspektoro, estis brita esperantisto. Verko: *'''Esperanto as a School Subject'''. Eld. Board of Education, Londono, 1941. === [[John Steele]] === '''John STEELE''' (naskiĝis en [[1896]], mortis en decembro [[1996]]), estis engaĝita brita esperantisto, ofta instruinto kaj UK-partopreninto. Kiam li forpasis cent-jara fine de 1996, li probable estis la plej aĝa esperantisto en Britio. Li organizis ambaŭ [[Brita Kongreso de Esperanto|britajn Esperanto-kongresojn]] kiujn gastigis lia urbo [[Southport]], en 1911 kaj 1932. ===[[Florence E. Stevens]]=== '''Florence E. Stevens''' (naskiĝis probable en 1857; mortis la 3-an de aprilo 1925) estis brita esperantistino en [[Welwyn Garden City]]. Ŝi estis patrino de E. R. Edmonds kaj K. M. Stevens. ===[[Robert Stewart]]=== '''Robert Stewart''' (mortis la 15-an de oktobro 1936) estis skota esperantisto en [[Glasgow]], estrarano de Skota Federacio de Esperanto. Li estis sekretario de la [[Scottish Socialist Music Festival]]<ref>La Brita Esperantisto - Numero 380, Decembro (1936)</ref>. {{referencoj}} ===[[Charles Patrick Stuart]]=== '''Charles Patrick STUART''' (naskiĝis probable en 1902; mortis la 15-an de novembro 1928) estis brita esperantisto el [[Stewart's Town]], [[Tyrone]]. ===[[Wilson Henry Sturge]]=== '''Wilson Henry STURGE''' (naskiĝis probable en 1865; mortis la 4-an de marto 1935) estis esperantisto en [[Birmingham]]. ===[[Robert Sutcliffe]]=== '''Robert SUTCLIFFE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1914) inĝeniero, estis brita esperantisto en [[Sutton]] ekde 1902. Li verkis kelkajn artikolojn al [[La Brita Esperantisto]]. En 1907 S-ro Sutcliff fondis la Sutton'an Grupon, de kiu li estis prezidanto dum kelkaj jaroj. Li estis kunulo de firmo ''Legrande kaj Sutcliffe'', kies elpenso de la “Magdala” tuba puto, ebligis, per sia ofta eltrovo de akvo en ŝajne sekegaj lokoj, la ekspedicion al [[Abisinio]] en la jaro [[1868]]. == T == === [[Nigel Tart]] === '''Nigel TART''' (naskiĝis en [[1966]]<!-- eventuale fine de 1965, laŭ [http://www.theargus.co.uk/news/9687843.Testing_time_for_teacher_trapped_in_Brighton_gym/?ref=rss] li estis 46-jara en 2012 --> en [[Ashby de la Zouch]]) estas esperantisto kaj matematika instruisto en [[Brajtono]], kaj fine de la 20-a/komence de la 21-a jarcento la plej konata esperantisto en la urbo. {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj:''' * [https://www.facebook.com/people/Nigel-Tart/581580582 persona paĝo en] ''[[facebook]]'' * [https://twitter.com/nigeltart persona paĝo en] ''[[twitter]]'' === [[Frank Taylor]] === '''Frank V. TAYLOR''' (naskiĝis en [[1891]], mortis la {{daton|26|februaro|1976}} en [[Halifax]], [[Britio]]), estis membro de UEA depost 1935 kaj dum pluraj jardekoj delegito en sia urbo. En 1924 li en [[Kurri Kurri]], [[Novsudkimrio]], [[Aŭstralio]] edziĝis al la aŭstralia esperantistino ''Adelaide E. Hughes''. La esperantlingva gazetaro amplekse raportis pri la [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]], kaj la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis ĝin.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> ===[[Eliza Tendall]]=== '''Eliza Tendall''' (naskiĝis 1863?; mortis la 25-an de januaro 1948) estis brita esperantistino en [[St. Leonards-on-Sea]]<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 517-518 maj-jun 1948</ref>. === [[Hilda Tharme]] === '''Hilda THARME''' estis aktiva brita esperantistino. Dum la plejparto de sia vivo ŝi loĝis en Bangor, Kimrio. Tie ŝi foje instruis Esperanton al gelernantoj en [[liceo]]. ===[[Mary Theodore]]=== '''Mary Theodore''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 18-an de marto 1933) estis esperantistino en [[Llanfair Caereinion]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo (1933)</ref>, ŝi movadis en multaj lokoj de [[Kimrio]]. {{referencoj}} ===[[George Thomson]]=== '''George THOMSON''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 5-an de decembro 1929) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. ===[[Blanche Townley]]=== '''Blanche TOWNLEY''', naskita Drinkwater (naskiĝjaro nekonata, mortis la 3-an de januaro 1931) estis esperantistino en [[Clayton-le-Moors]] kaj [[Blackburn]], membro de la grupo en [[Accrington]], kie li gvidis esperanto-kursojn. === [[Robert Ralph Tredgold]] === '''Robert Ralph TREDGOLD''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1878}} en [[Lee]]) estis [[angla esperantisto]] kaj [[solicitoro]]. En 1931 li estis kasisto de [[Brita Esperanto-Asocio]]. Li tradukis [[himno]]jn por la „[[Himnaro Esperanta]]". == V == === [[Simon Varwell]] === '''Simon VARWELL''' (n. en la 1970-aj jaroj) estas skota esperantisto kaj [[aŭtoro]]. Li verkis ''The Next Stop'' kaj ''Up the Creek without a Mullet'' [http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201021141117/http://www.simonvarwell.co.uk/esperanto/ |date=2020-10-21 }} ===[[Ada Kate Vacher]]=== '''Ada Kate Vacher''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 21-an de aŭgusto 1923) estis esperantistino en [[Kensington]] ekde 1909. == W == === [[Lucy E. Waddy]] === '''Lucy E. Waddy''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 29-an de oktobro 1927 en [[Jamaiko]]) estis brita esperantistino dum la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi estis estrino de la Altlernejo por knabinoj en [[Haverfordwest]], [[Kimrio]]. Verko: * '''TRA LA JARO. Esperanta Lernolibro''', 2-a reviziita eldono, 1921. Eldonis J. M. Dent & Sons, Ltd. Londono. {{Citaĵo|Tiu lernolibro estas uzebla en ĉiuj landoj. Ĝi speciale taŭgas por infan­aj kursoj kaj prilaboras la tutan gramatikon en 50 lecionoj kies teksto estas bazita sur la en preskaŭ ĉiuj lernejoj troveblaj kvar bildoj pri la Sezonoj. La libro enhavas multajn kaj metode prezentitajn ekzercojn, kaj ĝi lernigas al la junaj [[lernanto]]j grandan trezoron da vortoj. Ĉar mi mem jam uzis kun bona rezultato tiun gramatikon en porinfana kur­so, mi povas ĝin plenkonscie rekomendi. Estus preferinde, tamen, ke en proksima eldono la lerta verkistino forigu kelkajn nuranglaĵan fraz­konstruojn, kiuj enŝoviĝis en la libron|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} {{citaĵo|Dank' al Profesoro [[Hengwi Hongg]], la [[Esperanto-movado]] revekiĝas en la malfeliĉa [[Koreo]]. Sed por la instruado de la [[internacia lingvo]] oni bezonas lernolibrojn; feliĉe, Valter Kipman-eldonejo konsentis la represon de la recenzata libro. La [[didakta metodo]] estas klara kaj taŭga por, la lernantoj, universitataj geestudentoj ĝiaj rektaj kaj gramatikaj klarigoj, kune, faciligas kaj agrabligas la lernadon. La libron oni povas atingi interŝanĝo kun Esperanto-libroj; ĉar, pro kaŭzo de la [[milito]], la tieaj samideanoj dezilas akiri tuj alilandajn verkojn, por siaj studoj.|[[Boletín]] n048 (dec 1952)}} {{citaĵo|Ĉi tiu libro estas unu el “''Dent's Modern Language Series''”, redaktata de [[Walter Rippmann]], M.A., kaj similas la ĉiekonatan “''First French Book''”. Ĝi estas verkita tute en Esperanto kaj konsistas el 50 lecionoj por komencantoj, en formo ne de sekaj reguloj, aŭ de amaso da frazoj sen ia interrilato, sed de interesa kaj facila legaĵo—priskriboj, rakontoj, poemetoj, kaj literaturaj elĉerpaĵoj. La lecionoj estas zorge gradigitaj, laŭ bonaj pedagogiaj principoj, kaj ĉe la fino de ĉiu troviĝas simplaj notoj pri gramatiko kun klarigaj [[ekzemplo]]j. La libro dividiĝas nature en kvar partojn — [[Printempo]], Somero, Aŭtuno, Vintro— koresponde al kvar koloraj bildoj, kiujn ĝi enhavas, kaj kiujn la instruisto, se li volos, povas aĉeti pligrandigitajn por pendigo sur la muro. Sed la trajto, kiu ŝajnas al mi plej notinda, estas la ekzercoj, kiuj sekvas ĉiun [[leciono]]n. Ili estas vere admirindaj, kaj (neniel ĉiama afero) efektive pensigas la instruaton kaj ekzercigas lin rilate la ĵuslernitaĵon, kaj la uzon de la lingvo ĝenerale. Instruistoj kiuj, kiel la skribanto, devis dum multaj jaroj konstante verki kaj kopii ekzercojn por siaj kursanoj, scios tion ŝati. Oni ja povas demandi: “Ĉu vere nova lernolibro estas bezonata, aŭ eĉ utila, ĉar jam ekzistas preskaŭ embarasa nombro da bonaj?” Sed konsentante tiun [[fakto]]n, oni devas konfesi, ke neniu alia libro ĝis nun tute plenumis la samajn kondiĉojn kiel ĉi tiu; ĉiu estis aŭ tro (aŭ maltro) plena, aŭ neinteresa, aŭ sen [[ekzerco]]j, aŭ sen ekzercoj utilaj, aŭ ne sufiĉe grandigita. Mi do persone opinias, ke Tra la Jaro forigas tre longe sentatan bezonon, kaj ke, dum la jam ekzistantaj libroj kredeble estas pli helpaj al komencanto sen instruisto, kaj havas ĉiu sian apartan bonaĵon, la nuna estas ĝuste tiu bezonata por uzo en lernejoj kaj kursoj, aŭ por privata instruado—eble kun aldono de Ĉefeĉa ŝlosilo. Entute ĝi tre bone povos efektivigi sian idealon. “La progresado de la konitaĵo ĝis la nekonitaĵo; la provado de la progreso malpli per traduko el unu lingvo en alian, ol per originala verkado en la lingvo ellernota, kaj per konstanta interparolado de la lernantoj, aŭ kun la instruisto aŭ reciproke unu kun alia.” Leginte grandan parton de la libro, mi trovis preskaŭ neniun preseraron aŭ kritikindaĵon. ''Li'' (p. 80) devus esti Di'. La frazo “mi ne mankos la okazon” (p. 37) kvankam eble klarigebla ne ŝajnas tre klara. Oni povus aldoni (p. 11) ke ''sia'' estas uzata nur ĉe la tria [[persono]]. Mi hezitus diri, (p. 96) ke ''volonte'' estas adverba participo de ''voli''. La klarigoj pri ''uj'' kaj aliaj [[sufikso]]j ne estas tre plenaj — kredeble intence. Sendube la tuta Esperantistaro ŝuldas varmajn dankojn al la talenta verkintino, kaj al la grava kaj entreprenema firmo Dent (kiu jam aliĝis al UEA kaj reklamas Esperante). Mi esperas, ke la libro trafos la bone meritatan sukceson.|M.C.B. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 114, Junio (1914)}} ===[[Eric Walker]]=== '''Eric Walker''' naskiĝis en februaro 1925 kaj estis direktoro de [[British Esperanto Association]] de 1999 ĝis 2005 (laŭ find-and-update.company-information.service.gov.uk). Li havis ankaŭ aliajn pli gravajn rolojn. ===[[Phipps Walter]]=== '''Phipps Walter''' estis angla esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cheltenham]].<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> ===[[Rhoda Mary Warburton]]=== '''Rhoda Mary Warburton''' (naskiĝis probable en 1899; mortis la 3-an de decembro 1915) estis brita esperantistino en [[Harrow]]. ===[[Elizabeth Warlow]]=== '''Elizabeth Warlow''' (naskiĝis probable en 1825; mortis la 12-an de marto 1920) estis brita esperantistino en Londono. ===[[Albert Wheeler]]=== '''Albert M. Wheeler''' (naskiĝis 1872?; mortis la 12-an de oktobro 1944) unu el la pioniroj en [[Barrow-in-Furness]]<ref>La Brita Esperantisto, n475-476_nov-dec 1944 </ref>. ===[[Oscar Wihl]]=== '''Oscar M. Wihl''' (naskiĝis 1871?; mortis 15-a de aŭgusto 1940) estis brita esperantisto<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 426-427-428, Oktobro ĝis Decembro (1940)</ref>. {{referencoj}} ===[[Thomas Wright]]=== '''Thomas WRIGHT''' (naskiĝis probable en 1847; mortis la 12-an de majo 1933) estis brita esperantisto en [[Turvey]], [[Bedfordshire]]. === [[Phillip C. Willey]] === '''Philip C. WILLEY''' (naskiĝis en [[1922]], mortis [[1989]] en [[Bristolo]] post kelkmonata malsano) estis [[UEA]]-delegito en [[Portishead]], [[Anglio]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[E. T. Whitaker]] === '''E. T. WHITAKER''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en [[1906]]) estis pioniro en [[Shrewsbury]], Anglio. ===[[John Whitaker]]=== '''John WHITAKER''' (naskiĝis probable en 1853; mortis la 16-an de septembro 1929) estis esperantisto en [[Bath]]. ===[[Harry Whitley]]=== '''Harry WHITLEY''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1923) estis brita esperantisto en [[Armley]], [[Leeds]] ekde 1906. Li forlasis la lokan societon en 1907 por starigi grupon ĉe la [[Salem Congregational Church]], de kiu li estis ano<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 224, novembro 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Webster Williams]]=== D-ro '''Webster WILLIAMS''' (naskiĝis en 1868; mortis la 25-an de majo 1923 en [[Rhyl]]) estis brita esperantisto kaj kuracisto. Li movadis ĉefe ĉe blinduloj en [[Manchester]], kie li estis prezidanto de loka Esperanto-grupo<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 220, julio 1923</ref>. {{referencoj}} ===[[Robert Wood]]=== '''Pastro Robert Wood''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Bridlington]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[William Robert Wood]]=== '''William Robert WOOD''', plumnome ''Mr. Wu'' (naskiĝis 1891; mortis la 22-an de marto 1933) estis brita esperantisto en Londono ekde 1921. Li verkis artikolojn por gazetoj. Dum jaroj li estis la Prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Torquay]]. Li estis konsilanto de [[BEA]]<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 337, majo 1933</ref>. {{referencoj}} ===[[Tom Wood]]=== '''Tom WOOD''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 7-an de Junio 1917) estis esperantisto en [[Todmorden]]. Li, kiel soldato, mortis dum la Batalo de [[Messines]] en Belgio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 153, septembro 1917, paĝo 75</ref>. {{referencoj}} ===[[Edward Worthington]]=== '''Edward G. Worthington''' (mortis la 22-an de marto 1940) estis esperantisto en [[Bournemouth]]. ===[[Thompson Whyte]]=== '''Thompson WHYTE''' (naskiĝjaro nekonata, mortis la 30-an de novembro 1924) estis esperantisto en [[Edinburgo]]. == Y == === [[Kenneth John Young]] === '''Kenneth John YOUNG''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la {{daton|22|januaro|1982}} en [[Derby]], [[Britio]]) estis aktiva membro de pluraj lokaj kaj regionaj Esperanto-organizaĵoj. Li okupiĝis i.a. pri elektronika terminaro, kiu restis inter liaj manuskriptoj. ==Z== ===[[Frank Zocher]]=== '''Frank Zocher''' (mortis aŭgusto 1938) estis brita esperantisto en [[Croydon]]. ==Referencoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Britaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Britaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Britaj]] ovgsd4hxylm7wnbf001x85yiy2lzgv7 0 121965 9490398 9484673 2026-10-08T14:00:42Z Roberto 609 /* Josef Pech */ 9490398 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[ĉeĥa esperantisto|ĉeĥaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri ĉeĥaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:ĉeĥaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de ĉeĥaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de ĉeĥaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == B == ===[[Emil Bausenwein]]=== '''Emil Bausenwein''' estis esperantisto en Praho en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Was geht den Deutsche» das Esperanto an ?''' Praho, 1913 (?)<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> ===[[Josef Bělohlav]]=== Ph. Dr. '''Josef Bělohlav ''' estis ĉeĥa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: '''Instrua Kolekto pri la Bohemaj Landoj'''. : Serio 1. Sistemaj [[monografio]]j pri urboj; urbetoj kaj memorinda lokoj en landoj de la bohema krono. Eld. la aŭtoro, Praĥa, ~1910 {{citaĵo|Celo de tiu ĉi rimarkinda publikaĵo estas prezenti la kiel eble la plej- kompleta kaj trafan bildon de ĉio, kion belan la naturo kaj la homa mano estis en [[Bohemujo]] kreintaj. Tial fundamento de ĉiu volumo estas bilda parto, sume po 16 [[bildfolio]]j, kiuj surhavas reproduktejojn vere de artisma talento elektitajn. Luksa, kvarkolora karto de la ĉirkaŭajo de priskribata loko estas tre bona orientiga helpilo. La unua [[kajero]] de tiu ĉi kolekto enhavis tekstojn kvinlingvajn boheman, esperantan, francan, germanan kaj rusan; la pluaj kajeroj estos redaktataj sole [[bohemo]] kaj Esperante. Sincere ni povas rekomendi tiun ĉi novan [[verko]]n. Ĝis nun aperis kajeroj pri urboj [[Turnov]], [[Mnichovo Hradiště]], [[Baška (distrikto Frýdek-Místek)|Baška]], [[Distrikto Jičín|Jičín]], [[Soběslav]].|[[Revuo Esperanto]] _n85 5 sep. 1910}} === [[Miloš Bloudek]] === '''Miloš BLOUDEK''' (naskiĝis en [[1953]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj inĝeniero, aktivulo en [[Karlovy Vary]], kie li aranĝis komunan ĉeĥan-germanan Esperanto-kongreson en 1993. == C == ===[[Ludwig Česzyk]]=== '''Ludwig Česzyk''' (mortis 1915) estis ĉeĥa esperantisto el [[Poznano]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Petr Chaloupka]] === '''Petr CHALOUPKA''' (naskiĝis en la 1950-aj jaroj) estas ĉeĥa esperantisto kaj doktoriĝinta entreprenisto. Lia eldonejo [[KLAVIS]] en [[Prago]] en 1990 eldonis "Slovník hanlivých výrazů v esperantu" ("Vortaron de malestimaj terminoj en Esperanto", ĉeĥan version de la esperantlingva verkaĵo ''Sinjorino, knedu min'') de [[Renato Corsetti]]. == F == === [[Václav Faigl]] === '''Václav FAIGL''' (mortis en [[1983]]) estis ĉeĥa esperantisto, organizanto de internaciaj ŝakturniroj. ===[[Josefo Fridich]]=== '''Josefo Fridich''' estis esperantisto el [[Rožnov]] militkaptito en 1917 dum la Unua mondmilito en Rusio<ref>Esperanto n198 feb 1917</ref>. == H == === [[Włodzimierz Hebda]] === Inĝ. '''Włodzimierz HEBDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis fine de [[1989]]) estis delegito en [[Albrechtice]], [[Ĉeĥoslovakio]]. === [[Miroslav Hlaváč]] === '''Miroslav HLAVÁČ''' <Pampeliška, Pampelda, Leontodo> (naskiĝis en [[1933]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]], arbara inĝeniero, laboris en [[Set Lančov|Somera Esperanto-Tendaro]] en [[Lančov]], grandaj scioj pri botaniko. ===[[Karel Hollegha]]=== Kapitano '''Karel Hollegha''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Ĉeske-Budejovice]], dronis en la rivero Drina (Serbujo) dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == J == === [[Vlasta Janáková]] === '''Vlasta JANÁKOVÁ''' (naskiĝis en [[1942]]) estas ĉeĥa esperantistino, instruistino, laboris kun infanoj, eksa komitatanino de [[ĈEA]]. === [[Antonín Jandík]] === '''Antonín JANDÍK''' (naskiĝis en [[1907]], mortis en februaro [[1992]]) estis pastro, [[UEA]]-fakdelegito en [[Kyjov]] ([[Ĉeĥio]]). ===[[Karel Jaroš]]=== '''Karel Jaroš''' estis esperantisto el Praĥa militkaptito en 1915 dum Unua mondmilito en [[Tobolsk]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Jan Jičínský]] === '''Jan JIČÍNSKÝ''' (naskiĝis en [[1915]], eventuala morto nekonata) estis ĉeĥa esperantisto, prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Třebíč]], laboris kaj instruis en [[Set Lančov]]. == K == ===[[Vladislav Kasal]]=== '''Vladislav Kasal''', teknikisto ĉe Skoda, (naskiĝis 1936) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento en [[Plzen]]. === [[Hilda Kořínková]] === '''Hilda KOŘÍNKOVÁ''' estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj vidvino post la elstara Esperanto-poeto [[Jiří KOŘÍNEK|Jiří Kořínek]] mortis la [[23-an de marto]] [[2002]] en [[Ĉeĥio]]. ===[[Rudolf Koutník]]=== '''Rudolf Koutník''' iĝis esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento en 1908 kaj unu el la fondantoj de la [[Bohema Klubo Esperantista en Wien]] kaj ĝia vicprezidanto. Pri tio li verkis: :''En oktobro [[1908]] aperis en „[[Vídeňský Denník]]“ kelklinia noto, ke Karel Macháček parolados pri la helpa lingvo internacia [[Esperanto]] kaj ke li poste malfermos senpagan kurson. Pro scivolemo mi vizitis lian paroladon per kiu mi estis gajnita por nia afero. Ĉe tiu okazo mi ekkonis la tablan societon de Macháček kaj ĝian helplaboron por la nacio, konsistantan en kolektado de mondonacoj kaj aranĝado de [[biblioteko]]j por la germanige minacataj regionoj de [[Moravio]] kaj [[Silezio]] de kiu laboro Macháček estis animo. Post finiĝo de la kurso kelke da ni fervoruloj kuniĝis kaj efektivigis lian ideon fondinte la „Boheman Klubon Esperantistan“ en Wien, kies unua [[ĝenerala kunveno]] (21.V.[[1909]]) unuanime elektis lin prezidanto, kiun funkcion li okupadis ĝis sia morto. Estis interese aŭskulti lian instruadon, kun kia amo li sciis paroli pri Esperanto, kiel li posedis la tutan lingvan materialon, kiel li estis informita pri la tuta movado. Lia nelacigebla energio estis plene dediĉita al Esperanto; en diversaj [[kvartalo]]j de Wien li aranĝadis senpagajn kursojn, en la lokaj gazetoj bohemaj li publikigadis propagandajn artikolojn, kaj oni ne povas imagi, kia estis lia doloro, se antaŭjuĝema redaktoro ilin aŭ ne presigis aŭ ŝanĝis je domaĝo por Esperanto.''<!--Mankas fonton!--> Li esti militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Zdenek Křimský]]=== '''Zdenek Křimský''', teknikisto, (naskiĝis 1934?) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Alois Kušička]]=== '''Alois Kušička''' estis esperantisto el [[Pilzeno]], malaperinta en la 15 septembro 1914 en Serbujo, dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref><ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == L == ===[[Julius Laufberger]]=== '''Julius Laufberger''' estis esperantisto militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[Stanislav Lesinger]] === '''Stanislav LESINGER''' (naskiĝis en [[1903]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]], gvidanto de skolta komisiono kun [[František Buhr]]. === [[Růžena Lisková-Vyžvaldová]] === '''Růžena LISKOVÁ-VYŽVALDOVÁ''' (naskiĝis en [[1906]], mortodato nekonata) estis ĉeĥa esperantistino el [[Lidice]], vilaĝo ekstermita de germanaj okupaciantaj faŝistoj. == N == === [[Jindřich Novák]] === '''Jindřich NOVÁK''' (naskiĝis en [[1936]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]]. Li verkis librojn pri [[ĵudo]]. Verkoj: Kun [[Ivan Špička]] kaj [[Václav Hník]]: '''[[La Transdorsoĵeto]]'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. ===P. Novohradsky=== '''P. Novohradsky''' (mortis 1918) estis esperantisto el Pilzeno, kies esperanto-klubo li prezidis en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> == M == ===[[Martin Majtan]]=== '''Martin Majtan''' estis esperantisto en [[Žilina]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Josef Mates]]=== '''Josef Mates''' estis esperantisto el Neuhütten, kiu malaperis dum decembro 1914 dum la Unua mondmilito ĉe [[Halič]]<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Hubert Moudry]] === '''Hubert Moudry''' (naskiĝis 1868?; mortis 1922), [[modladisto]], estis moldava esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. En 1903 li malsanigis de la okuloj kaj blindigis. Li do devis eksigi la profesion de imposta oficisto, kaj pensiumiĝi. Li translokiĝis al Praho, kie enigis blindulejon. Moudry lernis esperanton dum la somero de 1919. == O == === [[Arnošt Oulehla]] === '''Arnošt Oulehla''' estas esperantisto el [[Hlučín]]. == P == === [[Josef Pech]] === '''Josef PECH''' [14.3.1882- 16.11.1918] estis socialista esperantisto en [[Pilseno]]. Li mortis kiel ĉefleŭtenanto de telegrafa regimento je [[hispana gripo]] la 16 novembro 1918 en Bruneck, Tirolo<ref>Esperanto n236 apr 1918</ref>. ===[[Jozef Provazeh]]=== '''Jozef PROVAZEH''' (naskiĝis 1933) estis esperantisto en [[Poĉatky]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. == R == ===Ant. Ráž=== '''Ant. Ráž''' estis esperantisto el [[Beroun]], kie li estis delegito de UEA, maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. ===W. Richter=== '''W. Richter''' estis esperantisto el Praho, miltkaptito en Tobolsk dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Vladimír Rotrekl]] === '''Vladimír ROTREKL''' (naskiĝis en [[1923]], mortis en [[1995]]), klubprezidinto kaj delegito en [[Znojmo]] ([[Ĉeĥio]]), delegito pri turismo, Esperanto-instruinto, mortis la 13-an de oktobro 1995. Multajn jarojn li instruis geknabojn. ===[[Josef Routa]]=== '''Josef Routa''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Beroun]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Josef Rudolf]]=== '''Josef Rudolf''' estis esperantisto el [[Žlutice]] militkaptita en [[Rusio]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Jan Rybář]] === '''Jan RYBÁŘ''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1929}}, mortis la {{daton|13|novembro|2005}}) estas ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de "Terminaro de [[Hidraŭla meĥanismo|hidraŭlaj meĥanismoj]]". == Ř == === [[Zdeněk Řezáč]] === '''Zdeněk ŘEZÁČ''' (naskiĝis en [[1920]]) estas ĉeĥa esperantisto, aktivulo en norda [[Bohemio]], plurajn jarojn li prezentis lingvajn taskojn por konkursantojn. == S == === [[Anna Simanková]] === '''Anna Simanková''' (mortis en 1925), ano de [[Bohema Klubo Esperantista]], estis ĉeĥa esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Stanislas Slavik]]=== Kaporalo '''Stanislas Slavik''' estis ĉeĥa esperantisto el [[Kolin]], kiu malaperis dum decembro 1914 apud [[Lodz]] dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Pavel Srb]] === '''Pavel SRB''' (naskiĝis en [[1964]]) estas ĉeĥa esperantisto, kunlaboranto de Esperanta Literatura Fondaĵo, enkomputiligis la verkaĵon "[[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] kaj lia tempo" de [[Jiří František Chaloupecký]]. ===[[Josef Steiger]]=== '''Josef Steiger''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Jaroslav Sucharda]] === '''Jaroslav SUCHARDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis en [[1964]]) estis ĉeĥa esperantisto, en [[Verda Ĉaro]] li prezentis sur scenejo Zamenhofon. == Š == ===[[Josef Sedláček]]=== '''Josef Sedláček''' estis ĉeĥa esperantisto, militkaptito en koncentrejo Ploermol ĉe [[Morbihan]], Francio. === [[Antonín Šilha]] === '''Antonín ŠILHA''' estis ĉeĥa esperantisto, doktoro, gimnazia [[instruisto]], aŭtoro de ''Lernolibro de la internacia helplingvo Esperanto'', Prago 1926. === [[Josef Šilhart]] === '''Josef ŠILHART''' (naskiĝis en [[1876]]-[[1958]]) estis ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de lernolibro ''Esperanto. Lernu fremdajn lingvojn.'', [[Nymburk]] 1936. ===[[Joseph Šupich]]=== '''Joseph Šupich''' estis esperantisto el [[Červený Kostelec]] militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Siberio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> === [[Josef Šusta]] === '''Josef ŠUSTA''' (naskiĝis en [[1874]], mortis en [[1945]]) estis ĉeĥa doktoro, universitata profesoro, lerneja ministro, alparolis [[UK 1921|la Universalan Kongreson de Esperanto]] de [[1921]] en [[Prago]]. ==T== ===R. Tulak=== '''R. Tulak''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == U == === [[Klement Urban]] === '''Klement URBAN''' (naskiĝis en [[1880]], mortis en [[1973]]) estis [[ĉeĥa esperantisto]], mezlerneja prof., prelegis en E-kluboj eksterlande pri [[Ĉeĥoslovakio]], atentigis pri Esperanto en geografia kongreso. == V == === [[Marie Vančurová-Kaufmann]] === '''Marie VANČUROVÁ-KAUFMANN''' (naskiĝis en [[1959]]) estas ĉeĥa esperantistino, d-ino, eksprezidantino de [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]], la junulara sekcio de [[ĈEA]], kaj de 1985 ĝis 1987 [[estraro de TEJO|estraranino de TEJO]]. === Karel Votoček === '''Karel VOTOČEK''' (naskiĝis en [[1949]]) estas [[Ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥa esperantisto]] loĝanta en nordbohemia urbo [[Štětí]]. Profesie li estas [[geodezio|termezuristo]] kaj hobie okupiĝas ankaŭ pri [[geografio]]. Li kontribuas per geografiaj artikoloj al la [[Esperanta Vikipedio]]. Bonvolu rigardi lian retpaĝon:<nowiki>http://www.sweb.cz/Karel.Votocek</nowiki> == Z == === František Zelenka === '''František ZELENKA''' (naskiĝis la {{daton|15|septembro|1890}} en [[Tábor]], mortodato nekonata) estis ĉeĥoslovaka esperantisto kaj poŝta sekretario en [[Prago]]. En la 1930-aj jaroj li estis estrarano de la lando [[Bohemio (lando)|Bohemio]] de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj laboris en la Esperanta katolika movado. === František Zajíček === '''František ZAJÍČEK'''<!-- HASZPRUNÁR ... ĉu plia, dumtempa familia nomo? Pro kio? --> (naskiĝis en [[1914]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]]. Inter 1961 kaj 1966 li kun [[Jana Cíchová-Hrdličková]] estis parolistoj en por-aŭstriaj sesminutaj esperantlingvaj radio-elsendoj. {{Projektoj|s=Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{EdE|Z}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Listoj pri Ĉeĥio|Esperantistoj]] 5f5tc8avpdwssw8vcyg0xv5a5id6qat 9490399 9490398 2026-10-08T14:03:07Z Roberto 609 /* Josef Pech */ 9490399 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Ĉeĥio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[ĉeĥa esperantisto|ĉeĥaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri ĉeĥaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:ĉeĥaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de ĉeĥaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de ĉeĥaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == B == ===[[Emil Bausenwein]]=== '''Emil Bausenwein''' estis esperantisto en Praho en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Was geht den Deutsche» das Esperanto an ?''' Praho, 1913 (?)<ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> ===[[Josef Bělohlav]]=== Ph. Dr. '''Josef Bělohlav ''' estis ĉeĥa esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: '''Instrua Kolekto pri la Bohemaj Landoj'''. : Serio 1. Sistemaj [[monografio]]j pri urboj; urbetoj kaj memorinda lokoj en landoj de la bohema krono. Eld. la aŭtoro, Praĥa, ~1910 {{citaĵo|Celo de tiu ĉi rimarkinda publikaĵo estas prezenti la kiel eble la plej- kompleta kaj trafan bildon de ĉio, kion belan la naturo kaj la homa mano estis en [[Bohemujo]] kreintaj. Tial fundamento de ĉiu volumo estas bilda parto, sume po 16 [[bildfolio]]j, kiuj surhavas reproduktejojn vere de artisma talento elektitajn. Luksa, kvarkolora karto de la ĉirkaŭajo de priskribata loko estas tre bona orientiga helpilo. La unua [[kajero]] de tiu ĉi kolekto enhavis tekstojn kvinlingvajn boheman, esperantan, francan, germanan kaj rusan; la pluaj kajeroj estos redaktataj sole [[bohemo]] kaj Esperante. Sincere ni povas rekomendi tiun ĉi novan [[verko]]n. Ĝis nun aperis kajeroj pri urboj [[Turnov]], [[Mnichovo Hradiště]], [[Baška (distrikto Frýdek-Místek)|Baška]], [[Distrikto Jičín|Jičín]], [[Soběslav]].|[[Revuo Esperanto]] _n85 5 sep. 1910}} === [[Miloš Bloudek]] === '''Miloš BLOUDEK''' (naskiĝis en [[1953]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj inĝeniero, aktivulo en [[Karlovy Vary]], kie li aranĝis komunan ĉeĥan-germanan Esperanto-kongreson en 1993. == C == ===[[Ludwig Česzyk]]=== '''Ludwig Česzyk''' (mortis 1915) estis ĉeĥa esperantisto el [[Poznano]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Petr Chaloupka]] === '''Petr CHALOUPKA''' (naskiĝis en la 1950-aj jaroj) estas ĉeĥa esperantisto kaj doktoriĝinta entreprenisto. Lia eldonejo [[KLAVIS]] en [[Prago]] en 1990 eldonis "Slovník hanlivých výrazů v esperantu" ("Vortaron de malestimaj terminoj en Esperanto", ĉeĥan version de la esperantlingva verkaĵo ''Sinjorino, knedu min'') de [[Renato Corsetti]]. == F == === [[Václav Faigl]] === '''Václav FAIGL''' (mortis en [[1983]]) estis ĉeĥa esperantisto, organizanto de internaciaj ŝakturniroj. ===[[Josefo Fridich]]=== '''Josefo Fridich''' estis esperantisto el [[Rožnov]] militkaptito en 1917 dum la Unua mondmilito en Rusio<ref>Esperanto n198 feb 1917</ref>. == H == === [[Włodzimierz Hebda]] === Inĝ. '''Włodzimierz HEBDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis fine de [[1989]]) estis delegito en [[Albrechtice]], [[Ĉeĥoslovakio]]. === [[Miroslav Hlaváč]] === '''Miroslav HLAVÁČ''' <Pampeliška, Pampelda, Leontodo> (naskiĝis en [[1933]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]], arbara inĝeniero, laboris en [[Set Lančov|Somera Esperanto-Tendaro]] en [[Lančov]], grandaj scioj pri botaniko. ===[[Karel Hollegha]]=== Kapitano '''Karel Hollegha''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Ĉeske-Budejovice]], dronis en la rivero Drina (Serbujo) dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == J == === [[Vlasta Janáková]] === '''Vlasta JANÁKOVÁ''' (naskiĝis en [[1942]]) estas ĉeĥa esperantistino, instruistino, laboris kun infanoj, eksa komitatanino de [[ĈEA]]. === [[Antonín Jandík]] === '''Antonín JANDÍK''' (naskiĝis en [[1907]], mortis en februaro [[1992]]) estis pastro, [[UEA]]-fakdelegito en [[Kyjov]] ([[Ĉeĥio]]). ===[[Karel Jaroš]]=== '''Karel Jaroš''' estis esperantisto el Praĥa militkaptito en 1915 dum Unua mondmilito en [[Tobolsk]].<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Jan Jičínský]] === '''Jan JIČÍNSKÝ''' (naskiĝis en [[1915]], eventuala morto nekonata) estis ĉeĥa esperantisto, prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Třebíč]], laboris kaj instruis en [[Set Lančov]]. == K == ===[[Vladislav Kasal]]=== '''Vladislav Kasal''', teknikisto ĉe Skoda, (naskiĝis 1936) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento en [[Plzen]]. === [[Hilda Kořínková]] === '''Hilda KOŘÍNKOVÁ''' estas [[ĉeĥa esperantisto]] kaj vidvino post la elstara Esperanto-poeto [[Jiří KOŘÍNEK|Jiří Kořínek]] mortis la [[23-an de marto]] [[2002]] en [[Ĉeĥio]]. ===[[Rudolf Koutník]]=== '''Rudolf Koutník''' iĝis esperantisto dum la komenco de 20-a jarcento en 1908 kaj unu el la fondantoj de la [[Bohema Klubo Esperantista en Wien]] kaj ĝia vicprezidanto. Pri tio li verkis: :''En oktobro [[1908]] aperis en „[[Vídeňský Denník]]“ kelklinia noto, ke Karel Macháček parolados pri la helpa lingvo internacia [[Esperanto]] kaj ke li poste malfermos senpagan kurson. Pro scivolemo mi vizitis lian paroladon per kiu mi estis gajnita por nia afero. Ĉe tiu okazo mi ekkonis la tablan societon de Macháček kaj ĝian helplaboron por la nacio, konsistantan en kolektado de mondonacoj kaj aranĝado de [[biblioteko]]j por la germanige minacataj regionoj de [[Moravio]] kaj [[Silezio]] de kiu laboro Macháček estis animo. Post finiĝo de la kurso kelke da ni fervoruloj kuniĝis kaj efektivigis lian ideon fondinte la „Boheman Klubon Esperantistan“ en Wien, kies unua [[ĝenerala kunveno]] (21.V.[[1909]]) unuanime elektis lin prezidanto, kiun funkcion li okupadis ĝis sia morto. Estis interese aŭskulti lian instruadon, kun kia amo li sciis paroli pri Esperanto, kiel li posedis la tutan lingvan materialon, kiel li estis informita pri la tuta movado. Lia nelacigebla energio estis plene dediĉita al Esperanto; en diversaj [[kvartalo]]j de Wien li aranĝadis senpagajn kursojn, en la lokaj gazetoj bohemaj li publikigadis propagandajn artikolojn, kaj oni ne povas imagi, kia estis lia doloro, se antaŭjuĝema redaktoro ilin aŭ ne presigis aŭ ŝanĝis je domaĝo por Esperanto.''<!--Mankas fonton!--> Li esti militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Zdenek Křimský]]=== '''Zdenek Křimský''', teknikisto, (naskiĝis 1934?) estis esperantisto ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Alois Kušička]]=== '''Alois Kušička''' estis esperantisto el [[Pilzeno]], malaperinta en la 15 septembro 1914 en Serbujo, dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref><ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. == L == ===[[Julius Laufberger]]=== '''Julius Laufberger''' estis esperantisto militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[Stanislav Lesinger]] === '''Stanislav LESINGER''' (naskiĝis en [[1903]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]], gvidanto de skolta komisiono kun [[František Buhr]]. === [[Růžena Lisková-Vyžvaldová]] === '''Růžena LISKOVÁ-VYŽVALDOVÁ''' (naskiĝis en [[1906]], mortodato nekonata) estis ĉeĥa esperantistino el [[Lidice]], vilaĝo ekstermita de germanaj okupaciantaj faŝistoj. == N == === [[Jindřich Novák]] === '''Jindřich NOVÁK''' (naskiĝis en [[1936]]) estas [[ĉeĥa esperantisto]]. Li verkis librojn pri [[ĵudo]]. Verkoj: Kun [[Ivan Špička]] kaj [[Václav Hník]]: '''[[La Transdorsoĵeto]]'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. ===P. Novohradsky=== '''P. Novohradsky''' (mortis 1918) estis esperantisto el Pilzeno, kies esperanto-klubo li prezidis en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> == M == ===[[Martin Majtan]]=== '''Martin Majtan''' estis esperantisto en [[Žilina]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. ===[[Josef Mates]]=== '''Josef Mates''' estis esperantisto el Neuhütten, kiu malaperis dum decembro 1914 dum la Unua mondmilito ĉe [[Halič]]<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Hubert Moudry]] === '''Hubert Moudry''' (naskiĝis 1868?; mortis 1922), [[modladisto]], estis moldava esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. En 1903 li malsanigis de la okuloj kaj blindigis. Li do devis eksigi la profesion de imposta oficisto, kaj pensiumiĝi. Li translokiĝis al Praho, kie enigis blindulejon. Moudry lernis esperanton dum la somero de 1919. == O == === [[Arnošt Oulehla]] === '''Arnošt Oulehla''' estas esperantisto el [[Hlučín]]. == P == === [[Josef Pech]] === '''Josef PECH''' [14.3.1882- 16.11.1918] estis esperantisto en [[Lázně Bělohrad]]. Li mortis kiel ĉefleŭtenanto de telegrafa regimento je [[hispana gripo]] la 16 novembro 1918 en Bruneck, Tirolo<ref>Esperanto n236 apr 1918</ref>.<!--Eble ekzistas alia esperantisto samnoma el Pilseno, kiu mortis post la Dua Mondmilito--> ===[[Jozef Provazeh]]=== '''Jozef PROVAZEH''' (naskiĝis 1933) estis esperantisto en [[Poĉatky]] ĉe la mezo de 20-a jarcento. == R == ===Ant. Ráž=== '''Ant. Ráž''' estis esperantisto el [[Beroun]], kie li estis delegito de UEA, maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. ===W. Richter=== '''W. Richter''' estis esperantisto el Praho, miltkaptito en Tobolsk dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> === [[Vladimír Rotrekl]] === '''Vladimír ROTREKL''' (naskiĝis en [[1923]], mortis en [[1995]]), klubprezidinto kaj delegito en [[Znojmo]] ([[Ĉeĥio]]), delegito pri turismo, Esperanto-instruinto, mortis la 13-an de oktobro 1995. Multajn jarojn li instruis geknabojn. ===[[Josef Routa]]=== '''Josef Routa''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Beroun]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Josef Rudolf]]=== '''Josef Rudolf''' estis esperantisto el [[Žlutice]] militkaptita en [[Rusio]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> === [[Jan Rybář]] === '''Jan RYBÁŘ''' (naskiĝis la {{daton|3|decembro|1929}}, mortis la {{daton|13|novembro|2005}}) estas ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de "Terminaro de [[Hidraŭla meĥanismo|hidraŭlaj meĥanismoj]]". == Ř == === [[Zdeněk Řezáč]] === '''Zdeněk ŘEZÁČ''' (naskiĝis en [[1920]]) estas ĉeĥa esperantisto, aktivulo en norda [[Bohemio]], plurajn jarojn li prezentis lingvajn taskojn por konkursantojn. == S == === [[Anna Simanková]] === '''Anna Simanková''' (mortis en 1925), ano de [[Bohema Klubo Esperantista]], estis ĉeĥa esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. ===[[Stanislas Slavik]]=== Kaporalo '''Stanislas Slavik''' estis ĉeĥa esperantisto el [[Kolin]], kiu malaperis dum decembro 1914 apud [[Lodz]] dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Pavel Srb]] === '''Pavel SRB''' (naskiĝis en [[1964]]) estas ĉeĥa esperantisto, kunlaboranto de Esperanta Literatura Fondaĵo, enkomputiligis la verkaĵon "[[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] kaj lia tempo" de [[Jiří František Chaloupecký]]. ===[[Josef Steiger]]=== '''Josef Steiger''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Jaroslav Sucharda]] === '''Jaroslav SUCHARDA''' (naskiĝis en [[1919]], mortis en [[1964]]) estis ĉeĥa esperantisto, en [[Verda Ĉaro]] li prezentis sur scenejo Zamenhofon. == Š == ===[[Josef Sedláček]]=== '''Josef Sedláček''' estis ĉeĥa esperantisto, militkaptito en koncentrejo Ploermol ĉe [[Morbihan]], Francio. === [[Antonín Šilha]] === '''Antonín ŠILHA''' estis ĉeĥa esperantisto, doktoro, gimnazia [[instruisto]], aŭtoro de ''Lernolibro de la internacia helplingvo Esperanto'', Prago 1926. === [[Josef Šilhart]] === '''Josef ŠILHART''' (naskiĝis en [[1876]]-[[1958]]) estis ĉeĥa esperantisto, aŭtoro de lernolibro ''Esperanto. Lernu fremdajn lingvojn.'', [[Nymburk]] 1936. ===[[Joseph Šupich]]=== '''Joseph Šupich''' estis esperantisto el [[Červený Kostelec]] militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Siberio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> === [[Josef Šusta]] === '''Josef ŠUSTA''' (naskiĝis en [[1874]], mortis en [[1945]]) estis ĉeĥa doktoro, universitata profesoro, lerneja ministro, alparolis [[UK 1921|la Universalan Kongreson de Esperanto]] de [[1921]] en [[Prago]]. ==T== ===R. Tulak=== '''R. Tulak''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == U == === [[Klement Urban]] === '''Klement URBAN''' (naskiĝis en [[1880]], mortis en [[1973]]) estis [[ĉeĥa esperantisto]], mezlerneja prof., prelegis en E-kluboj eksterlande pri [[Ĉeĥoslovakio]], atentigis pri Esperanto en geografia kongreso. == V == === [[Marie Vančurová-Kaufmann]] === '''Marie VANČUROVÁ-KAUFMANN''' (naskiĝis en [[1959]]) estas ĉeĥa esperantistino, d-ino, eksprezidantino de [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]], la junulara sekcio de [[ĈEA]], kaj de 1985 ĝis 1987 [[estraro de TEJO|estraranino de TEJO]]. === Karel Votoček === '''Karel VOTOČEK''' (naskiĝis en [[1949]]) estas [[Ĉeĥaj esperantistoj|ĉeĥa esperantisto]] loĝanta en nordbohemia urbo [[Štětí]]. Profesie li estas [[geodezio|termezuristo]] kaj hobie okupiĝas ankaŭ pri [[geografio]]. Li kontribuas per geografiaj artikoloj al la [[Esperanta Vikipedio]]. Bonvolu rigardi lian retpaĝon:<nowiki>http://www.sweb.cz/Karel.Votocek</nowiki> == Z == === František Zelenka === '''František ZELENKA''' (naskiĝis la {{daton|15|septembro|1890}} en [[Tábor]], mortodato nekonata) estis ĉeĥoslovaka esperantisto kaj poŝta sekretario en [[Prago]]. En la 1930-aj jaroj li estis estrarano de la lando [[Bohemio (lando)|Bohemio]] de [[Ĉeĥoslovakio]] kaj laboris en la Esperanta katolika movado. === František Zajíček === '''František ZAJÍČEK'''<!-- HASZPRUNÁR ... ĉu plia, dumtempa familia nomo? Pro kio? --> (naskiĝis en [[1914]], mortodato nekonata) estis [[ĉeĥa esperantisto]]. Inter 1961 kaj 1966 li kun [[Jana Cíchová-Hrdličková]] estis parolistoj en por-aŭstriaj sesminutaj esperantlingvaj radio-elsendoj. {{Projektoj|s=Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj}} == Referencoj == {{Referencoj}} {{EdE|Z}} [[Kategorio:Ĉeĥaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Ĉeĥaj]] [[Kategorio:Listoj pri Ĉeĥio|Esperantistoj]] 9c3fmlphun5lggak1eo10n69njprdym 0 121968 9490409 9490302 2026-10-08T14:33:51Z Roberto 609 /* Stefan Sklepik */ 9490409 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Germanio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Ĉi tiu paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[germana esperantisto|germanaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri germanaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:germanaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de germanaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de germanaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabelo}} ==A== ===[[Robert Alm]]=== '''Robert Alm''' (naskiĝis la 20-an de junio 1897) estis esperantisto en [[Wismar]]. == B == === [[Diana Babec]] === '''Diana BABEC''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1969|09|21}}, do nun {{aĝo|1969|09|21}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri publikaj rilatoj, dum ŝi estis studento en [[Soest]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 11</ref>. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} ===[[Gottlieb Baumann]]=== '''Gottlieb Baumann''' (mortis 1917) estis esperantisto el [[Eger]] dum la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n209 jan 1918</ref> ===[[Andreas Bender]]=== '''Andreas Bender''' estis esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento en [[Neunkirchen]]. ===[[Josef Benning]]=== '''Josef Benning''' (mortis 1919?) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Bochum]]. <ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> === [[Anneliese Elsa Bepperling]] === '''Anneliese (Lisa) Elsa BEPPERLING''' (naskiĝis en [[1919]], mortis la [[11-an de novembro]] [[1990]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]], pro rajd-akcidento) estis dum multaj jaroj fakdelegitino de [[UEA]]. === [[Katja Bertram]] === '''Katja BERTRAM''' (naskiĝis en 1966 aŭ 1967) estas germana esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Bissendorf]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la tiam ankoraŭ nur-knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]] - intertempe la privata katolika mezlernejo akceptas ankaŭ knabajn lernejanojn. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj ŝi estis estraranino kaj komisianino pri internaciaj rilatoj de [[Germana Esperanto-Junularo]], kaj krome plurajn jarojn aktivis kiel esperantlingva aktorino en la teatra grupo ''[[Kia Koincido]]''. === [[Rita Beug]] === '''Rita BEUG''' (naskiĝis en 1916, mortis fine de aŭtuno 1997) estis dumviva membro de [[UEA]], animo de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]] (Germanio) kaj iama vic- kaj turisma fakdelegito de UEA. ===A. Binder=== '''A. Binder''' estis esperantisto el [[Stade]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito arestita ĉe [[Dorset]]<ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[W. D. Ekkehard Bink]] === D-ro '''W. D. Ekkehard BINK''' (naskiĝis en [[1924]], mortis julie [[1992]] en [[Hamburgo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[matematiko]]. === [[Sascha Bittner]] === '''Sascha BITTNER''' en la 2000-aj jaroj estis juna germana esperantistoj kaj aktivulo de [[GEJ]]. Ekzemple li okaze de la 51-a [[Internacia Seminario|IS]] en [[Würzburg]] ([[2007]]/[[2008]]) faris edukan programeron pri [[geokaŝado]]. Pri lia naskiĝjaro aŭ studado resp. profesio ĝis nun estas neniuj informoj, sed konatas ke li en 2007 vivis en [[Hoppstädten]], [[Rejnlando-Palatinato]].<ref>[http://www.u-matthias.de/trilanda.htm anonco pri la 8-a Trilanda Renkontiĝo de la Esperanto-Junularoj en Baden-Virtembergo, Hesio kaj Rejnlando-Palatinato en Idar-Oberstein (Okcidenta Germanio, inter Mainz kaj Saarbrücken) en majo 2007]</ref> '''Referencoj''' {{Referencoj}} ===D. Borchers=== '''D. Borchers''' estis esperantisto el [[Stade]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Nevers]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Bruno Kuberski]]=== '''Bruno Kuberski''' estis esperantisto el [[Bochum]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Cassis]]<ref>Esperanto n186 jan 1916</ref> === [[Hans J. Borgwardt]] === '''Hans Joachim BORGWARDT'''<!-- jes, BORgwardt (laŭ siatempa membrolisto de GEA)! - kaj ne "BROgwardt" kiel malprave asertas ĉiuj kopiitaj interretaj paĝoj!!! --> (naskiĝis la {{daton|2|marto|1924}}, mortis en novembro 2003) estis delegito pri humanismo kaj homaj rajtoj (1991-2003) en [[Stralsund]] (Germanio). Li estis ano de la Centra Estraro de [[GDREA]]. === [[Marta Boxhammer]] === '''Marta BOXHAMMER''' {{prononco|'''boks'''hama}} (naskiĝis la {{daton|14|marto|1882}} en ''Sänitz'' (ekde 1954 pole ''Sanice'' apud [[Rothenburg (Saksio)]] en [[Malsupra Luzacio]], mortis la {{daton|30|novembro|1931}}) estis pioniro de la laborista Esperanto-movado. === [[Rudolf Brand]] === '''Rudolf BRAND''' (naskiĝis en [[1921]], mortis la [[6-an de novembro]] [[1992]] en [[Bamberg]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado kaj [[turismo]]. En [[1966]] li estis la ĉeforganizanto de [[Germana Esperanto-Kongreso]] en Bamberg. === [[Franz Josef Braun]] === '''Franz Josef BRAUN''' (mortis en aĝo de 86 jaroj la 30-an de junio 2023 en [[Bühl (Baden)|Bühl]],<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |titolo=nekrologo de muzika asocio en la urbo Bühl pri li de julio 2023, kun portreta foto identiganta lin |alirdato=2025-09-04 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250926091748/https://www.balzhofen.de/Auftritte/20230712%20Nachruf%20Franz-Josef%20Braun/aktuell01.htm |arkivdato=2025-09-26 }}</ref> do naskiĝis en 1936 aŭ 1937) estis germana esperantisto aktiva en [[Germana Esperanto-Asocio]] GEA kaj en ties suborganizo [[BAVELO]] en la [[germana federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Li en 1984 estis gvida kunfondanto de la Internacia Komerca kaj Ekonomia Fakgrupo (intertempe [[Internacia Komerca kaj Ekonomia Federacio]], IKEF) pri uzado de Esperanto en komerco kaj ekonomio. ==== Referencoj ==== {{referencoj}} === [[Gisela Braun]] === '''Gisela BRAUN''' (mortis 36-jara la [[15-an de novembro]] [[1970]]) estis [[germana esperantisto|germana esperantistino]] kaj fakdelegito en [[Frankfurto ĉe Majno]]. Sub tragika cirkonstanco ŝi perdis la vivon surstrate. ===[[Johanna Brautigam]]=== '''Johanna Brautigam''' (naskiĝis la 4-an de februaro 1898) estis esperantistino en [[Meißen]]. === [[Otto Brandt]] === '''Otto BRANDT''' (naskiĝis en [[1891]], mortis komence de junio en [[1970]]) estis germana esperantisto en [[Krefeld]]. Li lernis Esperanton 50 jarojn antaŭ la morto kaj estis malnova membro kaj fakdelegito por blinduloj. En 1962 al li estis atribuita la [[meritmedalo de GEA|honorbroŝo de GEA]]. [[Dosiero:1923 Historio Brüggemann.jpg|eta|160px|''Historio de Esperanto'', fare de Karl Brüggemann.]] === [[Karl Brüggemann]] === '''Karl Brüggemann''' estis germana esperantisto en la unua duono de la 20-a jarcento. Verkoj * ''Unua legolibreto''. (19 Rakontoj, fabeloj kaj popollegendoj). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 64 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 1, *AB: 97 A 5 dl 6) * ''Dua legolibreto''. (16 prozaĵoj el literaturo , arto kaj scienco). Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922. - 63 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 2, *AB: 96 B 10 dl 10) {{Citaĵo|La enhavo estas senriproĉa, kaj la eldono boneqe prizorgita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} * ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'', Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1922 - 144 paĝoj, 2 Bl., Kl. 8°<ref>https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787 ''Esperanto-Lehrbuch für Schul-, Kursus- und Selbstunterricht'' en antikvaĵejo de Berlino</ref><!-- se iam bezonatos: https://web.archive.org/web/20240221181025/https://www.rotes-antiquariat.de/index.php?action=books_detail&lang=en&proid=220787--> * ''Historio de Esperanto''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - ? paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 3) * [[Wilhelm Hauff]]: La Almozulino de la "Pont des Arts": novelo el la germana lingvo tradukita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden 1923. - 144 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 4, *AB: 96 B 10 dl 14) * Johann Heinrich Daniel Zschokke: Aventuro en la Novjara Nokto: novelo el la germana lingvo esperantigita de Karl Brüggemann. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 72 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 6, *AB: 96 B 10 dl 15) * ''El la mitologio de antikvaj popoloj''. Eld. [[Friedrich Ader]], Dresden, 1923. - 80 paĝoj, 16 cm. - (Universala biblioteko no. 5, *AB: 97 C 7 dl 2) La kodoj estas de la [https://web.archive.org/web/20080611201314/http://repertorium.library.uu.nl/standlijsten/kunsttalen.htm Standlijst collectie "Kunsttalen" (lista kolekto "Artaj lingvoj")] de la universitata biblioteko [[universitato Utrecht|Utrecht]], arkivigita en junio 2008 {{referencoj}} ===[[Arthur Brühe]]=== '''Arthur Brühe''' estis esperantisto, militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito en [[Handforth]]<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> ===[[Harry Brühl]]=== '''Harry Brühl''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Kurzer Lehrgang der Internationalen Hilfssprache Esperanto'''. Eld. Hans Th. Hoffmann, Berlino, 1907(?) ===[[Willi Bruhn]]=== '''Willi Bruhn''' (mortis 1915?) estis esperantisto el Postdam, kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Paul Bühring]]=== '''Paul Bühring''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Oberschüneweid]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n236 apr 1918</ref> ===[[Adolf Bruse]]=== '''Adolf Bruse''' (mortis 1917?) estis elperantisto el Lubeck, kiu mortis dum la Unua mondmilito sekve de malsano kaptita en la servo de Ruga Kruco.<ref>Esperanto n209 jan 1918</ref> ===B. Böning=== '''B. Böning''' estis esperantisto el [[Bremen]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Le Havre]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> === [[Martin Burkert]] === Pri '''Martin BURKERT''' vidu sub [[#Martin Markarian|Martin Markarian]]. ===[[Max Büschel]]=== '''Max Büschel''' estis esperantisto en LEIPZIG, dum la komenco de 20-a jarcento. Li ellernis Esperanton en 1903<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXIV]], n-ro 9210 </ref>. Verkoj: *'''D. Zamenhofs Esperanto-Sprache zum Selbstunterricht'''. Eld. Verlag von Rudolf Uhlig, Leipzig, 1907(?) {{referencoj}} === [[Nicola Buskotte]] === '''Nicola BUSKOTTE''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|7|17}}, do nun {{aĝo|1966|7|17}}-jara) estas germana historiistino kaj esperantistino, kiu kreskis en la komunumo [[Ostercappeln]] en [[Malsupra Saksio]] kaj esperantistiĝis en lerneja aĝo, kiel lernantino en la knabina ''Ursula''-gimnazio de [[Osnabruko]]. Fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj, grandparte dum sia studado en la [[universitato de Monastero]], ŝi estis estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]], interalie pri renkontiĝoj kaj pri financoj. ===[[Walter Busse]]=== '''Walter Busse''' (naskiĝis la 24-an de januaro 1899) estis esperantisto el [[Magdeburg]]. == C == === H. de Chalmot === '''H. de Chalmot''' estis esperantistino en [[Göttingen]] citita en [[Adresaro de la Esperantistoj]], serio XXV/peco 1,<ref>[[:s:Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XXV/Peco 1]], n-ro 9959</ref> kiu signifas ke ŝi ellernis Esperanton en 1904. La adresaro indikas ŝin kiel fraŭlino, kio estas indiko ke probable ŝi estis junulino kiam ŝi lernis la lingvon, eble lernejano aŭ studentino. En 1909 ŝi verkis kun [[Frieda Döninghaus]] kalendaron en kvar lingvoj: Esperanto, la franca, germana kaj angla. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Max Chamrol]]=== '''Max Chamrol''' (mortis la 20an de decembro 1980) estis germana esperantisto. == D == ===G. Daub=== '''G. Daub''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto ekde la 19-a jarcento (n-ro 7964), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto, n173 jan 1915</ref> ===[[Ferdinand Delkliseur]]=== Pastro '''Ferdinand Delkliseur''' (mortis 1910) estis Esperantisto el Hamburgo. Li estis "konsulo" (t.e. [[delegito de UEA]]), en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la komenco de la 20-a jarcento <ref>Esperanto n80 20 jun. 1910</ref>. === [[Carl Denker]] === '''Carl Denker''' (mortis la 30-an de aprilo 1933), vegetarano kaj konfidata supera registara konsilisto de titolo ''Geheimrat'', estis germana esperantisto. ===[[Florentin Dentler]]=== '''Florentin Dentler''' (mortis 1915?) el Grimma, estis unu el pioniroj de esperanto en Germanio ekde la 19-a jarcento (n-ro 6614), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Ernst Diedrich]]=== '''Ernst Diedrich''' (naskiĝis la 30-an de marto 1909) estis esperantisto en [[Warin]]. === [[Alfred Dietrich]] === '''Alfred DIETRICH''' (naskiĝis en 1926, mortis la 2-an de aprilo 1995 en [[Elsfleth]]), estis germana fervojisto kaj esperantisto. Li fondis la Esperanto-grupon en [[Elsfleth]]. ===[[Walter Dietze]]=== '''Walter Dietze''' (mortis la 10-an de novembro 1978) estis esperantisto el [[Großpösna]]. === [[Frieda Döninghaus]] === '''Frieda Döninghaus''' estis germana esperantistino en [[Kolonjo]] en la komenco de 20-a jarcento. En 1909, ŝi verkis kun H. de Chalmot la kalendaron ''Kalendaro por lingva ripetado en kvar lingvoj : Esperanto-Franco-Germana kaj Angla''. Ŝi pagis la eldonon sur 53 folioj (25X15). {{Citaĵo|Jen ŝir[[kalendaro]], enhavanta por ĉiu tago de la jaro kvarlingvan tekston pri la ĉiutago (''sic'') vivo, proverboj, kc. La aŭtorinoj elektis kiel devizo de sia publikaĵo : Ripetado estas la fonto de scipovo. Estas ankaŭ mia opinio, kaj traleginte la tre laŭdindan verkon de la estimataj aŭtorinoj, mi plezure esprimas al ili mian sinceran gratulon kaj mian tutkoran bondeziron pri sukceso.|[[Amatus Van der Biest-Andelhof| Amatus]]. [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ===[[Felix Dyba]]=== '''Felix Dyba''', gimnazia instruisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li instruis [[stenografio]] kaj aperigis original-sistemon „Ĉies“. Verko *ESPERANTA STENOGRAFIO INTERNACIA. Unua Parto. Korespondada Skribo. 14 paĝa (10.5 X 16.5 cm.) broŝuro hektografiita. Eld. la aŭtoro: Berlino, 1926? == E == === [[Otto Eberler]] === '''Otto EBERLER''' (naskiĝis la {{daton|9|marto|1891}} en [[Altusried]]) estis germana esperantisto kaj advokato. Li estis komponisto de moderna dancmuziko kaj propagandisto de Esperanto en Germanio kaj eksterlando. === [[Alois Eder]] === '''Alois EDER''' (naskiĝis en la {{daton|26|11|1940}} en [[Bruck an der Großglocknerstraße]], mortis la {{daton|21|8|2026}}<ref>[https://ikue.org/in-memoriam/ rubriko "In memoriam"] - ĉe: ''ikue.org''</ref><ref>[https://esperanto-bw.de/pages/posts/forpasis-nia-prezidanto-318.php "Forpasis nia prezidanto"] - ĉe: ''esperanto-bw.de''</ref>) estis aŭstra-germana esperantisto kaj pensiiĝinta religia pedagogo. Li esperantiĝis 14-jara en la [[internulejo]] de [[Kollegium Borromaeum Salzburg]], ekde ties fondojaro en [[1982]] estis li estrarano de [[BAVELO]], poste inter la jaroj 2001 kaj 2005 estis li estrarano de GEA kaj almenaŭ de 2012 prezidanto de BAVELO. Li loĝis en [[Gärtringen]]. ===[[Erich Ehmig]]=== '''Erich Ehmig''' (naskiĝis la 13-an de aŭgusto 1898) estis esperantisto en [[Hildburghausen]]. === [[Ulrich Ender]] === D-ro '''Ulrich ENDER''' (naskiĝis la {{daton|1955-04-30}}, kutime nomata ''Uli Ender'') - estas germana esperantisto vivanta en Munkeno. De jardekoj aktiva en la loka Esperanto-movado, li interalie estis inter la organizantoj de la [[69-a Germana Esperanto-Kongreso]] de pentekosto 1991 en sia hejmurbo, kadre de kiu reunuiĝis la du landaj asocioj de UEA el okcidenta kaj orienta Germanio al unu asocio. ===[[Otto Erbs]]=== '''Otto Erbs''' (mortis la 24-an de decembro 1981) estis kunfondinto de la Esperanto-grupo [[Waltershausen]], [[Turingio]]. == F == === [[Paul Fast]] === '''Paul FAST''' estis germana esperantisto kaj instruisto en komerca lernejo. Li naskiĝis la [[21-an de septembro]] [[1853]] kaj mortis la [[28-an de oktobro]] [[1928]]. En [[1907]] li estis kunfondinto de Esperanto-grupo de [[Kenigsbergo]] en [[Orienta Prusio]] (Königsberg i.Pr.). Fast verkis Esperantan gramatikon kun W.B. Mielck, "Die Weltsprache, ein Hilfsmittel für jedermann", Leipzig ([[Lepsiko]]) 1912, 181&nbsp;p. === [[Bernd Finger]] === '''Bernd FINGER''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|30}}, do nun {{aĝo|1972|08|30}}-jara) estas germana esperantisto kaj filologo pri romanidaj lingvoj. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Karl Foehr]] === '''Karl FOEHR''' estis germana esperantisto kaj direktoro de komerca kaj industria altlernejo en [[Köthen (Anhalt)]]. Li naskiĝis la [[25-an de marto]] [[1860]] en [[Stuttgart]] (Stutgarto) kaj mortis la [[21-an de aprilo]] [[1930]] en [[Freiberg]]. Esperanto estis lernofako en lia altlernejo. Paroladoj, vizito de [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. === [[Clemens Fries]] === '''Clemens FRIES''' {{prononco|klemens fris}} (naskita en [[1984]]) estas germana esperantisto. Li komence de la [[2010-aj jaroj]] estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj respondeca pri ties Interreta Komisiono. (''[[Esperanto aktuell]] 2012/1, paĝo 25.) [[dosiero:1922 Universala Legolibro.jpg|eta|150ra|{{centre|la kovrilo de ''Universala Legolibro'' (1922)}}]] === [[Wilhelm Fricke]] === '''Wilhelm Fricke''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Universala Legolibro''. Modelaj tradu­kaĵoj el la tutmonda literaturo kaj originaloj Esperantaj. Eldonejo Ellersiek & Borel, Berlin-Dresden, 1922, 176 paĝoj, 18,5 x 13 cm. {{Citaĵo|Enhavas 90 bone elektitaj versaĵoj kaj prozaĵoj de niaj plej bonaj Esperantistaj stilistoj. La libro estas presita sur bona papero kaj tre zorge eldonita.|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} === [[Heike Fritz]] === '''Heike FRITZ''', naskonomo Heike LÜHMANN, estas germana esperantistino, vivanta en [[Hennef]], [[Nordrejn-Vestfalio]]. Aparte en la [[1970-aj jaroj]], ankoraŭ konata per la fraŭlina familia nomo, ŝi estis tre aktiva en la junulara Esperanto-movado, en [[TEJO]], [[GEJ]] kaj la junulara grupo de la universitata urbo [[Bonno]]. En la Esperanto-movado ŝi ankaŭ konatiĝis kun la posta edzo [[Klaus-Peter Fritz|Klaus-Peter]], kun kiu ŝi vivis ĝis ties morto en 2020. La paro estis gepatroj de tri infanoj, Marina, Benjamin kaj Fabian. === [[Helmut Fuchs]] === '''Helmut Fuchs''' (n. la 18-an de aprilo 1909, m. nekonata) estis esperantisto en [[Pirna]], kie li estis honora civitano, estis membro de [[Centra Laborrondo Esperanto]] kaj membro de la Internacia Komitato de [[MEM]]. === [[Heinrich Funk]] === '''Heinrich FUNK''' (mortis la [[1-an de marto]] [[1970]]) estis germana esperantisto, multjara prezidanto kaj estrarano de la Esperanto-Societo [[Fulda]] en orienta [[Hesio]]. Li lernis la lingvon en [[1907]], kunfondis grupon en [[Heilbronn]] kaj estis malnova membro kaj [[delegito de UEA]]. == G == ===[[Arno Gallandt]]=== '''Arno Gallandt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Berlino en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Gerard Goldberg]]=== '''Gerard Goldberg''' estis esperantisto malaperita 1916 dum la Unua mondmilito en Barleuse<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref>. === [[Martin Goldberg]] === '''Martin GOLDBERG''' estis germana esperantisto kaj popollerneja instruisto en [[Lepsiko]] (Leipzig), kiu naskiĝis la [[16-an de aŭgusto]] [[1890]] en Groß Schönau (hodiaŭ [[Velký Šenov]] en [[Ĉeĥio]]). Dum pluraj jaroj li plenumis valorajn servojn por Tutmonda Asocio de Geinstruistoj Esperantistaj ([[TAGE]]) kaj ĉe la eldono de [[Internacia Pedagogia Revuo]]. === [[Cornelius Göbel]] === [[Dosiero:Göbel Cornelius 208 VIII. Universala Kongreso Esperantista – Albumo (cropped).jpg|eta|140ra|{{centre|[[Cornelius Göbel]] en 1912}}]] '''Cornelius GÖBEL''' estis doktoriĝinta esperantisto aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. En 1910 li elektiĝis prezidanto de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof'', kaj plurfoje faris festparoladojn en kaj pri Esperanto antaŭ publiko de plurcent personoj. Proksime li kunlaboris kun la komercisto kaj esperantista aktivulo [[Ferdinand Maly]], kiu forte instigis la fondon de la urba grupo, subtenis ĝin en la unuaj jaroj kaj poste iĝis honora membro de la grupo. '''Fontoj:''' * „[[Germana Esperantisto]]”, decembro 1910, N-ro 12, p. 253, 254 * „Germana Esperantisto”, januaro 1913, N-ro 1 A, p. 7, 8 ===[[Wolfgang Göpel]]=== '''Wolfgang Göpel''' (mortis la 31-an de marto 1984) estis esperantisto el [[Wolmirstedt]], [[GDR]] (ekde 1990 en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]). ===[[Wally Graetz]]=== '''Wally Graetz''' (naskiĝis la 8-an de julio 1908) estis esperantistino en Berlino, edzino de [[Rudi Graetz]]. === [[Ursula Grattapaglia]] === '''Ursula GRATTAPAGLIA''' (naskiĝis en [[Berlino]] en 1933) estas german-devena brazila esperantistino, administrantino de fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]] kun ŝia edzo [[Giuseppe Grattapaglia|Giuseppe]]. Ŝi estas membro de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Hellmut Grebe]] === '''Hellmut GREBE''' (naskiĝdato ankoraŭ ne notita ĉi-tie, intertempe pensiulo, antaŭe instruisto pri la latina en Bremeno)<ref>[https://taz.de/Esperanto-estos-facile-lernebla-lingvo/!1727898/ sufiĉe ĥaosa, supozeble mis-skanita, teksto el 1991 pri la bremena Esperanto-grupo] en retejo de la gazeto [[TAZ]]</ref> estas germana esperantisto. Ekde la [[1980-aj jaroj]] li estas la prezidanto de la Esperanto-grupo de la [[urboŝtato]] [[Bremeno]].<ref>[https://www.esperanto.de/de/landesverb%C3%A4nde-alt noto en historia listo el 2006 pri la landaj ligoj de] [[GEA]]</ref> Ankaŭ lia filino ''Maren'' estas esperantistino kaj aparte en la lernejaj jaroj en Bremeno kaj poste la studa tempo de protestantisma religio en Marburgo en la 1980-aj kaj komencaj 1990-aj jaroj aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]]. ===[[Alexander Greeven]]=== '''Alexander Greeven''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Dortmund, de kies grupo li estis kasisto, en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Hermann Greff]]=== '''Hermann Greff''', kemiisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento en [[Elbing]].<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Grosse]]=== '''Hans Grosse''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Radebeul]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> :Referencoj {{Referencoj}} ===Fr. Gruhlke=== '''Fr. Gruhlke''' estis esperantisto el [[Bodenbach]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Rusio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. === [[Johannes Grundkötter]] === '''Johannes GRUNDKÖTTER''' (naskiĝis en [[1900]], mortis la [[16-an de marto]] [[1991]] en [[Landau]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto en sia loĝurbo [[Landau]] kaj ties regiono [[Palatinato]]. === [[Walter Gscheidel]] === '''Walther GSCHEIDEL''' (naskiĝis en [[1902]], mortis la [[29-a de marto|29-an de marto]] [[1993]] en [[Crailsheim]], [[Germanio]]) estis aktiva esperantisto ekde [[1928]]. Pri siaj malfacilaj travivaĵoj en- kaj post-militaj li estis intervjuata de [[Konrad Grammelspacher]] kadre de la projekto ''Rettet die Erinnerung - Sekurigu la rememoron''. ===[[Kurt Günther (esperantisto)|Kurt Günther]]=== '''Kurt Günther'''' (mortis la 9-an de februaro 1983) estis esperantisto en [[Schwarzenberg]]. ===[[Werner Gürges]]=== '''Werner Gürges''' (mortis 1915?<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>) estis germana esperantisto el Dresden, vundita kaj malaperinta en [[Sampuis près Vitry]] la 10-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Kurt Güse]]=== '''Kurt Güse''' (naskiĝis la 14-an de majo 1924) estis prezidanto de la Distrikta Estraro [[Schwerin]] kaj membro de Centra Estraro de [[GDREA]]. == H == === [[Thomas Händel]] === '''Thomas Händel''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1972|08|26}}, do nun {{aĝo|1972|08|26}}-jara) estas germana esperantisto kaj teologo. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]], jam dum li estis lernejano, kaj ekde 1995 estis la redaktoro de la nacia bulteno ''[[GEJ-gazeto]]'' (poste alititolita al ''"[[kune]]"''), estante studento pri teologio en [[Münster (Vestfalio)]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 8</ref>. ===Hanke=== '''Hanke''' (mortis 1915) estis esperantisto el Dresdeno, kiu mortis dum la Unua mondmilito. === [[Alois Hans]] === '''Alois HANS''' (naskiĝis en [[1928]], mortis en [[1992]] en [[Maikammer]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. === [[Heinrich Harasin]] === '''Heinrich Harasin''' eldonisto, estis esperantisto en [[Mainz]] dum la mezo de 20-a jarcento. === [[Detlef Haußner]] === Pri '''Detlef HAUSSNER''' vidu ĉe [[Susanne Warmuth]]. ===[[Emmerich Haussmann]]=== '''Emmerich Haussmann''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Krefeld]] (n-ro 884), kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1914</ref> ===[[Johannes Heyn]]=== '''Johannes Heyn''' (naskiĝjaro nekonata, mortis en 1916) estis esperantisto en Leipzig kaj Dresden. Li fondis ''Centran Komercejon por Esperantujo'' en Dresden kaj poste ĝin daŭrigis kun gazeto, ''La Duonmonata'', en Leipzig<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, septembro (1916)</ref>. {{referencoj}} ===[[Manilius Herbig]]=== '''Manilius Herbig''' estis esperantisto en Germanio dum la komenco de 20-a jarcento. Verko: *''Preĝkanto “ Patro Nia”''. Eld. Esperanto Librejo, Leipzig, 1912(?) {{citaĵo|Jen tre interesa kaj esprimplena muziko, en ellaborita formo, aŭ la vortoj de la Krista [[preĝo]], tradukita de D-ro Zamenhof. La kantistoj certe ĝin ŝatos. Sed, bedaŭrinde la akompano estas tiel malfacila por legado, ke ĝi timigos multe da pianistoj. La malfacileco devenas de la kapricoj de la ordinara muzika signosistemo, kombine kun la ŝanĝoj de [[gamo]]. Granda parto de tiu malfacileco estus forigita se la lerta verkisto nur volus ĝin subigi je duontono, donante ĝin en E maldura, anstataŭ F maldura. En ĉiu okazo, ĝi multe gajnus per pli simpla ortografio. Se, en la nuna gamo, la unua ŝanĝo estus en signon de [[Cb]] (sep subsignoj) anstataŭ B (kvin supersignoj), tiu [[signo]] povus daŭri ĝis la ŝanĝo en la GĜ-signon (unu [[supersigno]]). Tiel oni evitus du ŝanĝojn, kaj multajn duoblajn supersignojn, kiuj tre embarasas la nemetiistan ludiston tute sem iu muzika, aŭ eĉ teĥnika, neceso. |E,L.Y. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} ===[[Kurt Heeg]]=== '''Kurt Heeg''' estis germana esperantisto en [[Fraureuth]], distrikto [[Karl Marks]]-urbo de [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Zwickau]] de la federacia lando [[Saksio]]), kiu en 1978 estis distingita per la komunisma [[Johannes Becher|Johannes-Becher]]-Medalo en bronzo.<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1978_n091_maj/page/n21/mode/2up numero 091, majo 1978, paĝo 23]</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Fritz Hegemann]] === D-ro '''Fritz HEGEMANN''' (naskiĝis en [[1935]], mortis en [[1991]] survoje al la [[76-a UK 1991|UK]] en [[Bergeno]]) estis kuracisto el [[Fürfeld]], [[Germanio]] kaj deĵoris kiel [[UEA]]-fakdelegito pri motorbiciklado. === [[Roland H. Hegen]] === '''Roland H. HEGEN''' (naskiĝis en [[1930]], mortis en [[1994]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, fakdelegito pri [[humanismo]] en [[Elmstein]] ([[Germanio]]), prizorginto de Esperanto-Centro Humanismo en Elmstein-Iggelbach. ===[[Kurt Henke]]=== '''Kurt Henke''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Barmen]], mortinto dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. === [[Max Heinrich]] === '''Max HEINRICH''' [maks hajnriĥ] (naskiĝis en [[1871]]) estis germana esperantisto kaj mezlerneja instruisto. Li vivis en [[Potsdam]] kaj interesiĝis pri [[stenografio]]. === [[Paul Heinrich]] === '''Paul HEINRICH''' (naskiĝis en [[1880]], mortis la [[19-a de junio|19-an de junio]] [[1980]] tri monatojn antaŭ sia centa datreveno) estis membro de la Esperanto-grupo en [[Wiesbaden]], [[Germanio]], === [[Werner Heinrich]] === '''Werner HEINRICH''' (n. la {{daton|19|novembro|1904}}, m. la {{daton|6|oktobro|1999}} en Berlino) estis dumviva membro kaj longtempa ano de [[Societo Zamenhof]], honora membro de [[Germana Esperanto-Asocio]] en [[Berlino]], ĝis la ŝtata reunuiĝo de 1990 en [[okcidenta Berlino]]. Esperantisto de post la [[dua mondmilito]], dum multaj jaroj li gvidis grupon en [[Esperanto-Ligo Berlin]]o. ===[[Richard Herr]]=== '''Richard Herr''' (mortis la 29-a de januaro de 1983) estis esperantisto en [[Potsdam]]. ===[[Herbert Hesse]]=== '''Herbert Hesse''', poeto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *''Sonoj novaj kaj malnovaj: Originalaj versoj''. Eld. la aŭtoro, [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1930. {{citaĵo|Fine, ree poezio. Bela formo, sonora vorto, ne nur, feliĉe, sed ankaŭ ideoj, simple, nature esprimitaj sen afekto. Ni citu kiel ekzemplon de la verketo, la sekvantan trilinian verseton: <poem> Vivo. El nevidebla man’ monero falis. Ekbrilis. Eksonoris voĉ’ metala. Momento — malaperis son’ kaj brilo. </poem> Ĉiu Esperantisto devus almenaŭ konatiĝi kun la juveleto « Nia Lingvo » sur paĝo 22, kiu revokos en lia koro korŝvelantan senton iam ankaŭ sentitan.|[[Belga esperantisto]] n188 (sep-nov 1931)}} === [[Konrad Hinsen]] === '''Konrad HINSEN''' estas germana fizikisto kaj esperantisto, vivanta en [[Munkeno]], post kiam stude li labore pasigis multajn jarojn en Kanado. Li estas inter la [[kunlaborintoj de PIV|kunlaborintoj de la eldono 2005 de la]] ''[[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]''. ===[[Josef Hock]]=== '''Josef Hock'''estis esperantisto el [[Bayer]] malaperita la 15-a de septembro 1916 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]. <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> ===[[Obergast Holst]]=== '''Obergast Holst''' (mortis 1918) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n215-216 jul-aŭg 1918</ref>. ===[[Marie Hommel]]=== '''Marie Hommel''' (mortis 1919?) estis esperantisto en [[Dresdeno]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref> === [[Jakob Hotz]] === '''Jakob HOTZ''' estis esperantisto en Mannheim dum mezo de la 20-a jarcento. === [[Reinold Huber]] === '''Reinold HUBER''' (naskiĝis en [[1937]], mortis la 28-an de januaro [[2002]] en [[Salzburg]]-Gnigl, [[Aŭstrio]]) estis germana dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Ernst Hübscher]]=== '''Ernst Hübscher''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Regensburg]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> ===Hunger=== '''Hunger''' estis esperantisto el Frankenberg. Dum la Unua mondmilito li estis civilkaptito internigita en [[Le Vigan]] (Francio)<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == I == === [[Ludwig Istel]] === '''Ludwig ISTEL''' estis germana asekura direktoro kaj esperantisto. Li mortis la 17-an de decembro 1933 en [[Wiesbaden]]. De [[1908]] ĝis la morto li estis delegito de [[UEA]]<ref>[https://viewer.onb.ac.at/10045F99/ ekzemple jen en la Jarlibro de UEA pri la jaro 1923, presite p. 207, en la komputila versio p. 252]</ref> kaj laboris amplekse por Esperanto. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} == J == ===[[Bianka Jacobsen-Mulongo]] === '''Bianka Jacobsen-Mulongo''', ĝis edziniĝo nur ''Bianka Jacobsen'', estas germana esperantistino, kiu tre aktivis en lernejaj kaj studentaj jaroj fine de la 1980-aj kaj en la 1990-aj jaroj en [[Germana Esperanto-Junularo]]. Interalie ŝi unu jaron deĵoris kiel plentempa [[volontulo de TEJO]] en [[Roterdamo]], kaj ŝi aktive kunsukcesigis interalie la [[34-a IS|34-an]] (1990-1991), [[35-a IS|35-an]], kaj [[36-a IS|36-an IS-on]] (1992-1993). Ekde komenco de la 21-a jarcento ŝi vivas en [[Rüsselsheim]], ekde kie ŝi ekzemple vizitis la proksiman [[IJK 2015|IJK-on 2015 en Wiesbaden]]. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://de.linkedin.com/in/bianka-jacobsen-mulongo-2bab1216 paĝo pri Bianka Jacobsen-Mulongo en la profesia reto] ''linkedin.com'' <!-- [[Kategorio:Volontuloj de TEJO]] --> === [[Josef Jakob]] === '''Josef JAKOB''' estis [[germana esperantisto]] en [[Munkeno]]. Ĉirkaŭ [[1888]] li estis [[volapukisto]] kaj iĝis [[esperantisto]] nur [[1919]]. Jam [[1920]] li publikis en munkena gazetaro kaj paroladis pri [[Esperanto]] al 1500 homoj. ===[[Alois Jauernig]]=== '''Alois Jauernig''' (naskiĝis 1899?; mortis la 31-a de julio 1982) estis esperantisto el [[Sangerhausen]], kiu movadis en [[Quedlinburg]]. === [[Rudolf Jochmann]] === '''Rudolf JOCHMANN''' (naskiĝis en [[1902]], mortis en [[1986]] en [[Grafing apud Munkeno]], [[Bavario]], [[Germanio]]) estis esperantisto, arkitekto, delegito kaj fakdelegito de [[UEA]] pri konstruado, lia profesio. Li estis inter la [[ĉeĥaj germanoj]], ĝis la fino de la dua mondmilito vivis en [[Langenau (Sudetio)|Langenau]], nun {{lang-cs|Lánov}}, kaj en [[1929]] en gazetare multe atentata [[geedziĝoj esperantistaj|internacia movada geedziĝo]] en Langenau edziĝis al la bulgara esperantistino [[Dalinka Spasova]].<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2h&datum=1929&page=86&size=45 ''La plej nova Esperanto-geedziĝfesto]; La Marto, 1929</ref> Ankaŭ la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 menciis la nupton.<ref>[https://www.eventoj.hu/steb/gxenerala_naturscienco/enciklopedio-1/encikl-g.htm listo sub la kapvorto "Geedziĝoj esperantistaj"] en la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 ({{eo}})</ref> '''Publikaĵoj''' * "Heimatbuch der Gemeinde Langenau mit Josefsdorf" (etnografia libro pri la komunumo Langenau kun Josefsdorf) von Rudolf Jochmann, Grafing, aprilo 1986 (https://www.oppelt.org/forum/viewtopic.php?t=339 referenco]) '''Referencoj''' {{referencoj}} ===[[Victor Jung]]=== '''Victor Jung''' estis esperantisto el [[Bayer]] malaperita la 15/16-a de decembro 1916 dum la [[Batalo apud Verdun]] en [[Francio]]. <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[August Junker]] === '''August JUNKER''' estis [[germana esperantisto]] kaj komercisto. Li naskiĝis en [[Kolonjo]]. Li estis kunfondinto de [[Revelo]] kaj prezidanto de la ekzamena komitato de la [[Germana Esperanto-Instituto]]. Li aperigis originalajn prozaĵojn en gazetoj. ===[[Rudolf Jurig]]=== '''Rudolf Jurig''' estis esperantisto el [[Zittau]], militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito en [[Dordogne]]<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> == K == === [[Walter Kaukal]] === '''Walter KAUKAL''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj), aparte en la 1960-aj kaj 1970-aj jaroj estis aktiva esperantisto en [[Neustadt ĉe la Vinvojo]] (''Neustadt/Weinstr.''), kiu estis aparte agema en varbado de novaj individuaj membroj de UEA, nelaste de [[dumviva membro de UEA|dumvivaj membroj]], ĉe homoj kiuj jam lernis la lingvon sed ankoraŭ ne plene aktivas movade, kaj fokusiĝis pri la administra progreso de la internacia Esperanto-movado. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content al li dediĉiĝas granda artikolo en n-ro majo 1970 de la] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240924075400/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/51200/edition/47695/content |date=2024-09-24 }} [[revuo Esperanto]], paĝoj 78 kaj 79] ({{eo}}) * kaj [[Claude Gacond]] [http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf menciis lin en radioprelego en marto 1970] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20241220144758/http://www.esperanto-gacond.ch/Claude_Gacond_Radioprelego_0335.pdf |date=2024-12-20 }} de la [[Svisa Radio Internacia]] ({{eo}}) ===[[Karl Keßner]]=== '''Karl Keßner''' (naskiĝis la 24-an de junio 1888) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Ernst Klemm]] === '''Ernst KLEMM''' (mortis ĉ. la 14-an de junio 1930), supera instruisto en [[Chemnitz]], estis longjara, agema kunlaboranto de la [[Asocio de Germanaj Esperanto-Instruistoj]] en la unua duono de 20-a jarcento. === [[Gerhard Klingenhöfer]] === '''Gerhard KLINGENHÖFER''' (naskiĝis la 21-an de majo 1932 en [[Leverkusen]], mortis la 21-an de majo 2017 en [[Erlangen]], ekzakte je la 85-a naskiĝtaga reveno) estis germana inĝeniero en la firmao ''[[Siemens AG]]'' kaj ekde 1994 estis esperantisto. Multajn jarojn li funkciis kiel prezidanto de la Esperanto-grupo en [[Erlangen]] kaj aparte flegis intensajn rilatojn kun esperantistoj kaj Esperanto-grupoj en Pollando. * [https://esperantobayern.wordpress.com/texte/nachrufe-nekrologoj/gerhard-klingenhoefer/ detala nekrologo en la retejo de] [[Bavara Esperanto-Ligo]] ({{de}}) === [[Linde Knöschke]] === '''Linde KNÖSCHKE''' (naskiĝis en 1936, mortis la 10-an de decembro 2001) estis multjara estrarano de [[Esperanto-Asocio de GDR]], aganto por la scienc-teknika apliko de la lingvo kaj aŭtoro de sociologiaj studoj. ===[[Fritz König]]=== '''Fritz König''' estis esperantisto militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Britio]] <ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> === [[Josef König]] === '''Josef KÖNIG''' (1887 - 1978) estis instruisto kaj esperantisto en [[Stockum (Sundern)]]. Dum sia vivo, li certigis, ke la universala lingvo Esperanto postlasis spurojn en Stockum. Nur danke al li, la militmonumento, unu el la {{J|preĝeja sonorilo}}, kaj lia tombo havas surskribojn en Esperanto. Kaj kompreneble la Esperantostrato - en kiu ankaŭ la hejmo de Josef König troviĝas. ===[[Otto König]]=== '''Otto König''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Zittau]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> === [[Franz Körbing]] === '''Franz Körbing ''' estis esperantisto en Göttingen dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Carl Koess]]=== '''Carl Koess''' estis esperantisto, civila militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Cannes]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. Li estis sendita al Svisio en 1918 <ref>Esperanto n213 majo 1918</ref>. === [[Paul Köster]] === '''Paul KÖSTER''' (mortis la {{daton|3|decembro|1998}}) dum multaj jaroj prezidis la Esperanto-grupon en [[Rostock]]. Paul vojaĝis tra Eŭropo de 1931 ĝis 1933. Pri lia vojaĝo ekzistas lumdisko de la 2-a de decembro 2001, aranĝita de la [[Ŝverino|Ŝverina]] esperantisto [[Ralf Kuse]]. ===[[Rudolf Kracht]]=== '''Rudolf Kracht''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Münster (Vestfalio)]] en la komenco de 20-a jarcento. Li verkis versaĵojn.<ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> === [[Josef Kreitz]] === '''Josef KREITZ''' estis blinda esperantisto de la 20-a jarcento, vivinta en [[Kreuzau]],<ref>[https://link.springer.com/book/10.1007/978-3-662-35209-0#:~:text=Handbuch%20der%20Blindenwohlfahrtspflege informo en ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927)] (enhavolisto, en formato PDF, {{de}})</ref> [[distrikto Düren]], ekde 1945 en [[Nordrejn-Vestfalio]]. Li estis la unua prezidanto de [[Universala Asocio de Blindaj Esperantistoj]] (UABE), fondita en somero 2024, kadre de la Kvara Kongreso de blindaj Esperantistoj en [[Vieno]] sine de la [[UK 1924]], post kiam jam la antaŭaj tri samspecaj kongresoj ekde la unua de 1921 en [[Prago]] sine de la [[UK 1921]] preparis tiun fondon. En 1960 li honoriĝis per la [[meritmedalo de GEA]]. ==== Eldonaĵoj ==== * [[Josef Kreitz]]: [https://web.archive.org/web/20250624072629/https://www.libe.slikom.info/Historio%20de%20la%20Esperanto-Movado%20Inter%20la%20Blinduloj/Joseph%20Kreitz_1.htm Historio de la Esperanto-Movado inter la Blinduloj en tri brajlaj volumoj, jen volumo 1, eldoninto ''Imprenta Braille de la Organizacion Nacional de Ciegos''] en [[Barcelono]], arkivigo de junio 2025 ({{de}}) * Josef Kreitz: [https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-662-35209-0_29 ''Handbuch der Blindenwohlfahrtspflege'' (1927), ĉapitro ''Esperanto unter den deutschen Blinden'', paĝoj 276–277] ({{de}}) ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Franz Kreutzberg]] === '''Franz KREUTZBERG''' (mortis la [[10-an de majo]] [[1959]], 65-jara) estis germana esperantisto, industria komercisto, multjara UEA-delegito de [[Kolonjo]]. Fervora esperantisto-propagandisto dum 48 jaroj, li estis fondinto de loka grupo, kies konstanta prezidanto kaj kursestro li estis pli ol 25 jarojn. ===E. Kröber=== Dr. '''E. Kröber''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Leipzig]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref> ===[[Rita Krips]]=== '''Rita Krips''' (naskiĝis en 1953) en 1975 estis prezidantino de la junulara komisiono de [[Centra Laborrondo Esperanto]] en Kulturligo de GDR<ref>''[[Der Esperantist]]'' - numeroj 073-074, majo - junio (1975)</ref>. Ekde 1971 la junulara komisiono estis landa sekcio de [[TEJO]] kaj internacie estis nomata [[Esperanto-Junularo de GDR]]. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} [[dosiero:Wiesbaden Kaiser-Friedrich-Ring 60.jpg|eta|maldekstra|180ra|{{centre|la domo ''Kaiser-Friedrich-Ring 60'' en [[Wiesbaden]]}}]] === d-ro Kunschert === D-ro '''Kunschert''' estis esperantisto en [[Wiesbaden]] dum la komenco de 20-a jarcento. Li aperis en la [[Adresaro de la Esperantistoj|Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon Esperanto]]/Serio XXVII/Parto 2 sub la adreso ''Kaiser-Friedrich-Ring 60, III, Wiesbaden".'' Tio signifas ke li lernis la lingvon en 1906 aŭ 1907. Verko * D-ro Burwinckel_ ''La Kormalsanoj, priskribo popularo (''sic'')''. Traduko de d-ro Kunschert. Eld. Esperanto-Verlag [[Möller & Borel]], Berlino, 1909? (24 x 15), 40 paĝoj. {{Citaĵo|Ĝenerale la publiko nenion legas pri medicino krom... malfeliĉe, kelkajn ĉiam trompemajn anoncartitolojn. Jen nun interesa libreto, skribita kaj esperantigita de kuracistoj, tute komprenebla de ĉiu, pli ol rekomendinda, ne nur utila, sed necesa. La klareco de l'stilo, la akurateco de l'ideoj estas admirindaj ; mi legis la verkon kun granda plezuro, kaj mi estos feliĉa, se multaj el niaj gelegantoj bonvolos konatiĝi je ĝi.|D-ro Amatido (pseŭdonimo de [[Willem Van der Biest]]). [[Belga Esperantisto]] n.15 (jan 1910)}} ==== Internaj ligiloj ==== * [[:s:Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_„Esperanto”/Serio_XXVII/Parto_2|la Serio XXVII Parto 2 de la adresaro ciferece en]] [[vikifontaro]] ({{eo}}) * [[:dosiero:LD10-185.JPG|kaj skanita paĝo de la koncerna paĝo 185 de la adresaro]] ({{eo}}) {{-l}} ===[[Viktor Kutschert]]=== '''Viktor Kutschert''' (mortis 1917?) estis esperantisto el [[Bromberg]] en la komenco de la 20-a jarcento mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n209 jan 1918</ref> ===[[Hermann Krueger]]=== '''Hermann Krueger''' estis esperantisto el [[Güstrow]], vundita kaj maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. == L == ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto LAUCKNER''', n. la 27-an de septembro 1901,<ref>[[Der Esperantist]] - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1976_n078_apr/page/n21/mode/2up?view=theater numero 078, aprilo 1976, paĝo 22]</ref> m. nekonata, estis laborista esperantisto en [[Großenhain]], distrikto Dresdeno de la komunisma [[orienta Germanio]] (intertempe en la [[distrikto Meißen]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio]]). ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Michael Lennartz]]=== '''Michael LENNARTZ''' estas germana esperantisto aparte aktiva en la epoko de la socialisma ŝtato [[GDR]], kiu multe verkis en [[Der Esperantist]]. '''Eksteraj ligiloj ''' * [https://esperanto-sh.blogspot.com/2013/10 artikolo pri li el oktobro 2013 pri la] [[nordfrisa lingvo]] ({{eo}}) ===[[Rudolph Leonhardt]]=== '''Rudolph Leonhardt''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el Dresden, mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> === [[Siegfried Liebeck]] === '''Siegfried LIEBECK''' (libek) estis germana d-ro jura, [[advokato]] kaj [[notario]]. Li naskiĝis la [[12-an de februaro]] [[1885]] en [[Konigsbergo]], kaj aparte propagandas inter [[juristo]]j. Siegfried Liebeck en [[1931]] verkis ''Jurista Terminaro'' Germanan-Esperantlingvan. ===[[Otto Lauckner]]=== '''Otto Lauckner''' (naskiĝis la 27-an de septembro 1901) estis germana esperantisto el [[Großenhain]]. === A. Mobus Lübeck === Dr. Phil. '''A. Mobus Lübeck''', estis germana esperantisto komence de la 20-a jarcento. Eĉ ne klaras, ĉu lia familia nomo vere estis "Mobus Lübeck" aŭ ĉu li nur aldonis la indikon pri sia vivurbo "Lübeck" ([[Lubeko]]) al la familia nomo "Mobus". '''Verko''' :Demonstraciaj tabeloj, pri la konstruo de Esperanto, 8 tabeloj pri la konstruo de la lingvo Esperanto. Eld. [[Möller & Borel]], Berlino, 1910?, 80X106. {{Citaĵo|En tiuj tabeloj estas sinoptike montrataj : 1. Alfabeto, 2. deklinacio, 3. la numeraloj, 4. pronomoj, adverboj, 5. verbo, ĉefaj formoj, 6. konjugacia [[tabelo]] laŭ latina skemo, 7. afiksoj, 8. rolo de Esperanto. La tabeloj enhavas do la plej gravan parton el la gramatiko esperanta. Ili povas tre utili en tiuj instruejoj, kie nigra tabulo kaj kreto mankas, kaj ŝpari la tempon kiun la skribado sur la nigran tabulon necesigas.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} == M == === [[Willi Machleidt]] === '''Willi MACHLEIDT''' (naskiĝis en [[1934]]; mortis la {{daton|15|novembro|1999}} en [[Berlino]]) estis [[germana esperantisto]]. En la [[1950-aj jaroj]] li apartenis al la tiam aktiva junulara Esperanto-grupo de Berlino. === [[Ferdinand Maly]] === '''Ferdinand MALY''' (mali) estis germana esperantisto kaj policadministranto. Li naskiĝis la [[1-an de junio]] 1867 en [[Leitmeritz]] (ĉeĥe ''Litoměřice'' en [[Bohemio]]), kaj estis esperantisto ekde 1903. Ferdinand Maly fondis 11 Esperanto-grupojn kaj gvidis 26 kursojn. Li elektiĝis honora membro de la Esperanto-grupoj en [[Görlitz]] kaj [[Eisleben]] (Germanio). En 1910 li verkis gramatikon de la internacia lingvo. {{EdE|M}} === [[Wilhelm Marienfeld]] === '''Wilhelm Marienfeld''' estis esperantisto en Hannover dum mezo de 20-a jarcento. ===H. Martano=== '''H. Martano''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko: *'''Esperanto-Normal-Grammatik für Deutsche'''. Bamberg, 1912 <ref>Esperanto n147 jun 1913</ref> === [[Julius Mathes]] === '''Julius Mathes''' estis esperantisto en Freiburg dum mezo de 20-a jarcento. ===[[Kurt Mathiak]]=== '''Kurt Mathiak''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Danzig]], mortita dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Arthur May]]=== '''Arthur May''' (mortis 1917) estis esperantisto el Frankenberg mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref>. === [[Fritz Mayerhauser]] === '''Fritz MAYERHAUSER''', formale Friedrich Mayerhauser, estis komercisto kaj esperantisto en [[Bad Reichenhall]] ĉe la limo inter [[Bavario]] kaj [[Salcburgio]] en [[Aŭstrio]]. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Bad Reichenhall inter la 28-a ĝis 29-a de julio de tiu jaro. En la familio esperantistis precipe li kaj lia filino Manjo. Laŭ [https://bulteno.esperanto-usa.org/a/1922/16/00-pdf/bulteno.pdf Amerika Esperantisto, numero junio 1922, paĝo 18] dokumentiĝas ke li ĝis Usono komercis pri gravuritaj aluminiaj pordoplatoj. === [[Max Mayr]] === '''Max Mayr''' estis germana esperantisto, kiu verkis * '''„Mondosteno“. la plej klara. mallonga kaj facila stenografio esperanta''', originale verkita ĉe [[Reichertshausen]], Post Au-[[Hallertau]], Bayern. {{Citaĵo|La sistemo malgraŭ sia titolo ne ŝajnas originala, sed aranĝita laŭ germana stenografio vokalskriba. La signoj por konsonantoj estas malsuprenstrekoj kaj honzontalstrekoj. Sed ne ĉiuj signoj estas bone elektitaj laŭ la principoj de ofteco kaj legebleco. Tamen la kunligado estas vere simila kaj la formoj estas relative mallongaj. Personoj, kiuj ne scipovas alian stenografion, povus rapide kaj facile uzi tiun sistemon, almenaŭ por la tiel nomita „koresponda skribo“ |E. W. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} === [[Maria Merla]] === '''Maria MERLA''' estas germana esperantistino kaj lingvoinstruistino, aktiva movade de la 1980-aj jaroj, ekde la lernejaj jaroj en [[Paderborno]] kaj posta studado en [[Hamburgo]]. Ankaŭ pli poste, dum instruista posteno en [[Francio]], ŝi estis en proksima kontakto kun la regionaj esperantistoj. Ŝi de almenaŭ la jaro 2000 estas la precipa motoro de la loka Esperanto-grupo en [[Darmstadt]], vivanta en la tradicia urboparto [[Darmstadt-Bessungen|Bessungen]], sed petis ke ne pli da biografiaj informoj de ŝi aperu en vikipedio. === [[Judith Meyer]] === '''Maria MEYER''' ([[d:Q131332069|en vikidatumoj]]) estas germana esperantistino, lingvoinstruistino kaj verkistino de lingvolerniloj en vasta gamo da lingvoj. Ŝia naskiĝjaro ĝis nun ne estas konata, sed konatas ke ŝi pasigis la infanajn jarojn en [[Kamp-Lintfort]] kaj ekde la plenkreskiĝo vivas en [[Berlino]]. Origine ŝi membris en la estraro de interreta esperanta grupiĝo [[E@I]], antaŭ ol demisii, organizis kaj gvidis laborgrupojn en kunvenoj pri [[Lingva ideologio]], [[Aktivula Maturigo]], la [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] kaj pri tielnomata "[[Plurlingvula kunveno]]" en [[Berlino]] (la lasta interalie kun [[Chuck Smith]]). Kun Chuck kaj eta kroma teamo ŝi ankaŭ starigis la socian retejon [[Amikumu (retejo)|Amikumu]], kaj en 2018 kunaŭtoris kun la brito [[Tim Owen]] la lernolibron ''Complete Esperanto''. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://learnlangs.com ''learnlangs.com'' - oficiala rettaglibro de ŝi] (precipe en la {{angla}}) * [https://www.facebook.com/judith.meyer.969 persona retpaĝo en la] [[socia retejo]] ''[[Facebook]]'' ===[[Artur Mildner]]=== '''Artur Mildner''' (naskiĝis la 22-a de septembro 1898) estis esperantisto en [[Pirna]]. === [[Hans Moder]] === '''Hans MODER''' estis germano ĉeĥoslovaka. Li estis longjara sekretario de la Esperanto-unuiĝo „Verda Stelo“ en [[Prago]], kaj estis instruisto pri Esperanto en blindulejo. En Esperanto li verkis aron da humoraj skizoj. ===[[Emil Momber]]=== '''Emil Momber''' (mortis 1919?) estis esperantisto el [[Bad Honnef]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n222 fev 1919</ref>. [[Adam Zakrzewski]] en sia ''Historio de Esperanto'' citas iun Momber, kiu partoprenis literaturan konkurson dum la [[7-a UK|Universala kongreso de Antverpeno]]. === [[Marieta Moschner]] === '''Marieta MOSCHNER''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[8-an de oktobro]] [[1999]] en [[Aŭgsburgo]]) estis germana esperantistino. Ŝi estis regula membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], de [[UEA]] kaj de [[Societo Zamenhof]], sindona movadano kaj gastiganto. === [[Walter Mutschler]] === '''Walter MUTSCHLER''' (mortis en marto [[1987]] en [[Freudenstadt]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Anton Neitzel]]=== '''Anton Neitzel''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Hannover]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> ===[[Karl Niedling]]=== '''Karl Niedling''' (mortis 1985) estis germana esperantisto en [[Thale]], kunfondinto de la laborist-movada Esperanto-grupo en [[Ruhla]]. ===[[Karl Nopitsch]]=== Serĝento '''Karl Nopitsch''' estis esperantisto el [[Bayer]] malaperita la 15-a de septembro 1916 dum la [[batalo apud Verdun]] en [[Francio]]. <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[H. Nonnenmann]] === ''' H. Nonnenmann''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento, citita en artikolo ''Germanio'' de [[Enciklopedio de Esperanto]], ano de lingva komisiono de [[GLEA]]. Verko *''LEA Vortaro Esperanto-Deutsch''. Eld. [[Laborista Esperanto-Asocio]] por la german lingvaj teritorioj ([[GLEA]]), Berlino, 1933. {{citaĵo|La antaŭvorto diras, ke la libro servas al la bezonoj de la ĉiutaga [[praktiko]] de la [[laborista movado]], de la kolektiva internacia laborista kaj terkulturista [[korespondado]]. « La ĝis nun aperintaj burĝaj vortaroj estas tiurilate tute malkontentigaj, ĉar unue ilia vort-''eksplikado'' estas ideologie burĝa, ne marksisma... ili reakcie ignoras progresajn lingvoformojn eĉ jam vaste aplikatajn en la praktiko (ekz. finaĵo io). Tiel ni trovas la formojn administra apud administracio, aritmetio apud aritmetiko, botanio apud botaniko, gimnastiko apud [[gimnastiko]], didakio apud didaktiko, profilakso apud profilaktiko, kosmetio apud kosmetiko. Logike daŭrigante , ni atendis, sed ne trovis fizio por fiziko, ankaŭ ne metafizio por metafiziko, tie strange ne la tre konatajn kaj uzitajn formojn telegrafio, telefonio, stereotipio, kinematografio. Ni ankaŭ ne trovis la supozeblajn formojn teknio por tekniko, praktio por praktiko, lirio por liriko, etio por etiko, politio por politiko, polemio por polemiko. Kio montros al la [[laboristo]]j kiam ili uzu la finaĵon « iko » aŭ « io » Krom tio in trovas la formojn butro, kvaze, ant, ĉirk, kvazaŭ la forntoj butero, kvazaŭ, antaŭ, ĉirkaŭ, ktp. ne bone ludas sian rolon. En la frazo : "agu, kvazaŭ mi ĉeestis" , mi eĉ ne kapablas diri "agu, kvaze mi ĉeestus", ĉar la vorto tute ne estas adverbo sed [[konjunkcio]]. Entute la vortaro donas al ni la konfuzan bildon de senorda laborado. Sed ni lernas ke "klasaneco obligas" traduko "Klassenzugehorigkeit verpflichtet ". Verdire, ĉiam la sama povas esti konstatata: la simpleco estas multe pli malfacile atingebla ol komplikeco. Tion jam spertis D-ro Zamenhof; nur finfine li alvenis al simpleco, la supera eleganteco kaj perfekteco. Kompilketo devenas ordinare de ne klaraj ideoj. Precipe por laboristaj rondoj simpleco estas deviga se ne "obliga". Ekzemplo plia : ŝajnas ke la vorto "apartigi" ne plu sufiĉas. Oni bezonas la radikon "separ". Mi havas do tute simple de tio. separi-apartigi, separo-apartigo, separita-apartigita. En la vortato, mi trovas separinta. Jen kion oni faras el la facila Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n201 (maj-jun 1933)}} === [[Friedrich Nüchter]] === '''Friedrich Nüchter''' estis germana esperantisto (aŭ minimume simpatizanto) en la komenco de 20-a jarcento. Verko * [[Friedrich Nüchter]]: ''Albrecht Dürer. Lia vivo kaj elekto el liaj verkoj.'' Esperantigita de la [[Germana Esperanto-Asocio]]. Ansbach: Seybold, 1911. 95 paĝoj kaj 54 tabuloj kaj bildoj.<br />''Formato 33x26. {{Citaĵo|Unu el la plej konataj kaj plej grandaj artistoj mezepokaj estas la eminenta Nurnberga majstro Albrecht Dürer. Certe hodiaŭe, kiam preskaŭ kvar centjaroj disigas nin de lia laborado, klarigoj pri liaj verkoj estas bezonaj. Ne estas manko de riĉenhavaj libroj por pli profunda studado, kiuj certe estas tradukitaj en ĉiujn vivantajn lingvojn. Sed inter ili ne estas libro kuniganta malmultekostecon kaj plej impresan artan ornamon kun tiom kompetentaj, facile kompreneblaj kaj vivplene klarigantaj vortoj, kiel la laboro de Dr. Friedr. Nüchter. Tia lia verko en sia originala teksto estis salutata kun sincera laŭdo de la gazetaro, de artkonantoj kaj kompetentaj personoj kaj rekomendata, precipe kiel donaca verko, por plej granda vastigado pro sia alta valoro por praktika [[artedukado]]. <br/> La tradukado estas farita de granda nombro da konataj esperantistoj de Germana Esperanto-Asocio sub direktado de s-ro d-ro [[Maximilian Kandt]] kaj s-ino prof. [[Marie Hankel]]; s-ro [[Antoni Grabowski]] tralegis la tekston. Ĉiu esperantisto certe salutas ĝoje la eldonadon de tiu verko kaj devus opinii ĝin sia honora devo, helpi al la disvastigado de la belega arteldonaĵo, kiu tion plene meritas. Al tiu teksto, ĉerpita el la anonccirkulero de la verko, ni povas nur aldoni ke tiu libro estas la plej arte eldonita verko de la tuta [[esperanta literaturo]]. Ĝi devas esti en la biblioteko de ĉiu artamanta samideano.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} {{citaĵo| Germano Esp. Asocio faris grandan servon al Esperanto kaj al nia propagando, eldonante tradukon de tiu grava kaj belega verko de D-ro Fr. Nüchter. Ĉe tiu tradukado laboris aro da Esperantistoj sub la lerta direktado de [[Maximilian Kandt|S-ro Kandt]] kaj [[Marie Hankel|S-ino Hankel]]. Aliaj sindonemuloj zorgis pri la korektado kaj line S-ro [[Antoni Grabowski|A. Grabowski]] trarigardis la tuton kaj aprobis la tradukon. Oni vidas, ke niaj germanaj samideanoj, kiel kutime, metode penadis por liveri al la Esperantistaro bonstilan kaj fidindan tekston.<br> Cetere la originala verko indis tian metodemon kaj zorgemecon por la okula kaj spirita ĝuado de la artamantoj kaj la nepra artemiĝo de multaj aliaj.<br> Tiu enfolia kajero (cm. 34,5x26) enhavas 75 pagojn, 54 tabulojn kaj bildojn (t. p. pentraĵoj, mandesegnaĵoj, kupro-kaj ligno-gravuroj, unikolorpresaĵo). La plej bonaj verkoj de Dürer estas modele reproduktitaj, grandparte laŭ originala grandeco.<br> Mi rimarkis inter aliaj rimarkindaĵoj la portretojn de la patro kaj [[Barbara Dürer|patrino de Dürer]] kaj de Dürer mem — [[Leporo de Dürer|la leporon]], mirida mandesegnaĵo — [[Adamo kaj Evo (Durero)|Adamo kaj Evon]] — la faman [[Kavaliro, Morto kaj Diablo]]n — Melancholia'n - [[la kvar Apostoloj]]n — la portreton de Holzschuher, k. t. p.<br> La teksto kiu akompanas la bildojn interese rakontas pri la vivo kaj tempo de Dürer, kaj ĝi tiel klare priskribas la represitajn [[pentraĵo]]jn kaj gravurojn, ke la desegnitaj scenoj kaj personoj, kun la tuta Dürer-a epoko, kun la tiamaj kredoj, karakteroj kaj moroj, ŝajne revivigas kaj movigas sub la mirigitaj okuloj. Certe, traleginte kaj trarigardinte tiun libron, ĉiu esperantisto povos pli multe koni pri la fama XV-XVI jarcentata artisto ol multaj profesiaj artkritikistoj.|Esperanto n.118 5 mar. 1912}} ==O== ===A. Omlor=== '''A. Omlor''' estis esperantisto el [[Sankt Ingbert]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> ===[[Luise von Osenburg]]=== '''Grafino Luise von Osenburg''' (mortis 1918) estis esperantistino el [[Birstein]] en la komenco de 20-a jarcento. <ref>Esperanto n214 jun 1918</ref> === [[Guido Otto]] === '''Guido Otto''', instruisto, estis germana esperantisto en la komenco de 20-a jarcento, pioniro en [[Plauen]], kie li gvidis la unuan Esperanto-kurso en 1900. Lia lernolibro havis multajn reeldonojn kun pli ol 30 mil ekzempleroj. Verko * Elementar-Lehbuch zum gründlichen Erlernung der int. Hilfssprache Esperanto. {{Citaĵo|La tuta lernoperiodo estas dividita en 10 lecionojn, ĉiu kun parola kaj skriba ekzerco. La parto de praktikaj tekstoj enhavas anekdotojn, ekzemplojn de komercaj leteroj, eltiraĵojn el paroladoj kaj artikolojn de plej famaj [[esperantisto]]j.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == P == === [[Johanna Pagenstecher]] === '''Johanna PAGENSTECHER''' (mortis la [[1-a de februaro|1-an de februaro]] [[1959]]) estis sekretariino de la Esperanto-grupo en [[Bonn]]. ===[[Richard Partecke]]=== '''Richard Partecke''' (naskiĝis lan 15 de decembro 1923) estis esperantisto en [[Eisenach]]. Li gvidis la Scienc-Teknikan Komisionen de [[GDR]]. Li studis terminologion de aviado en Esperanto<ref>[[Der Esperantist]] n119_mar. 1983</ref>. Li prezentis komunikaĵon ''Temo kaj amplekso de mikroelektronika fakvortlisto kiel parto de elektronika fakvortaro'' en [[Konferenco pri Aplikoj de Esperanto en Scienco kaj Tekniko]] 1980. ===[[Otto Pick]]=== '''Otto Pick''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Breslau en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. ===[[Isy Pindur]]=== '''Isy Pindur''' estis esperantisto el [[Schweldnitz]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Francio]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[Josef Pontz]] === '''Josef PONTZ''' (ponc), germano, [[doktoro]] jura kaj notario en [[Jablonec]] a. N. ([[germane]] Gablonz, [[Ĉeĥoslovakio]]). Naskiĝis la [[5-a de julio|5-an de julio]] [[1895]] en Haslau ([[ĉeĥe]] Hazlov) apud Aŝ. Esperantisto ekde [[1909]]. Aktive kunlaboris en la landa organizo, prezidis la organizaĵon [[Germana Esperanto-Ligo en Ĉeĥoslovakio]] (GEL). ===[[Rosemarie Post]]=== '''Rosemarie Post''' (mortis 1985) estas esperantistino el [[Apolda]]. ===[[Theodor Pyl]]=== '''Theodor Pyl''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Greifswald]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> == R == === [[Uli Rau]] === '''Uli RAU''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1973|05|13}}, do nun {{aĝo|1973|05|13}}-jara) estas germana esperantisto. Li en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri renkontiĝoj, dum li estis lernejano en [[Rheinsheim]] kaj [[Philippsburg]], civilservanto en 1994 kaj 1995 kaj poste ĝis 2001 estis studento en la [[Teknologia universitato Dresdeno]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 9</ref>. Poste li kompletigis siajn studojn pri ekonomio kaj komerco en la [[universitato de Trento]], kaj ekde la fino de la 2000-aj jaroj laboras en [[Oslo]], [[Norvegio]].<ref>[https://www.facebook.com/uli.rau paĝo en la retejo ''facebook'']</ref> ===[[Robert Raupp]]=== '''Robert Raupp''', kuracisto, estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko *Esperanto-paradigmaro. Kondukilo por instruado en kursoj kaj [[klubo]]j. Eld. la aŭtoro, Freiberg, 1932(?). 48 Paĝoj 22x15 cm. ===Reber=== '''Reber''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Bamberg]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===Barono de Reinsperg=== La '''Barono de Reinsperg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Breslau]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref> ===F. Reifschneider=== '''F. Reifschneider''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> === [[Max Reichelt]] === === [[Matthias Reimann]] === '''Matthias REIMANN''' estas esperantisto el [[Nordhausen]], urbo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]], kiu interalie aktivas en la regiona [[Esperanto-Societo Sudharco]], sed internacia plej elstaras kiel estrarano de de [[Esperantista Go-Ligo Internacia]] kaj kiel organizanto de retaj [[Goo]]-turniroj sur interreta KISEIDO Go-Servilo, kiun partoprenas interesatoj pri goo kaj Esperanto el la tuta mondo uzante komputilojn. === [[Hermann Remers]] === '''Hermann REMERS''' estas germana [[tornisto]] kaj historia esperantisto, kiu naskiĝis en [[1891]] en Duseldorfo ([[Düsseldorf]]) kaj mortis la [[14-an de oktobro]] [[1928]]. Li estis aktivulo en la loka laborista grupo, kunfondinto de la eldon-kooperativo de [[SAT]] kaj la kasisto ĝis [[1924]]. Kunlaboris al [[SAT]]-gazetoj. [[Enciklopedio de Esperanto - R|EdE-R]] === [[Karl-Heinz Renschler]] === '''Karl-Heinz RENSCHLER''' (naskiĝis en [[1923]], mortis la [[20-an de aŭgusto]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]] en [[Bad Krozingen]] ([[Germanio]]). === [[Ursula Richter]] === '''Ursula RICHTER''' (naskiĝis en 1919, mortis la [[7-an de majo]] [[2001]]) estis longe aktiva en la Esperanto-grupo [[Frankfurto ĉe Majno|Frankfurta]], kiu organizis kursojn en sia hejmo. === [[Kurt Riedel]] === '''Kurt RIEDEL''' (ridel), naskiĝis la [[29-an de oktobro]] [[1891]] en ''Jugelsburg'', urboparto de [[Adorf (Vogtland)]], estis germana esperantisto, [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj [[docento]] ĉe la pedagogia instituto de la [[Teknologia universitato Dresdeno|Teknologia Altlernejo]] en [[Dresdeno]]. Riedel prelegis pri [[Esperanto]] en la Pedagogia Instituto kaj estis redaktanto de „[[Internacia Pedagogia Revuo]]“ de 1929 ĝis 1933. {{EdE|R}} === [[Johann Riedl]] === '''Johann RIEDL''' (naskiĝis en [[1913]], mortis en [[1999]]) estis [[germana esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]] en [[Esslingen]] (Germanio). ===A. Rosenberg=== '''A. Rosenberg''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Eugen Rüdig]]=== '''Eugen Rüdig''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gummersbach]], kiu mortis dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> ===[[Elli Rühle]]=== '''Elli Rühle''' (naskiĝis la 9-an de marto 1913) estis esperantisto en [[Meißen]]. == S == === [[Georg Chr. Sack]] === '''Georg Chr. SACK''' (naskiĝis en [[1912]], mortis la [[4-an de januaro]] [[1975]] en [[Heidelberg]], [[Germanio]]) estis altlerneja muzikinstruisto, unu el la plej agemaj komitatanoj de [[Muzika Esperanto-Ligo]] kaj de 1963 ĝis 1975 la sekretario de la liga ''Muzika Terminara Komisiono''. === [[Martina Sachs]] === '''Martina SACHS-BOCKELMANN''' (instruistino vivanta en [[Stromberg]], [[Rejnlando-Palatinato]]), filino de la esperantisto [[Rüdiger Sachs]], naskiĝinta komence de la 1960-aj jaroj en [[Namibio]], ĝis nun menciiĝas nur per unu frazo en la artikolo pri sia patro, kvankam ŝi tre aktivis en [[Germana Esperanto-Junularo]] dum ŝi estis lernejano en [[Eschwege]], norda [[Hesio]], kaj en la sekvaj unuaj jaroj de studado. Ŝi daŭre aktive partoprenas UK-ojn kaj aliajn esperantistajn eventojn, ekzemple en aŭgusto 2024 estis en la [[UK 2024|109-a UK]] en [[Aruŝo]], [[Tanzanio]]. === [[Hans Schäper]] === '''Hans SCHÄPER''', estis germana esperantisto loĝinta en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Essen]], Germanio. Li estis la [[Geedziĝoj esperantistaj|edzo]] de la brita esperantistino [[Mabel Victoria Schäper]], naskita Hewetson (naskiĝjaro nekonata, mortis la 6-an de februaro 1933), kiu pro li translokiĝis al Germanio<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 335, marto (1933)</ref>. {{referencoj}} === [[Gustav Schattat]] === '''Gustav SCHATTAT''' {{prononco|ŜA:tat}} estis germana esperantisto kaj [[revizoro]]. Li naskiĝis la [[8-an de aŭgusto]] [[1885]] en [[Königsberg]]. Verkis: „Esperanto-Führer“, lernolibro, 1926; „Einführung in die deutsche Sprachlehre“ (kursa helplibro kun ideoj por Esperanta teorio), 1927 en [[Hamburgo]]. ===[[Hanna Scheffs]]=== '''Hanna Scheffs''' (naskiĝis la 23-an de novembro 1914) sindikata sekretariino, estis germana esperantistino en [[Potsdam]], kies grupo ŝi estis estrarano, ŝi ankaŭ estis kaj [[membro]] de la Centra Estraro de [[GDREA]]. Ŝi lernis Esperanton en 1974. Ŝi ricevis la plej altan distingon de Kulturligo de [[GDR]], la Johannes-R.-Becher-medalon en oro<ref>[[Der Esperantist]] n124_feb.1984</ref>. ===[[Selma Schlesinger]]=== '''Selma Schlesinger''' (mortis 1919) estis esperantistino el [[Breslau]], kies loka grupo ŝi estis estrarano, en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n233 jan. 1920</ref>. === [[Natalia von Schenck]] === ''' Natalia von SCHENCK''' (naskiĝis la 26-an de julio de 1840; mortis la 19-an de majo 1921) estis germana esperantistino el [[Arnsberg]]. Ekde 1905 ŝi loĝis en [[Almoloya de Alquisiras]], [[Meksiko]], en la bieno "Los Arcos". Ŝi kune kun la amikino ''Alice L. Nohl'' estis unu de la ĉefaj propagandistoj de Esperanto en Meksiko. Krome ŝi ankaŭ aktivis en la socia vivo. Ŝi estis protektantino de la blinduloj kaj ŝi enkondukis la [[brajlo]]-sistemon al [[Meksiko]]. Estas infanlernejo (''escuela preescolar general'') en la kolonio ''Santa Teresa'' en [[Huehuetoca]] nomita omaĝe al ŝi.<ref>[https://www.estudia.com.mx/natalia-von-schenck-escuela-preescolar-general-huehuetoca-mexico-15EJN4672W.html informo pri la infanlernejo ''Natalia von Schenck'' en la retejo ''estudia.com.mx'']</ref> {{referencoj}} [[dosiero:IFEF-kongreso Fulda 1967 Schindler-Steenhout-Roseman.jpg|eta|{{centre|iuj partoprenantoj de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]], 5-a de dekstre Heinz Schindler}}]] === [[Heinz Schindler]] === '''Heinz SCHINDLER''' {{prononco|ŜI:NDl^a}} (1920-2012) estis germana esperantisto, emerita fervoja oficisto, vivanta en la urbeto [[Schwelm]] de la federacia lando [[Nordrejn-Vestfalio]]. La apuda foto de la [[IFEF]]-kongreso 1967 en [[Fulda]] pruvas ke li jam en la 1960-aj jaroj estis aktiva esperantisto. Laŭ nekrologo en revuo Esperanto (januaro 2013) li mortis la 27-an de septembro 2012. La revuo [[Esperanto aktuell]] 4/2013 indikas, ke li mortis inter printempo 2012 kaj printempo 2013.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013 (ĉi tie {{de}})</ref> {{referencoj}} '''Eksteraj ligiloj:''' * [http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm intervjuo de 2006 kun li en la retejo ''esperanto.cri.cn'' (tie enŝteliĝis tajperaro "Schindlr")] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160329143318/http://esperanto.cri.cn/1/2006/08/15/1@43416.htm |date=2016-03-29 }} === [[Julie Schindler]] === '''Julie SCHINDLER''' estis esperantistino aktiva en la unua duono de la 20-a jarcento en [[Görlitz]]. Interalie, en 1913 ŝi elektiĝis kasistino de la urba ''Esperanto-Societo Zamenhof''. Julie Schindler estas ŝia naskiĝnomo, kiun ŝi havis kiel fraŭlino. Ĝis nun mankas informoj, ĉu ŝi poste edziniĝis kaj eble ŝanĝis la familian nomon. Evidente, ankaŭ mankas datoj pri naskiĝo kaj morto. === [[Hans Schiebl]] === '''Hans SCHIEBL''' {{prononco|ŜI:bl}} komence de la [[20-a jarcento]] estis germandevena aŭstra poŝtdirektoro en Vieno, laŭ la stato de la jaro 1934 jam pensiiĝinta. Li speciale laboris en katolikaj rondoj por Esperanto, kaj multajn jarojn estis kasisto de katolika Esperanto-unuiĝo en Vieno. {{EdE|S}} ===[[Willy Schmitt]]=== '''Willy Schmitt''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el Kronach i. Oberfranken en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Bodo Schneider]] === '''Bodo SCHNEIDER''' (naskiĝis en [[1931]] kaj mortis la [[24-an de januaro]] [[2000]] en [[Porvoo]], prononco {{prononco|BO:do ŜNAJ:d^a}}) estis fakdelegito pri [[fiziko]]. === [[Josef Schneider]] === '''Josef SCHNEIDER''' {{prononco|JO:zef ŜNAJ:d^a}} estis germana esperantisto kaj [[inĝenierio|inĝenieria]] [[profesoro]] ĉe la germana komerca akademio en [[Karlovy Vary]] ([[Karlsbad]], [[Ĉeĥoslovakio]]). Li naskiĝis la [[13-an de majo]] [[1895]] en [[Ostrava|Moravská Ostrava]], kaj estis esperantisto de [[1924]]. Josef Schneider fondis Esperanto-grupon en Karlovy Vary, kaj oficiale instruis Esperanton kiel laŭvolan fakon en sia [[lernejo]]. ===[[Ernst Schonert]]=== '''Ernst Schonert''' (naskiĝis la 13-an de junio 1907) estis germana esperantisto. Li [[Esperanto-instruado en orienta Berlino|instruis esperanton en Berlino]] dum la 1960-aj jaroj, inter lia lernintoj estas [[Hella Sauerbrey]], kaj estis redaktoro de [[Berlina informilo]] de 1974 ĝis 1979. === [[Hermann Schröder]] === '''Hermann SCHRÖDER''' {{prononco|HERman ŜR''E'':d^a}} (naskita en [[1920]]; mortinta komence de [[1999]]) estis prezidanto de Budhana Ligo Esperantista kaj inter la jaroj 1974 kaj 1979 redaktoro de ties ''Budhana Kuriero,'' iama delegito de UEA pri budhismo, kaj aŭtoro de la libreto ''Budho kaj la moderna homo'' (1979). === [[Nathalie Schuchert]] === '''Nathalie SCHUCHERT''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1974|04|29}}, do nun {{aĝo|1974|04|29}}-jara) estas germana esperantistino. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionanino kaj ekde 1995 estraranino de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri kulturo, dum ŝi estis lernantino en [[Germersheim]] kaj poste ekde 1995 studento de romanistiko en [[Majenco]].<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 20</ref>. {{referencoj}} === [[Edmund Schulz]] === ''' Edmund SCHULZ''', kalkulkonsilanto, estis germana esperantisto en la urbo [[Schweidnitz]] de [[Silezio]]. En 1909 li lernis Esperanton en la unua urba kurso de Esperanto, gvidita fare de [[Julie Wolfson]] el [[Breslau]]; sekve de tiu kurso fondiĝas vigla urba Esperanto-grupo, kies prezidanto iĝas Edmund Schulz. Jam en la sekva jaro, 1910, li en la najbara urbo [[Liegnitz]] okazigas publikan paroladon pri Esperanto kaj sekvan Esperanto-kurson, sekve de kio tie fondiĝas propra urba Esperanto-grupo. Post la [[unua Mondmilito]] li vivis en [[Überlingen]] ĉe la [[Bodenlago]]. === [[Steffen Schüssler]] === '''Steffen PIETSCH''' {{prononco|ŜTEfn PI:Ĉ}}, ekde la edziĝo '''Steffen SCHÜSSLER''' [ŝ''i''sler] (naskita {{naskiĝtago|1970|01|5}}, do nun {{aĝo|1970|01|5}}-jara) estas germana esperantisto kaj informadikisto. Li en la 1990-aj jaroj, dum studado de [[ekonomika matematiko]] en la [[Teknologia Universitato Berlino]], estis estrarano de [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj gvidis ties oficejon en Berlino.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 5</ref> {{referencoj}} === [[Hans Schütt]] === '''Hans SCHÜTT''' [ŝ''i''t] (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[2-an de decembro]] [[1993]] en [[Hamburgo]], [[Germanio]]) estis tra 37 jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri komerco kaj regula membro de [[Societo Zamenhof]]. ===E. Schwarz=== '''E. Schwarz''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n180 aŭg 1915</ref> ===[[Andreas Sebald]]=== '''Andreas Sebald''' estis esperantisto malaperita la 15-a de septembro 1916 dum la Unua mondmilito en la [[batalo de Somme]]. <ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> ===[[Erich Seidemann]]=== '''Erich Seidemann''' (naskiĝis la 22-an de majo 1903<ref>Laŭ [[Der Esperantist]] n.119 mar. 1983, p. 69, li naskiĝis en 1908</ref>) estis esperantisto en Dresdeno. Germanlingva referenco<ref>[https://www.hgwst.de/Wehnerpost/Wehnerpost_20.pdf informoj en la publikaĵo ''Wehnerpost'', eldono 20, paĝoj 6 kaj 7]</ref> asertas, ke li fine de la 1920-aj jaroj estis tre akcita [[socialisto]] en la urbo kaj funkciis kiel sekretario de la kamarado [[Herbert Wehner]], kiu poste de la diktaturo de [[Nazia Germanio]] fuĝis al Svedio kaj post la [[Dua Mondmilito]] decidis en reveni al [[Dresdeno]], kiu nun situis en la [[Sovetunie okupita zono de postmilita Germanio]]. {{referencoj}} ===[[Otto Sengewald]]=== '''Sengewald''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Hirschfelde]], mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===Th. Sherer=== '''Th. Sherer''' (1836?-1919?) estis esperantisto el Lubeck. <ref>Esperanto n225 majo 1919</ref> ===[[Tobias Sigel]]=== '''Tobias Sigel''' estis germana esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Li esperantigis: * Aventuroj de Malspertulo : Fragmento de la verko / [[Robert Reitzel]]. Eld. [[Ellersiek & Borel]], Berlino, 1924. {{citaĵo|La malspertulo estas la aŭtoro mem, kiu vojaĝis Usonon dum sia junaĝo por trovi porviron (''sic'') kaj kies komenca restado en la Nova Mondo estis intersekvo de mizeroj, de suferadoj, de seniĝadoj kaj mankoj, kiujn li rakontas kun neelĉerpebla bonhumoro, ne ŝparante tamen merititan ungoskrapon al tiu aŭ alia riĉa senkorulo. La traduko estas entute bonefarita, kvankam ĉi tie kaj tie la atenton de l' leganto trafos ĉu vorto malbonsence uzita, aŭ ne ĝuste kunmetita, ĉu esprimo tro laŭvorte tradukita, ĉu gramatika nekorektaĵo. (Ekzemploj: kompanio, anst. kunularo aŭ ĉeesto; sklavofoirejo; anst. sklavofoiro; «ĉio bone marŝis»; anst. sukcesis; la adiaŭo de tiu arbara [[idilio]], anst. «al»; Ĉio estis plenega per laboristoj, anst. «de»; laboro kio, anst. kiu.)|[[Belga esperantisto]] n124 (jun 1925)}} === [[Karl Simon]] === '''Karl SIMON''' (naskiĝis en [[1896]], mortis la [[12-an de aŭgusto]] [[1989]] en [[Munkeno]], [[Germanio]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri fervojoj dum trideko da jaroj. Ne konfuzu lin kun la forst-sciencisto [[Karl-Hermann Simon]]. === [[Rudolf Skoruppa]] === '''Rudolf SKORUPPA''' (naskiĝis en 1930, mortis en 2003) estis delegito kaj fakdelegito pri [[fotografio]], [[katolikismo]] kaj naturkuracado (1995-2002), mortis la [[2-an de novembro]] [[2003]] en [[Bad Wörishofen]] (Germanio). ===F. Soegel=== '''F. Soegel''' (mortis 1915?) estis germana esperantisto el [[Den Hof]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Josef Sommer]]=== '''Josef SOMMER''' estis germana esperantisto en la mezo de 20-a jarcento. Verko: * '''Wörterbuch Esperanto-Deutsch.''' [[Max Butin]], [[Josef Sommer]], Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)|Limburg/Lahn]] 1952. ===[[Georg Sörgel]]=== Prof. Dr. '''Georg Sörgel''' botanikisto (naskiĝis 1911- mortis la 12an de julio 1961) estis germana esperantisto el [[Quedlinburg]]. Li ludis gravan rolon en la unua etapo de la revigligo de organizita [[Esperanto-movado]] de [[GDR]]. Georg Sorgel jam eklernis [[Esperanto]]n en sia junaĝo. Kiam li post la milito, en la jaro 1948, eklaboris en Quedlinburg ĉe la Planinstituto post kelkaj jaroj en tiu urbo ekfunkciis la unuaj Esperanto-kursoj, laŭ lia iniciato. ===[[Harmut Sögel]]=== Dr. '''Harmut Sögel''' esperantisto en Germanio. En januaro 1984 li doktoriĝis per disertacio kun la temo "''Ein System der deutschen Verben im EDV-Bereich ais Grundlage für die linguistische Datenverarbeitung mit einem Vergleich zu englischen und Esperanto-Verben''" (Sistemo de germanaj verboj en la elektronika, datumprilabora sfero kiel bazo por la lingvistika [[datumprilaborado]], kompare kun anglaj kaj Esperantaj verboj) ĉe la [[Humboldt-Universitato]] en Berlino. La disertacio ekestis sub gvido de prof. d-ro [[Georg F. Meier]]<ref>[[Der Esperantist]] n126_apr. 1984</ref>. ===[[Stefan Sklepik]]=== '''Stefan Sklepik''' estis esperantisto en [[Posen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Emil Sprotte]]=== '''Emil Sprotte''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Berlino]] en la komenco de 20-a jarcento je [[hispana gripo]]. Li estis aŭtoro de [[stenografio]] "Aoro" kaj multe tradukis el Korano. Li propagandis en Azio.<ref>Esperanto n236 apr 1920</ref> ===[[Adolf Steinhagen]]=== '''Adolf Steinhagen''' (mortis 1915) estis germana esperantisto el [[Hagen]] en la komenco de la 20-a jarcento. Li mortis en 1915 batalante dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Georg S. Streidt]] === '''Georg S. STREIDT''' estis germana esperantisto de la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Esperanto-Lehrbuch für Volksschulen: auf Grundlage der Anschauung und des Erlebnisses in zwei Teilen mit 30 Bildern''. Eldonis [[Ferdinand Hirt & Sohn]], Leipzig. 1922. {{Citaĵo|La germanaj propagandistoj ja ne rajtis plendi pro manko de lernolibroj en sia lingvo. La ĵus aperinta [[libro]] de G. Streidt tamen ne estas troa. Ĝi celas speciale la instruon de Esperanto al lernantoj de la popol-lernejoj, do al infanoj. Kaj ni povas senhezite diri, ke ĝi bonege trafas sian celon. Ĝi estas bazita sur la aktiva metodo. Ni estas certaj ke per tiu nova libro la instruantoj atingos bonegajn rezultatojn.|[[Belga Esperantisto]] n085-086 (mar-apr 1922)}} {{Citaĵo|Nenecese estas, laŭ ni, ripeti laŭdojn, kiujn meritis la apero de la unua parto de tiu libro. Bonega instruilo, kiu certe havos grandan influon super la enkonduko de nia lingvo en la lernejoj de germanlingvaj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} === [[Paul String]] === '''Paul STRING''', naskiĝis la [[5-an de marto]] [[1930]] kaj mortis 82-jara la [[29-an de julio]] [[2012]],<ref>[https://issuu.com/davidortmann/docs/die-pforte_nr.65 noteto en la gazeto ''Die Pforte'' 65/2012]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ({{de}})</ref> estis [[germanoj|germana]] [[esperantisto]] kaj [[elektronikisto]] el [[Dresdeno]], [[Saksio]]. La revuo ''[[Esperanto aktuell]]'' 4/2013 indikas, ke la jarkunveno de [[Germana Esperanto-Asocio|GEA]] la 19-an de majo 2013 kadre de la [[Germana Esperanto-Kongreso]] aparte memorigis pri li.<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202013-4.pdf protokolo de la jarkunveno de GEA la 19-an de majo 2013] en [[Esperanto aktuell]] 4/2013, paĝo 11 (ĉi tie {{de}}, en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]])</ref> == Referencoj == {{referencoj}} === [[Erwin Stolpe]] === '''Erwin STOLPE''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[13-an de aprilo]] [[1970]]) estis germana esperantisto, vic-prezidanto de [[Internacia Esperanto-Asocio de Juristoj]]. Li partoprenis la organizitan Esperanto-movadon jam de 1913. Inter 1947 kaj 1960 li deĵoris kiel juĝisto ĉe la supera tribunalo de Berlino. ===[[Eduard Szynianowski]]=== '''Eduard Szynianowski''' (mortis 1918) estis esperantisto el [[Bromberg]], kiu mortis en batalo ĉe la pola limo dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> == T == ===J. Tamke=== '''J. Tamke''' (naskiĝis 1886?; mortis 1919) estis esperantisto el [[Agathenburg]]. Li propagandis precipe inter la [[Senalkohola kulturo|Bontemplanoj]], al kiuj li apartenis. Li mortis pro [[hispana gripo]] en 1919<ref>Esperanto n225 majo 1919</ref>. ===[[Paul Tauche]]=== '''Paul Tauche''' estis esperantisto militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito en [[Handforth]]<ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> kaj post [[Hawick]].<ref>Esperanto n195 nov 1916</ref> ===[[Franz Thiele]]=== '''Franz Thiele''' (mortis 1917) estis esperantisto el [[Rudolstadt]] mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n207 nov. 1917</ref> === [[Hans Tressel]] === '''Hans TRESSEL''' estis komercisto kaj dum pli ol duonjarcento esperantisto en [[Munkeno]]. Li plenumis la funkcion de [[UEA-delegito]] en la bavara ĉefurbo dum 53 jaroj. Interalie li estis gastiganto de la [[propaganda piedvojaĝo]] de [[Parizo]] al la [[UK 1912]] en [[Krakovo]], kiu gastis en Munkeno inter la 24-a ĝis 26-a de julio de tiu jaro. === [[Luise Tressel]] === '''Luise TRESSEL''' (naskiĝis en [[1888]], mortis la [[9-an de julio]] [[1975]]), vidvino de la iama [[UEA-delegito]] [[Hans Tressel]] en [[Munkeno]], [[Germanio]] (kiu sian delegitan funkcion plenumis dum 53 jaroj). Ankaŭ s-ino Tressel estis dum multaj jaroj aktiva en la Movado kaj mem estis membro de UEA. === [[Wilhelm Treude]] === '''Wilhelm TREUDE''' (mortis la [[12-an de julio]] en [[Stuttgart]], [[Germanio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj malavara subtenanto de ĝia laboro - speciale ĉe [[Unuiĝintaj Nacioj]]. === [[Claude Trésorier]] === '''Claude TRÉSORIER''', naskiĝis {{naskiĝtago|1948|05|4}}, do nun {{aĝo|1948|05|4}}-aĝa, estas franca esperantisto vivanta en la germana urbo [[Göttingen]]. Li estas la filo de [[Jacqueline Trésorier]]. Claude Trésorier laboras kiel docento en la instituto pri [[romanistiko]] de la [[universitato de Göttingen]], kaj movade interalie estas [[delegito de UEA]]. == U == === [[Reinhard Uhde]] === '''Reinhard UHDE''' estis aktiva laborista esperantisto en la nordgermana havenurbo [[Bremeno]], aparte aktivema interalie en la 1950-aj jaroj. Li estis redaktoro kaj eldoninto de la germanlingva gazeto '''''Grenzenlos''''' ("senlime"), subtitolo ''Blätter von heute für Weltbürger von morgen'' ("folioj de hodiaŭ por [[mondcivitanoj]] de morgaŭ"), kunlabore kun la [[Libera Esperanto-Asocio]] (de [[SAT]] por germanlingvaj teritorioj) kaj la asocio [[TANEF]] (Turisma Asocio de Naturamikoj - Esperanto-Fako). ===[[Ernst Ulitzsch]]=== '''Ernst Ulitzsch''' (mortis 1919) instruisto, estis esperantisto el [[Gera]] dum la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n224 apr 1919</ref> == V == ===[[Robert Veigel]]=== '''Robert Veigel''' (naskiĝis la 6-an de julio 1904, mortojaro ne konata, sed sendube post la 70-a naskiĝtaga reveno en 1974) estis germana esperantisto kaj prezidanto de DLR [[Suhl]] en [[GDR]]<ref>''[[Der Esperantist]]'' - [https://archive.org/details/DerEsperantist_1974_n067-068_maj-jun/mode/2up Numeroj 067-068, majo - junio (1974), paĝo 44]</ref>. {{referencoj}} === [[Gerhard Vogel]] === '''Gerhard VOGEL''' (naskiĝis en [[1910]], mortis post longa malsano la [[30-an de marto]] [[1979]]) estis esperantisto kaj multjara fakdelegito de [[UEA]] pri [[turismo]] en [[Kolonjo]], [[Germanio]]. ===[[Meta Voigt]]=== '''Meta Voigt''' (mortis 1918) estis esperantistino el [[Hirschberg]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n219 nov 1918</ref> === [[Friedrich Volk]] === [[Dosiero:Friedrich Volk.jpg|eta|Friedrich Volk en 1955]] '''Friedrich VOLK''' (naskiĝis la {{daton|15|aprilo|1894}}, mortis komence de decembro [[1993]]) estis dumviva membro de [[UEA]], [[honoraj membroj de GEA|honora membro de Germana Esperanto-Asocio]] kaj multjara gvidinto de la Esperanto-grupo en [[Würzburg]]. ===[[Paul Voss]]=== '''Paul Voss''' estis germana esperantisto en Leipzig en la unua duono de 20-a jarcento. ;Verko *''La evoluo de la Leipziga foiro''. Eld. la aŭtoro, 1925(?) {{citaĵo|En lukse eldonita 32-paĝa broŝuro la aŭtoro pritraktas la [[historio]]n kaj la evoluon de la Leipzig’a fojro [''tiel''] de XII jarcento ĝis [[1925|nun]]. Multaj fotografaĵoj prezentas la diversajn fakojn de la [[foiro]]. Por vizitontoj nepre posedenda libro.|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n11-12 jul-ago, 1925}} == W == ===[[Vincenz Wachutka]]=== '''Vincenz WACHUTA''' estis esperantisto en Germanio dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * W. Weith. ''Al la Homojkoneco! Enkondukskribo kun bildoj. Komunike krimuloj-studajoj. Longjaraj studadoj kaj multnombraj spertecoj'' (tiel). Trad. Vincenz Wachutka. Eld. la aŭtoro. [[Mittelwalde]], 1933(?). {{citaĵo|La titolo klarigas la celon de la aŭtoro, al kiu ni rekomendas ke li estonte sin turnu al pli kapabla tradukanto por siaj venontaj Esperanto-eldonoj.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Hermann Wagner]] === '''Hermann WAGNER''' (naskiĝis en [[1898]], mortis la [[17-an de julio]] [[1975]] en [[Fürth]], [[Germanio]]) estis membro de [[UEA]] ekde [[1947]], dum la lastaj 20 jaroj de sia vivo regule en la kategorio de membro-subtenanto. Li estis ankaŭ delegito kaj fakdelegito. Pli konata estas lia samnomulo [[Hermann Wagner]]. ===[[Erich Wald]]=== '''Erich Wald''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1902) estis esperantisto en Dresdeno. ===[[Oskar Walter]]=== '''Oskar Walter''' (naskiĝis la 1-an de decembro 1903) estis esperantisto en [[Zittau]]. ===[[Walter Weckel]]=== '''Walter Weckel''' (mortis 1917?) estis esperantisto mortita dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n209 jan 1918</ref> ===[[Ludwig Wegener]]=== '''Ludwig Wegener''' estis germana esperantisto. Verko: * ''La arto fariĝi centjara'', eld. ''Limburger Vereinsdrückerei'' - Esperanto-fako, unua eldono 1953, [[Limburg (Lahn)]]. {{citaĵo|En ĉi tiu interesa verketo, la aŭtoro traktas klare kaj koncize pri unu el la plej gravaj problemoj de nia epoko, nome: la [[nutrado]], kiu, bedaŭrinde, estas sufiĉe malzorgata de nia socio. Sekvante tiel nekompreneblan konduton, la nunaj [[generacio]]j riskas plej evidente sian ekziston. La solvo, kiun prezentas la germana [[kuracisto]], ne estas — kiel eble maliculo povas supozi — la greftado de bestaj glandoj en la homan organismon, aŭ la apliko de nova kaj mirakla eliksiro. Tute neniel! Ambaŭ sciencaj metodoj malsukcesis. La [[programo]] estas alia: «Modera vegetara [[manĝado]], sufiĉe da laboro, necesa ripozo, abunda movado, multe da akvo, suno, aero, saŭno, k. t. p. krom spirita laboro kaj interna trankvileco». Unuvorte: praktiki la naturajn rimedojn por konservi la [[sano]]n, sekvante regule la veran vojon. Rilate la aplikon de saŭno (varmoprodukta aparato) mi rimarkigas, ke D-ro V. Ferrandiz perfektigis ĝin. Per tiu moderna aparato, nomata «Vigorsauna», nia [[organismo]] estas saturita de pura oksigeno. D-ro Wegener insistas emfaze pri la graveco de la nutrado. Certe, li plene pravas, ĉar ju pli simpla kaj natura estas la [[nutraĵo]] ricevita, des pli bela kaj harmonia rezultas la propra vivo. Oni ne forgesu, ke multe glavas konstrui bonajn [[fundamento]]jn. La aŭtoro ankaŭ rekomendas daŭran intelekton laboron, kun la celo plivigligi nian spiriton. Li donas etikan [[ekzemplo]]n, dirante: «Mi havis pli ol sesdek jaroj, kiam mi komencis lerni [[Esperanto]]n!» Ĉu vi volas esprimon pli elokventan? Nu, fine jam, varme mi rekomendas al vi, kara leganto ĉi tiun mirindan libreton. Ĝia filozofia kaj scienca enhavo nutros vian personecon per altaj pensoj kaj valoraj principoj, ununura maniero efektivigi per naturaj rimedoj la sinceran deziron de l' aŭtoro, t. e. fariĝi centjara!|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} === [[Hermann Wehrheim]] === '''Hermann WEHRHEIM''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[4-a de majo|4-an de majo]] [[1977]], en [[Hildesheim]], [[Germanio]]), estis [[germana esperantisto]]. D-ro Wehrheim estis membro de [[UEA]] seninterrompe dum la lastaj 30 jaroj de sia vivo. === [[Josef Weidacher]] === '''Josef WEIDACHER''' (naskiĝis en [[1920]], mortis la {{daton|8|julio|2000}}) estis [[germana esperantisto]] kaj fervojista aktivulo. Li estis honora membro de la [[Esperanto-Klubo Munkeno]]. ===[[Albert Weinhold]]=== '''Albert Weinhold''' (mortis la 12-an de aŭgusto 1981) estis esperantisto en Leipzig. ===[[Rudi Weiß]]=== '''Rudi WEISS''' (naskiĝis la 22-an de aprilo 1910) estis esperantisto el [[Zwickau]]. === [[Uwe Weiß]] === '''Uwe WEISS''' (n. en la 1960-aj jaroj en la tiama ŝtato [[GDR]]) apud [[Adrian Bourcevet]], [[Sabine Trenner]], [[Heidi Schiller]], [[Torsten Bendias]], [[Steffen Pietsch]], [[Andreas Jacobs]] kaj [[Sandra Kinast]] aktivis en la fonda periodo de [[Esperanto-Junularo de GDR|„Die Esperanto-Jugend“ (GDR)]], post kiam la Junulara Komisiono de GDREA en novembro 1989 decidis, krei sendependan junularan organizon. En januaro 1990 ĝi estis jure allasita.<ref>Bendias, Torsten: Die Esperanto-Jugend in der DDR. Zur Praxis und Lebenswelt sozialer Strömungen im Staatssozialismus. LIT-Verlag Dr. W. Hopf, Berlin 2011, p. 212</ref> Li aparte engaĝiĝis en la Esperanto-Junularo [[Brandenburgio]]/[[Berlino]] (EJB). Pliaj datumoj pri naskiĝjaro aŭ -loko, studado, profesio kaj nuna vivloko estas ankoraŭ ne notitaj en Vikipedio, sed kiel ĉe ĉiuj nomoj en tiu ĉi listo bonvenas ampleksigoj - kaj aparte bonvenas ekstervikipediaj referencoj, aldonataj piednote. ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} ===M. Weissbach=== '''M. Weissbach''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Geyer]] mortita dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref>. === [[Heinz Weißflog]] === '''Heinz WEISSFLOG''' (mortis la 17-an de junio 1993) estis [[germana esperantisto]] vivanta en la komunumo [[Bergen auf Rügen]]. Laŭ nekrologo en la revuo [[Esperanto aktuell]], n-ro 8/1993 (paĝo 7), li estis ekde novembro 1987 vigla esperantisto, seninterrompe agis por la humanisma ideo kaj fondis en 1988 subdistriktan ligon de [[GDREA]] de la insulo [[Rügen]]. ===[[Ehrenfried Wengler]]=== ''' Ehrenfried Wengler''' (naskigis la 12an aprilo 1891 - mortis 2-an de julio 1915) estis esperantisto el Berlino, sekretario de la [[Esperanto Gruparo Berlin]] kaj post 1913 Delegito de UEA. Li estis mortita dum batalo de Champagne ĉe atakado de Galicio<ref>Esperanto n185 jan 1915</ref>. === [[Agnes Wermke]] === '''Agnes WERMKE''' estis germana instruistino. Ŝi deĵoris kiel parolintino por Esperanto ĉe la unua radio-sendstacio en [[Königsberg]] de 1927, ĝis la detruo de la demokratio en 1933. Ŝi verkis: „La konsonant-kombinoj de Esperanto kaj la demando de l' silabo-disigo“ (1910, 62 paĝoj). ===[[Ernst Wichert]]=== '''Ernst Wichert''' (naskiĝis la 29-an de julio 1886; mortis la 8-an de junio 1977) estis germana esperantisto en Berlino. === [[Walter Wichmann]] === '''Walter WICHMANN''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1929 en Perkuhnen^*, [[Orienta Prusio]], hodiaŭ Перекрёстное (Perekrjostnoje), [[Kaliningrada provinco]], mortis la 11-an de aŭgusto 2021 en Wiesbaden) estis germana esperantisto. Li lernis la lingvon ĉirkaŭ la jaro 1950 kaj estis dum preskaŭ dudek jaroj prezidanto de [[Esperanto-Grupo Wiesbaden]]. ^* <small>Pri la origino de la loknomo vidu la tekston pri [[Perkūnas]], la ĉefa dio de la [[balta mitologio]].</small> ===[[Fritz Wicke]]=== '''Fritz WICKE''' (n. la 1-an de majo 1881 en [[Dresdeno]], m. dum 1940 en [[Chemnitz]],<ref name=DNB>[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&cqlMode=true&query=nid%3D143246429 informoj en la datumbazo de la] [[Germana Nacia Biblioteko]] ({{de}})</ref> [[d:Q102228361|en vikidatumoj]]) estis germana esperantisto, matematikisto kaj filologo. En 1905 li 24-jara doktoriĝis (Dr. phil.) en la [[Friedrich-Schiller-Universitato Jena]]. En la Esperanto-literaturo konatiĝis aparte lia esperantlingva traduko de la novelo [[La Nigra Galero]] de [[Wilhelm Raabe]] eldoniĝta en [[1912]] <ref>[[Petro Stojan|Stojan, Petro]] 1929: ''[[Bibliografio de Internacia Lingvo]]'', numero 4095, paĝo 365 ({{eo}})</ref><ref>1934 : ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' ({{eo}})</ref> ĉe la Centra Eldonejo en [[Magdeburgo]], kun dua eldono en [[1922]] ĉe [[Ferdinand Hirt & Sohn]] en [[Lepsiko]], kiel kvara volumo de la serio "[[Internacia Mondliteraturo]]". Li post la studado profesie agis kiel altlerneja instruisto, do [[docento]], de matematiko kaj parencaj fakoj en la ŝtata [[akademio]] pri [[tekniko]] [[Chemnitz]],<ref name=DNB/> kiu ekde 1986 estas la [[:d:Q159630|Teknologia Universitato Chemnitz]]. {{referencoj}} ===[[Klemenz Wieczorek]]=== '''Klemenz Wieczorek''' estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Verkoj: * ''Kiel aŭtodidakto al pedagogia scienco''. Eld. ''Limburger Vereinsdruckerei'', [[Limburg (Lahn)]], 1952 {{citaĵo|Verketo pri la edukado, en kiu la aŭtoro citas diversajn pensojn kaj regulojn de filozofoj kaj edukistoj kaj proprajn opiniojn pri la volo, la animo de infano, k. t. p. Li montras ankaŭ siajn vidpunktojn pri la rolo de Esperanto kiel kulturfaktoro, videble influda de la t. n. humanismo, kiu anstataŭ baziĝis sur la instruado de la socia scienco, baziĝas sur la instruado de literaturo kaj lingvoj. Pri la jenaj pensoj: «Esperanto estas la sola taŭga ilo por solvi la problemo de la komuna interkompreno kaj reunigo de la homaro » (p . 25 ) kaj «Unu el la plej gravaj ŝtupoj de la pedagogio estas la fremda lingvo» (p . 39 ), oni povas aserti ke lingvo estas nur komunikilo de ideoj kaj Esperanto estas helpilo por solvi la internacia problemon kreitan de la diverseco de lingvoj. Sed la sperto mem konvinkis la homojn, ke komuna lingvo ne havigos al ili pacan reuniĝon, sen oni ne forigas antaŭe, nacie kaj internacie, la ekonomiajn kaŭzojn de disigo, mizero, malkonfido, ribelo kaj milito.|[[Boletín]] n043 (jul 1952)}} === [[Heinrich Wielgus]] === '''Heinrich Wielgus''' (n. en la 1920-aj jaroj, mortis en oktobro 2009) estis esperantisto kaj policano en Hamburgo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/48393/1988.pdf ekzemple laŭ la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[jarlibro de UEA]], jen en la eldono de 1988, paĝo 231</ref> Pli ol 60 jarojn li estis membro de [[Germana Esperanto-Asocio]], [[delegito de UEA]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Hamburgo]] kaj kunmotoro de la federacilanda asocio [[Hamburga Esperanto-Societo]]. Esperanton li eklernis en 1948 en kurso de [[August Weide]], kune kun sia posta edzino [[Elsbeth Wielgus]],<ref>[https://www.esperanto.de/sites/default/files/esperanto.de/ea-archiv/Esperanto%20aktuell%202011-5.pdf laŭ nekrologo de la edzino en] la revuo [[Esperanto aktuell]] 2011/5, p. 15, pli amplekse ankaŭ en „Esperanto Hamburg“, 2011/4 ({{eo}}) </ref> kiu dum plurjardeka profesiado kiel sekretariino kaj ankaŭ post pensiiĝo meze de la 1980-aj jaroj, multajn jarojn estis la ĉefa motoro de la klubejo "Klaus-Groth-Straße 95" de [[Hamburga Esperanto-Societo]], funkciis kiel prezidanto, kunordigis ties gastejon, kuiris kaj organizis festojn kaj kunvenojn. La paro loĝis en la sama kvartalo, fakte nur kelkajn domojn for de la klubejo, kaj tiel povis ĉiam rapide helpi. {{referencoj}} === [[Heinrich Wieners]] === '''Heinrich WIENERS''' (naskiĝis en [[1900]]; mortis la [[30-an de aprilo]] [[1988]] en [[Lahr]]) estis germana esperantisto kaj dumviva membro de [[UEA]]. ===[[Otto Wilde]]=== '''Otto Wilde''', pentristo, estis unu el la pioniroj de esperanto en [[Magdeburgo]]. ===[[Georg Wimmer]]=== '''Georg Wimmer''' (mortis 1975) kasisto de la esperanto-grupo el [[Weißenfels]]. ===[[Arthur Winkler]]=== '''Arthur Winkler''' estis esperantisto el [[Kreiensen]], Vundita kaj malaperinta en [[Chamonille]] (en la reglono Tergnier kaj Laon) la 14-an aŭ 15-an de septembro 1914 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> ===[[Hans Wingen]]=== '''Hans Wingen''', vortaristo el [[Bergisch Gladbach]] apud [[Kolonjo]], estis germana esperantisto dum la mezo de 20-a jarcento. Li estis filo de [[Wilhelm Wingen]] kun kiu li verkis multajn lernolibrojn post la [[Dua Mondmilito]]. ====Verkoj==== *'''Post la kurso''', Limburger Vereinsdruckerei, [[Limburg (Lahn)]] , 1953 (?) *'''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''', Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn , 1954, 180p, 12X17; *'''Esperanto für den Amateurfunk'''; Kun [[Wilhelm Wingen]] * '''Ni stenografas - laŭ la Germana Unueca Stenografio'''. Bailieboro, Kanado: Esperanto Press 1980, 40 p. * '''WIR LERNEN ESPERANTO, DIE WELTHILFSSPRACHE'''. Eld. Limburger Vereinsdruckerei, Limburg/Lahn, 1954(?) ;Recenzoj Pri '''Wörterbuch Deutsch-Esperanto''' {{citaĵo|La vortaro delonge atendita fine ekzistas. Ofte ni sentis la mankon de german-esperanta vortaro en la postmilitaj jaroj, kiam ne plu estis haveblaj la vortaroj de [[Paul Bennemann]], de [[Paul Gottfried Christaller]] nek la tre utila Liliputvortaro „10.000 Worte". Nu, la Wingen-vortaro certe ne estas liliputa, ĝi enhavas ĉ. 25.000 gvidvortojn kaj ampleksas 177 paĝojn. Tamen oni tuj konstatos ke ĝi estas malpli granda ol la standarda vortaro de la antaŭmilita tempo, tiu de Benneman, kiu havis 450 pagojn (kun iom malpli granda kompostformato). Kompreneble tio nun prezentas la avantaĝon, ke la Wingen-vortaro havas ankoraŭ tolereblan prezon, kaj tio verŝajne estas la kaŭzo de la malgrandigo. Se la prezo ne ludus rolon, oni ja plej bone represus la Bennemann-vortaron farante la necesajn aldonojn por novaj vortoj kaj la forstrekojn kaj ŝanĝojn, kiujn necesigas la moderna lingvoevoluo. Se oni volas kritiki vortaron oni devas kompari ĝin, kaj tion mi faris. Mi prenis pagon 218 de Paul Bennemann (aperinta en 1926) kaj notis, kio estis alia. En Wingen mankis jenaj vortoj ''Mastix, Mastodon, Masturbation, Masure, Matinee, Maturitât, Mâtzchen, Matze, Maurerkelle, Maueranschlag -pfeffer -kronezinne, mausig, Mausebussard, Mausoleum, Maut, maximal, Mayonnaise, Mazedonien, Mazurka, Media''. El tiuj, pluraj estas internaciaj vortoj facile esperantigeblaj eĉ por [[komencanto]], sed jam pli malagrabla estas la manko de Maturitât (en Svislando ekzemple tiu vorto estas sole uzata kaj neniam Abitur), Maurerkelle, Mayonnaise (la esperantigo „majonezo" ne estas memkomprenebla kaj kiel sciu serĉanto, kiu ne posedas P.V. ĉu ĝi estas permesebla?). Bennemann enhavas ankaŭ tre multajn parolturnojn kiel ''Maulaffen feil halten, ein gutes Maul haben, jemandem das Maul stopfen, jemandem ums Maul gehen''. Tiaj esprimoj mankas tute ĉe Wingen, aliel li ne estus povinta tiagrane redukti la amplekson de sia vortaro. Aliflanke li donas kelkajn vortojn, kiuj mankas ĉe Bennemann nome ''Matthias, mâuschenstill'' kaj ''meckern ''en la senco de grizmbli aŭ kritikaĉi. Unu vorto estas malĝusta ĉe Bennemann, nome por Mastkorb „marso" (ne ekzistas), Wingen korekte uzas „topo". Alie mi trovis kelkajn kritikindaĵojn. Kial li mencias ĉe la [[vorto]] ''Matrose'' nur „ŝipano" kaj ne „maristo", kiu ŝajnas al ni pli ofta ol la unua. Kial li enkondukas la maltaŭgan vorton „amaĵistino" por Matresse, kial li mencias por ''matschig'' nur „kota"? Ĉu oni povas diri „kota piro" por „matschig Birne"? „Matte" ne estas nur „monta herbejo", sed ĉiu [[herbejo]]. Kion pruvas ĉi tiu analizo de unu paĝo? Ĝi montras, ke Wingen devis tute rezigni pri la strebado al certagrada kompleteco, efektive li nur faris poŝvortaron — kaj oni ankaŭ povas tre bone preni lian vortaron en la poŝon, kio ankaŭ estas avantaĝo. Ĝi montris kritikindaĵojn, sed ne gravajn erarojn. Ĝi montras memstarecon de la aŭtoro. Koncerne la lastan punkton certaj aliaj paĝoj estus provokintaj ankoraŭ pli favoran juĝon, ĉar la aŭtoro tre klopodis adapti sin laŭ la aktuala lingvouzo kaj de la germana kaj de la esperanta lingvoj. La rimarkinda romanĉa vortaristo [[Ramun Vieli]] iam ekĝemis dirante: „Kiun dio volas puni, tiun li igas verki [[vortaro]]n". La laboro estas klopodiga kaj poste la kritikistoj pendigas la aŭtoron ĉe radikoj kaj silaboj. Ni ne volas fini sen esprimi al Hans Wingen la dankon en la nomo de la tuta germanlingva esperantistaro, ke li plenumis tiun tre necesan kaj utilan laboron kaj prezentis al ni verkaĵon, kiu enhavas la maksimumon, kiun la spaco permesis.|A. Baur.[[Belga Esperantisto]] - Numero 330, Februaro, 1955}} {{citaĵo|Dudek mil vortojn oni povas trovi per la nova vortaro de Wingen, eldonita de la Esperanto-Fako de la ''Limburger Vereinsdruckerei'' en [[Limburg]] / Lahn. La postmilita epoko montris gravan mankon de bona vortaro german-esperanta. Ĉi tiun mankon majstrece forigis ia aŭtoro, kiu estas konata jam kiel eldoninto de aliaj lernolibroj kaj [[esperantaĵo]]j. Agrabla aranĝo ebligas al la serĉanto de vortoj kaj [[esprimo]]j baldaŭ trovi la ĝustan. Per fakaj [[signo]]j oni estas ĉe du- aŭ pli sencaj vortoj, kiuj en germana lingvo abundas, direktata al la konvena loko. Por la germanaj esperantistoj kaj interesatoj verdlingvanoj pri germana lingvo la eldonaĵo estas de supera valoro kaj povas esti ĝenerale rekomendata. La eldonaĵo trovas specialan intereson en la germanaj regionoj malantaŭ la [[Fera Kurteno]], kie nun eksentiĝas nova freŝa blovo por la veloj de niaj tieaj samlingvanoj. |Bruno Gahler. [[Boletín]] n086 (feb 1956)}} ---- Pri ''Post la kurso'' {{citaĵo|Por germanlingvanoj ĵus aperis ĉi tiu gramatika broŝureto, celante perfektigan kurson al gelernantoj. Oni ekzercas la ĝustan parol- kaj skribmanieron Esperantan; inter kromaj germanlingvaj klarigoj ebligas, ke la lernado estu kompleta; estas interesa la detala konigado pri uzo de [[prepozicio]]j kaj la vortfarado per afiksoj; ĉefa kono, kiun nepre oni devas scii pri aglutina lingvo, kiel estas Esperanto. Ĉio estas klarigata per amuzaj ekzemploj kaj rakontetoj, kion certe ŝatos la gelernantoj, kiel ĉiuj ŝatas ĉie; do, rekomendinda uzo; klaraj presliteroj kaj bela presado kompletigas la bonan broŝuron.|[[Boletín]] n052 (apr 1953)}} {{citaĵo|Ĉi tiu germanlingva lernolibro estas tre taŭga por esperantistoj, kiuj jam trapasis la unuan kurson kaj eĉ mi konsideras, ke se oni atente studas ĉion ĝis la fino, certe la esperanta kapableco estos kompleta. Ĝi ankaŭ signifas ke la movado en la germanlingvaj landoj fariĝas pli forta kun ia paso de la tagoj, ĉar oni povis eldoni tiel kompetentan kaj belaspektan lernolibron. Mi gratulas la eldonejon pro ĝiaj klopodoj havigi taŭgan lernolibron. Kune kun ĉi tiu lernolibro, oni havigas en aparta volumo Ŝlosilon pri ĝiaj [[ekzerco]]j. |M . Rodriguez. [[Boletín]] n074 (feb 1955)}} === [[Yvonne Winkler von Mohrenfels]] === '''Yvonne WINKLER von MOHRENFELS''' (naskiĝis {{naskiĝtago|1966|04|19}}, do nun {{aĝo|1966|04|19}}-jara) estas denaske germana juristino, ekonomistino kaj esperantistino, vivanta ekde 2005 en Usono. Ŝi en la [[1990-aj jaroj]] plurajn jarojn estis komisionano de [[Germana Esperanto-Junularo]] pri internaciaj rilatoj.<ref>ekzemple en ''Die Deutsche Esperanto-Jugend stellt sich vor'' (la teamo de GEJ sin prezentas), eldono 1995, paĝo 13</ref>. Ŝia patro estas jura profesoro, kaj subtenis ŝin bone kunordigi honoroficajn taskojn kun la duobla studo en [[Saarbrücken]]. Ekde 2005 ŝi laboras ĉe la internacia firmao ''Ashland'' en [[Bridgewater (Nov-Ĵerzejo)]]. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://modern-counsel.com/2020/yvonne-winkler-von-mohrenfels-ashland/ intervjuo kun ŝi, kun portreta foto, en 2020, post 15 jaroj en] [[Nov-Ĵerzejo]] ({{en}}) {{referencoj}} === [[Julie Winter]] === '''Julie WINTER''' (naskiĝis en [[1906]], mortis en [[2004]] en [[Wolfhagen]], [[Germanio]]) estis konstanta membrino de [[Societo Zamenhof]] ekde [[1969]]. De [[1969]] ĝis [[1992]] ŝi estis respondeculo de [[Veterana Esperantista Klubo]]. ===[[Hannelore Winzer]]=== '''Hannelore Winzer''' (mortis 1985) estis esperantisto el [[Leinefelde]]. === [[Alfred Wollbacher]] === '''Alfred WOLLBACHER''' (naskiĝis en 1912, mortis komence de novembro 1996) estis multjara [[UEA-delegito]] pri fervojoj kaj turismo en [[Bamberg]] (Germanio). ===[[Max Wolter]]=== '''Max Wolter''', komercisto, estis esperantisto en [[Turingio]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n166 apr 1914</ref> ===[[Hans Würtz]]=== '''Hans Würtz''' (mortis 1915?) estis esperantisto el [[Rohrbach]] mortita dum la Unua monmilito.<ref>Esperanto n173 jan 1915</ref> == Z == ===[[Alfred Zaumseil]]=== '''Alfred Zaumseil''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Gera]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. ===[[Theodor Zempe]]=== '''Theodor Zempe''' (mortis 1915) estis esperantisto el [[Berlino]], kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[Gerhard Ziegler]] === '''Gerhard ZIEGLER''' en 1981 verkis Esperanto-tradukon de pluraj "elektitaj satiroj" de [[Efraim Kiŝon]], kiuj sub tiu titolo publikiĝis en eldonejo Bleicher. === [[Oskar Ziegler]] === '''Oskar''' (foje ankaŭ skribita ''Oscar'') '''ZIEGLER''' estis esperantista presisto kaj librobindisto, kiu eldonis multajn librojn pri Esperanto en la unua duono de la 20-a jarcento. Lia firmao havis sidejon en [[Stutgarto]] ĝis la fino de la [[Unua Mondmilito]] kaj en [[Marktredwitz]], norda Bavario, poste. Inter la unuaj eldonaĵoj en la nova urbo estis [[Humoraĵoj (Baucon)]] kun antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]], eldonita en 1919. :Noto: Familiaj ligoj al la pliaj esperantistoj kun sama familia nomo [[Gerhard Ziegler]] (vidu supre), [[Siegfried Ziegler]] (n. 1902 en [[Essen]], m. en 1984 en [[Seefeld (Tirolo)|Seefeld]]), germana geografo, esperantisto kaj politikisto, la unua postmilita prezidanto de [[Germana Esperanto-Asocio]] kaj [[Sven Ziegler]] (n. en 1935 en [[Kopenhago]]), dana esperantisto kaj kortuma prezidanto en Kopen­hago) estus teorie eblaj, sed ne tre probablaj. ===[[Rudolf Zimmermann]]=== '''Rudolf Zimmermann''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1904) ===[[Wilhelm Zimmermann]]=== '''Wilhelm Zimmermann''' (mortis la 14-an de septembro 1981) estis esperantisto el [[Fürstenwalde]]. Li vojaĝis 1927 per Esperanto tra Sovetunio<ref>[[Der Esperantist]] n110 jun. 1981</ref>. ==Notoj== <references/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj|!]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Germanaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Germanaj]] akyj899vrk9qvd55s6kc7lr2ph35h2b 0 121975 9490396 9488771 2026-10-08T13:57:22Z Roberto 609 /* Josef Hartmann */ 9490396 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Svislando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[svisa esperantisto|svisaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri svisaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:svisaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de svisaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de svisaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === Paul Aeby === '''Paul AEBY''' (1903-1988) estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li mankas kromaj biografiaj informoj. === Enea Albertini === '''Enea ALBERTINI''' (1926-1990) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 196, 1085). Ĝis nun pri li mankas biografiaj informoj, krom ke li aktivis ekde la jaro 1955 en originie fervojista Esperanto-grupo en [[Tiĉino]], el kiu en 1961 kreskis la urba Esperanto-grupo de [[Bellinzona]] kaj la Tiĉina Esperanto-Ligo (TEL).<ref>[https://www.planlingvoj.ch/11_ENCYCL_ESPERANTO_enkonduko.pdf laŭ la artikolo "Esperanto en Svislando", p. 14] (jen la enkonduko, 20-paĝa, en [[Portebla dokumentformo|formato PDF]]) de [[Andreas Künzli]]</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Johann Albisser === '''Johann ALBISSER''' estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). === Reinhard Albus === Ankaŭ pri '''Reinhard ALBUS''' (1928-1982) ĝis nun komplete mankas biografiaj informoj, krom la jaroj de naskiĝo kaj morto. === Hans Altherr === '''Hans ALTHERR''' (n. 1914, mortdato nekonata) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 203, 236, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === César Amaudruz === '''César AMAUDRUZ''' (1894-1975) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Heinrich Amman === '''Heinrich AMMAN''' (1909-1967) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Ernst Anderegg === '''Ernst ANDEREGG''' (1901-1989) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 804, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Melchior Anderhub === '''Melchior ANDERHUB''' estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 150, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Guido Appius === '''Guido ADDIUS''' (n. en 1933, loĝas aŭ loĝis en Bazelo) estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 204, 213b, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Paul Arbenz === '''Paul ARBENZ''' (1908-1977) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Martin Ardüser === '''Martin ARDÜSER''' (1917-1943) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 192, 218b, 242, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Josef Aschwanden === '''Josef ASCHWANDEN''' (1877-1957) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 856-857, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. == B == === [[Paul Bächli]] === '''Paul BÄCHLI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[10-an de marto]] [[1995]]), estis [[UEA-delegito]] dum trideko da jaroj en [[Baden (Argovio)]] kaj honora membro de [[Svisa Esperanto-Societo]], kies dokumentan servon li prizorgis. ===[[Charles Balsiger]]=== '''Charles Balsiger''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Vevey]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. === [[Hans Bipp]] === '''Hans BIPP''' (naskiĝis en [[1913]], mortis la [[4-an de novembro]] [[1997]] en [[Birsfelden]]) estis esperantisto ekde [[1929]], aktivulo de [[Svisa Asocio de Esperanto-Fervojistoj]] kaj ties prezidinto inter la jaroj 1952 kaj 1956. === [[Laurent Burgbacher]] === '''Laurent BURGBACHER''' (naskiĝis en [[1976]], vivanta en [[Laŭzano]]) estas esperantisto, kiu interalie miksis kaj aranĝis la kanton [https://www.youtube.com/watch?v=HLeqz6Z_MuU Konsolarmeoj], kanto verkita de [[Tomio Frejarö]], kantita de [[Gijom' Armide]] kaj Tomio Frejarö kaj publikigita en aprilo 2018. == C == === [[Gérard Cool]] === '''Gérard COOL''' (n. en 1921, mortjaro ne konata) estis devene nederlanda esperantisto en la komunumo [[Hasliberg]] de la [[kantono Berno]]. Kun sia edzino Florence li multajn jarojn instruis Esperanton en la fama internacia privata lernejo ''[[École d'Humanité]]'', kiu troviĝas en [[Hasliberg]], kaj kies fondinto kaj iama direktoro [[Paulus Geheeb]] ankaŭ estis aktiva Esperantisto.<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], 2006, ISBN 2-9700425-2-5, paĝo 224</ref> En École d'Humanité inter aliaj [[Claude Gacond]] intimiĝis kun Esperanto.<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], 2006, ISBN 2-9700425-2-5, paĝo 321</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Florence Cool-Coté]] === '''Florence COOL-COTÉ''' (n. en 1931, ebla mortjaro ne konata) estas aŭ estis devene [[Kebekio|kebekia]], do franclingve [[kanado|kanada]] esperantistino en la komunumoparto Wasserwendi de la komunumo [[Hasliberg]] en la [[kantono Berno]]. Kun sia edzo Gérard ŝi multajn jarojn instruis Esperanton en la fama internacia privatlernejo [[École d'Humanité]], kiu troviĝas en Hasliberg, kaj kies fondinto kaj iama direktoro [[Paulus Geheeb]] ankaŭ estis aktiva Esperantisto. Florence Cool-Coté de [[1979]] ĝis [[1986]] estis svisa [[delegito de UEA|ĉefdelegitino]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] kaj [[komitato de UEA|A-komitatanino de UEA]] por Svislando.<ref>ekzemple dokumentita en la [[Jarlibro de UEA]] [[1982]], p. 325, aŭ [[1984]], p. 363</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĉ == == D == == E == == F == --> == D == === [[Raphael Das Gupta]] === '''Raphael Das GUPTA''' estas svisa esperantisto en la 2020-aj jaroj. Pri li estas ankoraŭ neniuj informoj, krom ke ekde 2022 li estas estrarano de [[Svisa Esperanto-Societo]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220118231253/https://svisa-esperanto-societo.ch/eo/ listo de la estraro de SES el januaro 2022,] [https://web.archive.org/web/20210118210037/https://svisa-esperanto-societo.ch/eo/ en antaŭa arkivigo de aŭgusto 2021 lia nomo ankoraŭ ne estas], [https://svisa-esperanto-societo.ch/eo sed daŭre li menciiĝas kiel estrarano almenaŭ ĝis marto 2025] ({{eo}}) </ref> La familia nomo estas denaske [[bengala]], kaj frape similas al tiu de [[Probal Dasgupta]], tiel ke ekestis nekonfirmitaj onidiroj ke la du esperantistoj povus esti parencoj, eble patro kaj filo. Pri tiu suspekto tamen ĝis nun mankas ĉiaj konfirmoj. {{referencoj}} ===A-P Dubois=== '''A-P Dubois''' (mortis 1918) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis la unua Esperantisto en Kantono Neuchâltel kaj unu el la unuaj svisaj Esperantistoj. Li estis patro de [[Louise Dubois]].<ref>Esperanto n211 mar 1918</ref> ===[[Louise Dubois]]=== '''Louise Dubois''' estis esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Filino de A-P Dubois. <ref>Esperanto n211 mar 1918</ref> ==E== ===[[Maxim von Ehrenthal]]=== Barono '''Maxim von Ehrenthal''' (1887?-1915), ankaŭ konata kiel ''Max von Ehrenthal'', estis esperantisto el [[Davos]]<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]] p. 1087</ref> <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref> ;Verkoj: Waffensammlung des Fürsten Reuss J. L. zu Schloß Osterstein, sowie die Gewehrkammer des Fürsten Reuss J. L. zu Schloß Schleiz. B. Kühlen, München-Gladbach 1908. == G == === [[Gabrielle Gacond]] === '''Gabrielle GACOND''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[21-an de aprilo]] [[1999]] en [[Neŭŝatelo]]) estis subteninto de [[Kultura Centro Esperantista]] kaj kunlaborinto de [[Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia]]. Ŝi estis la patrino de [[Claude Gacond]]. Pluraj fotoj de ŝi aperas en [http://www.esperanto-gacond.ch/autobio-eo.htm esperantlingva biografio de li en lia persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170128081208/http://www.esperanto-gacond.ch/autobio-eo.htm |date=2017-01-28 }}. === [[Walter Giannini-Aeppli]] === '''Walter GIANNINI-AEPPLI''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[9-an de aprilo]] [[2003]]) estis membro de [[UEA]], [[Svisa Esperanto-Societo]] (SES), [[KELI]] kaj de [[Esperanto-Societo Zuriko]], kiun li prezidis plurajn jarojn. == H == ===[[Josef Hartmann]]=== '''Josef Hartmann''' estis delegito de UEA en [[Davos]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. ===[[Emma Herzog]]=== '''Emma Herzog''' (naskiĝis 1857?; mortis 1920) estis esperantisto en [[Zuriko]] en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi ankaŭ estis delegitino de UEA en [[Davos]]<ref>Esperanto n236 apr 1920</ref>. ===Hildebrandt=== '''Hildebrandt''' estis delegito de UEA en [[Thun]] en la komenco de 20-a jarcento <ref>Esperanto n165 apr 1914</ref>. ===[[Theodor Hopf]]=== '''Theodor Hopf''' (mortis 1919) apotekisto, estis esperantisto el [[Adelboden]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. En la jaroj [[1905]] ĝis [[1909]] Hopf invitis per la revuo [[Tra la Mondo]] esperantistojn por feriado al sia montarvilaĝo. En tiu tempo li aperigis ankaŭ prospekton por sia internacia apoteko. Ĝis [[1912]] Theodor Hopf oficis kiel [[UEA-delegito]] de Adelboden. === [[Richard Huber-Muff]] === '''Richard HUBER-MUFF''' [naskiĝjaro ne konata, m. en majo 1948] estis svisa esperantisto meze de 20-a jarcento en [[Luzern]]. Li estis patro, interalie, de du katolikaj pastroj. <!-- == I == --> == J == === [[Frieda Jakob]] === '''Frieda JAKOB''' (mortis la [[14-an de decembro]] [[1958]]) estis la dua edzino de la eksa direktoro de UEA kaj redaktoro de [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]] [[Hans Jakob]]. === [[Maria-Johanna Jakob-Notz]] === '''Maria-Johanna Jakob-Notz''' (mortis [[1930]] en [[Ĝenevo]]) estis la unua edzino de direktoro de UEA [[Hans Jakob]]. === [[Johannes Jüstrich]] === '''Johannes JÜSTRICH''' (naskiĝis en [[1907]] , mortis en [[1988]] en [[St. Gallen]], [[Svislando]]) estis [[svisa esperantisto]]. Li estis [[delegito de UEA|delegito]] kaj [[fakdelegito]] de [[UEA]] pri [[fervojo]]j. <!-- == Ĵ == == K == --> == L == === [[Hanny Liechti]] === '''Hanny LIECHTI''', (naskiĝis en [[1914]], mortis 85-jara la [[5-an de decembro]] [[1999]]) estis plur-jardeka aktivulino, estrarano kaj honora membro de [[Esperanto-Societo Zuriko]]. Ŝi agadis ankaŭ en [[Svisa Esperanto-Societo]] kaj [[Kristana Esperanto-Ligo Internacia]]. Ŝia edzo [[Fritz Liechti-Kirchhofer]] (1913-2001) ankaŭ estis aktiva esperantisto - kun li ŝi interalie inter la jaroj 1953 kaj 1977 organizis kvar internaciajn kongresojn de KELI === [[Hans Lüthi]] === '''Hans LÜTHI''' (naskiĝis en [[1915]] - mortis la [[8-an de junio]] [[1977]] en [[Lenzburg]], [[Svislando]]) estis svisa esperantisto, iam [[UEA]]-delegito en [[Araŭo]], membro de UEA ekde [[1938]]. == M == ===[[Edouard Mallet]]=== '''Edouard Mallet''' estis esperantisto en Ĝenovo en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis unu el la redaktantoj de revuo [[Svisa Espero]]. Li estis frato de [[Eudoxie Mallet]]. ===[[Eudoxie Mallet]]=== '''Eudoxie Mallet''' (mortis 1918) estis esperantistino en Ĝenevo en la komenco de la 20-a jarcento. Ŝi kelkan tempon sindoneme laboris ĉe la C. O. de UEA je la servo de helpado al viktimoj de Unua mondmilito. Ŝi estis fratino de [[Edouard Mallet]].<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> === [[Angelo Mellini]] === '''Angelo MELLINI''' (naskiĝis en [[1934]]) estis iama [[sekretario]] de [[Svisa Esperanto-Societo]], mortis la [[10-an de septembro]] [[2002]] en [[Hermetschwil]] ([[Svislando]]). === [[Marcel Moreillon]] === '''Marcel MOREILLON''' (1906- 2004) estis UEA-membro el Satigny (Svislando) kaj membro de la ĝeneva grupo La Stefo, mortis la 20-an de januaro 2004. === [[Amélie Montandon]] === '''Amélie MONTANDON''' (mortis 89-jara la [[2-an de majo]] [[1970]]) estis svisa esperantistino, malnova membro kaj delegito de [[UEA]]. Ŝi aktivis en la movado ekde la [[2-a UK]] en [[1906]] ĝis nelonge antaŭ la morto. == N == === [[Ernest Navide]] === '''Ernest Navide''' (naskiĝis 1816? kaj mortis 1909) estis esperantisto en Ĝenevo, Svisio en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis ano de la ''[[Académie des Sciences Morales et Politiques]]'' de Francio. Esperantigis en 1900, 84-jaraĝa. <!-- == O == --> == P == === [[Jules Perlet]] === '''Jules Perlet''' (1887-1964), estis svisa esperantisto en la 20-a jarcento. Verko: * '''Ausfuhliche Grammatika der Espereranto-Sprache'''. Eld. [[Alfred Schmid & Cie]], Berno, 1923, 104 pĝ. {{Citaĵo|Tre ampleksa bonega lernolibro, kun multaj trafaj ekzemploj. Ĝi taŭgas speciale por personoj, kiuj deziras studi la lingvon sen helpo de profesoro. La libro estas presita sur preskaŭ-luksa papero per dikaj, bone legeblaj literoj. Ni ne dubas, ke tiu nova libro multe helpos disvastigi nian lingvon en germana parto de Svislando|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Nadine Perrenoud]] === '''Nadine PERRENOUD''' (mortis la [[1-an de majo]] [[1982]] en [[Neŭŝatelo]], [[Svislando]]) estis fervora [[UEA]]-membro kaj loka aktivulino. === [[René W. Perrenoud]] === '''René W. PERRENOUD''' (1904-1996), esperantisto preskaŭ denaska, estrarano de Svisa Esperanto-Societo (1952-74), komitatano kaj librotenisto de [[Kultura Centro Esperantista]] (1968-88), delegito dum 40 jaroj pri edukado, mortis la 30-an de julio en Hauterive (Svislando). == Q == == R == ===A. Rohrer=== '''A. Rohrer''' (mortis 1915) el [[Lyss]], kies e-grupo li estis prezidanto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. == S == === [[Werner Schaufelberger]] === '''Werner SCHAUFELBERGER''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la [[4-an de majo]] [[1998]] en [[Zuriko]]) estis [[dumviva membro de UEA]] kaj multjara fervoja [[UEA-delegito|delegito]]. ===[[Otto Schmid]]=== '''Otto Schmid''' estis esperantisto en [[Arbon]] en la komenco de 20a jarcento.<ref>Esperanto n166 1914</ref> <!-- == Ŝ == == T == == U == --> == V == === [[Willy Voirol-Reichen]] === '''Willy VOIROL-REICHEN''' (1905-2001) estis membro de [[UEA]] dum pli ol 60 jaroj, [[dumviva membro de UEA]] kaj iama [[UEA-delegito|delegito]] en [[Biel]]. == W == ===[[Anton Waltisbühl]]=== '''Anton Waltisbühl''' (1855-1940), komercisto, estis esperantisto en Svisio dum la komenco de 20-a jarcento kaj post 1908 idisto. En 1909 li fondis kun [[Friedrich Schneeberger]] kaj [[Richard Lorenz]] en [[Zuriko]] la Ido-organizaĵon [[SULI]]. Laŭ [[Georg Agrikola]] en [[Enciklopedio de Esperanto]], li estis unu el la plej fervoraj idistoj en Svisio. Li estis ankaŭ menciitaj en la verko [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] de [[Andreas Künzli]]. Verkoj *''Kompleta Lernolibro de la Linguo Internaciona di la Delegitaro por Esperantistoj''. Eld. de la aŭtoro, Zuriko, 1908. === [[Alfred Wenger]] === '''Alfred WENGER''' (naskiĝis en 1917, mortis en 2003 en [[Chez-le-Bart]]) estis [[dumviva membro de UEA]] kaj inter la jaroj [[1964]] kaj [[1983]] funkciis kiel [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri medicino. == X == == Y == == Z == ===[[Jean Zryd]]=== '''Jean Zryd''' (mortis 1918) estis esperantisto el Ĝenevo, estrarano de la loka grupo. <ref>Esperanto n220 dec 1918</ref> {{Ĝermo|respektive multaj ĝermoj pri esperantistoj}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Svisaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Svisaj]] [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] 8k0kh2smq8o6s18oou7ke973p4jjy24 9490789 9490396 2026-10-09T11:40:36Z Roberto 609 /* Florence Cool-Coté */ 9490789 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Svislando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[svisa esperantisto|svisaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri svisaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:svisaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de svisaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de svisaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === Paul Aeby === '''Paul AEBY''' (1903-1988) estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li mankas kromaj biografiaj informoj. === Enea Albertini === '''Enea ALBERTINI''' (1926-1990) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 196, 1085). Ĝis nun pri li mankas biografiaj informoj, krom ke li aktivis ekde la jaro 1955 en originie fervojista Esperanto-grupo en [[Tiĉino]], el kiu en 1961 kreskis la urba Esperanto-grupo de [[Bellinzona]] kaj la Tiĉina Esperanto-Ligo (TEL).<ref>[https://www.planlingvoj.ch/11_ENCYCL_ESPERANTO_enkonduko.pdf laŭ la artikolo "Esperanto en Svislando", p. 14] (jen la enkonduko, 20-paĝa, en [[Portebla dokumentformo|formato PDF]]) de [[Andreas Künzli]]</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Johann Albisser === '''Johann ALBISSER''' estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). === Reinhard Albus === Ankaŭ pri '''Reinhard ALBUS''' (1928-1982) ĝis nun komplete mankas biografiaj informoj, krom la jaroj de naskiĝo kaj morto. === Hans Altherr === '''Hans ALTHERR''' (n. 1914, mortdato nekonata) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 203, 236, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === César Amaudruz === '''César AMAUDRUZ''' (1894-1975) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Heinrich Amman === '''Heinrich AMMAN''' (1909-1967) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Ernst Anderegg === '''Ernst ANDEREGG''' (1901-1989) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 804, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Melchior Anderhub === '''Melchior ANDERHUB''' estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 150, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Guido Appius === '''Guido ADDIUS''' (n. en 1933, loĝas aŭ loĝis en Bazelo) estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 204, 213b, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Paul Arbenz === '''Paul ARBENZ''' (1908-1977) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Martin Ardüser === '''Martin ARDÜSER''' (1917-1943) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 192, 218b, 242, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Josef Aschwanden === '''Josef ASCHWANDEN''' (1877-1957) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 856-857, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. == B == === [[Paul Bächli]] === '''Paul BÄCHLI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[10-an de marto]] [[1995]]), estis [[UEA-delegito]] dum trideko da jaroj en [[Baden (Argovio)]] kaj honora membro de [[Svisa Esperanto-Societo]], kies dokumentan servon li prizorgis. ===[[Charles Balsiger]]=== '''Charles Balsiger''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Vevey]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. === [[Hans Bipp]] === '''Hans BIPP''' (naskiĝis en [[1913]], mortis la [[4-an de novembro]] [[1997]] en [[Birsfelden]]) estis esperantisto ekde [[1929]], aktivulo de [[Svisa Asocio de Esperanto-Fervojistoj]] kaj ties prezidinto inter la jaroj 1952 kaj 1956. === [[Laurent Burgbacher]] === '''Laurent BURGBACHER''' (naskiĝis en [[1976]], vivanta en [[Laŭzano]]) estas esperantisto, kiu interalie miksis kaj aranĝis la kanton [https://www.youtube.com/watch?v=HLeqz6Z_MuU Konsolarmeoj], kanto verkita de [[Tomio Frejarö]], kantita de [[Gijom' Armide]] kaj Tomio Frejarö kaj publikigita en aprilo 2018. == C == === [[Gérard Cool]] === '''Gérard COOL''' (n. en 1921, mortjaro ne konata) estis devene nederlanda esperantisto en la komunumo [[Hasliberg]] de la [[kantono Berno]]. Kun sia edzino Florence li multajn jarojn instruis Esperanton en la fama internacia privata lernejo ''[[École d'Humanité]]'', kiu troviĝas en [[Hasliberg]], kaj kies fondinto kaj iama direktoro [[Paulus Geheeb]] ankaŭ estis aktiva Esperantisto.<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], 2006, ISBN 2-9700425-2-5, paĝo 224</ref> En École d'Humanité inter aliaj [[Claude Gacond]] intimiĝis kun Esperanto.<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], 2006, ISBN 2-9700425-2-5, paĝo 321</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Florence Cool-Coté]] === '''Florence COOL-COTÉ''' (n. en 1931, ebla mortjaro ne konata) estas aŭ estis devene [[Kebekio|kebekia]], do franclingve [[kanado|kanada]] esperantistino en la komunumoparto Wasserwendi de la komunumo [[Hasliberg]] en la [[kantono Berno]]. Kun sia edzo Gérard ŝi multajn jarojn instruis Esperanton en la fama internacia privatlernejo [[École d'Humanité]], kiu troviĝas en Hasliberg, kaj kies fondinto kaj iama direktoro [[Paulus Geheeb]] ankaŭ estis aktiva Esperantisto. Florence Cool-Coté de [[1979]] ĝis [[1986]] estis svisa [[delegito de UEA|ĉefdelegitino]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] kaj [[komitato de UEA|A-komitatanino de UEA]] por Svislando.<ref>ekzemple dokumentita en la [[Jarlibro de UEA]] [[1982]], p. 325, aŭ [[1984]], p. 363</ref> ===Th. Christen=== '''Th. Christen''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Basel]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n238 jun 1920</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĉ == == D == == E == == F == --> == D == === [[Raphael Das Gupta]] === '''Raphael Das GUPTA''' estas svisa esperantisto en la 2020-aj jaroj. Pri li estas ankoraŭ neniuj informoj, krom ke ekde 2022 li estas estrarano de [[Svisa Esperanto-Societo]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220118231253/https://svisa-esperanto-societo.ch/eo/ listo de la estraro de SES el januaro 2022,] [https://web.archive.org/web/20210118210037/https://svisa-esperanto-societo.ch/eo/ en antaŭa arkivigo de aŭgusto 2021 lia nomo ankoraŭ ne estas], [https://svisa-esperanto-societo.ch/eo sed daŭre li menciiĝas kiel estrarano almenaŭ ĝis marto 2025] ({{eo}}) </ref> La familia nomo estas denaske [[bengala]], kaj frape similas al tiu de [[Probal Dasgupta]], tiel ke ekestis nekonfirmitaj onidiroj ke la du esperantistoj povus esti parencoj, eble patro kaj filo. Pri tiu suspekto tamen ĝis nun mankas ĉiaj konfirmoj. {{referencoj}} ===A-P Dubois=== '''A-P Dubois''' (mortis 1918) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis la unua Esperantisto en Kantono Neuchâltel kaj unu el la unuaj svisaj Esperantistoj. Li estis patro de [[Louise Dubois]].<ref>Esperanto n211 mar 1918</ref> ===[[Louise Dubois]]=== '''Louise Dubois''' estis esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Filino de A-P Dubois. <ref>Esperanto n211 mar 1918</ref> ==E== ===[[Maxim von Ehrenthal]]=== Barono '''Maxim von Ehrenthal''' (1887?-1915), ankaŭ konata kiel ''Max von Ehrenthal'', estis esperantisto el [[Davos]]<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]] p. 1087</ref> <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref> ;Verkoj: Waffensammlung des Fürsten Reuss J. L. zu Schloß Osterstein, sowie die Gewehrkammer des Fürsten Reuss J. L. zu Schloß Schleiz. B. Kühlen, München-Gladbach 1908. == G == === [[Gabrielle Gacond]] === '''Gabrielle GACOND''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[21-an de aprilo]] [[1999]] en [[Neŭŝatelo]]) estis subteninto de [[Kultura Centro Esperantista]] kaj kunlaborinto de [[Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia]]. Ŝi estis la patrino de [[Claude Gacond]]. Pluraj fotoj de ŝi aperas en [http://www.esperanto-gacond.ch/autobio-eo.htm esperantlingva biografio de li en lia persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170128081208/http://www.esperanto-gacond.ch/autobio-eo.htm |date=2017-01-28 }}. === [[Walter Giannini-Aeppli]] === '''Walter GIANNINI-AEPPLI''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[9-an de aprilo]] [[2003]]) estis membro de [[UEA]], [[Svisa Esperanto-Societo]] (SES), [[KELI]] kaj de [[Esperanto-Societo Zuriko]], kiun li prezidis plurajn jarojn. == H == ===[[Josef Hartmann]]=== '''Josef Hartmann''' estis delegito de UEA en [[Davos]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. ===[[Emma Herzog]]=== '''Emma Herzog''' (naskiĝis 1857?; mortis 1920) estis esperantisto en [[Zuriko]] en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi ankaŭ estis delegitino de UEA en [[Davos]]<ref>Esperanto n236 apr 1920</ref>. ===Hildebrandt=== '''Hildebrandt''' estis delegito de UEA en [[Thun]] en la komenco de 20-a jarcento <ref>Esperanto n165 apr 1914</ref>. ===[[Theodor Hopf]]=== '''Theodor Hopf''' (mortis 1919) apotekisto, estis esperantisto el [[Adelboden]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. En la jaroj [[1905]] ĝis [[1909]] Hopf invitis per la revuo [[Tra la Mondo]] esperantistojn por feriado al sia montarvilaĝo. En tiu tempo li aperigis ankaŭ prospekton por sia internacia apoteko. Ĝis [[1912]] Theodor Hopf oficis kiel [[UEA-delegito]] de Adelboden. === [[Richard Huber-Muff]] === '''Richard HUBER-MUFF''' [naskiĝjaro ne konata, m. en majo 1948] estis svisa esperantisto meze de 20-a jarcento en [[Luzern]]. Li estis patro, interalie, de du katolikaj pastroj. <!-- == I == --> == J == === [[Frieda Jakob]] === '''Frieda JAKOB''' (mortis la [[14-an de decembro]] [[1958]]) estis la dua edzino de la eksa direktoro de UEA kaj redaktoro de [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]] [[Hans Jakob]]. === [[Maria-Johanna Jakob-Notz]] === '''Maria-Johanna Jakob-Notz''' (mortis [[1930]] en [[Ĝenevo]]) estis la unua edzino de direktoro de UEA [[Hans Jakob]]. === [[Johannes Jüstrich]] === '''Johannes JÜSTRICH''' (naskiĝis en [[1907]] , mortis en [[1988]] en [[St. Gallen]], [[Svislando]]) estis [[svisa esperantisto]]. Li estis [[delegito de UEA|delegito]] kaj [[fakdelegito]] de [[UEA]] pri [[fervojo]]j. <!-- == Ĵ == == K == --> == L == === [[Hanny Liechti]] === '''Hanny LIECHTI''', (naskiĝis en [[1914]], mortis 85-jara la [[5-an de decembro]] [[1999]]) estis plur-jardeka aktivulino, estrarano kaj honora membro de [[Esperanto-Societo Zuriko]]. Ŝi agadis ankaŭ en [[Svisa Esperanto-Societo]] kaj [[Kristana Esperanto-Ligo Internacia]]. Ŝia edzo [[Fritz Liechti-Kirchhofer]] (1913-2001) ankaŭ estis aktiva esperantisto - kun li ŝi interalie inter la jaroj 1953 kaj 1977 organizis kvar internaciajn kongresojn de KELI === [[Hans Lüthi]] === '''Hans LÜTHI''' (naskiĝis en [[1915]] - mortis la [[8-an de junio]] [[1977]] en [[Lenzburg]], [[Svislando]]) estis svisa esperantisto, iam [[UEA]]-delegito en [[Araŭo]], membro de UEA ekde [[1938]]. == M == ===[[Edouard Mallet]]=== '''Edouard Mallet''' estis esperantisto en Ĝenovo en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis unu el la redaktantoj de revuo [[Svisa Espero]]. Li estis frato de [[Eudoxie Mallet]]. ===[[Eudoxie Mallet]]=== '''Eudoxie Mallet''' (mortis 1918) estis esperantistino en Ĝenevo en la komenco de la 20-a jarcento. Ŝi kelkan tempon sindoneme laboris ĉe la C. O. de UEA je la servo de helpado al viktimoj de Unua mondmilito. Ŝi estis fratino de [[Edouard Mallet]].<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> === [[Angelo Mellini]] === '''Angelo MELLINI''' (naskiĝis en [[1934]]) estis iama [[sekretario]] de [[Svisa Esperanto-Societo]], mortis la [[10-an de septembro]] [[2002]] en [[Hermetschwil]] ([[Svislando]]). === [[Marcel Moreillon]] === '''Marcel MOREILLON''' (1906- 2004) estis UEA-membro el Satigny (Svislando) kaj membro de la ĝeneva grupo La Stefo, mortis la 20-an de januaro 2004. === [[Amélie Montandon]] === '''Amélie MONTANDON''' (mortis 89-jara la [[2-an de majo]] [[1970]]) estis svisa esperantistino, malnova membro kaj delegito de [[UEA]]. Ŝi aktivis en la movado ekde la [[2-a UK]] en [[1906]] ĝis nelonge antaŭ la morto. == N == === [[Ernest Navide]] === '''Ernest Navide''' (naskiĝis 1816? kaj mortis 1909) estis esperantisto en Ĝenevo, Svisio en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis ano de la ''[[Académie des Sciences Morales et Politiques]]'' de Francio. Esperantigis en 1900, 84-jaraĝa. <!-- == O == --> == P == === [[Jules Perlet]] === '''Jules Perlet''' (1887-1964), estis svisa esperantisto en la 20-a jarcento. Verko: * '''Ausfuhliche Grammatika der Espereranto-Sprache'''. Eld. [[Alfred Schmid & Cie]], Berno, 1923, 104 pĝ. {{Citaĵo|Tre ampleksa bonega lernolibro, kun multaj trafaj ekzemploj. Ĝi taŭgas speciale por personoj, kiuj deziras studi la lingvon sen helpo de profesoro. La libro estas presita sur preskaŭ-luksa papero per dikaj, bone legeblaj literoj. Ni ne dubas, ke tiu nova libro multe helpos disvastigi nian lingvon en germana parto de Svislando|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Nadine Perrenoud]] === '''Nadine PERRENOUD''' (mortis la [[1-an de majo]] [[1982]] en [[Neŭŝatelo]], [[Svislando]]) estis fervora [[UEA]]-membro kaj loka aktivulino. === [[René W. Perrenoud]] === '''René W. PERRENOUD''' (1904-1996), esperantisto preskaŭ denaska, estrarano de Svisa Esperanto-Societo (1952-74), komitatano kaj librotenisto de [[Kultura Centro Esperantista]] (1968-88), delegito dum 40 jaroj pri edukado, mortis la 30-an de julio en Hauterive (Svislando). == Q == == R == ===A. Rohrer=== '''A. Rohrer''' (mortis 1915) el [[Lyss]], kies e-grupo li estis prezidanto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. == S == === [[Werner Schaufelberger]] === '''Werner SCHAUFELBERGER''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la [[4-an de majo]] [[1998]] en [[Zuriko]]) estis [[dumviva membro de UEA]] kaj multjara fervoja [[UEA-delegito|delegito]]. ===[[Otto Schmid]]=== '''Otto Schmid''' estis esperantisto en [[Arbon]] en la komenco de 20a jarcento.<ref>Esperanto n166 1914</ref> <!-- == Ŝ == == T == == U == --> == V == === [[Willy Voirol-Reichen]] === '''Willy VOIROL-REICHEN''' (1905-2001) estis membro de [[UEA]] dum pli ol 60 jaroj, [[dumviva membro de UEA]] kaj iama [[UEA-delegito|delegito]] en [[Biel]]. == W == ===[[Anton Waltisbühl]]=== '''Anton Waltisbühl''' (1855-1940), komercisto, estis esperantisto en Svisio dum la komenco de 20-a jarcento kaj post 1908 idisto. En 1909 li fondis kun [[Friedrich Schneeberger]] kaj [[Richard Lorenz]] en [[Zuriko]] la Ido-organizaĵon [[SULI]]. Laŭ [[Georg Agrikola]] en [[Enciklopedio de Esperanto]], li estis unu el la plej fervoraj idistoj en Svisio. Li estis ankaŭ menciitaj en la verko [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] de [[Andreas Künzli]]. Verkoj *''Kompleta Lernolibro de la Linguo Internaciona di la Delegitaro por Esperantistoj''. Eld. de la aŭtoro, Zuriko, 1908. === [[Alfred Wenger]] === '''Alfred WENGER''' (naskiĝis en 1917, mortis en 2003 en [[Chez-le-Bart]]) estis [[dumviva membro de UEA]] kaj inter la jaroj [[1964]] kaj [[1983]] funkciis kiel [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri medicino. == X == == Y == == Z == ===[[Jean Zryd]]=== '''Jean Zryd''' (mortis 1918) estis esperantisto el Ĝenevo, estrarano de la loka grupo. <ref>Esperanto n220 dec 1918</ref> {{Ĝermo|respektive multaj ĝermoj pri esperantistoj}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Svisaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Svisaj]] [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] 2atw4ubz8gxvpvqlaac876y3h997tpk 9490794 9490789 2026-10-09T11:44:56Z Roberto 609 /* Th. Christen */ 9490794 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Svislando.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Esperanto-Simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[svisa esperantisto|svisaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri svisaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:svisaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de svisaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de svisaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === Paul Aeby === '''Paul AEBY''' (1903-1988) estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li mankas kromaj biografiaj informoj. === Enea Albertini === '''Enea ALBERTINI''' (1926-1990) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 196, 1085). Ĝis nun pri li mankas biografiaj informoj, krom ke li aktivis ekde la jaro 1955 en originie fervojista Esperanto-grupo en [[Tiĉino]], el kiu en 1961 kreskis la urba Esperanto-grupo de [[Bellinzona]] kaj la Tiĉina Esperanto-Ligo (TEL).<ref>[https://www.planlingvoj.ch/11_ENCYCL_ESPERANTO_enkonduko.pdf laŭ la artikolo "Esperanto en Svislando", p. 14] (jen la enkonduko, 20-paĝa, en [[Portebla dokumentformo|formato PDF]]) de [[Andreas Künzli]]</ref> ''' Referencoj ''' {{Referencoj}} === Johann Albisser === '''Johann ALBISSER''' estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). === Reinhard Albus === Ankaŭ pri '''Reinhard ALBUS''' (1928-1982) ĝis nun komplete mankas biografiaj informoj, krom la jaroj de naskiĝo kaj morto. === Hans Altherr === '''Hans ALTHERR''' (n. 1914, mortdato nekonata) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 203, 236, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === César Amaudruz === '''César AMAUDRUZ''' (1894-1975) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Heinrich Amman === '''Heinrich AMMAN''' (1909-1967) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Ernst Anderegg === '''Ernst ANDEREGG''' (1901-1989) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 804, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Melchior Anderhub === '''Melchior ANDERHUB''' estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 150, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Guido Appius === '''Guido ADDIUS''' (n. en 1933, loĝas aŭ loĝis en Bazelo) estas aŭ estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 204, 213b, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Paul Arbenz === '''Paul ARBENZ''' (1908-1977) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝo 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Martin Ardüser === '''Martin ARDÜSER''' (1917-1943) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 192, 218b, 242, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. === Josef Aschwanden === '''Josef ASCHWANDEN''' (1877-1957) estis svisa esperantisto, kiu [[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|estas menciita]] en la verkaĵo [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] el [[2006]] de [[Andreas Künzli]] (paĝoj 856-857, 1085). Ĝis nun pri li komplete mankas biografiaj informoj. == B == === [[Paul Bächli]] === '''Paul BÄCHLI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[10-an de marto]] [[1995]]), estis [[UEA-delegito]] dum trideko da jaroj en [[Baden (Argovio)]] kaj honora membro de [[Svisa Esperanto-Societo]], kies dokumentan servon li prizorgis. ===[[Charles Balsiger]]=== '''Charles Balsiger''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Vevey]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. === [[Hans Bipp]] === '''Hans BIPP''' (naskiĝis en [[1913]], mortis la [[4-an de novembro]] [[1997]] en [[Birsfelden]]) estis esperantisto ekde [[1929]], aktivulo de [[Svisa Asocio de Esperanto-Fervojistoj]] kaj ties prezidinto inter la jaroj 1952 kaj 1956. === [[Laurent Burgbacher]] === '''Laurent BURGBACHER''' (naskiĝis en [[1976]], vivanta en [[Laŭzano]]) estas esperantisto, kiu interalie miksis kaj aranĝis la kanton [https://www.youtube.com/watch?v=HLeqz6Z_MuU Konsolarmeoj], kanto verkita de [[Tomio Frejarö]], kantita de [[Gijom' Armide]] kaj Tomio Frejarö kaj publikigita en aprilo 2018. == C == === [[Gérard Cool]] === '''Gérard COOL''' (n. en 1921, mortjaro ne konata) estis devene nederlanda esperantisto en la komunumo [[Hasliberg]] de la [[kantono Berno]]. Kun sia edzino Florence li multajn jarojn instruis Esperanton en la fama internacia privata lernejo ''[[École d'Humanité]]'', kiu troviĝas en [[Hasliberg]], kaj kies fondinto kaj iama direktoro [[Paulus Geheeb]] ankaŭ estis aktiva Esperantisto.<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], 2006, ISBN 2-9700425-2-5, paĝo 224</ref> En École d'Humanité inter aliaj [[Claude Gacond]] intimiĝis kun Esperanto.<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]], 2006, ISBN 2-9700425-2-5, paĝo 321</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Florence Cool-Coté]] === '''Florence COOL-COTÉ''' (n. en 1931, ebla mortjaro ne konata) estas aŭ estis devene [[Kebekio|kebekia]], do franclingve [[kanado|kanada]] esperantistino en la komunumoparto Wasserwendi de la komunumo [[Hasliberg]] en la [[kantono Berno]]. Kun sia edzo Gérard ŝi multajn jarojn instruis Esperanton en la fama internacia privatlernejo [[École d'Humanité]], kiu troviĝas en Hasliberg, kaj kies fondinto kaj iama direktoro [[Paulus Geheeb]] ankaŭ estis aktiva Esperantisto. Florence Cool-Coté de [[1979]] ĝis [[1986]] estis svisa [[delegito de UEA|ĉefdelegitino]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] kaj [[komitato de UEA|A-komitatanino de UEA]] por Svislando.<ref>ekzemple dokumentita en la [[Jarlibro de UEA]] [[1982]], p. 325, aŭ [[1984]], p. 363</ref> ===Th. Christen=== '''Th. Christen''' (mortis 1920), kuracisto, estis esperantisto en [[Basel]] en la komenco de 20-a jarcento. Li mortis en [[Lausanne]] pro akcidento. Dum la [[Bavara Soveta Respubliko|soveta reĝimo en München]] li akceptis konsilan oficon en la financa departemento. Li estis malnova Esperantisto sed ne aligis publike. <ref>Esperanto n238 jun 1920</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} <!-- == Ĉ == == D == == E == == F == --> == D == === [[Raphael Das Gupta]] === '''Raphael Das GUPTA''' estas svisa esperantisto en la 2020-aj jaroj. Pri li estas ankoraŭ neniuj informoj, krom ke ekde 2022 li estas estrarano de [[Svisa Esperanto-Societo]].<ref>[https://web.archive.org/web/20220118231253/https://svisa-esperanto-societo.ch/eo/ listo de la estraro de SES el januaro 2022,] [https://web.archive.org/web/20210118210037/https://svisa-esperanto-societo.ch/eo/ en antaŭa arkivigo de aŭgusto 2021 lia nomo ankoraŭ ne estas], [https://svisa-esperanto-societo.ch/eo sed daŭre li menciiĝas kiel estrarano almenaŭ ĝis marto 2025] ({{eo}}) </ref> La familia nomo estas denaske [[bengala]], kaj frape similas al tiu de [[Probal Dasgupta]], tiel ke ekestis nekonfirmitaj onidiroj ke la du esperantistoj povus esti parencoj, eble patro kaj filo. Pri tiu suspekto tamen ĝis nun mankas ĉiaj konfirmoj. {{referencoj}} ===A-P Dubois=== '''A-P Dubois''' (mortis 1918) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis la unua Esperantisto en Kantono Neuchâltel kaj unu el la unuaj svisaj Esperantistoj. Li estis patro de [[Louise Dubois]].<ref>Esperanto n211 mar 1918</ref> ===[[Louise Dubois]]=== '''Louise Dubois''' estis esperantistino en la komenco de 20-a jarcento. Filino de A-P Dubois. <ref>Esperanto n211 mar 1918</ref> ==E== ===[[Maxim von Ehrenthal]]=== Barono '''Maxim von Ehrenthal''' (1887?-1915), ankaŭ konata kiel ''Max von Ehrenthal'', estis esperantisto el [[Davos]]<ref>[[Universalaj Lingvoj en Svislando/Listo de lokoj kaj nomoj menciitaj|Universalaj Lingvoj en Svislando]] p. 1087</ref> <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref> ;Verkoj: Waffensammlung des Fürsten Reuss J. L. zu Schloß Osterstein, sowie die Gewehrkammer des Fürsten Reuss J. L. zu Schloß Schleiz. B. Kühlen, München-Gladbach 1908. == G == === [[Gabrielle Gacond]] === '''Gabrielle GACOND''' (naskiĝis en [[1908]], mortis la [[21-an de aprilo]] [[1999]] en [[Neŭŝatelo]]) estis subteninto de [[Kultura Centro Esperantista]] kaj kunlaborinto de [[Centro de Dokumentado kaj Esploro pri la Lingvo Internacia]]. Ŝi estis la patrino de [[Claude Gacond]]. Pluraj fotoj de ŝi aperas en [http://www.esperanto-gacond.ch/autobio-eo.htm esperantlingva biografio de li en lia persona retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170128081208/http://www.esperanto-gacond.ch/autobio-eo.htm |date=2017-01-28 }}. === [[Walter Giannini-Aeppli]] === '''Walter GIANNINI-AEPPLI''' (naskiĝis en [[1914]], mortis la [[9-an de aprilo]] [[2003]]) estis membro de [[UEA]], [[Svisa Esperanto-Societo]] (SES), [[KELI]] kaj de [[Esperanto-Societo Zuriko]], kiun li prezidis plurajn jarojn. == H == ===[[Josef Hartmann]]=== '''Josef Hartmann''' estis delegito de UEA en [[Davos]] dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. ===[[Emma Herzog]]=== '''Emma Herzog''' (naskiĝis 1857?; mortis 1920) estis esperantisto en [[Zuriko]] en la komenco de 20-a jarcento. Ŝi ankaŭ estis delegitino de UEA en [[Davos]]<ref>Esperanto n236 apr 1920</ref>. ===Hildebrandt=== '''Hildebrandt''' estis delegito de UEA en [[Thun]] en la komenco de 20-a jarcento <ref>Esperanto n165 apr 1914</ref>. ===[[Theodor Hopf]]=== '''Theodor Hopf''' (mortis 1919) apotekisto, estis esperantisto el [[Adelboden]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. En la jaroj [[1905]] ĝis [[1909]] Hopf invitis per la revuo [[Tra la Mondo]] esperantistojn por feriado al sia montarvilaĝo. En tiu tempo li aperigis ankaŭ prospekton por sia internacia apoteko. Ĝis [[1912]] Theodor Hopf oficis kiel [[UEA-delegito]] de Adelboden. === [[Richard Huber-Muff]] === '''Richard HUBER-MUFF''' [naskiĝjaro ne konata, m. en majo 1948] estis svisa esperantisto meze de 20-a jarcento en [[Luzern]]. Li estis patro, interalie, de du katolikaj pastroj. <!-- == I == --> == J == === [[Frieda Jakob]] === '''Frieda JAKOB''' (mortis la [[14-an de decembro]] [[1958]]) estis la dua edzino de la eksa direktoro de UEA kaj redaktoro de [[Esperanto (gazeto)|Esperanto]] [[Hans Jakob]]. === [[Maria-Johanna Jakob-Notz]] === '''Maria-Johanna Jakob-Notz''' (mortis [[1930]] en [[Ĝenevo]]) estis la unua edzino de direktoro de UEA [[Hans Jakob]]. === [[Johannes Jüstrich]] === '''Johannes JÜSTRICH''' (naskiĝis en [[1907]] , mortis en [[1988]] en [[St. Gallen]], [[Svislando]]) estis [[svisa esperantisto]]. Li estis [[delegito de UEA|delegito]] kaj [[fakdelegito]] de [[UEA]] pri [[fervojo]]j. <!-- == Ĵ == == K == --> == L == === [[Hanny Liechti]] === '''Hanny LIECHTI''', (naskiĝis en [[1914]], mortis 85-jara la [[5-an de decembro]] [[1999]]) estis plur-jardeka aktivulino, estrarano kaj honora membro de [[Esperanto-Societo Zuriko]]. Ŝi agadis ankaŭ en [[Svisa Esperanto-Societo]] kaj [[Kristana Esperanto-Ligo Internacia]]. Ŝia edzo [[Fritz Liechti-Kirchhofer]] (1913-2001) ankaŭ estis aktiva esperantisto - kun li ŝi interalie inter la jaroj 1953 kaj 1977 organizis kvar internaciajn kongresojn de KELI === [[Hans Lüthi]] === '''Hans LÜTHI''' (naskiĝis en [[1915]] - mortis la [[8-an de junio]] [[1977]] en [[Lenzburg]], [[Svislando]]) estis svisa esperantisto, iam [[UEA]]-delegito en [[Araŭo]], membro de UEA ekde [[1938]]. == M == ===[[Edouard Mallet]]=== '''Edouard Mallet''' estis esperantisto en Ĝenovo en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis unu el la redaktantoj de revuo [[Svisa Espero]]. Li estis frato de [[Eudoxie Mallet]]. ===[[Eudoxie Mallet]]=== '''Eudoxie Mallet''' (mortis 1918) estis esperantistino en Ĝenevo en la komenco de la 20-a jarcento. Ŝi kelkan tempon sindoneme laboris ĉe la C. O. de UEA je la servo de helpado al viktimoj de Unua mondmilito. Ŝi estis fratino de [[Edouard Mallet]].<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> === [[Angelo Mellini]] === '''Angelo MELLINI''' (naskiĝis en [[1934]]) estis iama [[sekretario]] de [[Svisa Esperanto-Societo]], mortis la [[10-an de septembro]] [[2002]] en [[Hermetschwil]] ([[Svislando]]). === [[Marcel Moreillon]] === '''Marcel MOREILLON''' (1906- 2004) estis UEA-membro el Satigny (Svislando) kaj membro de la ĝeneva grupo La Stefo, mortis la 20-an de januaro 2004. === [[Amélie Montandon]] === '''Amélie MONTANDON''' (mortis 89-jara la [[2-an de majo]] [[1970]]) estis svisa esperantistino, malnova membro kaj delegito de [[UEA]]. Ŝi aktivis en la movado ekde la [[2-a UK]] en [[1906]] ĝis nelonge antaŭ la morto. == N == === [[Ernest Navide]] === '''Ernest Navide''' (naskiĝis 1816? kaj mortis 1909) estis esperantisto en Ĝenevo, Svisio en la komenco de la 20-a jarcento. Li estis ano de la ''[[Académie des Sciences Morales et Politiques]]'' de Francio. Esperantigis en 1900, 84-jaraĝa. <!-- == O == --> == P == === [[Jules Perlet]] === '''Jules Perlet''' (1887-1964), estis svisa esperantisto en la 20-a jarcento. Verko: * '''Ausfuhliche Grammatika der Espereranto-Sprache'''. Eld. [[Alfred Schmid & Cie]], Berno, 1923, 104 pĝ. {{Citaĵo|Tre ampleksa bonega lernolibro, kun multaj trafaj ekzemploj. Ĝi taŭgas speciale por personoj, kiuj deziras studi la lingvon sen helpo de profesoro. La libro estas presita sur preskaŭ-luksa papero per dikaj, bone legeblaj literoj. Ni ne dubas, ke tiu nova libro multe helpos disvastigi nian lingvon en germana parto de Svislando|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Nadine Perrenoud]] === '''Nadine PERRENOUD''' (mortis la [[1-an de majo]] [[1982]] en [[Neŭŝatelo]], [[Svislando]]) estis fervora [[UEA]]-membro kaj loka aktivulino. === [[René W. Perrenoud]] === '''René W. PERRENOUD''' (1904-1996), esperantisto preskaŭ denaska, estrarano de Svisa Esperanto-Societo (1952-74), komitatano kaj librotenisto de [[Kultura Centro Esperantista]] (1968-88), delegito dum 40 jaroj pri edukado, mortis la 30-an de julio en Hauterive (Svislando). == Q == == R == ===A. Rohrer=== '''A. Rohrer''' (mortis 1915) el [[Lyss]], kies e-grupo li estis prezidanto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. == S == === [[Werner Schaufelberger]] === '''Werner SCHAUFELBERGER''' (naskiĝis en [[1916]], mortis la [[4-an de majo]] [[1998]] en [[Zuriko]]) estis [[dumviva membro de UEA]] kaj multjara fervoja [[UEA-delegito|delegito]]. ===[[Otto Schmid]]=== '''Otto Schmid''' estis esperantisto en [[Arbon]] en la komenco de 20a jarcento.<ref>Esperanto n166 1914</ref> <!-- == Ŝ == == T == == U == --> == V == === [[Willy Voirol-Reichen]] === '''Willy VOIROL-REICHEN''' (1905-2001) estis membro de [[UEA]] dum pli ol 60 jaroj, [[dumviva membro de UEA]] kaj iama [[UEA-delegito|delegito]] en [[Biel]]. == W == ===[[Anton Waltisbühl]]=== '''Anton Waltisbühl''' (1855-1940), komercisto, estis esperantisto en Svisio dum la komenco de 20-a jarcento kaj post 1908 idisto. En 1909 li fondis kun [[Friedrich Schneeberger]] kaj [[Richard Lorenz]] en [[Zuriko]] la Ido-organizaĵon [[SULI]]. Laŭ [[Georg Agrikola]] en [[Enciklopedio de Esperanto]], li estis unu el la plej fervoraj idistoj en Svisio. Li estis ankaŭ menciitaj en la verko [[Universalaj Lingvoj en Svislando]] de [[Andreas Künzli]]. Verkoj *''Kompleta Lernolibro de la Linguo Internaciona di la Delegitaro por Esperantistoj''. Eld. de la aŭtoro, Zuriko, 1908. === [[Alfred Wenger]] === '''Alfred WENGER''' (naskiĝis en 1917, mortis en 2003 en [[Chez-le-Bart]]) estis [[dumviva membro de UEA]] kaj inter la jaroj [[1964]] kaj [[1983]] funkciis kiel [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri medicino. == X == == Y == == Z == ===[[Jean Zryd]]=== '''Jean Zryd''' (mortis 1918) estis esperantisto el Ĝenevo, estrarano de la loka grupo. <ref>Esperanto n220 dec 1918</ref> {{Ĝermo|respektive multaj ĝermoj pri esperantistoj}} [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Svisaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Svisaj]] [[Kategorio:Svisaj esperantistoj]] 6ylg18p5ms8ma3kkmj031ran14771hu 0 121976 9490416 9488796 2026-10-08T15:05:09Z Roberto 609 /* C */ 9490416 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[usona esperantisto|usonaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri usonaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:usonaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de usonaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de usonaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Floyd C. Anderson]] === '''Floyd C. ANDERSON''' ([[1923]] – [[2004]]) estis [[usona esperantisto]] kaj dumviva membro en [[Riverton (Vajomingo)|Riverton]], [[Vajomingo]] ([[Usono]]). == B == === [[Edwin Joseph Baker]] === '''Edwin Joseph BAKER''' (naskiĝis en [[1941]], mortis tragedie [[1971]] en [[Los Angeles]]), estis aktiva en la kadro de la [[Junularo Esperantista de Nordameriko]] kaj kiel membro kaj fakdelegito de UEA dum la jaroj 1962-1968. === [[Marion E. Bigelow]] === '''Marion E. BIGELOW''' (1904-1999), dumviva membro de UEA kaj de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko, delegito en Fresno, forpasis en Reedley (Kalifornio, Usono) la 20-an de julio. === [[Johano Vilhelmo Bishop]] === '''Johano Vilhelmo Bishop'''<ref>Laŭ Amerika Esperantisto, 43a Volumo, Numero 03, Januaro - Februaro (1931)</ref> (mortis en 1930 laŭdire en "Montclair, Novjorko", probable en Montclair, [[kantono Essex (Nov-Ĵerzejo)|kantono Essex]], [[Nov-Ĵerzejo]]) estis usona esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Aŭtoro de ''VersaĴetoj''. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} === [[Jesse Burke]] === '''Jesse BURKE''' (naskiĝis en [[1920]] - mortis la [[5-a de januaro|5-an de januaro]] [[1994]] en [[San Diego]], [[Usono]]) estis iama [[UEA]]-fakdelegito. == C == ===[[John Clement]]=== '''John Clement''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Chicago]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> === [[Creston C. Coigne]] === '''Creston C. Coigne''' (naskiĝis 1900?; mortis la 6-an de junio 1922) estis novjorka esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li donacis tricent esperantajn librojn al publika biblioteko de Novjorko <ref> La Brita Esperantisto - Numero 220, Julio (1923)</ref>. === [[John A. Cole]] === '''John A. COLE''' (naskiĝis en [[1922]] - mortis en [[2005]] en [[Santa Barbara]], [[Usono]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, iama delegito kaj fakdelegito pri urbaj aferoj. === [[Stella Cope]] === '''Stella Toogood COPE''' (naskiĝis en 1914 en [[Anglio]], mortis la 1-an de aŭgusto 2004 pro kancero en [[Berkeley]]) estis [[delegito de UEA]] kaj fakfelegito pri [[kvakerismo]] en [[Berkeley]] (Kalifornio). Kun sia nederlanddevena esperantista edzo, ambaŭ lernis Esperanton ankoraŭ en Eŭropo, ŝi multajn jarojn estis aktiva en la regiona Esperanto-organizaĵo [[SFERO]]. <!-- == Ĉ == --> == D == === [[Joseph Delpino]] === '''Joseph DELPINO''' (1913-1995), iama fakdelegito pri [[geografio]] kaj lingvoj en [[Novjorko]], mortis la 12-an de julio en [[Londono]], dum esperantista gastado. === [[Julie Dinnel]] === '''Julie DINNEL''' (naskiĝis en [[1908]] - mortis dum julio [[1991]] en [[Sacramento]] (CA), [[Usono]]) estis dumviva membro de [[UEA]] en Sacramento, kie ŝi estis delegito. ===[[Sonia Docal]]=== '''Sonia Docal''' (mortis la 22-an de novembro 1984) estis edzino de [[Sergio Docal Puig]], eldonisto de [[Je via sano]]. === [[Gretchen Doris]] === '''Gretchen DORIS''' (naskiĝis en [[1914]]; mortis en [[1987]]) estis [[usona esperantisto]] kaj dumviva membro de [[UEA]], delegito en [[Tampa]], [[Usono]], kaj fakdelegito pri [[Amatora radio|radio-amatorismo]]. ===[[Patrick J. Doyle]]=== '''Patrick J. Doyle''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Hoboken]], kies lokan grupon li fondis, en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. ===[[ Horace Dutton]]=== Pastro ''' Horace Dutton''' (mortis 1920) esperantisto el [[Auburndale]] (Mass.), estis unu el la plej energiaj movadanoj en Boston. Laborante kiel kristana misiisto inter la junuloj de multaj landoj de Eŭropo, li frue kontaktiĝis kun la lingva problemo kaj en Ĝenevo en 1906 ekkonatiĝis kun Esperanto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 189, Novembro - Dec. 1920</ref>. Kune kun Pastroj [[Friedrich Schneeberger]] kaj [[John Cyprian Rust]] (Anglujo) li aranĝis en la [[UK 1906|Dua Universala Kongreso]] la unuan protestantan diservon en Esperanto<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Unua_Protestanta_Dioservo/Anta%C5%ADparolo</ref>. === [[Robert D. Dwelley]] === '''Robert D. DWELLEY''' ([[1949]]-[[1992]] mortis en [[Rochester]], [[Nov-Jorko]], [[Usono]]) estis dirigento, [[UEA]]-delegito pri [[muziko]]. == E == == F == === [[Alice M. Field]] === '''Alice M. Field''' (mortis en 1912) estis sekretariino de la ''Nacia Nova Eklezia Esperanta Societo'', ankaŭ de la loka Esperanto-societo de Brockton ([[d:Q49193]]), [[Masaĉuseco]], kie ŝi estis unu el la pioniroj pri Esperanto. == G == === [[Stanley Neil Glass]] === '''Stanley Neil GLASS''' (1947-2004) mortis la 10-an de februaro 2004 en Sankta-Luiso (Misurio, Usono), pro sia tria koratako. La psikologo esperantistiĝis en 1992 kaj fariĝis konata interalie kiel helpanto pri Macintosh-problemoj. === [[Walter Lewis Gnagy]] === '''Walter Lewis GNAGY''' ([[1924]]-[[2005]]), [[dumviva membro de UEA]], iama delegito kaj fakdelegito pri [[geologio]], mortis en [[Colville]], [[Usono]]. ===[[Guy Griffith]]=== '''Guy F. Griffith''' (mortis februaro 1917) estis esperantisto en [[Santa Rosa (Kalifornio)]]. Kiam li mortis, esprimis la lastan deziron, ke familio sendu al ia Esperanto Asocio (Boston) kaj al UEA po la duono el la mono, kiu restos en la banko tuj post la pagoj pri la funebra ceremonio, t.e., 14 dolaroj <ref>Esperanto n202 jun 1917</ref> === [[John Grund]] === '''John GRUND''' (naskiĝis en [[1924]]; mortis en [[septembro]] [[2001]]) estis [[usona esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]]. <!-- == Ĝ == --> == H == === [[James D. Hailman]] === '''James D. Hailman''' (mortis en 1930) estis usona esperantisto en [[Pittsburgh]] ekde 1906, tie li estis unu el la fondantoj de ''Pittsburgh Esperanto Society''. Li ankaŭ partoprenis la fondon de [[EANA]]. ===[[Herbert Harris]]=== '''Herbert Harris''' (mortis 1919) muzikisto, estis esperantisto el [[Chicago]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref>. Li estis aŭtoro de kelkaj Esperantaj muzikaloj kaj de la rakonto "Stranga Idilio". ;Muzikoj: *"Mi aŭdas vin" (teksto de [[Leono Zamenhof]]) por la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]]; ===[[Edward Harvey]]=== '''Edward K. Harvey''' (naskiĝis 1881? - mortis 27-an de oktobro 1908) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bostono]], Usono. Li enkondukis Esperanton en la [[Perkins Instituton por Blinduloj|Perkins Instituton por Blinduloj]] en Norda Ameriko kaj lia sindonemo por la blinduloj estis bone konata. Li verkis kelkajn ĵurnalartikolojn. Li estis la unua kasisto de [[EANA]] kaj sekretario de la [[Bostona Esperanto Societo]]. Li mortis per [[tifojda febro]]. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n45 15 dec 1918. === [[Robert Helm]] === '''B. Robert HELM''', kutime mallongigata ''Rob Helm'', estas usona komputilisto kaj esperantisto. Li [https://linguistlist.org/issues/4/4-982.html studis kaj poste estis scienca kunlaboranto de la instituto pri komputiko en la] [[universitato de Oregono]], [[Eugene]], kaj [[nun en 2016|nun]] laboras kiel [https://www.directionsonmicrosoft.com/analysts/rob-helm kunlaboranto de la entrepreno] ''[[Microsoft]]''. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]]. === [[Hazel Hoff Heusser]] === '''Hazel Hoff HEUSSER''' (1910-2000), dumviva membro, iama delegitino pri edukado, mortis la 14-an de majo en Fresno (Kalifornio). === [[Isabelle M. Horn]] === '''Isabelle M. HORN''' estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]], [[aŭtoro]] kaj [[ĵurnalisto]], naskiĝinta en [[Vaŝingtono]]. Ŝi estis esperantisto de [[1910]], helpa sekretariino de [[EANA]] 1910-16 kaj subredaktoro de [[Amerika Esperantisto]], 1913-16, kaj krome estis ano de la administra komitato de EANA. <!-- == Ĥ == == I == --> == J == === [[Saul J. Jaffe]] === '''Saul J. JAFFE''' [ĝefi] estis [[usona esperantisto]] kaj [[ekonomikisto]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1894]] en [[Rēzekne]], [[Latvio]]. Esperantisto de [[1909]]. Gvidis E-kurson en sia naskiĝa urbo. Propagandis E-on en [[Flint (Miŝigano)|Flint]] ([[Miŝigano]]) Oficiale reprezentis la ŝtaton Miŝigano ĉe la UK en Budapest. <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Louis Alfred Kearney]]=== '''Louis Alfred Kearney''' (mortis 1919), estis esperantisto el [[Portland]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref> ===[[John Lewis Kiplinger]]=== '''John Lewis Kiplinger''' (mortis la 6-an de aprilo 1937) estis esperantisto en [[West Liberty]], [[West Virginia]]. === [[Stuart E. Kittredge]] === '''Stuart E. KITTREDGE''' (naskiĝis en [[1905]]; mortis en [[1991]] en [[Hartford (Konetikuto)]]) estis [[usona esperantisto]], [[UEA]]-fakdelegito pri la [[bahaa kredo]]. === [[Pauline Klein]] === '''Pauline Klein''' estis aktiva en Esperanto-movado en Esperanto Klubo de [[Milwaukee]] dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Stanley Kozminski]] === '''Stanley Kozminski''' (mortis la 10-an de aprilo, 1927) estis usona esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]], Ohio. == L == === [[George Winthrop Lee]] === '''George Winthrop LEE''' (li) estas [[usona esperantisto]] kaj [[bibliotekisto]]. Li naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1867]] en Roxbury ([[Masaĉuseco]]), ekde la sekva jaro, do 1868, parto de [[Boston]]. Li estis esperantisto ekde [[1905]] kaj prezidanto de la Esperanto-grupo de [[Boston]] ekde [[1912]]. Inter la jaroj [[1920]] kaj [[1922]] li funkciis kiel sekretario de [[EANA]]. ===[[Joseph Lencer]]=== '''Joseph (Joe) Lencer''' (naskiĝis 1891?; mortis la 31-an de oktobro 1973) estis usona esperantisto en [[Daytona Beach]] ekde 1910-a jardeko. === [[Moshe Lewin]] === '''Moshe LEWIN''' (naskiĝis [[1914]] - mortis la [[20-an de decembro]] [[1990]] en [[Novjorko]], [[Usono]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li estis dum multaj jaroj la delegito en la novjorka urbokvartalo [[Bronkso]], fakdelegito pri [[muziko]] kaj regula ano de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Lewis B. Lüders]]=== '''Lewis B. Lüders''' (naskiĝis 1879?; mortis 1914 en [[Leipzig]]) estis germana esperantisto en [[Philadelphia]]. Li estis unu el la pioniroj en Usono. Li estis dum du jaroj Prezidanto de la Philadelphia Societo. == M == === [[Benjamin Pickman Mann]] === ''' B. P. Mann''' (mortis en 1926), dum multaj jaroj la trezoristo de [[EANA]], estis usona esperantisto en komenco de 20-a jarcento. Li estis filo de Horace Mann (1746-1859), la unua Prezidanto de Antioch College, Yellow Springs. === [[R. C. Marble]] === '''R.C. MARBLE''' estis la Esperanto-redaktanto de la angla/esperanta periodaĵo ''Musical Six-Six Newsletter/Muzika [[6-plus-6-instrumentoj|ses-ses]] bulteno'' (1972-1986)<ref>[http://orgs.usd.edu/nmm/GiftShop/MNMA/MusicalSixSixNewsletter.html Musical Six-Six Newsletter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120322101838/http://orgs.usd.edu/nmm/GiftShop/MNMA/MusicalSixSixNewsletter.html |date=2012-03-22 }}</ref>. Interalie li kontribuis al la revuo [[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]]. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} === [[John A. Mathews]] === '''John A. MATHEWS''' (1921-1997), delegito en Sacramento, refondinto de la loka Esperanto-Asocio, gvidinto de kursoj. === [[Fred H. McMann]] === '''Fred H. McMANN''' (mortis en [[1998]] en [[Troy]], [[Novjorkio]]) estis [[usona esperantisto]] kaj [[dumviva membro de UEA]]. === [[William Mets]] === '''William METS''' ([[1912]] - mortis la [[11-an de februaro]] [[1991]] en [[Santa Barbara]], [[Kalifornio]]) estis vic- kaj fakdelegito de [[UEA]]. === [[Henry B. Milsted]] === '''Henry B. MILSTED''' (mortis aŭtune [[1975]] en [[Zanesville]], [[Ohio]]) estis usona esperantisto. Dum la lastaj jardekoj de sia vivo li estis tre entuziasma aktivulo en la loka Esperanto-movado. Li estis ankaŭ [[UEA-delegito]]. === [[Simon Mudry]] === '''Simon MUDRY''' (naskiĝis en [[1910]] - mortis la [[11-a de januaro|11-an de januaro]] [[1993]] en [[Santa Barbara]], [[Kalifornio]], [[Usono]]) estis dum multaj jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]]. ===[[Richard Joseph Munn]]=== '''Richard Joseph Munn''' (mortis 1910) esperantisto en Savannah. === [[Ralph Murphy]] === '''Ralph MURPHY''' (naskiĝis en [[1938]] - mortis la [[15-a de aŭgusto|15-an de aŭgusto]] [[1987]] post reveno de [[Varsovio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj [[ELNA]]. Li estis UEA-delegito en [[Boston]], poste en [[Port Charlotte]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[Mary Murray]] === '''Mary MURRAY''' (mortis en [[1991]] en [[Novato]], [[Kalifornio]]) estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]] kaj dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Ward Nichols]]=== '''Ward Nichols''' estis esperantisto en [[Filadelfio]] dum la komenco de la 20-a jarcento. Li estis prezidanto de e la '''Pensilvania Esperanto Association''' kaj '''Philadelphia Esperanto Society'''. Komence li iĝis volapukisto, post li esperantigis. Li fariĝis idisto en 1908 kaj revenis al Esperanto en 1915.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> == O == === [[John Preston Ogden ]]=== John Preston OGDEN (naskiĝis la {{daton|29|julio|1840}} en [[Leeds]], [[Britio]]; mortis la {{daton|20|februaro|1925}} en [[Bostono]], [[Usono]]) estis brita-usona lingvisto kaj esperantisto. Li alvenis en Usono en 1886. De 1905 ĝis 1907 li instruis Esperanton en la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]].<ref>[anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2c&datum=1925&page=33 ''Amerika Esperantisto'' marto 1925, p. 7]–8.</ref> ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} ===[[Johano Ondraĉek]]=== '''Johano Ondraĉek'''<!--nacilingva nomo?--> (mortis 1919) estis esperantisto el [[Ĉeĥoslovakio]] almigrita en Usono en la komenco de 20-a jarcento. Lia tuta familio parolis Esperanton. Li preparis socialistan Esperantan [[kantaro]]n, kiu restis manskribita. <ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref> === [[Esther Owen Flint]] === '''Esther OWEN FLINT''' (mortis la {{daton|17|majo|1931}} en [[Sankt-Peterburgo (Florido)]], 80 jarojn aĝa) estis usona esperantistino, [[delegito de UEA]] en [[Florido]]. == P == ===[[Rufus Powell]]=== '''Rufus W. Powell''' (mortis la 7-an de julio 1929 en [[Orlando (Florido)]]) estis esperantisto el [[Novjorko]]. ===[[Godfrey Palmer]]=== '''Godfrey Palmer''' (mortis la 10-an de aprilo 1912) estis esperantisto en Novjorko. == Q == == R == === [[Robert L. Read]] === '''Robert L. READ''' estas estrarano de [[Esperanto-USA]].<ref>[http://www.gazetejo.org/node/1394 ''La bulteno de Esperanto-USA,'' 2008/1,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080515215533/http://www.gazetejo.org/node/1394 |date=2008-05-15 }} p. 2</ref> ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} ===[[George Coe Roberts]]=== '''George Coe Roberts''' (naskiĝis la 21-an de oktobro 1952 en [[Salem]], mortis la 25-an de Julio 2013 en [[Goiânia]]) instruisto, estis esperantisto el Usono. Li loĝis ankaŭ en [[Portugalujo]], [[Saud-Arabujo]] kaj en [[Brazilo]]. Li translokiĝis al Goiânia en 1982. Li esperantiĝis 14-jaraĝa memlerne. George estis prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Gojaso]] (EAGO). === [[Derek Roff]] === '''Derek ROFF''' (naskiĝis la {{daton|1954-11-20}}, do nun {{aĝo|1954|11|20}}-jara) ekde la 1980-aj jaroj estas aktiva esperantista aktivulo en [[Albuquerque (Nov-Meksiko)|Albuquerque]], ĉefurbo de la subŝtato [[Nov-Meksiko]], en kies [[Universitato de Nov-Meksiko]] li docentas respektive docentis ĝis pensiiĝo probable komence de la 2020-aj jaroj. Verkoj * Ekzempla gazeta kontribuo de li aperis en [[:dosiero:GEJ-Gazeto 5 1987 pri KISO Marburgo.jpg|GEJ-Gazeto 5 1987 pri KISO Marburgo]] ({{eo}}, du paĝoj) ===[[Abraham Rudy]]=== '''Abraham Rudy''' estis veterano de Esperanto en Novjorko, Usono en la komenco de 20-a jarcento. Li aperas en la [https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XX| Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XX], do li eklernis la lingvon en 1899. Eble kuracisto, ĉar Esperanto n. 118 (5 mar 1912) nomas lin "doktoro". Verko: '''Venĝo venĝita, humora bilda rakontento''' . Eld. la aŭtoro, [[Raleigh]], ~1912. == S == ===S. Savov=== '''S. Savov''' (mortis 1910) estis esperantisto en Vraca, kie li estis delegito de UEA kaj fondinto de loka grupo<ref>Esperanto n83-84 5-20 aŭg. 1910</ref>. === [[William A. Shanks]] === '''William A. SHANKS''' (naskiĝis en [[1917]] kaj mortis la [[12-an de septembro]] [[2001]]) estis dumviva membro, longtempe delegito en [[Mesa]] ([[Arizono]], [[Usono]]) kaj fakdelegito pri [[elektroniko]]. Li multfoje akompanis esperantistajn grupojn en ekskursoj de [[Esperanto VojaĝServo]] kaj ĉeestis multajn [[UK]]-ojn. === [[John A. Sheil]] === '''John A. SHEIL''' (mortinta en septembro [[1930]], 56 jarojn aĝa) estis usona esperantisto. Li estis [[delegito de UEA]] kaj sekretario-kasisto de [[Kolumbia Esperanto-Asocio]] en [[Vaŝingtono]]. Li laboris ĉe la registrejo de testamentoj de Vaŝingtono kaj estis aktiva katoliko. === [[Werner Simon]] === '''Werner SIMON''' (1908-1993), delegito dum pli ol kvardek jaroj en Memfiso (Usono) kaj monde konata fakulo en la kampo de filatelo, mortis en novembro 1993. === [[Mike Sloper]] === '''Mike SLOPER''' (naskita en 1952), ofte esperantigata ''Miko'' Sloper, ekde la 1980-aj jaroj estas aktiva esperantista aktivulo. Li estis direktoro de la centra oficejo de ''[[Esperanto USA]]'' en [[Emeryville]], [[Kalifornio]].<ref>http://www.lasarcyk.de/esperanto/insight.htm artikolo el la revuo INSIGHT, la 29-an de septembro 1997] ({{en}})</ref> Li rolludis kiel Georgo Bonvolo en la video-kurso ''[[Pasporto al la tuta mondo]]'', kaj helpis en la tradukado de la anoncoj en la laŭtparoliloj de la usona filmo ''[[Gattaca]]''. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} ===[[Benjameno F. Smith]]=== '''Benjameno F. Smith''' estis usona esperantisto en unua duono de 20-a jarcento. Verko * ''Historieto pri Elfarado de Everett W. Lord, Dekano de la Kolegio de Komerca Administrado de Bostona Umversitato''. Eld. la aŭtoro, Boston, 1926. {{citaĵo|Bele enbindita 17 paĝa libreto kun portreto de S-ro B. F. Smith. Verda presaĵpapero gluita en la libreto avertas Angle kaj Esperante ke la libreto estas donacata al la ricevanto kaj ke ĝia enhavo montras «kiel laboremulo bonmorala povas sukcesi en Ameriko». Ĝi estas donacata al la lernantoj de suprenomita Kolegio pro la sindonemo kaj malavareco de S-ro Smith kies vivrakonto estas mallonge verkita en ĝl. S-ro Smith esperas ke tiu rakonto pruvos al la leganto, ĉefe al la juna leganto, ke sukceso ekonomia en la vivo dependas nur de la intimaj virtoj: ŝparemo, kuraĝo, laboremo. Kun plezuro ni konstatas ke ĉe atenta leganto la verketo certe atingos sian celon kaj ke ĝia eldonado estas bona, utila ago. Ĝi meritas do pli ampleksan disvastiĝon. Ni devas tamen fari kritiketon pri la stilo kaj uzo de kelkaj vortoj kaj esprimoj (ĉefe sur la ok unuaj paĝoj) kiuj pruvas ke la tradukinto restis iomete tro sub la influo de sia landa lingvo: la stilo do ne estas tute sendepende Esperanta. Malgraŭ tio la libreto estas entute bone komprenebla kaj rekomendinda. [[Leon Paul Charles Cogen|L. COGEN]]. [[Belga esperantisto]] n144 (feb 1927)}} {{citaĵo|Tiu ĉi libreto, montras kiel laboremulo bonmorala povas sukcesi en Ameriko. Ĝi havas belan aspekton kaj interesan enhavon.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17_n05-08_maj-aug.}} === [[Julie Spickler]] === '''Julie SPICKLER''' multajn jarojn estis la sekretario de [[Esperanto-USA]]. [[Dosiero:Ellie Stein 1990-aj jaroj en San Diego.jpg|eta|200ra|<center>Ellie Stein en la 1990-aj jaroj, kun la eŭropaj esperantistoj [[Thomas Pusch]] kaj [[Birgit Prien]]]] === [[Ellie Stein]] === '''Ellie Stein''' (1922-2004) estis usona esperantistino, kiu en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj kiel pensiulino estis motoro de la loka Esperanto-klubo en [[San Diego]], [[Kalifornio]]. En la periodo de ties apero, inter la jaroj 1979 kaj 1988, ŝi ankaŭ regule kontribuis al la bulteneto ''[[Sekso kaj Egaleco]]'', kiun tiam ĉefredaktoris [[Anna Löwenstein]] en Italio. === [[Sidney Steinberg]] === '''Sidney STEINBERG''' (naskiĝis en 1914, mortis la 25-an de majo 1996), estis usona esperantisto, dumviva membro de UEA, kaj 15 jarojn funkciis kiel UEA-delegito pri komerco. Dum multaj jaroj li preparis jaran financan raporton pri la [[Novjorko|Novjorka]] Oficejo de [[UEA]]. == Ŝ == === [[Emily J. Ŝimonek]] === '''Emily J. Ŝimonek'''<ref>Laŭ Amerika Esperantisto 38-a Volumo, Numero 02, Julio - Aŭgusto (1927), p. 13</ref> (mortis en 1927), edzino de D-ro B. K. Ŝimonek, estis usona esperantistino en [[Ĉikago]] dum la komenco de la 20-a jarcento. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} == T == === [[Reuben A. Tanquist]] === '''Reuben A. TANQUIST''' (naskiĝis en [[1897]] - mortis la [[14-an de novembro]] [[1993]] en [[Portland]], [[Usono]]) estis usona esperantisto. En [[1927]] li defendis la unuan socio-psikologian tezon verkitan pri esperantistoj. <!-- == U == == V == --> == W == === [[L. A. Walther]] === '''L. A. WALTHER''' ([[1917]]-[[2005]] en [[Portland]], [[Usono]]) estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]] kaj regula membrino de [[Societo Zamenhof]] kaj patrono de [[TEJO]]. === [[Mark Weddell]] === '''Mark B. WEDDELL''' estas usona esperantisto, kiu [http://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1980_0708.htm#12 inkluzive de la jaro 1980] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210211025134/http://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1980_0708.htm#12 |date=2021-02-11 }} plurajn jarojn funkciis kiel landa reprezentanto de [[IKUE]] en Usono. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]]. === [[Adele Wesson]] === '''Adele WESSON''' estis usona esperantisto kaj [[dumviva membro de UEA]]. Ŝi mortis en majo 1993 en Lagrangeville en [[Nov-Jorkio]]. === [[Anne Whitteker]] === '''Anne WHITTEKER''' (1919-1999), dumviva membro de UEA kaj de ELNA, ano de [[Societo Zamenhof]], mortis la 10-an de marto. Ŝi estis longtempa delegito en Portland (Oregonio, Usono), kie ŝi partoprenis en la organizado de la 57-a UK (1972). <!-- == X == == Y == == Z == --> [[Kategorio:Usonaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Usonaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Usonaj]] flf7h269yb2r8zzf4209b02zi5c6ls4 9490454 9490416 2026-10-08T16:06:18Z Roberto 609 /* W */ 9490454 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[usona esperantisto|usonaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri usonaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:usonaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de usonaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de usonaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Floyd C. Anderson]] === '''Floyd C. ANDERSON''' ([[1923]] – [[2004]]) estis [[usona esperantisto]] kaj dumviva membro en [[Riverton (Vajomingo)|Riverton]], [[Vajomingo]] ([[Usono]]). == B == === [[Edwin Joseph Baker]] === '''Edwin Joseph BAKER''' (naskiĝis en [[1941]], mortis tragedie [[1971]] en [[Los Angeles]]), estis aktiva en la kadro de la [[Junularo Esperantista de Nordameriko]] kaj kiel membro kaj fakdelegito de UEA dum la jaroj 1962-1968. === [[Marion E. Bigelow]] === '''Marion E. BIGELOW''' (1904-1999), dumviva membro de UEA kaj de Esperanto-Ligo por Norda Ameriko, delegito en Fresno, forpasis en Reedley (Kalifornio, Usono) la 20-an de julio. === [[Johano Vilhelmo Bishop]] === '''Johano Vilhelmo Bishop'''<ref>Laŭ Amerika Esperantisto, 43a Volumo, Numero 03, Januaro - Februaro (1931)</ref> (mortis en 1930 laŭdire en "Montclair, Novjorko", probable en Montclair, [[kantono Essex (Nov-Ĵerzejo)|kantono Essex]], [[Nov-Ĵerzejo]]) estis usona esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Aŭtoro de ''VersaĴetoj''. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} === [[Jesse Burke]] === '''Jesse BURKE''' (naskiĝis en [[1920]] - mortis la [[5-a de januaro|5-an de januaro]] [[1994]] en [[San Diego]], [[Usono]]) estis iama [[UEA]]-fakdelegito. == C == ===[[John Clement]]=== '''John Clement''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Chicago]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> === [[Creston C. Coigne]] === '''Creston C. Coigne''' (naskiĝis 1900?; mortis la 6-an de junio 1922) estis novjorka esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li donacis tricent esperantajn librojn al publika biblioteko de Novjorko <ref> La Brita Esperantisto - Numero 220, Julio (1923)</ref>. === [[John A. Cole]] === '''John A. COLE''' (naskiĝis en [[1922]] - mortis en [[2005]] en [[Santa Barbara]], [[Usono]]) estis dumviva [[UEA]]-membro, iama delegito kaj fakdelegito pri urbaj aferoj. === [[Stella Cope]] === '''Stella Toogood COPE''' (naskiĝis en 1914 en [[Anglio]], mortis la 1-an de aŭgusto 2004 pro kancero en [[Berkeley]]) estis [[delegito de UEA]] kaj fakfelegito pri [[kvakerismo]] en [[Berkeley]] (Kalifornio). Kun sia nederlanddevena esperantista edzo, ambaŭ lernis Esperanton ankoraŭ en Eŭropo, ŝi multajn jarojn estis aktiva en la regiona Esperanto-organizaĵo [[SFERO]]. <!-- == Ĉ == --> == D == === [[Joseph Delpino]] === '''Joseph DELPINO''' (1913-1995), iama fakdelegito pri [[geografio]] kaj lingvoj en [[Novjorko]], mortis la 12-an de julio en [[Londono]], dum esperantista gastado. === [[Julie Dinnel]] === '''Julie DINNEL''' (naskiĝis en [[1908]] - mortis dum julio [[1991]] en [[Sacramento]] (CA), [[Usono]]) estis dumviva membro de [[UEA]] en Sacramento, kie ŝi estis delegito. ===[[Sonia Docal]]=== '''Sonia Docal''' (mortis la 22-an de novembro 1984) estis edzino de [[Sergio Docal Puig]], eldonisto de [[Je via sano]]. === [[Gretchen Doris]] === '''Gretchen DORIS''' (naskiĝis en [[1914]]; mortis en [[1987]]) estis [[usona esperantisto]] kaj dumviva membro de [[UEA]], delegito en [[Tampa]], [[Usono]], kaj fakdelegito pri [[Amatora radio|radio-amatorismo]]. ===[[Patrick J. Doyle]]=== '''Patrick J. Doyle''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Hoboken]], kies lokan grupon li fondis, en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref>. ===[[ Horace Dutton]]=== Pastro ''' Horace Dutton''' (mortis 1920) esperantisto el [[Auburndale]] (Mass.), estis unu el la plej energiaj movadanoj en Boston. Laborante kiel kristana misiisto inter la junuloj de multaj landoj de Eŭropo, li frue kontaktiĝis kun la lingva problemo kaj en Ĝenevo en 1906 ekkonatiĝis kun Esperanto<ref>[[La Brita Esperantisto]] - Numero 189, Novembro - Dec. 1920</ref>. Kune kun Pastroj [[Friedrich Schneeberger]] kaj [[John Cyprian Rust]] (Anglujo) li aranĝis en la [[UK 1906|Dua Universala Kongreso]] la unuan protestantan diservon en Esperanto<ref>https://eo.wikisource.org/wiki/Unua_Protestanta_Dioservo/Anta%C5%ADparolo</ref>. === [[Robert D. Dwelley]] === '''Robert D. DWELLEY''' ([[1949]]-[[1992]] mortis en [[Rochester]], [[Nov-Jorko]], [[Usono]]) estis dirigento, [[UEA]]-delegito pri [[muziko]]. == E == == F == === [[Alice M. Field]] === '''Alice M. Field''' (mortis en 1912) estis sekretariino de la ''Nacia Nova Eklezia Esperanta Societo'', ankaŭ de la loka Esperanto-societo de Brockton ([[d:Q49193]]), [[Masaĉuseco]], kie ŝi estis unu el la pioniroj pri Esperanto. == G == === [[Stanley Neil Glass]] === '''Stanley Neil GLASS''' (1947-2004) mortis la 10-an de februaro 2004 en Sankta-Luiso (Misurio, Usono), pro sia tria koratako. La psikologo esperantistiĝis en 1992 kaj fariĝis konata interalie kiel helpanto pri Macintosh-problemoj. === [[Walter Lewis Gnagy]] === '''Walter Lewis GNAGY''' ([[1924]]-[[2005]]), [[dumviva membro de UEA]], iama delegito kaj fakdelegito pri [[geologio]], mortis en [[Colville]], [[Usono]]. ===[[Guy Griffith]]=== '''Guy F. Griffith''' (mortis februaro 1917) estis esperantisto en [[Santa Rosa (Kalifornio)]]. Kiam li mortis, esprimis la lastan deziron, ke familio sendu al ia Esperanto Asocio (Boston) kaj al UEA po la duono el la mono, kiu restos en la banko tuj post la pagoj pri la funebra ceremonio, t.e., 14 dolaroj <ref>Esperanto n202 jun 1917</ref> === [[John Grund]] === '''John GRUND''' (naskiĝis en [[1924]]; mortis en [[septembro]] [[2001]]) estis [[usona esperantisto]] kaj iama [[delegito de UEA]]. <!-- == Ĝ == --> == H == === [[James D. Hailman]] === '''James D. Hailman''' (mortis en 1930) estis usona esperantisto en [[Pittsburgh]] ekde 1906, tie li estis unu el la fondantoj de ''Pittsburgh Esperanto Society''. Li ankaŭ partoprenis la fondon de [[EANA]]. ===[[Herbert Harris]]=== '''Herbert Harris''' (mortis 1919) muzikisto, estis esperantisto el [[Chicago]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref>. Li estis aŭtoro de kelkaj Esperantaj muzikaloj kaj de la rakonto "Stranga Idilio". ;Muzikoj: *"Mi aŭdas vin" (teksto de [[Leono Zamenhof]]) por la teatraĵo [[1910 (teatraĵo)|1910]]; ===[[Edward Harvey]]=== '''Edward K. Harvey''' (naskiĝis 1881? - mortis 27-an de oktobro 1908) estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Bostono]], Usono. Li enkondukis Esperanton en la [[Perkins Instituton por Blinduloj|Perkins Instituton por Blinduloj]] en Norda Ameriko kaj lia sindonemo por la blinduloj estis bone konata. Li verkis kelkajn ĵurnalartikolojn. Li estis la unua kasisto de [[EANA]] kaj sekretario de la [[Bostona Esperanto Societo]]. Li mortis per [[tifojda febro]]. Fontoj: *[[Revuo Esperanto]] n45 15 dec 1918. === [[Robert Helm]] === '''B. Robert HELM''', kutime mallongigata ''Rob Helm'', estas usona komputilisto kaj esperantisto. Li [https://linguistlist.org/issues/4/4-982.html studis kaj poste estis scienca kunlaboranto de la instituto pri komputiko en la] [[universitato de Oregono]], [[Eugene]], kaj [[nun en 2016|nun]] laboras kiel [https://www.directionsonmicrosoft.com/analysts/rob-helm kunlaboranto de la entrepreno] ''[[Microsoft]]''. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]]. === [[Hazel Hoff Heusser]] === '''Hazel Hoff HEUSSER''' (1910-2000), dumviva membro, iama delegitino pri edukado, mortis la 14-an de majo en Fresno (Kalifornio). === [[Isabelle M. Horn]] === '''Isabelle M. HORN''' estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]], [[aŭtoro]] kaj [[ĵurnalisto]], naskiĝinta en [[Vaŝingtono]]. Ŝi estis esperantisto de [[1910]], helpa sekretariino de [[EANA]] 1910-16 kaj subredaktoro de [[Amerika Esperantisto]], 1913-16, kaj krome estis ano de la administra komitato de EANA. <!-- == Ĥ == == I == --> == J == === [[Saul J. Jaffe]] === '''Saul J. JAFFE''' [ĝefi] estis [[usona esperantisto]] kaj [[ekonomikisto]]. Naskiĝis la [[25-an de decembro]] [[1894]] en [[Rēzekne]], [[Latvio]]. Esperantisto de [[1909]]. Gvidis E-kurson en sia naskiĝa urbo. Propagandis E-on en [[Flint (Miŝigano)|Flint]] ([[Miŝigano]]) Oficiale reprezentis la ŝtaton Miŝigano ĉe la UK en Budapest. <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Louis Alfred Kearney]]=== '''Louis Alfred Kearney''' (mortis 1919), estis esperantisto el [[Portland]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n239 okt 1919</ref> ===[[John Lewis Kiplinger]]=== '''John Lewis Kiplinger''' (mortis la 6-an de aprilo 1937) estis esperantisto en [[West Liberty]], [[West Virginia]]. === [[Stuart E. Kittredge]] === '''Stuart E. KITTREDGE''' (naskiĝis en [[1905]]; mortis en [[1991]] en [[Hartford (Konetikuto)]]) estis [[usona esperantisto]], [[UEA]]-fakdelegito pri la [[bahaa kredo]]. === [[Pauline Klein]] === '''Pauline Klein''' estis aktiva en Esperanto-movado en Esperanto Klubo de [[Milwaukee]] dum la unua duono de la 20-a jarcento. === [[Stanley Kozminski]] === '''Stanley Kozminski''' (mortis la 10-an de aprilo, 1927) estis usona esperantisto en la komenco de la 20-a jarcento en [[Cleveland (Ohio)|Cleveland]], Ohio. == L == === [[George Winthrop Lee]] === '''George Winthrop LEE''' (li) estas [[usona esperantisto]] kaj [[bibliotekisto]]. Li naskiĝis la [[27-an de februaro]] [[1867]] en Roxbury ([[Masaĉuseco]]), ekde la sekva jaro, do 1868, parto de [[Boston]]. Li estis esperantisto ekde [[1905]] kaj prezidanto de la Esperanto-grupo de [[Boston]] ekde [[1912]]. Inter la jaroj [[1920]] kaj [[1922]] li funkciis kiel sekretario de [[EANA]]. ===[[Joseph Lencer]]=== '''Joseph (Joe) Lencer''' (naskiĝis 1891?; mortis la 31-an de oktobro 1973) estis usona esperantisto en [[Daytona Beach]] ekde 1910-a jardeko. === [[Moshe Lewin]] === '''Moshe LEWIN''' (naskiĝis [[1914]] - mortis la [[20-an de decembro]] [[1990]] en [[Novjorko]], [[Usono]]) estis dumviva membro de [[UEA]]. Li estis dum multaj jaroj la delegito en la novjorka urbokvartalo [[Bronkso]], fakdelegito pri [[muziko]] kaj regula ano de [[Societo Zamenhof]]. ===[[Lewis B. Lüders]]=== '''Lewis B. Lüders''' (naskiĝis 1879?; mortis 1914 en [[Leipzig]]) estis germana esperantisto en [[Philadelphia]]. Li estis unu el la pioniroj en Usono. Li estis dum du jaroj Prezidanto de la Philadelphia Societo. == M == === [[Benjamin Pickman Mann]] === ''' B. P. Mann''' (mortis en 1926), dum multaj jaroj la trezoristo de [[EANA]], estis usona esperantisto en komenco de 20-a jarcento. Li estis filo de Horace Mann (1746-1859), la unua Prezidanto de Antioch College, Yellow Springs. === [[R. C. Marble]] === '''R.C. MARBLE''' estis la Esperanto-redaktanto de la angla/esperanta periodaĵo ''Musical Six-Six Newsletter/Muzika [[6-plus-6-instrumentoj|ses-ses]] bulteno'' (1972-1986)<ref>[http://orgs.usd.edu/nmm/GiftShop/MNMA/MusicalSixSixNewsletter.html Musical Six-Six Newsletter] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120322101838/http://orgs.usd.edu/nmm/GiftShop/MNMA/MusicalSixSixNewsletter.html |date=2012-03-22 }}</ref>. Interalie li kontribuis al la revuo [[Esperantologio (gazeto)|Esperantologio]]. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} === [[John A. Mathews]] === '''John A. MATHEWS''' (1921-1997), delegito en Sacramento, refondinto de la loka Esperanto-Asocio, gvidinto de kursoj. === [[Fred H. McMann]] === '''Fred H. McMANN''' (mortis en [[1998]] en [[Troy]], [[Novjorkio]]) estis [[usona esperantisto]] kaj [[dumviva membro de UEA]]. === [[William Mets]] === '''William METS''' ([[1912]] - mortis la [[11-an de februaro]] [[1991]] en [[Santa Barbara]], [[Kalifornio]]) estis vic- kaj fakdelegito de [[UEA]]. === [[Henry B. Milsted]] === '''Henry B. MILSTED''' (mortis aŭtune [[1975]] en [[Zanesville]], [[Ohio]]) estis usona esperantisto. Dum la lastaj jardekoj de sia vivo li estis tre entuziasma aktivulo en la loka Esperanto-movado. Li estis ankaŭ [[UEA-delegito]]. === [[Simon Mudry]] === '''Simon MUDRY''' (naskiĝis en [[1910]] - mortis la [[11-a de januaro|11-an de januaro]] [[1993]] en [[Santa Barbara]], [[Kalifornio]], [[Usono]]) estis dum multaj jaroj [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]]. ===[[Richard Joseph Munn]]=== '''Richard Joseph Munn''' (mortis 1910) esperantisto en Savannah. === [[Ralph Murphy]] === '''Ralph MURPHY''' (naskiĝis en [[1938]] - mortis la [[15-a de aŭgusto|15-an de aŭgusto]] [[1987]] post reveno de [[Varsovio]]) estis dumviva membro de [[UEA]] kaj [[ELNA]]. Li estis UEA-delegito en [[Boston]], poste en [[Port Charlotte]], kaj fakdelegito pri turismo. === [[Mary Murray]] === '''Mary MURRAY''' (mortis en [[1991]] en [[Novato]], [[Kalifornio]]) estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]] kaj dumviva membro de [[UEA]]. == N == ===[[Ward Nichols]]=== '''Ward Nichols''' estis esperantisto en [[Filadelfio]] dum la komenco de la 20-a jarcento. Li estis prezidanto de e la '''Pensilvania Esperanto Association''' kaj '''Philadelphia Esperanto Society'''. Komence li iĝis volapukisto, post li esperantigis. Li fariĝis idisto en 1908 kaj revenis al Esperanto en 1915.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> == O == === [[John Preston Ogden ]]=== John Preston OGDEN (naskiĝis la {{daton|29|julio|1840}} en [[Leeds]], [[Britio]]; mortis la {{daton|20|februaro|1925}} en [[Bostono]], [[Usono]]) estis brita-usona lingvisto kaj esperantisto. Li alvenis en Usono en 1886. De 1905 ĝis 1907 li instruis Esperanton en la [[Masaĉuseca Instituto de Teknologio]].<ref>[anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2c&datum=1925&page=33 ''Amerika Esperantisto'' marto 1925, p. 7]–8.</ref> ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} ===[[Johano Ondraĉek]]=== '''Johano Ondraĉek'''<!--nacilingva nomo?--> (mortis 1919) estis esperantisto el [[Ĉeĥoslovakio]] almigrita en Usono en la komenco de 20-a jarcento. Lia tuta familio parolis Esperanton. Li preparis socialistan Esperantan [[kantaro]]n, kiu restis manskribita. <ref>Esperanto n232 dec. 1919</ref> === [[Esther Owen Flint]] === '''Esther OWEN FLINT''' (mortis la {{daton|17|majo|1931}} en [[Sankt-Peterburgo (Florido)]], 80 jarojn aĝa) estis usona esperantistino, [[delegito de UEA]] en [[Florido]]. == P == ===[[Rufus Powell]]=== '''Rufus W. Powell''' (mortis la 7-an de julio 1929 en [[Orlando (Florido)]]) estis esperantisto el [[Novjorko]]. ===[[Godfrey Palmer]]=== '''Godfrey Palmer''' (mortis la 10-an de aprilo 1912) estis esperantisto en Novjorko. == Q == == R == === [[Robert L. Read]] === '''Robert L. READ''' estas estrarano de [[Esperanto-USA]].<ref>[http://www.gazetejo.org/node/1394 ''La bulteno de Esperanto-USA,'' 2008/1,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080515215533/http://www.gazetejo.org/node/1394 |date=2008-05-15 }} p. 2</ref> ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} ===[[George Coe Roberts]]=== '''George Coe Roberts''' (naskiĝis la 21-an de oktobro 1952 en [[Salem]], mortis la 25-an de Julio 2013 en [[Goiânia]]) instruisto, estis esperantisto el Usono. Li loĝis ankaŭ en [[Portugalujo]], [[Saud-Arabujo]] kaj en [[Brazilo]]. Li translokiĝis al Goiânia en 1982. Li esperantiĝis 14-jaraĝa memlerne. George estis prezidanto de la [[Esperanto-Asocio de Gojaso]] (EAGO). === [[Derek Roff]] === '''Derek ROFF''' (naskiĝis la {{daton|1954-11-20}}, do nun {{aĝo|1954|11|20}}-jara) ekde la 1980-aj jaroj estas aktiva esperantista aktivulo en [[Albuquerque (Nov-Meksiko)|Albuquerque]], ĉefurbo de la subŝtato [[Nov-Meksiko]], en kies [[Universitato de Nov-Meksiko]] li docentas respektive docentis ĝis pensiiĝo probable komence de la 2020-aj jaroj. Verkoj * Ekzempla gazeta kontribuo de li aperis en [[:dosiero:GEJ-Gazeto 5 1987 pri KISO Marburgo.jpg|GEJ-Gazeto 5 1987 pri KISO Marburgo]] ({{eo}}, du paĝoj) ===[[Abraham Rudy]]=== '''Abraham Rudy''' estis veterano de Esperanto en Novjorko, Usono en la komenco de 20-a jarcento. Li aperas en la [https://eo.wikisource.org/wiki/Adresaro_de_la_personoj_kiuj_ellernis_la_lingvon_%E2%80%9EEsperanto%E2%80%9D/Serio_XX| Adresaro de la personoj kiuj ellernis la lingvon „Esperanto”/Serio XX], do li eklernis la lingvon en 1899. Eble kuracisto, ĉar Esperanto n. 118 (5 mar 1912) nomas lin "doktoro". Verko: '''Venĝo venĝita, humora bilda rakontento''' . Eld. la aŭtoro, [[Raleigh]], ~1912. == S == ===S. Savov=== '''S. Savov''' (mortis 1910) estis esperantisto en Vraca, kie li estis delegito de UEA kaj fondinto de loka grupo<ref>Esperanto n83-84 5-20 aŭg. 1910</ref>. === [[William A. Shanks]] === '''William A. SHANKS''' (naskiĝis en [[1917]] kaj mortis la [[12-an de septembro]] [[2001]]) estis dumviva membro, longtempe delegito en [[Mesa]] ([[Arizono]], [[Usono]]) kaj fakdelegito pri [[elektroniko]]. Li multfoje akompanis esperantistajn grupojn en ekskursoj de [[Esperanto VojaĝServo]] kaj ĉeestis multajn [[UK]]-ojn. === [[John A. Sheil]] === '''John A. SHEIL''' (mortinta en septembro [[1930]], 56 jarojn aĝa) estis usona esperantisto. Li estis [[delegito de UEA]] kaj sekretario-kasisto de [[Kolumbia Esperanto-Asocio]] en [[Vaŝingtono]]. Li laboris ĉe la registrejo de testamentoj de Vaŝingtono kaj estis aktiva katoliko. === [[Werner Simon]] === '''Werner SIMON''' (1908-1993), delegito dum pli ol kvardek jaroj en Memfiso (Usono) kaj monde konata fakulo en la kampo de filatelo, mortis en novembro 1993. === [[Mike Sloper]] === '''Mike SLOPER''' (naskita en 1952), ofte esperantigata ''Miko'' Sloper, ekde la 1980-aj jaroj estas aktiva esperantista aktivulo. Li estis direktoro de la centra oficejo de ''[[Esperanto USA]]'' en [[Emeryville]], [[Kalifornio]].<ref>http://www.lasarcyk.de/esperanto/insight.htm artikolo el la revuo INSIGHT, la 29-an de septembro 1997] ({{en}})</ref> Li rolludis kiel Georgo Bonvolo en la video-kurso ''[[Pasporto al la tuta mondo]]'', kaj helpis en la tradukado de la anoncoj en la laŭtparoliloj de la usona filmo ''[[Gattaca]]''. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} ===[[Benjameno F. Smith]]=== '''Benjameno F. Smith''' estis usona esperantisto en unua duono de 20-a jarcento. Verko * ''Historieto pri Elfarado de Everett W. Lord, Dekano de la Kolegio de Komerca Administrado de Bostona Umversitato''. Eld. la aŭtoro, Boston, 1926. {{citaĵo|Bele enbindita 17 paĝa libreto kun portreto de S-ro B. F. Smith. Verda presaĵpapero gluita en la libreto avertas Angle kaj Esperante ke la libreto estas donacata al la ricevanto kaj ke ĝia enhavo montras «kiel laboremulo bonmorala povas sukcesi en Ameriko». Ĝi estas donacata al la lernantoj de suprenomita Kolegio pro la sindonemo kaj malavareco de S-ro Smith kies vivrakonto estas mallonge verkita en ĝl. S-ro Smith esperas ke tiu rakonto pruvos al la leganto, ĉefe al la juna leganto, ke sukceso ekonomia en la vivo dependas nur de la intimaj virtoj: ŝparemo, kuraĝo, laboremo. Kun plezuro ni konstatas ke ĉe atenta leganto la verketo certe atingos sian celon kaj ke ĝia eldonado estas bona, utila ago. Ĝi meritas do pli ampleksan disvastiĝon. Ni devas tamen fari kritiketon pri la stilo kaj uzo de kelkaj vortoj kaj esprimoj (ĉefe sur la ok unuaj paĝoj) kiuj pruvas ke la tradukinto restis iomete tro sub la influo de sia landa lingvo: la stilo do ne estas tute sendepende Esperanta. Malgraŭ tio la libreto estas entute bone komprenebla kaj rekomendinda. [[Leon Paul Charles Cogen|L. COGEN]]. [[Belga esperantisto]] n144 (feb 1927)}} {{citaĵo|Tiu ĉi libreto, montras kiel laboremulo bonmorala povas sukcesi en Ameriko. Ĝi havas belan aspekton kaj interesan enhavon.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17_n05-08_maj-aug.}} === [[Julie Spickler]] === '''Julie SPICKLER''' multajn jarojn estis la sekretario de [[Esperanto-USA]]. [[Dosiero:Ellie Stein 1990-aj jaroj en San Diego.jpg|eta|200ra|<center>Ellie Stein en la 1990-aj jaroj, kun la eŭropaj esperantistoj [[Thomas Pusch]] kaj [[Birgit Prien]]]] === [[Ellie Stein]] === '''Ellie Stein''' (1922-2004) estis usona esperantistino, kiu en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj kiel pensiulino estis motoro de la loka Esperanto-klubo en [[San Diego]], [[Kalifornio]]. En la periodo de ties apero, inter la jaroj 1979 kaj 1988, ŝi ankaŭ regule kontribuis al la bulteneto ''[[Sekso kaj Egaleco]]'', kiun tiam ĉefredaktoris [[Anna Löwenstein]] en Italio. === [[Sidney Steinberg]] === '''Sidney STEINBERG''' (naskiĝis en 1914, mortis la 25-an de majo 1996), estis usona esperantisto, dumviva membro de UEA, kaj 15 jarojn funkciis kiel UEA-delegito pri komerco. Dum multaj jaroj li preparis jaran financan raporton pri la [[Novjorko|Novjorka]] Oficejo de [[UEA]]. == Ŝ == === [[Emily J. Ŝimonek]] === '''Emily J. Ŝimonek'''<ref>Laŭ Amerika Esperantisto 38-a Volumo, Numero 02, Julio - Aŭgusto (1927), p. 13</ref> (mortis en 1927), edzino de D-ro B. K. Ŝimonek, estis usona esperantistino en [[Ĉikago]] dum la komenco de la 20-a jarcento. ==== Fontoj ==== {{Referencoj}} == T == === [[Reuben A. Tanquist]] === '''Reuben A. TANQUIST''' (naskiĝis en [[1897]] - mortis la [[14-an de novembro]] [[1993]] en [[Portland]], [[Usono]]) estis usona esperantisto. En [[1927]] li defendis la unuan socio-psikologian tezon verkitan pri esperantistoj. <!-- == U == == V == --> == W == === [[L. A. Walther]] === '''L. A. WALTHER''' ([[1917]]-[[2005]] en [[Portland]], [[Usono]]) estis [[usona esperantisto|usona esperantistino]] kaj regula membrino de [[Societo Zamenhof]] kaj patrono de [[TEJO]]. === [[Mark Weddell]] === '''Mark B. WEDDELL''' estas usona esperantisto, kiu [http://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1980_0708.htm#12 inkluzive de la jaro 1980] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210211025134/http://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1980_0708.htm#12 |date=2021-02-11 }} plurajn jarojn funkciis kiel landa reprezentanto de [[IKUE]] en Usono. En 1996 li kontribuis al la esperantlingva traduko de la romano [[Naskiĝo de la Rustimuna Ŝtalrato]] de [[Harry Harrison]], kiun publikigis la eldonejo [[Sezonoj]] en [[Jekaterinburg]]. === [[Adele Wesson]] === '''Adele WESSON''' estis usona esperantisto kaj [[dumviva membro de UEA]]. Ŝi mortis en majo 1993 en Lagrangeville en [[Nov-Jorkio]]. === [[Anne Whitteker]] === '''Anne WHITTEKER''' (1919-1999), dumviva membro de UEA kaj de ELNA, ano de [[Societo Zamenhof]], mortis la 10-an de marto. Ŝi estis longtempa delegito en Portland (Oregonio, Usono), kie ŝi partoprenis en la organizado de la 57-a UK (1972). == X == == Y == ===H. W. Yemans=== Majoro '''H. W. Yemans''' (mortis 1920) kuracisto, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> Kiel kuracisto en la Usona armeo li multe vojaĝis kaj ĉie vizitis la lokajn Esperantistojn. Al liaj klopodoj oni Suldas la sendon de oficiala reprezentanto de la Milita Departemento Usona al la [[UK 1908| 4a Kongreso]] en la persono de majoro Straub kaj li mem estis oficiala reprezentanto de la filipina kolonia registaro. Estis Yemans, kiu fondis en julio 1907 la [[Filipina Esperanto-Asocio|Filipinan Esperanto-Asocion]] (FEA) kaj eldonis en la sama monato "Philippines Esperanto Circular". Jam en aŭgusto ĝi fariĝis ''[[Filipina Esperantisto]]''<ref>Enciklopedio de Esperanto</ref>. {{EdE}} == Z == [[Kategorio:Usonaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Usonaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Usonaj]] hscgjb4lpia1ai32if9ynh2kt6xx0iy 0 127476 9490421 9490304 2026-10-08T15:07:51Z Roberto 609 /* Pia Incoronato */ 9490421 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Italio.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[itala esperantisto|italaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri italaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:italaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de italaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de italaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Alessandro Angeletti]] === '''Alessandro ANGELETTI''' (naskiĝis en [[1923]], vivis en [[Ozieri]], mortis en [[1992]] en [[Sardio]], [[Italio]]) estis itala esperantisto kaj [[notario]].<ref name="lamaddalena">[https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ artikolo ''I sogni di Garibaldi'' de januaro 2018] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240724125826/https://lamaddalena.info/i-sogni-di-garibaldi/ |date=2024-07-24 }} ({{it}})</ref> En [[Sardio]] li estis movada gvidanto kaj organizanto de lingvaj seminarioj pri [[Esperanto]]. Krome li multajn jarojn estis prezidanto de la Sarda Esperantista Unuiĝo (''Unione Esperantista Sarda'')<ref name="lamaddalena"/>, estis aktiva membro de [[IKUE]] kaj funkciis kiel unu el la ĉefaj organizantoj de la 54-a [[Itala Kongreso de Esperanto]], kiu havis lokon en oktobro 1983 en [[Alghero]].<ref>[[Espero Katolika]], numero 1982 12</ref> {{referencoj}} == B == === [[Alfredo Bassetti]] === '''Alfredo BASSETTI''' naskiĝis en [[1912]], dum 50 jaroj animo de la Esperanto-movado en [[Trento]] ([[Italio]]) kaj prezidinto (1966- 94) de la loka Esperanto-grupo, delegito pri [[fervojo]]j kaj [[turismo]], mortis la [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1997]]. === [[Alessandro Bellucci]] === '''Alessandro BELLUCCI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Dario Besseghini]] === '''Dario BESSEGHINI''' estas esperantisto kaj amatora lingvisto, ekde la fino de la [[1970-aj jaroj]] gvida aktivulo de [[Itala Esperantista Junularo]] kaj inter la jaroj [[1980]] kaj [[1985]] redaktoro de la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] de [[TEJO]] - parte sole, parte en redaktora duopo. Li naskiĝis en [[Bergamo]] kaj ekde la jaro 1992 laboras kiel komputila teknikisto en la [[Universitato de Pizo]] (Pisa),<ref>[https://www.linkedin.com/in/dariobesseghini/details/experience de lia persona paĝo en la retejo] [[LinkedIn]]</ref> kie li diplomiĝis pri matematiko. Li loĝas en [[San Giuliano Terme]] iom norde de [[Pizo (Italio)|Pizo]].<ref>[https://www.facebook.com/dario.besseghini/ de lia persona paĝo en la retejo] [[Facebook]]</ref> Naskiĝdato ne jam troviĝis en la interretaj mencioj pri li, sed laŭ takso li devus havi naskiĝjaron [[1960]].<!-- Hipotezon pri naskiĝjaro 1960 apogas lia salutnomo "Dario1960" en la retejoj https://store.falkon.org/u/dario1960 kaj https://www.opencode.net/dario1960 --> {{referencoj}} === [[Medardo Biagi]] === '''Medardo BIAGI''' (naskiĝis en [[1907]], mortis la [[7-a de decembro|7-an de decembro]] [[1991]] en [[Bologna]], [[Italio]]) estis malnova membro, regula kongresano kaj apoganto de [[Societo Zamenhof]]. === [[Giacomo Bianchini]] === '''Giacomo BIANCHINI''' naskiĝis en 1875 en Carbona PN , mortis en 1954 . Li esperantiĝis en la jaro 1904 . * vidu aparta paĝo pri li ĉe [[Giacomo Bianchini]] === [[Patrizia Bini]] === '''Patrizia BINI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Matia Bolcato]] === '''Matia BOLCATO''' (n. en 1906, mortis la 20-an de septembro 1998), estis itala esperantistino kaj iama [[UEA-delegito]] pri instruado en [[Mantovo]] (Italio). === [[Laura Bonciani]] === '''Laura BONCIANI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Egisto Borghini]] === '''Egisto BORGHINI''' (naskiĝis la 15-an de septembro 1953, mortis decembre 2023) estis esperantisto ekde juna aĝo. Ekde 2021 li estis prezidanto de la Esperanto-klubo en [[Massa]]. === [[Riccardo Borgioli]] === '''Riccardo BORGIOLI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Giuseppe Stanislao Boscarino]] === '''Giuseppe Stanislao BOSCARINO''' (mortis 72-jara la [[21-a de oktobro|21-an de oktobro]] [[1971]]) estis esperantisto ekde la jaro 1913 en [[Sicilio]] ([[Italio]]), kaj dum multaj jaroj estis UEA-delegito en [[Ragusa]]. === [[Serio Boschin]] === '''Serio BOSCHIN''' (naskiĝis en 1930), esperantisto ekde 1968, estis prezidanto de la [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]] (UECI) de 1998 al 2003, kaj dum aliaj jaroj estrarano. Li loĝas en [[Treviso]] apud [[Venecio]]. === [[Agostino Brizzi]] === '''Agostino BRIZZI''' (naskiĝis en [[1894]], mortis la [[7-a de aŭgusto|7-an de aŭgusto]] [[1965]]), estis itala esperantisto kaj literaturisto, kiu lernis Esperanton en [[1920]]. Li postlasis manuskripton de ampleksa vortaro itala-Esperanta. === [[Enrico Brustolin]] === '''Enrico BRUSTOLIN''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. Ekde 2015 ĝi estas ties prezidanto (laŭ stato de 2023). == C == === [[Giovanni Cacciapuoti]] === '''Giovanni CACCIAPUOTI''' estis itala pionira esperantisto. Li en [[Napolo]] aperigis en [[1902]] gazeton ''L' Esperantista''; en [[1903]] li fondis Esperanto-grupon en Napolo, kiu baldaŭ malaperis, kaj tiam refondiĝis loka grupo nur en [[1922]]. Tiu urba esperantista grupo, ankoraŭ funkcianta, havas la nomon "harmonio kaj progreso". === [[Enrico Campanile]] === '''Enrico CAMPANILE''' (kampanile) (naskiĝis la [[4-a de novembro]] [[1861]] – ?) estis [[itala esperantisto]] kaj reĝa [[notario]]. Ekde 1922 li estis la prezidanto de la [[Napola Esperanto-Grupo]] "harmonio kaj progreso", fervora propagandisto, kiu elstaris per gastamo kaj bonhumoro. === [[Pilade Cappella]] === '''Pilade Cappella''' estis esperantisto itala en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: '''Lecionoj de tipostenografio''' (en lingvoj Esperanta kaj itala); Eld. de A. Paolet, S. Vito al Tagliamento (Italujo). ===[[Domenico Cavalieri]]=== '''Domenico Cavalieri''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Linz]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> === [[Giuseppe Checco]] === '''Giuseppe CHECCO''' (mortis en [[1976]] en [[Triesto]], [[Italio]]) estis itala esperantisto. Li estis fervora aganto en la loka Esperanto-movado dum pluraj jardekoj. Li estis membro de UEA ekde [[1947]]. === [[Pier Luigi Cinquantini]] === '''Pier Luigi CINQUANTINI''' (ĉinkŭantini) (naskiĝis en Blera la [[9an de februaro]] [[1962]]) estas [[itala esperantisto]] kaj profesie [[policisto]]. Fama pro la organizado de Internacia Arkeologia Laborbrigado kiu okupiĝis pri fosado/purigado de etruskaj restaĵoj en urbeto Blera, li estis redaktoro de la itala Esperanta revuo [[l'Esperanto]], kaj interesiĝas pri muziko: li faris Esperantan muzikalon kaj tenas liston entenantan la tekstojn de ĉiuj italaj kantoj tradukitaj en Esperanto. ===[[Giacomo Costantini]]=== '''Giacomo Costantini''' estis esperantisto en [[Trani]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[Michela Concialdi]] === '''Michela CONCIALDI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Bolonjo]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eŭropaj projektoj. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/michela.concialdi paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Franca Concina]] === '''Franca CONCINA''' ([[1932]]-[[1996]]), kasistino de [[Itala Unuiĝo de Katolikaj Esperantistoj]], kunorganizanto de pluraj kongresoj, mortis la [[16-a de oktobro|16-an de oktobro]] en [[Torino]]. [[Dosiero:LibroGConti-Zamenhof.jpg|eta|180ra|maldekstra|{{center|libroforma tabulo pri la paroladoj de Zamenhof en la unuaj tri UK-oj, en la ĝardeno ''Esperanto'' de [[Gianni Conti]] (pr. Ĝani Konti).}}]] === [[Gianni Conti]] === '''Gianni CONTI''', aŭ formale '''Giovanni Conti''' (n. en [[1932]], m. la 1-a de aŭgusto [[2022]]), tre aktiva esperantisto, estas aparte konata pro la ''[http://www.giardinoesperanto.com/galleria.html Ĝardeno Esperanto]'' apud sia domo en [[Cormano]] apud [[Milano]]. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/EsperantoInstituto/photos/la-1-an-de-a%C5%ADgusto-2022-forpasis-giovanni-conti-itala-esperantisto-movadano-kaj-/1964973127024666/ noto "La 1-an de aŭgusto 2022 forpasis Giovanni Conti" en la Facebook-paĝo de la] [[Internacia Esperanto-Instituto]], kun fotomuntaĵo de la ĝardeno ({{eo}}) * [http://www.giardinoesperanto.com persona sinprezento de li kun foto en la retejo ''giardinoesperanto.com''] ({{eo}}) === [[Glauco Corrado]] === '''Glauco CORRADO''' ([[1937]]-[[2004]]), milana profesoro, esperantisto tre aktiva inter la italaj katolikoj, longe instruis Esperanton kaj verkis [https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html Gramatikon pri Esperanto por itallingvanoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240513155614/https://docplayer.it/16069800-Grammatica-della-lingua-internazionale-esperanto-di-antares.html |date=2024-05-13 }} kaj babiladojn por komencintoj ([http://www.ueci.it/eldonoj/verkoj/Dirite_inter_Ni.pdf Dirite inter Ni]). == D == === [[Massimo Desideri]] === '''Massimo DESIDERI''', estis [[Italio|itala]] esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Primo Dottarelli]] === '''Primo DOTTARELLI''' (naskiĝis la [[1-an de decembro]], [[1864]] en [[Roma]], mortis la [[6-an de decembro]] [[1919]] en [[Roma]]), estis [[Italio|itala]] esperantisto.<ref>Esperanto n236 apr 1920</ref> Esperantisto de [[1905]]. Vigla kaj fervora propagandisto. De [[1905]] [[konsulo]], Poste Delegito de [[Universala Esperanto Asocio]] (UEA), bazita en [[Roterdamo]] ([[Nederlando]]). {{EdE|D}} === [[Angelo Duranti]] === '''Angelo DURANTI''' (naskiĝis en [[1927]], mortis la [[8-an de septembro]] [[2002]], en [[Madonna Degli Angeli]], parto de la komunumo [[Fondi]] en la [[Provinco Latina]] ([[Italio]])<!-- La itala vikipedio ne informas pri tiu loĝloko, nek alia el la 10 plej grandaj vikipedioj, sed la serba vikipedio informas ke tia loĝloko estas po kvartalo de [[Frosinone]] (Frozinono), [[Rieti]] kaj [[Pescara]] (Peskaro). Sed pri kiu el tiuj kvartaloj temas? La publikaĵo [www.ueci.it/k_sento/ks_1987/ks_1987_n3.htm "Katolika Sento 3- 1987"] nomas lin "Angelo Duranti di [[Ravenna]] (Raveno)" - sed Ravenna ne proksimas al iu ajn el la supraj komunumoj. ... Mi fine decidiĝas favore al la komunumo [[Fondi]]... 2018-12-31-->) estis [[Italio|itala]] esperantisto. Estis [[pastro]], piliero de la [[Tutmonda Ekumena Ligo]] (TEL), iama Vic-Delegito kaj Fak-Delegito. == F == === [[Piero Ferrara]] === '''Piero FERRARA''' naskiĝis en [[1940]], delegito pri [[brikfarado]] kaj [[skoltismo]], forpasis en [[San Lazzaro di Savena]] ([[Italio]]) la [[17-a de septembro|17-an de septembro]] [[1999]]. Longdaŭra membro de la [[Bolonja Esperanto-grupo]], li agis precipe en la skolta medio. === [[Livio Fioroni]] === '''Livio FIORONI''' (naskiĝis la 2-a de aŭgusto 1948) estas itala esperantisto vivanta en [[Milano]]. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia libroservo. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Anna Formaggio]] === '''Anna FORMAGGIO''', estas denaska esperantistino el itala-hungara familio, filino de Aldo kaj [[Elisabetta Vilisics Formaggio]]. Ŝi estas la pli juna fratino de [[Eva Formaggio]], kaj same kiel la fratino pasigis la lernejajn jarojn en [[Chiavari]], Italio. Interalie, ŝi kun [[Uta Hasekamp]] verkis centojn da ilustraĵoj por la Esperanto-lernolibro ''[[Tesi, la testudo]]'', kies unua eldono publikiĝis dum 1985 en [[Bonno]]. === [[Raffaele Franceschini]] === '''Raffaele FRANCESCHINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri eduko. === [[Mario Furlan]] === '''Mario FURLAN''' (1906-1995), [[mecenato]] de la movado en [[Triesto]] kaj de la granda vortaro itala-Esperanta, mortis la 9-an de septembro 1995. == G == === [[Francesco Geraci]] === '''Francesco GERACI''' (mortis 66-jara la [[12-a de aprilo|12-an de aprilo]] [[1965]]) estis itala esperantisto, mezgrada profesoro. En [[1961]] li kunorganizis la unuan kunvenon de siciliaj esperantistoj, kiu rezultigis la restarigon de la tiea movado. === [[Aldo Grassini]] === '''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri "specialaj taskoj". == I == === [[Pia Incoronato]] === '''Pia INCORONATO''' (n. en [[1922]], mortis la 10-an de julio [[2000]]), instruistino, animo de la Esperanto-agado en sia urbo [[Ercolano]] ([[Italio]]), iama delegito pri [[arkeologio]]. ===[[Giuseppe Ipavitz]]=== '''Giuseppe Ipavitz''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Gorizia]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> === [[Piatti Ippolito]] === '''Piatti IPPOLITO''' (naskiĝis en [[1885]], mortis la [[20-a de junio|20-an de junio]] [[1971]]) estis [[itala esperantisto]]. [[Profesoro]] Piatti Ippolito, [[delegito de UEA]] dum dudeko da jaroj kaj eksdirektoro de la [[katedro]] de Esperanto en la [[universitato de Milano]], sukcese agadis por [[Esperanto]] ĉe turismaj, komercaj kaj edukaj instancoj italaj, kaj tradukis i.a. la raporton de [[Ligo de Nacioj]]. == L == === [[Lorenzo Longoni]] === '''Lorenzo LONGONI''' (1920-1996), kanoniko de la katedralo de Milano, spirita asistanto de Itala Katolika Unuiĝo Esperantista kaj de la Milana Katolika Esperanto-Centro, mortis la 21-an de majo 1996. == M == === [[Alessandra Madella]] === '''Alessandra MADELLA''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la asocia revuo. En la konferenco ''Assessing World Languages Workshop and Conference'' komence de novembro 2018 en la universitato de [[Makao]], ŝi prelegis angle pri la temo ''Formal and Informal Assessment in the Esperanto Courses at the Kunming College of the Arts''. Realigis la animacion de ''La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo''. * [https://uea.facila.org/filmetoj/la-aventuroj-de-saĝa-steleto-kaj-de-la-mirinda-teamo-r133/ Video: La aventuroj de Saĝa Steleto kaj de la Mirinda Teamo] === [[Ida Mancinelli]] === '''Ida MANCINELLI''' (naskiĝis la [[21-an de junio]] [[1928]] en [[Valle di Maddaloni]] ([[Provinco de Caserta|CE]]), mortis la [[8-an de septembro]] [[2009]] en [[Napolo]]), [[instruisto]], estis [[Italio|itala]] esperantistino. Ŝi propagandis esperantismon en la dommastrina movado de la 1980-aj jaroj en [[Napolo]], kie ŝi konstante vivis kun edzo [[Eduardo Delehaye]] (ankaŭ [[esperantisto]]) kaj kvar gefiloj: Luigi, [[Elena Delehaye|Elena]], [[Vincenzo Delehaye|Vincenzo]] kaj [[Renato Delehaye|Renato]] (tri [[geesperantistoj]]). === [[Ciro Menotti]] === '''Rag. Ciro MENOTTI''' (mortis en 1958 aŭ 1959 en [[Brescia]]) estis [[itala esperantisto]], librotenisto, multjara [[delegito de UEA]], fervora propagandisto kaj fondinto de loka Esperanto-grupo (laŭ ''[[Esperanto (gazeto)|Esperanto]]'' 642). === [[Miriam Michelotti]] === '''Miriam MICHELOTTI''' (perdis sian vivon en strata akcidento la [[25-a de novembro|25-an de novembro]] [[1991]] en [[Sicilio]], kune kun sia fratino Maria Luisa) estis unu el la fondintoj de [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] [[San Marino]]. ===H. Mondini=== Dr. '''H. Mondini''' estis esperantisto el [[Stenico]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Linz]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[Brunella Moracci]] === '''Brunella MORACCI''' estas itala esperantistino, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]]. === [[Carlo Musazzi]] === '''Carlo MUSAZZI''' (naskiĝis la [[24-a de marto|24-an de marto]] [[1922]], mortis la [[23-a de februaro|23-an de februaro]] [[2001]]) estis [[itala esperantisto]] kaj pastro katolika. De [[1988]] plurajn jarojn li laboris kiel redaktoro ĉe la Esperanto-elsendoj de [[Radio Vatikana]]. En Valencio (1993) kaj Prago (1996) li gvidis Esperanto-lingvajn diservojn dum la Universalaj Kongresoj. == N == ===[[Orestes Nardi]]=== '''Orestes Nardi''' (naskiĝis la 21-an de junio 1886 en [[Cascia]]; mortis la 10-an de majo 1922) estis esperantisto kaj maristo dum la komenco de la 20-a jarcento. Dum lia militservo, li propagandis inter siaj kunuloj en [[Gosport]], ''Southwold'' ([[d:Q1854554|vikidatumoj]]) kaj [[Dublin]], kaj poste surŝipe li daŭrigis tiun laboron kiam ajn li trovis okazon, vizitante esperantistojn en [[Jokohamo]], [[Ŝanhajo]], [[Vancouver]], kaj [[Wellington]], Novzelando<ref>[[La Brita Esperantisto]] - numero 207, junio (1922)</ref>. {{referencoj}} === [[Paola Nigrelli]] === '''Paola NIGRELLI''' (naskiĝis la 26-a de marto 1964) estas itala esperantistino vivanta en [[Torino]]. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la [[Itala Kongreso de Esperanto]] de 2018 en [[San Marino]]. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/livio.fioroni paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == O == === [[Ivan Orsini]] === '''Aldo GRASSINI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la eldona komisiono kaj la pres-servo de la asocio. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == P == === [[Vincenzo Pasquario]] === '''Vincenzo Pasquario''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * ''Canto delle nazioni sorelle. Kanto de l' frataj nacioj''. Paroloj de Vincenzo Pasquario; muziko de majstro [[Natale Garosio]]. Eld. Internacia Kanto Lerneja. [[Genova]]. {{Citaĵo|Kun teksto en originala lingvo itala, kaj traduko en lingvoj franca, angla kaj Esperanta. Tiu kanto estis unuafoje kantita, la l0an de Majo 1919 en Genova, de 5000 gekantantoj ĥorsocietanoj, studentoj, kaj gelernantoj de la unuagrandaj lernejoj. La aŭtoro permesas liberan publikigon kaj kantadon en ĉiuj landoj.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Roberto Paternolli]]=== '''Roberto Paternolli''' (mortis 1916) estis esperantisto el [[Gorizia]], kiu mortis dum la milita okupo dum la Unua mondmilito. <ref>Esperanto n239 okt 1919</ref> === [[Jakov Perčević]] === '''Jakov PERČEVIĆ''' (naskiĝis en [[Jugoslavio]]) fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]), mortis en la 90-aj jaroj de la dudeka jarcento. La "Napola Esperanto Biblioteko kaj Legocentro "Jakov Perčević"", de la "Napola Esperanto Grupo "Harmonio kaj Progreso"", nomiĝis laŭ li. === [[Alessandro Perna]] === '''Alessandro PERNA''' (naskiĝis la 8-an de septembro -jaro?- en [[Romo]], vivas en Torino) estas itala esperantisto. Li en sia junaĝo tre aktivis en [[IJE]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj al [[EEU]]. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/alessandro.perna2 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Gustavo Perini]] === '''Gustavo PERINI''' (naskiĝis en [[1897]]; mortis la {{daton|20|decembro|1998}}) estis [[itala esperantisto]] kaj sekretario de la Esperanto-grupo en [[Trento]] (Italio), kiu dum multaj jaroj instruis Esperanton kaj servis ĝis 1985 kiel [[delegito de UEA]]. === [[Giuseppina Picciotto de Vita]] === '''Giuseppina PICCIOTTO DE VITA''' (naskiĝis en [[1916]], mortis en [[marto]] [[1989]] en [[Palermo]], [[Italio]]) estis [[UEA]]-delegitino dum trideko da jaroj. === [[Riccardo Pinori]] === '''Riccardo PINORI''', je plena nomo '''Riccardo Natale PINORI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2026 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri administrado.<ref>la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[IEF]] laŭ [https://web.archive.org/web/20200919114031/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de septembro 2020], [https://web.archive.org/web/20230601004641/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ de junio 2023] kaj [https://web.archive.org/web/20260611001350/https://www.esperanto.it/sulla-fei/ stato de junio 2026]</ref> <!-- La retpoŝtaj adresoj «napinori@tin.it» kaj «riccardo.pinori@esperanto.it» ne antaŭvidatas por rekta montro en vikipedia frazo aŭ piednoto, tamen ili nerekte videblas per la eksteraj referencoj, kaj tamen ankoraŭ restu nevideble, ĉar estas tiom malmultaj informoj pri li ... naskiĝdato?, nuna urbo?, altlernejo? profesio?, alia esperanta agado, plua aktivado post 2026? --> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == R == ===[[Dante Randi]]=== '''Dante Randi''' estis esperantisto el [[Triesto]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Linz]] <ref>Esperanto n198 feb 1917</ref> === [[Agostinho Righi]] === '''Agostinho RIGHI''' (naskiĝis en 1926, mortis la 16-an de januaro 2000) estis itala instruisto kaj esperantisto. Multajn jarojn li estis la prezidanto de la Bolonja Esperanto-grupo ''A. Tellini''. ===[[Pietro Rizzo]]=== '''Pietro Rizzo''' itala esperantisto. Verko: *'''Lineamenti di lessiografia dell’ esperanto'''. Eldonejo [[Edistudio]], Pisa, 1983. 61p. {{citaĵo|Ampleksa itallingva kritiko de la vortaro ''[[Vocabolario italiano-esperanto]]'' (Verona, 1981) kaj la Esperanta [[leksikografio]] ĝenerale.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} === [[Carlo Rossini]] === '''Carlo ROSSINI''' (vivdatoj ankoraŭ ne konataj) estis itala esperantisto el la unua duono de la 20-a jarcento. Parte konata estas lia turista kaj komerca gvidlibro pri la banurbo [[Montecatini Terme]], nomata ''Italaj Urboj: Montecatini, ĝiaj mineralakvoj kaj grotoj'', eldonejo A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento ]], 1928, 56 paĝoj. En la teksto pri la urbo [[Montecatini Terme]] notiĝas iuj pliaj informoj, precipe du recenzoj el Belgio kaj Aŭstrio de 1930 kaj 1931. === [[Massimo Rinaldi]] === '''Massimo RINALDI''' estas itala esperantisto, membro de [[Florenca Esperanto-Asocio]] ekde 2018. Li naskiĝis en Florenco en 1964 kaj nuntempe profesias kiel programisto. Li ankoraŭ ne bone konas la lingvon sed li ĉiam estis fascinita de ĝi ekde sia infanaĝo, ĉar universala lingvo estas demokrata kaj povas kunigi homojn sen malegalecoj. === [[Massimo Ripani]] === '''Massimo RIPANI''' estas itala esperantisto vivanta en [[Teramo]]. Li funkciis kiel ĉefredaktoro de [[TEJO Tutmonde]] kaj laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri disvastigo. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/ivan.orsini.58 paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' === [[Debora Rossetti]] === '''Debora ROSSETTI''' estas itala esperantistino. Ŝi laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri sociaj retoj kaj la asocia retpaĝaro. ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/luigi.fraccaroli paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == S == === [[Lucia Sanna]] === '''Lucia SANNA''', naskiĝinta en 1950, loĝas en la provinco de Florenco. Ŝi estas emerita instruisto, nuna sekretario de [[Florenca Esperanto-Asocio]] kaj esperantistino ekde 1985. === [[Gian Piero Savio]] === '''Gian Piero SAVIO''' (naskiĝis en [[1944]]) estas itala esperantisto vivanta en [[Israelo]]. Li aktivas en la projekto [[Esperanta Retradio]] kaj aparte redaktas tekstojn pri Israelo. Interalie li tradukis, kun [[Amri Wandel]], impresan novelon pri Esperanto de la israela verkisto [[Amos Oz]] en la [[revuo Esperanto]] de julio 2015, kaj prezentas la itala-franca [[drama filmo]] el la jaro 1986 [[Manon de la fontoj]] en la [[Esperanta Retradio]] de la 7-a julio 2017. '''Eksteraj ligiloj''' * [https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ sonartikolo pri lia 70-a naskiĝdato e 2014 fare de] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181231143744/https://www.lingq.com/fa/lesson/gojan-naskigtagon-gian-piero-savio-1162724/ |date=2018-12-31 }} [[Luiza Carol]] === [[Luigi Scarselli]] === '''Luigi SCARSELLI''' (vivdatoj ne konataj) estis itala esperanisto unuavice aktiva en sia hejmurbo [[Florenco]] en la unua duono de la 20-a jarcento. Li menciiĝas jam plurfoje en la [[revuo Esperanto]] en 1909.<ref>[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090205.pdf revuo Esperanto, la 5-an de februaro 1909]</ref><ref>[https://esperanto.org.au/ftp-uploads/E-090520.pdf revuo Esperanto, la 20-an de aprilo 1909]</ref>. La sekvan jaron, kiam en Florenco okazis la 1-a [[Itala Kongreso de Esperanto]] kaj samurbe fondiĝis la [[Itala Esperantista Federacio]] ([[IEF]]), li internacie konatiĝis per orkestra muzikaĵo nomata "Marŝo de la Esperantistoj",<ref>[https://bibliotekoj.org/esperantajbitoj/PDF/Bibliografio%201888-1911%20Davidov.pdf bibiografio de Davidof 1908-1911, p. 85]</ref> kaj en la jarlibro 2022 li plu listiĝas kiel la ĉefa [[UEA-delegito]] en la urbo.<ref>[https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf oficiala Jarlibro de 1922, p. 103 (en formato PDF)]{{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><!-- laŭ robota averto la ligilo ne estis havebla kaj laŭaserte ne estis arkivigebla en majo 2026, sed en julio kaj septembro 2026 ĝi ree estis senprobleme havebla, kaj ĝi ankaŭ estis pluroble arkivigita en la interreta arkivo, laste en oktobro 2025 je la URL https://web.archive.org/web/20251008163504/https://dlibra.kul.pl/Content/42687/47551_V-18679_Oficiala-Jarlibro.pdf. --> '''Referencoj''' {{Referencoj}} === [[Forwa Solimena]] === [[Dosiero:Forwa Solimena.jpg|eta|{{centre|1=Forwa Solimena, en uniformo de ''crocerossina'' (= volontula [[flegistino]]) de la [[Itala Ruĝa Kruco]] dum la Dua Mondmilito (1940-1945)}}]] '''Forwa SOLIMENA''' (naskiĝis en [[1912]] en [[Napolo]], mortis en [[1994]] samurbe) estis [[italoj|itala]] esperantistino, kiu dum la Dua Mondmilito (1940-1945) servis kiel volontula [[flegistino]] de la [[Itala Ruĝa Kruco]]. Dum 50 jaroj ([[1944]]-[[1994]]) ŝi estis fervora aganto, propagandisto kaj animo de la Esperanto-movado en [[Napolo]] ([[Italio]]). Ŝi listiĝis kiel fak-[[delegito de UEA|delegito]] por [[kulturo]] de [[Universala Esperanto-Asocio]] ([[1974]]-[[1994]]). === [[Renzo Sommi]] === '''Renzo SOMMI''' (naskiĝis en [[1922]], mortis la [[14-a de decembro|14-an de decembro]] [[2000]] en [[Fidenza]], [[Italio]]) estis 40 jarojn delegito en Fidenza, gvidis multajn kursojn kaj aranĝis diversajn renkontiĝojn. === [[Agostino Stelacci]] === '''Agostino STELLACCI''' (stelaĉi), italo, sacerdoto, prof., eksmilita kapelano kaj post kapelano O. N. B. kaj kapelano de pasaĝerŝipo ''Conte Grande''. De 1928 gvidis la kursojn de Kampana Esperantista Instituto kaj de 1937 sur pasaĝerŝipo Conte Grande. Kunlaboris por „Rivista Italiana di Esperanto“. == T == === [[Leandro Taccani]] === '''Leandro TACCANI''' (naskiĝis en [[1901]], mortis la [[17-a de februaro|17-an de februaro]] [[1993]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri instruado en [[Milano]] ([[Italio]]). Honora Membro de Itala ESPERANTO Federacio, li stimulis amasan lernadon de Esperanto en la mezlernejo, kiun li estris dum 22 jaroj. Dank'al li ekzistas turisma mezlernejo en Milano kun la nomo Marignoni-Polo. [[Daniele Marignoni]] estas la unua itala esperantisto. ===[[Adria Tellini]]=== '''Adria Tellini''' estis esperantistino en Udine en la komenco de la 20-a jarcento. Verko: *'''Kristanaj preĝoj por blinduloj''' . Eld. la aŭtorino, [[San Rocco]], 1907(?) === [[Ugo Tonini]] === '''Ugo TONINI''' (naskiĝis en [[1949]], mortis en [[2024]] en [[Trento]]) estis itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estis unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#estraro|estraranoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri financoj. === [[Humberto Toschi]] === '''Humberto Toschi''' estis esperantisto en Italio en la unua duono de 20-a jarcento. Verkoj * ''Gvidlibro tra Bologna'' por la kongresanoj de la 5-a Esperantista Kongreso Itala. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1920. 16 paĝoj 16 X 12 cm. Ilustrita. * ''Gvidlibro tra Bologna'' eldonita je l'okazo de la pilgrimo de la 5-a kongreso de italaj Esperantistoj al la tombo de [[Dante]]. Eld. A. Paolet, San Vito al Tagliamento, 1920 == V == === [[Alberto Vitale]] === '''Alberto VITALE''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri la informa fako. Kadre de tio li inter aliaj homoj intervjuiĝis en februaro 2017 en la ŝtata itala televido [[RAI]] pri Esperanto.<ref name="RAI 2017">[http://www.rai.it/dl/RaiTV/programmi/media/ContentItem-8e55cb2e-be0a-43a6-a875-960d4291faf7.html?fbclid=IwAR16ERmbj3414UyLVN6fGNhdZDvBN3WpYTL605LAM3SYv_tzQHvt3TbsT6I intervjuo en februaro 2017 en la ŝtata itala televido] [[RAI]] ({{it}}) kaj [https://www.facebook.com/esperantotorino/posts/661930577265219 novaĵo pri ĝi], Alberto Vitale ekde minuto 3:10</ref> {{referencoj}} ''' Eksteraj ligiloj ''' * [https://www.facebook.com/vitale.alberto paĝo en la retejo] ''[[Facebook]]'' == Z == === [[Giovanni Zanaboni]] === '''Giovanni ZANABONI''' estas itala esperantisto. Li laŭ la stato de 2017 ĝis 2020 estas unu el la [[Itala Esperanto-Federacio#konsilio|konsilianoj]] de [[Itala Esperanto-Federacio]], respondeca pri rilatoj kun la asocio Tavola della Pace, kun skoltoj kaj volontulaj asocioj. === [[Pierre Zanin]] === '''Pierre ZANIN''' (naskiĝis en 1921, mortis la 2-an de septembro 1995) estis [[UEA-delegito]] en [[Mel]] ([[Italio]]) pri instruado, ĝardenoj kaj universala kalendaro. Krome dum multaj jaroj li aktivis kiel instruanto de Esperanto. === [[Alessandro Zappalà]] === '''Alessandro ZAPPALÀ''' (naskiĝis en 1922, mortis la 26-an de novembro 2000) estis iama [[delegito de UEA|fakdelegito]] pri instruado kaj delegito en [[Mesino]] (''Messina'', [[Sicilio]]). <!-- Referencoj - ne aperu fine de la listo, sed post ĉiu unuopa ĝermo, ĉar ĉiu unuopa ero konsiderindas memstara informo --> [[Kategorio:Italaj esperantistoj| ]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Italaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Italaj]] i143mot02x4nx90a1rkptz416cn06mo 0 128861 9490417 9489242 2026-10-08T15:06:13Z Roberto 609 /* Alipio Dorea */ 9490417 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brazila esperantisto|brazilaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri brazilaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:brazilaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de brazilaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de brazilaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Ceci Abreu]] === '''Ceci ABREU''' estis pioniro de Esperanto en [[Fortaleza]] en la komenco de [[20-a jarcento]]. === [[Carlos Amoroso]] === '''Carlos AMOROSO''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Aristóteles Juvenal de Faria Alvim]] === '''Aristóteles Juvenal de FARIA ALVIM''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Sebastião Albuquerque]] === '''Sebastião ALBUQUERQUE''' /sebasti'ãŭ ałbu'keRkj/ estis [[brazila esperantisto]]. Li estis unua homo kiu instruis [[Esperanto]]n en [[Recifo]] ekde [[1932]]. Sebastião Albuquerque okupis katedron de Esperanto ĉe la [[Popola labor-universitato]] de Recifo. === [[Francisco Almeida Júnior]] === > estas mallongiga nomo de [[Francisco Antônio de Almeida Júnior (esperantisto)]]. === [[Misael Alves Mendes]] === '''Misael ALVES MENDES''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel kasisto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[João Andrade]] === '''João ANDRADE''' (naskiĝis en [[1906]], mortis la [[9-a de januaro|9-an de januaro]] [[1987]] en [[Volta Redonda]], [[Brazilo]]) estis brazila esperantisto. En [[Volta Redonda]] dum pli ol 30 jaroj li mastris okulkuracan entreprenon "Ótica Esperanto" kaj prizorgis lokan radio-programon pri la [[Esperanto]]-movado. === [[Arnaldo Alencar Araripe]] === ''' Arnaldo Alencar ARARIPE''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel prezidanto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[Artemísia V. de Araújo]] === '''Artemísia V. de ARAÚJO''' estas brazila esperantisto el [[Alagoas]]. Ŝi estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Neuse Araújo]] === '''Neuse ARAÚJO''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komitato de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Odilon Araújo]] === '''Odilon Vital de Araújo''' (mortis en 1941) elstara esperantisto, estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Pernambuko]]. Li estis fondinto de la ĵurnalo “[[Pernambuco Esperantista]]”, kiu dum longa tempo subtenis vivanta la flamon de la esperanta idealo en [[Pernambuko]]. === [[Oswaldo Arruda Stein]] === '''Oswaldo ARRUDA STEIN''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en julio [[1980]] en [[San-Paŭlo]]) estis fondinto de Esperanto-societo en [[Cravinhos]], [[Brazilo]]. Li aktivis pri Esperanto dum pli ol kvindek jaroj. Li estis prezidanto de ''[[Ribeirão Preto]] Esperanto Clube''. Omaĝe, la urba [[publika biblioteko]] de Cravinhos havas lian nomon. === [[Sebastião Augusto]] === '''Sebastião AUGUSTO''' estis brazila esperantisto de [[Manaus]]. En [[1945]] li estis ano de [[komitato]] de [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Alfredo Azevedo]] === '''Alfredo AZEVEDO''' estis brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. == B == === [[Alzira Gomes dos Anjos Baptista]] === '''Alzira Gomes dos Anjos Baptista''' (mortis la 7-an de januaro 2005) estis brazila esperantistino. Ŝi naskiĝis en la malgranda urbo Sacramento, ŝi estis ankoraŭ eta knabino kiam la familio translokiĝis al urbo Franca. En 1968 ŝi edziniĝis al José Roberto Baptista. De S-ro Langerton Neves da Cunha,ŝi eklernis homeopation kaj fitoterapion. Dum multaj jaroj ŝi laboris por Esperanto, ŝi esperantigis kaj plenkreskulojn kaj infanojn. ===[[Josias Ferreira Barboza]]=== '''Josias Ferreira Barboza''' estas brazila esperantisto. ==== Verkoj ==== * ''Esperanto por lernejaj klasoj'',<ref>[http://retbutiko.be/de/ero/eolkg2 ''Esperanto por lernejaj klasoj'' en la retbutiko de [[Flandra Esperanto-Ligo]]</ref> eldonis [[Brazila Esperanto-Ligo]], Braziljo, 2009. {{citaĵo|Nova esperanta instrumetodo - Esperanto por lernejaj klasoj- de Josias Ferreira Barboza, disponeblas ĉe la [[Brazila Esperanto-Ligo|BEL]]-libroservo ekde mardo. La metodo plenumas la rekomendon de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] ([[ILEI]]) kaj [[Internacia Esperanto-Instituto]] ([[IEI]]) pri instruado de Esperanto per cellingvaj lerniloj, tutmonda tendenco, kaj agordiĝas kun la rekomendo de [[Konsilio de Eŭropo]] en sia [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj|Komuna Eŭropa Referenckadro]] ([[KER]]) por [[lingvolernado]], instruado kaj pritaksado, kiu celas unuecigi la mezuradon de lingvokapablo. Esperanto por Lernejaj Klasoj konsistas el bunte ilustrita libro (1 kaj 2) kun ekzercaro kaj [[KD]]. Krome, la instruisto havas gvidlibron kaj helpan tekon, kun preseblaj murbildoj kaj murfrazaro, flankaj tekstoj kaj ekzercaroj. La KD enhavas la ĉefajn enkondukajn tekstojn de la lecionoj, kiuj estas rol-ludataj de Esperantistaj “aktoroj”. La gvidlibro de la instruisto havas en ĉiuj paĝoj flankan kaj suban marĝenojn, kun notoj kaj sugestoj pri plej efika maniero enkonduki aŭ gvidi tiun aŭ sekvontan instruunuon aŭ paroligilojn. Fakte, laŭ tiu ĉi soci-funkcia metodologio la instruisto ne “instruas”, sed “reĝisoras” la grupan lernadon. La helpa teko senpage preneblas kaj povas esti libere modifita de la instruisto laŭ ŝiaj/liaj bezonoj, kaj facile kajerigeblas.|[[BEL Informas]] - numero 03, marto (2009)}} ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[José de Barros Moreira]] === '''José de BARROS MOREIRA''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel kasisto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[José Bastos Campos]] === '''José BASTOS CAMPOS''' (naskiĝis en [[1933]], mortis en majo [[1998]]) estis delegito pri turisma informado en [[Fortaleza]] (Brazilo). ===[[Ricarda Backheuser]]=== '''Ricarda Backheuser''' (mortis en 1928) estis brazila instruistino kaj esperantistino ekde 1907. Ŝi estis kunfondintino de la “Esperanto-klubo [[Niterói]]” (en septembro 1906), ŝi okupis de la fondo la oficon de vicprezidantino; ŝi apartenis ankaŭ al “Virina Klubo Esperanto”. Ŝi estis edzino de [[Everardo Backheuser]]. === [[Heitor Beltrão]] === '''Heitor BELTRÃO''' reprezentis Bahion en la [[7-a Brazila Kongreso de Esperanto]], [[1923]], okazinta en la tiama Federacia Distrikto. ===[[Manoel Portilho Bentes]]=== Generalo '''Manoel Portilho Bentes''' (mortis la 4-an de Julio 1922) milita inĝeniero, estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis prezidanto de [[Brazila Klubo Esperanto]]. ===[[Catulita Cesar Bittencourt]]=== '''Catulita Cesar Bittencourt''' (mortis en marto 1998) estis esperantistino en [[Taubaté]]. ===[[Walter Boppré]]=== '''Walter Boppré''' (mortis la 25-an de septembro 1998) estis esperantisto en [[Florianópolis]]. Li estis fondinto de grupo de Esperanto en [[Laguna (Brazilo)|Laguna]] en 1948, kiu en la sekvaj jardekoj inspiris kaj kuraĝigis la agadon de pluraj najbaraj Esperanto-grupoj en la subŝtato [[Sankta Katarino (Brazilo)|Sankta Katarino]]. === L. Braga === '''L. Braga''', muzikisto, estis brazila esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. ---- Verko: * Grabowski. Trovita, romanco, laŭ originala teksto de Goethe. Muziko de F. Braga. Eld. Presa Societo, Parizo, 1910? {{Citaĵo|Estas superflue laŭdi la talentplenan esperantistan poeton, S-ron [[Antoni Grabowski]], kies verkoj ĉiuj samideanoj konas. S-ro Braga verkis sur la ĉarma poeziaĵo muzikon kiu atestas pri nepra talento, sed kiun iuj eble dezirus pli simpla.|[[Belga Esperantisto]] n.22 (aŭg 1910)}} ===[[Lazarus Brieger]]=== '''Lazarus Brieger''' (naskiĝis la 9-an de marto 1897, mortis la 8-an de aŭgusto 1985) estis brazila esperantisto, ano de [[Veterana Esperantista Klubo]] ([[VEK]]). Li estis delegito de UEA en Rio de Janeiro. == C == ===[[Francisco Cabrita]]=== '''Francisco Cabrita''' (mortis 1923), profesoro, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis profesoro ĉe la [[Universidade do Brasil]] kaj docento ĉe Normala Lernejo de [[Rio de Janeiro]]. Li okupis la postenon de Direktoro de la Publika Instruado en federaciŝtato Rio de Janeiro en 1909. === [[Elisa Rosa Camillo]] === '''Elisa Rosa Camillo''' naskiĝis en [[1941]] en la urbo [[São José do Rio Pardo]]. Emerita instruistino, diplomiĝinta pri Beletro en [[USP]], ekinteresiĝis pri Esperanto en 2006 kaj en la sama jaro aliĝis al [[EASP]], kie ŝi ĉeestis plurajn kulturajn kunvenojn. Ŝi forpasis komence de septembro 2016. === [[Moacir Caminha]] === '''Moacir CAMINHA''' estis pioniro de Esperanto en [[Fortaleza]] en komenco de [[20-a jarcento]]. === [[Benjamim Camosato]] === '''Benjamim CAMOSATO''' estis brazila esperantisto el [[Rio Grande do Sul]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Aderson Borges de Carvalho]]=== '''Aderson Borges de Carvalho''' (naskiĝis laŭdire jam en 1900; mortis la 24-an de aprilo 1999), estis brazila esperantisto en [[Juazeiro do Norte]]. Li lernis Esperanton perkomputile en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, en jam alta aĝo. === [[Aquiles Lando Carmo]] === '''Aquiles LANDO CARMO''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[José Lins de Carvalho]] === '''José LINS de CARVALHO''' estis brazila esperantisto. Lernis Esperanton de [[Alcebíades Paes]] kaj estis unu el la kunfondintoj de Esperanto-Klubo de Sergipe en 1907. ===[[Audino Castelo Branco]]=== '''Audino Castelo Branco''' (mortis en 2000) estis brazila esperantisto. ===[[Pedro Jacintho Cavalheiro]]=== '''Pedro Jacintho Cavalheiro''' estas brazila esperantisto, prezidanto de [[Brazila Esperanto-Ligo]]. === [[Newton Ceratti]] === '''Newton CERATTI''' estis brazila industriisto kaj esperantisto. Filo de Giovanni Ceratti.<!-- ĉu ankaŭ esperantisto??? --> Li fariĝis membro de [[San-Paŭla Esperanto-Klubo]] en [[1946]], estis ĝia vicprezidanto en [[1950]]. Kabeis en [[1957]]. ===[[Joaquim da Rocha Cerqueira]]=== '''Joaquim da Rocha Cerqueira''' (mortis la 8-an de Januaro 1925) estis unu el la pioniroj de esperanto en Brazilo. Li estas patro de kvar geesperantistojn, tri inoj kaj unu viro. ===[[Zuzartino de Oliveira Cesar]]=== '''Zuzartino de Oliveira Cesar''' (mortis la 26-an de oktobro 1919 pro [[variolo]]) telegrafisto estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Aracaju]]. ===[[Humberto Chaves]]=== '''Humberto Chaves''' estis esperantisto en Rio de Janeiro en la komenco de la 20-a jarcento<ref>Esperanto n126 jul 1912</ref>. === [[Lurdinha Cordeiro]] === '''Lurdinha CORDEIRO''' (pseŭdonimo) estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Afonso Costa]] === '''Afonso COSTA''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Deraldo Costa]] === '''Deraldo Dias COSTA''', estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. Li estis [[kolonelo]] de Nacia Gvardio (honora titolo, ne milita posteno), deputito kaj mastro de framasona loĝio. === [[José Felipe de Azeredo Coutinho]] === '''José Felipe de AZEREDO COUTINHO''' estis brazila esperantisto. Ekde lia alveno en [[Bel-Horizonto]] en 1910, li energie kaj en la komenca fazo preskaŭ sole disvastigis Esperanton en la urbo. Li propagandis unue inter la klasoj de la latina lingvo, muziko kaj itala lingvo, kiujn li subtenis ĉe la privata kolegio Azeredo. Post kiam en 1907, do antaŭ lia alveno, en la urbo jam tre mallongan tempon floris unua esperantista klubo en la urbo, sekve de lia konstanta preparo oni la 17-an de julio 1927 fondis duan esperantistan klubon en Bel-Horizonto, kiu prenis la nomon ''Montara Esperanto-Klubo''. === [[Luís Azeredo Coutinho]] === '''Luís AZEREDO COUTINHO''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel vicprezidanto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]].<!-- Ĉu la filo de José Felipe? --> === [[José Cruz]] === '''José CRUZ''' estis brazila esperantisto el [[Sergipe]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la 10-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]. Verkaĵo: Aspectos Estatísticos do Ensino Primário Sergipano – 1943-1945, José Cruz, Aracaju: Imprensa Oficial, 1947 === [[Carlos Cunha]] === '''Carlos CUNHA''', brazila esperantisto, en [[Alagoinhas]], [[Bahia]], fondis esperanto-grupon [[1913]]. === [[Moacir da Silva Cunha]] === '''Moacir da SILVA CUNHA''' estis brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komisiono de la 13-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]. == D == === [[Ernesto Dinis]] === '''Ernesto DINIS''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Alipio Dorea]]=== '''Alipio Dorea''' (mortis en 1919) instruisto, estis esperantisto en [[Campos dos Goytacazes]]. Li estis prezidanto de loka Esperanto-asocio.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> == E == === [[Paulo Izaías Ereno]] === '''Paulo Izaías ERENO''' (naskiĝis en [[1949]], mortis la [[1-a de junio|1-an de junio]] [[2005]]) estis aktivulo de Esperanto-movado, i.a. en la brazila ŝtato Rio grande de Sul. En 1973-74 li laboris kiel grafikisto en la [[Centra Oficejo de UEA]]. == F == === [[Francisco Falcão]] === '''Francisco de ASSIS do REGO FALCÃO''' estis brazila esperantisto. Li movadis unue en [[Cearao]] kaj poste en [[Pará]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Giovanni P. Faraco]] === '''Giovanni P. FARACO''' estis brazila esperantisto el [[Santa Catarina]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Keller Farina]] === '''Keller FARINA''' estis brazila esperantisto el [[Cuiabá]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Heitor V. Costa Faria]] === '''Heitor V. COSTA FARIA''' estis brazila esperantisto. Alvenis [[Campo Grande]] ĉirkaŭ 1940 kaj tuj starigis Esperanto-kurson ĉe la [[spiritisma centro]] “Discípulos de Jesus”. Heitor estis translokita al alia subŝtato kaj la kurso malaperis. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Onésimo Costa e Faria]] === '''Onésimo COSTA e FARIA''' estis brazila esperantisto, frato de [[Heitor V. Costa Faria]]. Li agadis en [[Campo Grande]] post [[1945]], estis unu el la fondantoj de [[Lernejo Zamenhof]] kaj ĝia unua direktoro, ankaŭ post kiam la lernejo en 1949 fariĝis ŝtata. === [[José Carlos Farias]] === '''José Carlos FARIAS''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li en [[1910]] kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]]. === [[Alvaro Fausto de Souza]] === '''Alvaro FAUSTO DE SOUZA''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-a de aŭgusto|3-an de aŭgusto]] [[1988]] en [[Rio-de-Janejro]], [[Brazilo]], kie li estis [[UEA]]-fakdelegito pri geriatrio kaj medicino. ===[[Julinha Zoraide Feijó]]=== '''Julinha Zoraide Feijó''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1925 en [[São Franciso de Paula]]– mortis la 2-an de aŭgusto 2011 en [[Porto Alegre]]) instruistino, estis esperantistino en [[Porto Alegre]] ekde 1989. Ŝi estis la prezidantino de la Loka Kongresa Komitato de la 40-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]], okazinta en Porto Alegre 2005. Verko: *“Ĵuzo Metodo” (rekta metodo de Esperanto) (2005); === [[Engrácia Ferreira]] === '''Engrácia FERREIRA''' mortis la [[21-an de aprilo]] de [[1931]]. Ŝi estis unu el pioniroj de la [[brajlo]] en [[Brazilo]], kiun ŝi uzis por disvastigi [[spiritismo]]n inter blinduloj. Ŝi lernis [[Esperanto]]n en [[Fortaleza]] en [[1911]]. === [[Eurico Figuera]] === '''Eurico FIGUEIRA''' (naskiĝis en [[1933]] kaj mortis la 30-an de marto [[2003]]) estis [[Delegito de UEA]], mortis la [[30-a de marto|30-an de marto]] en [[Taubaté]], [[Brazilo]]. En la 14-a de aprilo 1957 li kunfondis la organizaĵon [[Taubaté Esperanto-Klubo]], kies prezidanto li estis plurfoje. ===[[Severino de Freitas]]=== '''Severino Soares de Freitas''' (mortis la 9-an de novembro 1923) poŝta oficisto, estis unu el pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis kunfondinto de la “Esperanto-Grupo [[Niteroi]]” (1907) kaj ĝia unua prezidanto. Samtempe li aliĝis al “[[Brazila Klubo Esperanto]]” fondita jam en 1906 kaj apartenis al ĝia konsilantaro, ĝis kiam li mortis fine de 1923. Li estis ankaŭ ano de [[Brazila Ligo Esperantista]]. <!-- [[Kategorio:Esperanto-klubo Niterói]] --> ===[[Murillo Furtado]]=== '''Murillo Furtado''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo en komenco de 20-a jarcento. Li estis la originala aŭtoro de ''[[Primeiro Manual de Esperanto]]'' en 1906. == G == === [[Fernando Galvão Marinho]] === '''Fernando GALVÃO MARINHO''', kolonelo. [[Brazila esperantisto]]. Prezidanto de [[BEL]] en [[1981]]. ===[[Hemeterio de Gouveia]]=== '''Hemeterio de Gouveia''' (mortis en 1927) estis esperantisto en [[Aracaju]] dum la komenco de 20-a jarcento. === [[Giuseppe Grattapaglia]] === '''Giuseppe GRATTAPAGLIA''' estas italdevena brazila esperantisto, edzo de la germandevena brazila esperantistino [[Ursula Grattapaglia]] kaj administranto de la fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]]. Li estas aktivulo de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Clarindo Diniz Gonçalves]] === '''Clarindo DINIZ GONÇALVES''' estis brazila esperantisto. Lernis Esperanton de [[Alcebíades Paes]] kaj estis unu el la kunfondintoj de Esperanto-Klubo de Sergipe en 1907. === [[Sinésio Gotschalk]] === '''Sinésio GOTSCHALK''' estas brazila esperantisto de la frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. == H == === [[Kleber Halfeld]] === '''Kleber HALFELD''' estas brazila esperantisto. Li interalie gvidis kurson en la urbo [[Além Paraíba]] en [[1962]]. == L == === [[José Laercio]] === '''José LAERCIO''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]]li estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Fernando Laroca]] === '''Fernando LAROCA''' estis brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] li estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === Thomas R. Leite === '''Thomas R. Leite''' estis esperantisto en Brazilo en la komenco de 20-a jarcento. ---- Verko * Vortaro Esperanto-Portugala. Eld. Francisco Alves & Cia, Rio de Janeiro, 1910?. (10 X 15), 176 paĝoj. {{Citaĵo|En la antaŭparolo de tiu ĉi verko, la aŭtoro diras ke ĝi nur estas preparita por lia persona uzado, kaj ke li publikigis ĝin laŭ la deziro de kelkaj [[samideano]]j kaj precipe de S-ro Keating, kiu ĝin revidis kaj korektis. La deziro de la aŭtoro estas ke la libro estu utila al la esperantaj lernantoj : ĝi estas ankaŭ tiu de la sukskribinto.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} === [[Liette Lêla Pessoa]] === '''Liette LÊLA PESSOA''' aŭ eventuale '''Liette Lêla PESSOA'''<ref>ŝi kuneldonis plurajn esperantajn bildrakontojn kaj tie nur nomatas Liette Lêla, Lêla estante la familia nomo, sed en Facebook ŝi enordiĝas je du personaj nomoj Liette Lêla kaj nur unu familia, Pessoa - supozeble en Facebook estas teknika miskompreno.</ref> estas brazila esperantistino. Ŝi devenas el [[Rio de Ĵanejro]], kaj en 1975 finis studojn de la angla kaj portugala en la privata universitato CEUB (''Centro Universitário de Brasília'') en [[Braziljo]]. Almenaŭ du esperantlingvajn bildrakontetojn ŝi ilustris kaj kuneldonis: * ''Naskiĝtaga rakonto, ne por etuloj'' – Bildserio de Liette Lêla Passsoa kun tekstoj de [[Raita Pyhälä]] – ([http://verkoj.com/pdf/web/viewer.html?file=http://verkoj.com/dn/Liette/Naski%C4%9Drakonto%20ne%20por%20etuloj.pdf pdf]) * ''Cerbumado pri ŝtrumpoj'' – bildrakonteto, kiun kune faris Liette Lêla Passsoa (bildoj), [[Raita Pyhälä]] (1939-2025, teksto) kaj Małgorzata Zięba-Szmaglińska (pliaj bildoj, prezento). Eble tiuj, kiuj vivas en varma klimato ne tre bone komprenas la gravecon de ŝtrump(et)oj kaj ne povas ŝati/amuziĝi, sed malvarm-klimatanoj povas… [https://verkoj.com/dn/Raita/cerbumado.pdf pdf] ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/liettelela oficiala paĝo en la retejo] [[Facebook]] ({{eo}}) === [[Regina Margarida Marques Lemos]] === '''Regina Margarida MARQUES LEMOS''' (naskiĝis la 9-an de marto 1934 — mortis la 7-an de julio 2003) estis brazila esperantistino. === [[Joel Linhares]] === '''Joel LINHARES''' estis Esperanto-pioniro en [[Cearao]] komence de la [[20-a jarcento]]. Li estis aŭtoro de la unua soneto originale verkita en Esperanto: "Al Nova Vivo". Movade li aktivis kiel redaktoro de [[Brazila Vivo]], la dua esperanta periodaĵo de Brazilo. === [[Alonso Bezerra Lima]] === '''Alonso Bezerra Lima''' (1953–2014) estis brazila esperantisto, estrarano de [[EASP]]. === [[Waldir Lisboa Rocha]] === '''Waldir LISBOA ROCHA''', [[dentokuracisto]], naskiĝis en [[1931]] kaj mortis en [[2000]]. Li membriĝis al [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] en [[1958]] kaj fariĝis elstara kursgvidanto. Li iĝis "merita membro" de tiu asocio en [[1981]]. UEA-delegito pri odontologio en San-Paŭlo (Brazilo). Lia nekrologo aperis en la revuo Esperanto. === [[Paulo Cesar Marques Lopes]] === '''Paulo César MARQUES LOPES''' estas brazila esperantisto en [[Além Paraíba]] ĉirkaŭ [[1960]]. === [[Itacir Luchtemberg]] === '''Itacir LUCHTEMBERG''' estas brazila juristo kaj esperantisto en [[Kuritibo]], la ĉefurbo de la subŝtato [[Paranao]]. Li laboras en la regiona labora juĝejo de la urbo. De 1962 kaj 1998 li estis la prezidanto de la regiona [[Esperanto-movado en Paranao|Paranaa Esperanto-Asocio]], en tiu periodo interalie en 1986 en Kuritibo okazis la 22-a Brazila Kongreso de Esperanto. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://www.facebook.com/itacir.luchtemberg persona paĝo kun portretaj bildoj en la retejo] ''[[Facebook]]'' == M == === [[Jaddo COUTO MACIEL]] === '''Jaddo COUTO MACIEL''' estis brazila esperantisto el [[Bahia]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Octavio Alvares de Azevedo Macedo]]=== '''Octavio Alvares de Azevedo Macedo''' (naskiĝis la 28-an de oktobro de 1888; mortis la 2-an de januaro de 1922) [[farmaciisto]], estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis la unua kasisto de [[Brazila Klubo Esperanto]]. ===[[José Nogueira Machado]]=== Pastro D-ro '''José Nogueira Machado''' [[Jezuitoj|S.J.]] (naskiĝis en 1914- mortis la 31-an de oktobro 1996 en [[Recifo]]) jezuita pastro, estis brazila esperantisto. Li plurajn jarojn gvidis esperantajn kursojn kaj instruis la lingvon en la [[Katolika Universitato de Recife]]. Li estis doktoro pri [[Filozofio]] (ĉe [[Braga]], Portugalio), pri [[Matematiko]] kaj [[Fiziko]]. Ofte li faris [[meso]]n en la internacia lingvo dum pluraj Brazilaj Kongresoj kaj Renkontiĝoj de Esperanto. ===[[Ivo Magalhães]]=== '''Ivo P. Magalhães''' (mortis en 2009) dum la fino de la 20-a kaj komenco de 21-a jarcento estis brazila esperantisto en [[Triveira]]. Traduko: * Lulu Santos kaj Nelson Motta. [[Como uma onda no mar (Zen-Surfismo)]]; === [[Jovelina Maia Rodrigues]] === '''Jovelina MAIA RODRIGUES''' (mortis la [[27-a de septembro|27-an de septembro]] de [[1991]] en [[Brazilo]]) estis instruistino de [[Esperanto]] ĉe [[Brazila Spiritisma Federacio]]. Unu el la fondinto de [[Societo Lorenz]], ŝi organizis la unua [[infankongreseto]]n en la [[Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[1987]] en [[Rio de Janeiro]]. === [[Francisca Martos]] === '''Francisca MARTOS''' (naskiĝis la {{daton|1939-09-05}}) estas membro de [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] ekde [[1965]] kaj konstante partoprenas la programojn. Ŝi efikas gvidas kursojn kaj partoprenas en la estraro de tiu asocio en [[1982]]-[[1987]] kaj [[1990]]-[[1996]] ankaŭ kiel vicprezidanto. === [[Hernani Mota Mendes]] === '''Hernani MOTA MENDES''' [mendiŝ] (mortis la {{daton|15|septembro|1944}})<ref>[https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0w&datum=1945&page=20&size=45 ''Esperanto Internacia'' 1945, paĝo 20].</ref> estis brazila doktoriĝinta inĝeniero kaj esperantisto. Li estis kunfondinto de la „Grupo Verda Stelo“ en Rio-de-Ĵanejro. Plurajn jarojn li estis ĝenerala sekretario de [[Brazila Ligo Esperantista]], gvidis plurajn kursojn kaj faris paroladojn pri Esperanto. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Francisco da Conceição Meneses]] === '''Francisco da CONCEIÇÃO MENESES''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahio]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Agenor de Miranda]] === '''Agenor de MIRANDA''', inĝeniero, ĉefo de la 9-a ''telegrafia distrikto'' de Brazilo, estis brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]]. Li estis oficiala reprezentanto de la brazila registaro en la [[7-a UK]] de [[1911]]. ===[[Iara Silva Miranda]]=== '''Iara Silva Miranda''' (naskiĝis en 1903?; mortis la 5-an de januaro 2003). Je la forpaso, ŝi estis la plej aĝa esperantisto de Brazilo. === [[José Pedro Miranda]] === '''José Pedro MIRANDA''' estas brazila esperantisto en la urbo [[Ribeirão Preto]] de [[San-Paŭlio]]. En 1967, li iĝis la unua [[delegito de UEA]] en la urbo. === [[Francisco de Sales Montelo]] === '''Francisco de SALES MONTELO''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Lia Milhomem Moreno]]=== '''Lia Milhomem Moreno''' (naskiĝis la 18-an de oktobro 1932 - mortis la 15-an de septembro 2014) tribunala oficistino, estis esperantistino en Braziljo. Ŝi respondecis, dum longa tempo, pri la kursoj de Esperanto ĉe la sidejo de [[Brazila Spiritisma Federacio]], en Braziljo. Ŝi partoprenis en la unua estraro de Asocio Spiritisma Mondo, organizaĵo fondita la 15-an de Decembro 1995, en Braziljo, kaj ankaŭ estis membro de la Kontrola Konsilantaro de Brazila EsperantoLigo, dum la oficperiodo 2010-2013. ===[[Antonio Arêa e Mourinho]]=== '''Antonio Arêa e Mourinho''' (mortis la 26-an de junio 1918) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis unu el la fondantoj de [[Brazila Ligo Esperantista]] kaj unu el la redaktoroj de ĝia oficiala organo. Li gvidis kursojn kaj verkis propagandajn artikolojn al naciaj ĵurnaloj, precipe por «Jornal do Commercio da Tarde», kies fakon «Esperanto» li redaktis. == N == === [[Manoel Nery]] === '''Manoel NERY''' (naskiĝis la 26-an de majo 1913 - mortis la 1-an de septembro 1997), estis esperantisto en [[João Pessoa (urbo)|João Pessoa]] ([[Brazilo]]), kie li gvidis Esperanto-kursojn. === [[Jorge das Neves]] === '''Jorge das NEVES''' estas brazila esperantisto kiu agadas ĉefe en [[Rio de Janeiro]]. Jam estis ĉefdelegito de UEA en Brazilo. === [[Jorge das Neves Milhomens]] === '''Alberto DAS NEVES MILHOMENS''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la [[21-an de marto]] [[1989]]) estis tre aktiva [[brazila esperantisto]] kaj [[UEA]]-delegito en [[Belém]], [[Brazilo]]. === [[Lígia Agrícola Nogueira]] === ''' Lígia Agrícola NOGUEIRA''' estis brazila esperantistino. En [[1949]] ŝi kiel kongresa sekretario estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[Mário Ritter Nunes]] === == O == === [[Élio Lopes de Oliveira]] === '''Élio LOPES de OLIVEIRA''' estas brazila esperantisto, pioniro en [[Além Paraíba]], propagandis tie post [[1958]]. En [[1995]] estis unu el la kun-fondintoj de la Esperanto Klubo de Além Paraíba. ===[[Jorge Campos de Oliveira]]=== Kolonelo '''Jorge Campos de Oliveira''' (naskiĝis en 1922; mortis la 3-an de februaro 2014) policisto, estis esperantisto en Rio de Janeiro. Li prezentis programon pri Esperanto en iama [[Rádio Roquette Pinto]] kaj estis sekretario de iama [[Brazila Klubo Esperanto]]. === [[João de Oliveira Gama]] === '''João de OLIVEIRA GAMA''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la [[12-a de aprilo|12-an de aprilo]] [[1987]] en [[Juiz de Fora]], [[Brazilo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]]. ===[[José Róiz Oliveira]]=== '''José Róiz Oliveira''' (naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1921 - mortis la 5-an de aŭgusto 2003) kuracisto, estis esperantisto en [[Belo Horizonte]]. Li verkis plurajn [[artikolo]]jn por la gazetaro. Kelkaj el liaj artikoloj estis publikigitaj en [[Medicina Internacia Revuo]]. === [[Gildásio de Oliveira]] === '''Gildásio de OLIVEIRA''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Lauro Jorge de Oliveira]] === '''Lauro Jorge de Oliveira''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. == P == === [[Manuel Paiva Araujo]] === '''Manuel PAIVA ARAUJO''' - prononco {{prononco|manu'eł pajvara'uĵŭ}} - estis kasisto de la unua estraro de [[Brazila Ligo Esperantista]] en [[1907]]. === [[José Passini]] === '''José PASSINI''' estis prezidanto (elektita en julio [[2007]]) de la [[Brazila Esperanto-Ligo]] ĝis julio [[2009]]. En [[1962]] li gvidis Esperanto-kurson en [[Além Paraíba]]. Li verkis la libron ''Bilingüismo: utopia ou antibabel'' (pri la eblo de ĝenerala dulingveco). === [[Carlos Torres Pastorino]] === '''Carlos TORRES PASTORINO''' estIs brazila esperantisto, radialisto, spiritisto kaj popola verkisto. Li agadis en [[Rio de Janeiro]] kaj [[Braziljo]]. Li verkis ''Minutos de sabedoria'' kaj ''Sabedoria do Evangelho''. === [[Octavio Vianna Peixoto]] === '''Octavio VIANNA PEIXOTO''', (mortis 80-jara la [[7-a de majo|7-an de majo]] [[1972]]) estis multjara membro kaj delegito en [[Niterói]] ([[Brazilo]]). Krom gvidi kursojn, li multfoje parolis per radio por disvastigo de la Internacia Lingvo. Li estis unua [[sekretario]] de 15-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[1957]]. <!-- [[Kategorio:Esperanto-klubo Niterói]] --> === [[Horácio Pereira dos Santos]] === '''Horácio PEREIRA dos SANTOS''' (o'rasjo pe'rejra dŭs'santŭs) estis vicprezidanto de [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] de [[1964]] ĝis [[1967]], kabeis en [[1968]]. Li estis fondinto kaj estrarano de [[União das Sociedades Espíritas do Estado de São Paulo]] (USE) ekde [[1947]]. ===[[Djalma Pessata]]=== '''Djalma Pessata''' estas brazila esperantisto. Li estis konstanta kunlaboranto de revuo [[La Karavelo]]. Verkoj: * [[DVD]] Zamenhof, Cidadão do Mundo (portugale: "Zamenhof, monda civitano"). Eld. la aŭtoro, 2009. ===[[Cícero Pimentel]]=== '''Cícero Pimentel''' estis brazila esperantisto dum la dua duono de 20-a jarcento. Verko: *Bibliografia sobre Esperanto. Eld. Instituto Brasileiro de Bibliografia e Documentação, 1960(?) {{citaĵo|Nia samideano Cícero Pimentel faris interesan verkon pri la bibliografio de Esperanto, enhavantan la E.-verkojn kaj gravajn artikolojn pri kaj en tiu lingvo, ĝis novembro de la jaro 1957.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Aymoré Vaz Pinto]]=== '''Aymoré Vaz Pinto''', kuracisto, estas brazila esperantisto. Li sciis pri Esperanto, pere de la [[revuo]] “Reformador” eldonita de [[Brazila Spiritisma Federacio]], kiam li estis studento en medicina fakultato. Tiam, mi aĉetis la libron “[[Esperanto sem mestre]]” kaj studis la unuajn lecionojn. Poste li lernis Esperanton en [[Goiânia]] el [[Raul Conde]], sed li forlasis la lingvon ĝis emeritiĝo. Post la emeritiĝo, li vizitis kurson de Esperanto sub la gvido de [[Hermano Studart Lins de Albuquerque]] ĉirkaŭ 1990. Li estis estrarano de [[Brazila Esperanto-Ligo]]. ===[[Maína Dalva Miguez Pinto]]=== '''Maína Dalva Miguez Pinto''' (mortis la 31-a de decembro 2002) estis esperantistino en Rio de Janeiro. Ŝi estis konstanta kunlaborantino de [[Kultura Kooperativo de Esperantistoj]]. ===[[Fernando Pita]]=== Profesoro '''Fernando Pita''', profesoro pri la latina en Universitato de Rio de Janeiro, estas brazila esperantisto. Li estas ofta kunlaboranto de [[Literatura Foiro]]. Verkoj: Kun [[Maira Nobre]] * Kvinlingva Vortareto. 2014. {{citaĵo|Dum la ĵus okazinta 50-a BKE samideanoj Fernando Pita kaj Maira Nobre lanĉis "Vocabulário Pentalíngue - Kvinlingva Vortareto", kiu enhavas la plej komunajn [[vorto]]jn ĉiutage uzataj en esperanta, angla, franca, hispana kaj [[portugala lingvo]]j. Organizitaj laŭteme kaj belege ilustrita, la uzanto rapide akiras la necesan vortostokon por diversaj situacioj: domo, laboro, lernejo, urba vivo, vestaĵoj ktp. Zorge preparita dum jaroj, tiu vortareto estas bonega ilo ne nur por lerni Esperanton, sed por pere de ĝi aliri al novaj idiomoj!|[[BEL Informas]] - Numero 04, la 31-an de januaro (2015)}} === [[Artur Lourenço de Araújo Primo]] === '''Artur LOURENÇO de ARAÚJO PRIMO''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. == R == === [[Hidelberto Valente Ramos]] === '''Hidelberto VALENTE RAMOS''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[José Carlos Dorini Ramos]]=== '''José Carlos Dorini Ramos''' (naskiĝis en 1942?) bankoficisto, estas brazila esperantisto en [[Sorocaba]] kaj [[Braziljo]]. Li kunhelpis je la translokiĝo de [[Brazila Esperanto-Ligo]] el Rio de Janeiro al Braziljo. Li konis Esperanton ankoraŭ dum sia juneco, en Sorocaba, kie li kunfondis Esperanto-klubon. Post translokiĝis al Braziljo kaj deĵoris ĉe [[Brazila Konsilantaro de Esperanto]], ĝis la alveno de Brazila Esperanto-Ligo al brazila ĉefurbo en [[1986]]. === [[Pedro Real]] === '''Pedro REAL''' estis brazila esperantisto. Lerninte Esperanton en 1952, depost 1953 li gvidis multajn Esperanto-kurson en [[União da Vitória]] en subŝtato [[Paranao]].<ref>''Tra la mondo,'' en: [http://www.gazetoteko.com/aliaj/espo608.pdf ''Esperanto,'' n-ro 608–9, julio–aŭgusto 1956], paĝo 107.</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Wlamir Ventura Rego]]=== '''Wlamir Ventura Rego''' (naskiĝis la 5-an de februaro 1930 - mortis la 24-an de junio 2019) advokato, estis brazila esperantisto en [[Niterói]] ekde la 1990-a jardeko. ===[[Edina de Barros Reis]]=== '''Edina de Barros Reis''' (mortis en 2005) farmaciistino, estis brazila esperantistino ekde la mezo de la 20-a jarcento en [[Ubá]] ĝis komenco de la 21-a. Li estis sekretariino de [[Esperanto-Klubo João Ernesto]] ekde 1959. Estas ŝtrato en urbo Ubá nomita omaĝe al ŝi ekde 2009. === [[Norma Reis]] === '''Norma REIS''' (1888-1984) estis brazila esperantistino. Ŝi lernis Esperanton de [[Alcebíades Paes]] kaj estis unu el la kunfondintoj de Esperanto-Klubo de [[Serĝipo|Sergipe]] en 1907. === [[Aderaldo Rocha]] === '''Aderaldo ROCHA''', [[advokato]], naskiĝis en [[1922]], mortis la [[17-an de decembro]] [[1999]] en [[Itabuna]] ([[Bahio]], estis [[dumviva membro de UEA]], [[UEA-delegito]] pri [[lingvistiko]] kaj [[parapsikologio]], konata en sia regiono pro prelegoj pri kaj kursoj de Esperanto. Krom advokato, li estis [[instruisto]] en "Ginásio Firmino Alves" en Itabuno. === [[Geraldo Rodrigues Soeira]] === '''Geraldo RODRIGUES SOEIRA''' estis entuziasma junulo, kiu agadis en [[1972]] ĉe [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]], iĝis sekretario de tiu asocio, organizis ĝian bibliotekon en [[1974]] kaj kabeis. == S == === [[Jorge Firmino de Sant'Anna]] === '''Jorge Firmino de SANT'ANNA''', kapitano de la militista polico, estis brazila esperantisto el [[Juiz de Fora]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Hamilton Nery dos Santos]]=== ''' Hamilton Nery dos Santos''' (1928- la 24-an de septembro 2013) asekuristo, estis esperantisto en [[Pernambuko]] dum la fino de 20-a kaj komenco de 21-a jarcento. Li estis estrarano de [[Pernambuka Esperanto-Asocio]] ([[PEA]]). Unu el lia plej notindaj faroj estis la aĉeto de la propra sidejo de PEA, en 1994, kiam li estis la ĝia prezidanto. En la 21-an de aprilo 2013 li ricevis la premion Methódio Maranhão pro sia laŭdinda laboro diskonigi kaj subteni Esperanton en Pernambuko. === [[Jerônimo dos Santos]] === '''Jerônimo dos SANTOS''' (naskiĝis 1887; mortis en 1969 en [[Natal]]) instruisto, estis brazila esperantisto el [[Mossoró]]. Li estis pioniro en federaciŝtato [[Rio Grande do Norte]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Manuel Cândido de Sena]] === '''Manuel Cândido de SENA''' estis brazila esperantisto. Li estis pioniro en [[Ceará]], en vilaĝo [[São José]] en komenco de [[20-a jarcento]]. === [[Maria Ribeiro Serra]] === '''Maria RIBEIRO SERRA''' estis brazila esperantisto. Ŝi agadis en [[Campo Grande]] precipe en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. Post [[Onézimo Costa e Faria]] ŝi estis la dua direktoro de la loka [[Lernejo Zamenhof]]. === [[Arsênio Moreira da Silva]] === '''Arsênio MOREIRA da SILVA''' estis brazila esperantisto en [[Bahio]]. La 12-an de Oktobro [[1922]], li, kune kun grupo de publikaj [[funkciulo]]j, fondis “[[Bahia Esperanta Societo|Bahian Esperantan Societon]]”. === [[Camélia Gomes da Silva]] === '''Camélia GOMES da SILVA''', [[brazila esperantistino]], estis unu el la fondantoj de [[Bona Espero]] en [[1957]]. === [[José Maurício da Silva]] === '''José Maurício da SILVA''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel kongresa sekretario estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. ===[[Lucas Barbosa da Silva]]=== '''Lucas Barbosa da Silva''' (naskiĝis en 1996 en [[Picos]]- mortis la 8-an de aprilo 2019) studento, estis brazila esperantisto. Li estis estrarano de [[Brazila Esperantista Junulara Organizo]] kaj [[TEJO]]. Li kontribuis por la verko Kompleta Gramatiko de la [[Tupia lingvo]]. En 2016 li estis premiita de konkurso de junaj kulturaj diplomatoj de BEJO, kiu transdonis lian nomon al la konkurso. === [[Venancio Silva]] === '''Venancio SILVA''', ankaŭ literumita '''Venancio da SILVA''', estis brazila esperantisto en la unua duonjarcento de Esperanto, [[doktoro]] kaj [[kuracisto]]. Honora [[vicprezidanto]] de [[Brazila Ligo Esperantista]]. Bona [[oratoro]]. Tradukis al [[Esperanto]] „''Parisina''“ kaj „''[[Manfred]]''“ (la esperanta traduko publikiĝis en 1914) de [[George Byron]]. ===[[Wanderley Silva]]=== '''Wanderley SILVA''' estis ano de organiza komitato de [[1-a Esperanto-Kunveno de Ŝtato Rio de Janeiro]], kiu okazis en [[Niterói]] de la 5-a ĝis la 7-a de novembro [[1953]]. === [[Calinício Silveira]] === '''Calinicio SILVEIRA''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] li estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Oséas Silveira]]=== '''Oséas Silveira''' (mortis en 1932) estis esperantisto en [[Paraibo]]. === [[Manoel Moacir Sisccati]] === '''Manoel Moacir Sisccati''' [1945 - 2010] estis brazila esperantisto. Emerita instruisto pri lingvoj, li delegito ekde 1991 de Universala Esperanto-Asocio por [[Ribeirão Preto]] kie li movadis. === [[Targino Soares]] === '''Targino SOARES''' estis brazila esperantisto el [[Paraíba]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Jaime Martins de Souza]] === '''Jaime MARTINS de SOUZA''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. ===[[Sinval Geraldo de Souza]]=== '''Sinval Geraldo de Souza''' (naskiĝis la 6-­an de oktobro 1942­ - mortis la 14­-an de decembro 2016) fervojisto, estis brazila esperantisto en [[Campo Grande]]. Li estis estrarano de ''Sociedade Esperanto do [[Mato Grosso do Sul]]''. === [[Elisabeth Suassuna]] === '''Elisabeth SUASSUNA''' estas brazila esperantisto en la urbo [[Ribeirão Preto]] de [[San-Paŭlio]], kie ŝi jam ekde 1963 regule faris Esperanto-kursojn, komence en la lernejo ''Ginásio Apóstolo Paulo''. == T == === [[Dilermando Teixeira]] === '''Dilermando Teixeira''' (1917-2004) fariĝis esperantisto en la fino de la 1940-a jardeko. Dum multaj jaroj li laboris en la esperanto-movado. Mortis la 1-an de Novembro 2004 en la urbo Belo Horizonte, kie li loĝis. ===[[Alcindo Terra]]=== '''Alcindo Terra''' (mortis en 1928) telegrafisto, estis brazila esperantisto. Li estis dua sekretario de [[Brazila Klubo Esperantista]]. ==U== ===[[Herberto Urbat]]=== '''Herberto Urbat''' (mortis la 28-an de majo 2000) kristana misiisto, estis esperantisto en [[Curitiba]]. Li estis fondinto de "Missão Cristã no Brasil". == V == ===[[Azuil Vasconcellos]]=== '''Azuil Vasconcellos''' estas brazila esperantisto. Verkoj: * '''Komenca Esperanto: por baza kurso'''. Eld. Baraúna, 2014. {{citaĵo|Aperis KOMENCA ESPERANTO: por baza kurso, la 1-a el 3 libroj por kompleta kurso (baza, meza kaj spertiga) por klasoj kun [[instruisto]]. La libro-kurso estas dinamika kaj rapida, tute parolata en Esperanto ekde la 1-a [[leciono]], kun modelo-ekzamenoj pretaj por la instruisto (havigotaj de la verkinto per [[retpoŝto]] trovebla en la "Prezento" de la [[libro]]). Ĝi ankaŭ havas pretan Planon de [[Kurso]] por la instituticio en 2 lingvoj (same havigota de la verkinto per retpoŝto).|[[BEL Informas]] - Numero 25, la 21-an de Novembro (2014)}} *'''Progresiga Esperanto: por meza kurso'''. Eld. Baraúna, 2016. {{citaĵo|Aperis PROGRESIGA ESPERANTO: por meza kurso. La 2-a el 3 libroj por kompleta kurso (baza, meza kaj spertiga). Por klasoj kun instruisto. Kurso dinamika kaj rapida, tute parolata en Esperanto ekde la 1-a leciono. Kun ekzamenaj modeloj pretaj por la instruisto (havigotaj de la verkinto per [[retpoŝtadreso]] trovebla en la libro-prezento). Kun preta Plano de Kurso por la instituticio en 2 lingvoj (same havigota de la verkinto).|[[BEL Informas]] - Numero 03, la 18-an de Aprilo (2016)}} ===[[George Otto Vaske]]=== '''George Otto Vaske''' (naskiĝis la 10-an de marto 1923 en Rio Negrinho en la subŝtato [[Sankta-Katarino]] - mortis en 2013) eletroteknisto, estis brazila esperantisto. Li lernis Esperanton ĉe [[Fundação Getúlio Vargas]]. Li militservis kiel radiotelegrafisto. En 1951 li lernis piloti aviadilojn. Li estis kunkreanto de Esperanta rendevuo [[Verda Kafo (Porto Alegre, Brazilo)|Verda Kafo]]. Poste li translokiĝis al [[São Sebastião do Caió]] kie li movadis ĝis sia morto. === [[Gilberto Aquino da Silva Velho]] === Majoro '''Gilberto Aquino da Silva Velho''' (naskiĝis en 1911, mortis la 5-an de oktobro 2007) estis brazila Esperantisto en urbo [[Caçapava]]. Li estis sola eldonisto de dulingva bulteno ''Esperanto Notícias'' ekde 1986. === [[Arthur Velloso]] === '''Arthur Velloso''' estis [[brazila esperantisto]] de [[Recife]] kaj la ĉefa fondanto de [[Bona Espero]] en [[1957]]. En [[1952]] li partoprenis en la organiza komitato de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. Li estas entombigita en Bona Espero. === [[Alberto Vieira]] === '''Alberto Alvares Fernandes Vieira''' estis brazila esperantisto en frua 20-a jarcento. Li estis redaktoro de [[Brazila Revuo Esperantista]], unua Esperanta revuo en [[Brazilo]]. Verko: [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. ''Grammatica da Lingua Esperanto''. 2-a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. {{citaĵo|Pri tiu libro ni bezonas nur diri, ke ĝia plano estas tre bona, kaj la Esperantano korekta. Dume, ni rimarkas, ke la partoj pri la [[prepozicio]]j kaj la konjunkcioj, estas iom tro resumaj, kiel ankaŭ, ke estos tre konvene meti en la trian eldonon paradigmon de la [[konjugacio]], portugale-esperante.|[[Brazila Esperantisto]] 1907 n03 jun.}} === [[Walkiria Vernacci Lara Rubio]] === '''Walkiria VERNACCI LARA RUBIO''' membriĝis al [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] en [[1960]]. Estis ĝia 2-a sekretario en [[1992]] kaj iĝis efika respondeculino pri la artaj aranĝoj en 29-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]. == W == === [[Francisco Wechsler]] === '''Francisco Stefano WECHSLER''' estas [[Brazilo|brazila]] [[esperantisto]], kiu en [[1965]] estis kunfondanto de [[Brazila Esperantista Junulara Organizo]]. Profesia biologo, li estas profesoro pri [[veterinara medicino]] en la [[Universitato de San-Paŭlio]] en [[Botucatu]]. <!-- Estas nenio tie. ==Y== --> == Z == === [[Marcos Zlóv Zlotovich]] === '''Marcos ZLÓV ZLOTOVICH''' estas brazila esperantisto (1961-) kaj [[socia sciencisto]]. Li, interalie, gvidis kursojn de esperanto al miloj da gelernantoj en [[San-Paŭlo]] kaj estas aktivulo de [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo|EASP]] ([[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]]). <br/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Brazilaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Brazilaj]] 1j4unt9c19ggyw4rhw25pkzuo486yv3 9490424 9490417 2026-10-08T15:09:18Z Roberto 609 /* Zuzartino de Oliveira Cesar */ 9490424 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Brazilo.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[brazila esperantisto|brazilaj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri brazilaj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:brazilaj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de brazilaj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de brazilaj esperantistoj aŭ menciataj ĉi tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} == A == === [[Ceci Abreu]] === '''Ceci ABREU''' estis pioniro de Esperanto en [[Fortaleza]] en la komenco de [[20-a jarcento]]. === [[Carlos Amoroso]] === '''Carlos AMOROSO''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Aristóteles Juvenal de Faria Alvim]] === '''Aristóteles Juvenal de FARIA ALVIM''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Sebastião Albuquerque]] === '''Sebastião ALBUQUERQUE''' /sebasti'ãŭ ałbu'keRkj/ estis [[brazila esperantisto]]. Li estis unua homo kiu instruis [[Esperanto]]n en [[Recifo]] ekde [[1932]]. Sebastião Albuquerque okupis katedron de Esperanto ĉe la [[Popola labor-universitato]] de Recifo. === [[Francisco Almeida Júnior]] === > estas mallongiga nomo de [[Francisco Antônio de Almeida Júnior (esperantisto)]]. === [[Misael Alves Mendes]] === '''Misael ALVES MENDES''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel kasisto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[João Andrade]] === '''João ANDRADE''' (naskiĝis en [[1906]], mortis la [[9-a de januaro|9-an de januaro]] [[1987]] en [[Volta Redonda]], [[Brazilo]]) estis brazila esperantisto. En [[Volta Redonda]] dum pli ol 30 jaroj li mastris okulkuracan entreprenon "Ótica Esperanto" kaj prizorgis lokan radio-programon pri la [[Esperanto]]-movado. === [[Arnaldo Alencar Araripe]] === ''' Arnaldo Alencar ARARIPE''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel prezidanto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[Artemísia V. de Araújo]] === '''Artemísia V. de ARAÚJO''' estas brazila esperantisto el [[Alagoas]]. Ŝi estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Neuse Araújo]] === '''Neuse ARAÚJO''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komitato de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Odilon Araújo]] === '''Odilon Vital de Araújo''' (mortis en 1941) elstara esperantisto, estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Pernambuko]]. Li estis fondinto de la ĵurnalo “[[Pernambuco Esperantista]]”, kiu dum longa tempo subtenis vivanta la flamon de la esperanta idealo en [[Pernambuko]]. === [[Oswaldo Arruda Stein]] === '''Oswaldo ARRUDA STEIN''' (naskiĝis en [[1908]], mortis en julio [[1980]] en [[San-Paŭlo]]) estis fondinto de Esperanto-societo en [[Cravinhos]], [[Brazilo]]. Li aktivis pri Esperanto dum pli ol kvindek jaroj. Li estis prezidanto de ''[[Ribeirão Preto]] Esperanto Clube''. Omaĝe, la urba [[publika biblioteko]] de Cravinhos havas lian nomon. === [[Sebastião Augusto]] === '''Sebastião AUGUSTO''' estis brazila esperantisto de [[Manaus]]. En [[1945]] li estis ano de [[komitato]] de [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Alfredo Azevedo]] === '''Alfredo AZEVEDO''' estis brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. == B == === [[Alzira Gomes dos Anjos Baptista]] === '''Alzira Gomes dos Anjos Baptista''' (mortis la 7-an de januaro 2005) estis brazila esperantistino. Ŝi naskiĝis en la malgranda urbo Sacramento, ŝi estis ankoraŭ eta knabino kiam la familio translokiĝis al urbo Franca. En 1968 ŝi edziniĝis al José Roberto Baptista. De S-ro Langerton Neves da Cunha,ŝi eklernis homeopation kaj fitoterapion. Dum multaj jaroj ŝi laboris por Esperanto, ŝi esperantigis kaj plenkreskulojn kaj infanojn. ===[[Josias Ferreira Barboza]]=== '''Josias Ferreira Barboza''' estas brazila esperantisto. ==== Verkoj ==== * ''Esperanto por lernejaj klasoj'',<ref>[http://retbutiko.be/de/ero/eolkg2 ''Esperanto por lernejaj klasoj'' en la retbutiko de [[Flandra Esperanto-Ligo]]</ref> eldonis [[Brazila Esperanto-Ligo]], Braziljo, 2009. {{citaĵo|Nova esperanta instrumetodo - Esperanto por lernejaj klasoj- de Josias Ferreira Barboza, disponeblas ĉe la [[Brazila Esperanto-Ligo|BEL]]-libroservo ekde mardo. La metodo plenumas la rekomendon de [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj]] ([[ILEI]]) kaj [[Internacia Esperanto-Instituto]] ([[IEI]]) pri instruado de Esperanto per cellingvaj lerniloj, tutmonda tendenco, kaj agordiĝas kun la rekomendo de [[Konsilio de Eŭropo]] en sia [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj|Komuna Eŭropa Referenckadro]] ([[KER]]) por [[lingvolernado]], instruado kaj pritaksado, kiu celas unuecigi la mezuradon de lingvokapablo. Esperanto por Lernejaj Klasoj konsistas el bunte ilustrita libro (1 kaj 2) kun ekzercaro kaj [[KD]]. Krome, la instruisto havas gvidlibron kaj helpan tekon, kun preseblaj murbildoj kaj murfrazaro, flankaj tekstoj kaj ekzercaroj. La KD enhavas la ĉefajn enkondukajn tekstojn de la lecionoj, kiuj estas rol-ludataj de Esperantistaj “aktoroj”. La gvidlibro de la instruisto havas en ĉiuj paĝoj flankan kaj suban marĝenojn, kun notoj kaj sugestoj pri plej efika maniero enkonduki aŭ gvidi tiun aŭ sekvontan instruunuon aŭ paroligilojn. Fakte, laŭ tiu ĉi soci-funkcia metodologio la instruisto ne “instruas”, sed “reĝisoras” la grupan lernadon. La helpa teko senpage preneblas kaj povas esti libere modifita de la instruisto laŭ ŝiaj/liaj bezonoj, kaj facile kajerigeblas.|[[BEL Informas]] - numero 03, marto (2009)}} ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[José de Barros Moreira]] === '''José de BARROS MOREIRA''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel kasisto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[José Bastos Campos]] === '''José BASTOS CAMPOS''' (naskiĝis en [[1933]], mortis en majo [[1998]]) estis delegito pri turisma informado en [[Fortaleza]] (Brazilo). ===[[Ricarda Backheuser]]=== '''Ricarda Backheuser''' (mortis en 1928) estis brazila instruistino kaj esperantistino ekde 1907. Ŝi estis kunfondintino de la “Esperanto-klubo [[Niterói]]” (en septembro 1906), ŝi okupis de la fondo la oficon de vicprezidantino; ŝi apartenis ankaŭ al “Virina Klubo Esperanto”. Ŝi estis edzino de [[Everardo Backheuser]]. === [[Heitor Beltrão]] === '''Heitor BELTRÃO''' reprezentis Bahion en la [[7-a Brazila Kongreso de Esperanto]], [[1923]], okazinta en la tiama Federacia Distrikto. ===[[Manoel Portilho Bentes]]=== Generalo '''Manoel Portilho Bentes''' (mortis la 4-an de Julio 1922) milita inĝeniero, estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis prezidanto de [[Brazila Klubo Esperanto]]. ===[[Catulita Cesar Bittencourt]]=== '''Catulita Cesar Bittencourt''' (mortis en marto 1998) estis esperantistino en [[Taubaté]]. ===[[Walter Boppré]]=== '''Walter Boppré''' (mortis la 25-an de septembro 1998) estis esperantisto en [[Florianópolis]]. Li estis fondinto de grupo de Esperanto en [[Laguna (Brazilo)|Laguna]] en 1948, kiu en la sekvaj jardekoj inspiris kaj kuraĝigis la agadon de pluraj najbaraj Esperanto-grupoj en la subŝtato [[Sankta Katarino (Brazilo)|Sankta Katarino]]. === L. Braga === '''L. Braga''', muzikisto, estis brazila esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. ---- Verko: * Grabowski. Trovita, romanco, laŭ originala teksto de Goethe. Muziko de F. Braga. Eld. Presa Societo, Parizo, 1910? {{Citaĵo|Estas superflue laŭdi la talentplenan esperantistan poeton, S-ron [[Antoni Grabowski]], kies verkoj ĉiuj samideanoj konas. S-ro Braga verkis sur la ĉarma poeziaĵo muzikon kiu atestas pri nepra talento, sed kiun iuj eble dezirus pli simpla.|[[Belga Esperantisto]] n.22 (aŭg 1910)}} ===[[Lazarus Brieger]]=== '''Lazarus Brieger''' (naskiĝis la 9-an de marto 1897, mortis la 8-an de aŭgusto 1985) estis brazila esperantisto, ano de [[Veterana Esperantista Klubo]] ([[VEK]]). Li estis delegito de UEA en Rio de Janeiro. == C == ===[[Francisco Cabrita]]=== '''Francisco Cabrita''' (mortis 1923), profesoro, estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Li estis profesoro ĉe la [[Universidade do Brasil]] kaj docento ĉe Normala Lernejo de [[Rio de Janeiro]]. Li okupis la postenon de Direktoro de la Publika Instruado en federaciŝtato Rio de Janeiro en 1909. === [[Elisa Rosa Camillo]] === '''Elisa Rosa Camillo''' naskiĝis en [[1941]] en la urbo [[São José do Rio Pardo]]. Emerita instruistino, diplomiĝinta pri Beletro en [[USP]], ekinteresiĝis pri Esperanto en 2006 kaj en la sama jaro aliĝis al [[EASP]], kie ŝi ĉeestis plurajn kulturajn kunvenojn. Ŝi forpasis komence de septembro 2016. === [[Moacir Caminha]] === '''Moacir CAMINHA''' estis pioniro de Esperanto en [[Fortaleza]] en komenco de [[20-a jarcento]]. === [[Benjamim Camosato]] === '''Benjamim CAMOSATO''' estis brazila esperantisto el [[Rio Grande do Sul]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Aderson Borges de Carvalho]]=== '''Aderson Borges de Carvalho''' (naskiĝis laŭdire jam en 1900; mortis la 24-an de aprilo 1999), estis brazila esperantisto en [[Juazeiro do Norte]]. Li lernis Esperanton perkomputile en la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, en jam alta aĝo. === [[Aquiles Lando Carmo]] === '''Aquiles LANDO CARMO''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[José Lins de Carvalho]] === '''José LINS de CARVALHO''' estis brazila esperantisto. Lernis Esperanton de [[Alcebíades Paes]] kaj estis unu el la kunfondintoj de Esperanto-Klubo de Sergipe en 1907. ===[[Audino Castelo Branco]]=== '''Audino Castelo Branco''' (mortis en 2000) estis brazila esperantisto. ===[[Pedro Jacintho Cavalheiro]]=== '''Pedro Jacintho Cavalheiro''' estas brazila esperantisto, prezidanto de [[Brazila Esperanto-Ligo]]. === [[Newton Ceratti]] === '''Newton CERATTI''' estis brazila industriisto kaj esperantisto. Filo de Giovanni Ceratti.<!-- ĉu ankaŭ esperantisto??? --> Li fariĝis membro de [[San-Paŭla Esperanto-Klubo]] en [[1946]], estis ĝia vicprezidanto en [[1950]]. Kabeis en [[1957]]. ===[[Joaquim da Rocha Cerqueira]]=== '''Joaquim da Rocha Cerqueira''' (mortis la 8-an de Januaro 1925) estis unu el la pioniroj de esperanto en Brazilo. Li estas patro de kvar geesperantistojn, tri inoj kaj unu viro. ===[[Zuzartino de Oliveira Cesar]]=== '''Zuzartino de Oliveira Cesar''' (mortis la 26-an de oktobro 1919 pro [[variolo]] en Bahio<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref>) telegrafisto estis unu el la pioniroj de Esperanto en [[Aracaju]]. ===[[Humberto Chaves]]=== '''Humberto Chaves''' estis esperantisto en Rio de Janeiro en la komenco de la 20-a jarcento<ref>Esperanto n126 jul 1912</ref>. === [[Lurdinha Cordeiro]] === '''Lurdinha CORDEIRO''' (pseŭdonimo) estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Afonso Costa]] === '''Afonso COSTA''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Deraldo Costa]] === '''Deraldo Dias COSTA''', estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. Li estis [[kolonelo]] de Nacia Gvardio (honora titolo, ne milita posteno), deputito kaj mastro de framasona loĝio. === [[José Felipe de Azeredo Coutinho]] === '''José Felipe de AZEREDO COUTINHO''' estis brazila esperantisto. Ekde lia alveno en [[Bel-Horizonto]] en 1910, li energie kaj en la komenca fazo preskaŭ sole disvastigis Esperanton en la urbo. Li propagandis unue inter la klasoj de la latina lingvo, muziko kaj itala lingvo, kiujn li subtenis ĉe la privata kolegio Azeredo. Post kiam en 1907, do antaŭ lia alveno, en la urbo jam tre mallongan tempon floris unua esperantista klubo en la urbo, sekve de lia konstanta preparo oni la 17-an de julio 1927 fondis duan esperantistan klubon en Bel-Horizonto, kiu prenis la nomon ''Montara Esperanto-Klubo''. === [[Luís Azeredo Coutinho]] === '''Luís AZEREDO COUTINHO''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel vicprezidanto estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]].<!-- Ĉu la filo de José Felipe? --> === [[José Cruz]] === '''José CRUZ''' estis brazila esperantisto el [[Sergipe]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la 10-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]. Verkaĵo: Aspectos Estatísticos do Ensino Primário Sergipano – 1943-1945, José Cruz, Aracaju: Imprensa Oficial, 1947 === [[Carlos Cunha]] === '''Carlos CUNHA''', brazila esperantisto, en [[Alagoinhas]], [[Bahia]], fondis esperanto-grupon [[1913]]. === [[Moacir da Silva Cunha]] === '''Moacir da SILVA CUNHA''' estis brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komisiono de la 13-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]. == D == === [[Ernesto Dinis]] === '''Ernesto DINIS''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Alipio Dorea]]=== '''Alipio Dorea''' (mortis en 1919) instruisto, estis esperantisto en [[Campos dos Goytacazes]]. Li estis prezidanto de loka Esperanto-asocio.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> == E == === [[Paulo Izaías Ereno]] === '''Paulo Izaías ERENO''' (naskiĝis en [[1949]], mortis la [[1-a de junio|1-an de junio]] [[2005]]) estis aktivulo de Esperanto-movado, i.a. en la brazila ŝtato Rio grande de Sul. En 1973-74 li laboris kiel grafikisto en la [[Centra Oficejo de UEA]]. == F == === [[Francisco Falcão]] === '''Francisco de ASSIS do REGO FALCÃO''' estis brazila esperantisto. Li movadis unue en [[Cearao]] kaj poste en [[Pará]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Giovanni P. Faraco]] === '''Giovanni P. FARACO''' estis brazila esperantisto el [[Santa Catarina]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Keller Farina]] === '''Keller FARINA''' estis brazila esperantisto el [[Cuiabá]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Heitor V. Costa Faria]] === '''Heitor V. COSTA FARIA''' estis brazila esperantisto. Alvenis [[Campo Grande]] ĉirkaŭ 1940 kaj tuj starigis Esperanto-kurson ĉe la [[spiritisma centro]] “Discípulos de Jesus”. Heitor estis translokita al alia subŝtato kaj la kurso malaperis. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Onésimo Costa e Faria]] === '''Onésimo COSTA e FARIA''' estis brazila esperantisto, frato de [[Heitor V. Costa Faria]]. Li agadis en [[Campo Grande]] post [[1945]], estis unu el la fondantoj de [[Lernejo Zamenhof]] kaj ĝia unua direktoro, ankaŭ post kiam la lernejo en 1949 fariĝis ŝtata. === [[José Carlos Farias]] === '''José Carlos FARIAS''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li en [[1910]] kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]]. === [[Alvaro Fausto de Souza]] === '''Alvaro FAUSTO DE SOUZA''' (naskiĝis en [[1929]], mortis la [[3-a de aŭgusto|3-an de aŭgusto]] [[1988]] en [[Rio-de-Janejro]], [[Brazilo]], kie li estis [[UEA]]-fakdelegito pri geriatrio kaj medicino. ===[[Julinha Zoraide Feijó]]=== '''Julinha Zoraide Feijó''' (naskiĝis la 25-an de decembro 1925 en [[São Franciso de Paula]]– mortis la 2-an de aŭgusto 2011 en [[Porto Alegre]]) instruistino, estis esperantistino en [[Porto Alegre]] ekde 1989. Ŝi estis la prezidantino de la Loka Kongresa Komitato de la 40-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]], okazinta en Porto Alegre 2005. Verko: *“Ĵuzo Metodo” (rekta metodo de Esperanto) (2005); === [[Engrácia Ferreira]] === '''Engrácia FERREIRA''' mortis la [[21-an de aprilo]] de [[1931]]. Ŝi estis unu el pioniroj de la [[brajlo]] en [[Brazilo]], kiun ŝi uzis por disvastigi [[spiritismo]]n inter blinduloj. Ŝi lernis [[Esperanto]]n en [[Fortaleza]] en [[1911]]. === [[Eurico Figuera]] === '''Eurico FIGUEIRA''' (naskiĝis en [[1933]] kaj mortis la 30-an de marto [[2003]]) estis [[Delegito de UEA]], mortis la [[30-a de marto|30-an de marto]] en [[Taubaté]], [[Brazilo]]. En la 14-a de aprilo 1957 li kunfondis la organizaĵon [[Taubaté Esperanto-Klubo]], kies prezidanto li estis plurfoje. ===[[Severino de Freitas]]=== '''Severino Soares de Freitas''' (mortis la 9-an de novembro 1923) poŝta oficisto, estis unu el pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis kunfondinto de la “Esperanto-Grupo [[Niteroi]]” (1907) kaj ĝia unua prezidanto. Samtempe li aliĝis al “[[Brazila Klubo Esperanto]]” fondita jam en 1906 kaj apartenis al ĝia konsilantaro, ĝis kiam li mortis fine de 1923. Li estis ankaŭ ano de [[Brazila Ligo Esperantista]]. <!-- [[Kategorio:Esperanto-klubo Niterói]] --> ===[[Murillo Furtado]]=== '''Murillo Furtado''' estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo en komenco de 20-a jarcento. Li estis la originala aŭtoro de ''[[Primeiro Manual de Esperanto]]'' en 1906. == G == === [[Fernando Galvão Marinho]] === '''Fernando GALVÃO MARINHO''', kolonelo. [[Brazila esperantisto]]. Prezidanto de [[BEL]] en [[1981]]. ===[[Hemeterio de Gouveia]]=== '''Hemeterio de Gouveia''' (mortis en 1927) estis esperantisto en [[Aracaju]] dum la komenco de 20-a jarcento. === [[Giuseppe Grattapaglia]] === '''Giuseppe GRATTAPAGLIA''' estas italdevena brazila esperantisto, edzo de la germandevena brazila esperantistino [[Ursula Grattapaglia]] kaj administranto de la fondaĵo [[Bona Espero]] en [[Brazilo]]. Li estas aktivulo de [[Rotario]] kaj [[Rotaria Amikaro de Esperantistoj]]. === [[Clarindo Diniz Gonçalves]] === '''Clarindo DINIZ GONÇALVES''' estis brazila esperantisto. Lernis Esperanton de [[Alcebíades Paes]] kaj estis unu el la kunfondintoj de Esperanto-Klubo de Sergipe en 1907. === [[Sinésio Gotschalk]] === '''Sinésio GOTSCHALK''' estas brazila esperantisto de la frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. == H == === [[Kleber Halfeld]] === '''Kleber HALFELD''' estas brazila esperantisto. Li interalie gvidis kurson en la urbo [[Além Paraíba]] en [[1962]]. == L == === [[José Laercio]] === '''José LAERCIO''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]]li estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Fernando Laroca]] === '''Fernando LAROCA''' estis brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] li estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === Thomas R. Leite === '''Thomas R. Leite''' estis esperantisto en Brazilo en la komenco de 20-a jarcento. ---- Verko * Vortaro Esperanto-Portugala. Eld. Francisco Alves & Cia, Rio de Janeiro, 1910?. (10 X 15), 176 paĝoj. {{Citaĵo|En la antaŭparolo de tiu ĉi verko, la aŭtoro diras ke ĝi nur estas preparita por lia persona uzado, kaj ke li publikigis ĝin laŭ la deziro de kelkaj [[samideano]]j kaj precipe de S-ro Keating, kiu ĝin revidis kaj korektis. La deziro de la aŭtoro estas ke la libro estu utila al la esperantaj lernantoj : ĝi estas ankaŭ tiu de la sukskribinto.|[[Belga Esperantisto]] n025 (nov 1910)}} === [[Liette Lêla Pessoa]] === '''Liette LÊLA PESSOA''' aŭ eventuale '''Liette Lêla PESSOA'''<ref>ŝi kuneldonis plurajn esperantajn bildrakontojn kaj tie nur nomatas Liette Lêla, Lêla estante la familia nomo, sed en Facebook ŝi enordiĝas je du personaj nomoj Liette Lêla kaj nur unu familia, Pessoa - supozeble en Facebook estas teknika miskompreno.</ref> estas brazila esperantistino. Ŝi devenas el [[Rio de Ĵanejro]], kaj en 1975 finis studojn de la angla kaj portugala en la privata universitato CEUB (''Centro Universitário de Brasília'') en [[Braziljo]]. Almenaŭ du esperantlingvajn bildrakontetojn ŝi ilustris kaj kuneldonis: * ''Naskiĝtaga rakonto, ne por etuloj'' – Bildserio de Liette Lêla Passsoa kun tekstoj de [[Raita Pyhälä]] – ([http://verkoj.com/pdf/web/viewer.html?file=http://verkoj.com/dn/Liette/Naski%C4%9Drakonto%20ne%20por%20etuloj.pdf pdf]) * ''Cerbumado pri ŝtrumpoj'' – bildrakonteto, kiun kune faris Liette Lêla Passsoa (bildoj), [[Raita Pyhälä]] (1939-2025, teksto) kaj Małgorzata Zięba-Szmaglińska (pliaj bildoj, prezento). Eble tiuj, kiuj vivas en varma klimato ne tre bone komprenas la gravecon de ŝtrump(et)oj kaj ne povas ŝati/amuziĝi, sed malvarm-klimatanoj povas… [https://verkoj.com/dn/Raita/cerbumado.pdf pdf] ==== Notoj kaj referencoj ==== {{referencoj}} ==== Eksteraj ligiloj ==== * [https://www.facebook.com/liettelela oficiala paĝo en la retejo] [[Facebook]] ({{eo}}) === [[Regina Margarida Marques Lemos]] === '''Regina Margarida MARQUES LEMOS''' (naskiĝis la 9-an de marto 1934 — mortis la 7-an de julio 2003) estis brazila esperantistino. === [[Joel Linhares]] === '''Joel LINHARES''' estis Esperanto-pioniro en [[Cearao]] komence de la [[20-a jarcento]]. Li estis aŭtoro de la unua soneto originale verkita en Esperanto: "Al Nova Vivo". Movade li aktivis kiel redaktoro de [[Brazila Vivo]], la dua esperanta periodaĵo de Brazilo. === [[Alonso Bezerra Lima]] === '''Alonso Bezerra Lima''' (1953–2014) estis brazila esperantisto, estrarano de [[EASP]]. === [[Waldir Lisboa Rocha]] === '''Waldir LISBOA ROCHA''', [[dentokuracisto]], naskiĝis en [[1931]] kaj mortis en [[2000]]. Li membriĝis al [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] en [[1958]] kaj fariĝis elstara kursgvidanto. Li iĝis "merita membro" de tiu asocio en [[1981]]. UEA-delegito pri odontologio en San-Paŭlo (Brazilo). Lia nekrologo aperis en la revuo Esperanto. === [[Paulo Cesar Marques Lopes]] === '''Paulo César MARQUES LOPES''' estas brazila esperantisto en [[Além Paraíba]] ĉirkaŭ [[1960]]. === [[Itacir Luchtemberg]] === '''Itacir LUCHTEMBERG''' estas brazila juristo kaj esperantisto en [[Kuritibo]], la ĉefurbo de la subŝtato [[Paranao]]. Li laboras en la regiona labora juĝejo de la urbo. De 1962 kaj 1998 li estis la prezidanto de la regiona [[Esperanto-movado en Paranao|Paranaa Esperanto-Asocio]], en tiu periodo interalie en 1986 en Kuritibo okazis la 22-a Brazila Kongreso de Esperanto. ==== Eksteraj ligiloj ==== * [http://www.facebook.com/itacir.luchtemberg persona paĝo kun portretaj bildoj en la retejo] ''[[Facebook]]'' == M == === [[Jaddo COUTO MACIEL]] === '''Jaddo COUTO MACIEL''' estis brazila esperantisto el [[Bahia]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Octavio Alvares de Azevedo Macedo]]=== '''Octavio Alvares de Azevedo Macedo''' (naskiĝis la 28-an de oktobro de 1888; mortis la 2-an de januaro de 1922) [[farmaciisto]], estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis la unua kasisto de [[Brazila Klubo Esperanto]]. ===[[José Nogueira Machado]]=== Pastro D-ro '''José Nogueira Machado''' [[Jezuitoj|S.J.]] (naskiĝis en 1914- mortis la 31-an de oktobro 1996 en [[Recifo]]) jezuita pastro, estis brazila esperantisto. Li plurajn jarojn gvidis esperantajn kursojn kaj instruis la lingvon en la [[Katolika Universitato de Recife]]. Li estis doktoro pri [[Filozofio]] (ĉe [[Braga]], Portugalio), pri [[Matematiko]] kaj [[Fiziko]]. Ofte li faris [[meso]]n en la internacia lingvo dum pluraj Brazilaj Kongresoj kaj Renkontiĝoj de Esperanto. ===[[Ivo Magalhães]]=== '''Ivo P. Magalhães''' (mortis en 2009) dum la fino de la 20-a kaj komenco de 21-a jarcento estis brazila esperantisto en [[Triveira]]. Traduko: * Lulu Santos kaj Nelson Motta. [[Como uma onda no mar (Zen-Surfismo)]]; === [[Jovelina Maia Rodrigues]] === '''Jovelina MAIA RODRIGUES''' (mortis la [[27-a de septembro|27-an de septembro]] de [[1991]] en [[Brazilo]]) estis instruistino de [[Esperanto]] ĉe [[Brazila Spiritisma Federacio]]. Unu el la fondinto de [[Societo Lorenz]], ŝi organizis la unua [[infankongreseto]]n en la [[Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[1987]] en [[Rio de Janeiro]]. === [[Francisca Martos]] === '''Francisca MARTOS''' (naskiĝis la {{daton|1939-09-05}}) estas membro de [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] ekde [[1965]] kaj konstante partoprenas la programojn. Ŝi efikas gvidas kursojn kaj partoprenas en la estraro de tiu asocio en [[1982]]-[[1987]] kaj [[1990]]-[[1996]] ankaŭ kiel vicprezidanto. === [[Hernani Mota Mendes]] === '''Hernani MOTA MENDES''' [mendiŝ] (mortis la {{daton|15|septembro|1944}})<ref>[https://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0w&datum=1945&page=20&size=45 ''Esperanto Internacia'' 1945, paĝo 20].</ref> estis brazila doktoriĝinta inĝeniero kaj esperantisto. Li estis kunfondinto de la „Grupo Verda Stelo“ en Rio-de-Ĵanejro. Plurajn jarojn li estis ĝenerala sekretario de [[Brazila Ligo Esperantista]], gvidis plurajn kursojn kaj faris paroladojn pri Esperanto. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} === [[Francisco da Conceição Meneses]] === '''Francisco da CONCEIÇÃO MENESES''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahio]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Agenor de Miranda]] === '''Agenor de MIRANDA''', inĝeniero, ĉefo de la 9-a ''telegrafia distrikto'' de Brazilo, estis brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]]. Li estis oficiala reprezentanto de la brazila registaro en la [[7-a UK]] de [[1911]]. ===[[Iara Silva Miranda]]=== '''Iara Silva Miranda''' (naskiĝis en 1903?; mortis la 5-an de januaro 2003). Je la forpaso, ŝi estis la plej aĝa esperantisto de Brazilo. === [[José Pedro Miranda]] === '''José Pedro MIRANDA''' estas brazila esperantisto en la urbo [[Ribeirão Preto]] de [[San-Paŭlio]]. En 1967, li iĝis la unua [[delegito de UEA]] en la urbo. === [[Francisco de Sales Montelo]] === '''Francisco de SALES MONTELO''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Lia Milhomem Moreno]]=== '''Lia Milhomem Moreno''' (naskiĝis la 18-an de oktobro 1932 - mortis la 15-an de septembro 2014) tribunala oficistino, estis esperantistino en Braziljo. Ŝi respondecis, dum longa tempo, pri la kursoj de Esperanto ĉe la sidejo de [[Brazila Spiritisma Federacio]], en Braziljo. Ŝi partoprenis en la unua estraro de Asocio Spiritisma Mondo, organizaĵo fondita la 15-an de Decembro 1995, en Braziljo, kaj ankaŭ estis membro de la Kontrola Konsilantaro de Brazila EsperantoLigo, dum la oficperiodo 2010-2013. ===[[Antonio Arêa e Mourinho]]=== '''Antonio Arêa e Mourinho''' (mortis la 26-an de junio 1918) estis unu el la pioniroj de Esperanto en Brazilo. Li estis unu el la fondantoj de [[Brazila Ligo Esperantista]] kaj unu el la redaktoroj de ĝia oficiala organo. Li gvidis kursojn kaj verkis propagandajn artikolojn al naciaj ĵurnaloj, precipe por «Jornal do Commercio da Tarde», kies fakon «Esperanto» li redaktis. == N == === [[Manoel Nery]] === '''Manoel NERY''' (naskiĝis la 26-an de majo 1913 - mortis la 1-an de septembro 1997), estis esperantisto en [[João Pessoa (urbo)|João Pessoa]] ([[Brazilo]]), kie li gvidis Esperanto-kursojn. === [[Jorge das Neves]] === '''Jorge das NEVES''' estas brazila esperantisto kiu agadas ĉefe en [[Rio de Janeiro]]. Jam estis ĉefdelegito de UEA en Brazilo. === [[Jorge das Neves Milhomens]] === '''Alberto DAS NEVES MILHOMENS''' (naskiĝis en [[1915]], mortis la [[21-an de marto]] [[1989]]) estis tre aktiva [[brazila esperantisto]] kaj [[UEA]]-delegito en [[Belém]], [[Brazilo]]. === [[Lígia Agrícola Nogueira]] === ''' Lígia Agrícola NOGUEIRA''' estis brazila esperantistino. En [[1949]] ŝi kiel kongresa sekretario estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. === [[Mário Ritter Nunes]] === == O == === [[Élio Lopes de Oliveira]] === '''Élio LOPES de OLIVEIRA''' estas brazila esperantisto, pioniro en [[Além Paraíba]], propagandis tie post [[1958]]. En [[1995]] estis unu el la kun-fondintoj de la Esperanto Klubo de Além Paraíba. ===[[Jorge Campos de Oliveira]]=== Kolonelo '''Jorge Campos de Oliveira''' (naskiĝis en 1922; mortis la 3-an de februaro 2014) policisto, estis esperantisto en Rio de Janeiro. Li prezentis programon pri Esperanto en iama [[Rádio Roquette Pinto]] kaj estis sekretario de iama [[Brazila Klubo Esperanto]]. === [[João de Oliveira Gama]] === '''João de OLIVEIRA GAMA''' (naskiĝis en [[1909]], mortis la [[12-a de aprilo|12-an de aprilo]] [[1987]] en [[Juiz de Fora]], [[Brazilo]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[turismo]]. ===[[José Róiz Oliveira]]=== '''José Róiz Oliveira''' (naskiĝis la 20-an de aŭgusto 1921 - mortis la 5-an de aŭgusto 2003) kuracisto, estis esperantisto en [[Belo Horizonte]]. Li verkis plurajn [[artikolo]]jn por la gazetaro. Kelkaj el liaj artikoloj estis publikigitaj en [[Medicina Internacia Revuo]]. === [[Gildásio de Oliveira]] === '''Gildásio de OLIVEIRA''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. === [[Lauro Jorge de Oliveira]] === '''Lauro Jorge de Oliveira''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. == P == === [[Manuel Paiva Araujo]] === '''Manuel PAIVA ARAUJO''' - prononco {{prononco|manu'eł pajvara'uĵŭ}} - estis kasisto de la unua estraro de [[Brazila Ligo Esperantista]] en [[1907]]. === [[José Passini]] === '''José PASSINI''' estis prezidanto (elektita en julio [[2007]]) de la [[Brazila Esperanto-Ligo]] ĝis julio [[2009]]. En [[1962]] li gvidis Esperanto-kurson en [[Além Paraíba]]. Li verkis la libron ''Bilingüismo: utopia ou antibabel'' (pri la eblo de ĝenerala dulingveco). === [[Carlos Torres Pastorino]] === '''Carlos TORRES PASTORINO''' estIs brazila esperantisto, radialisto, spiritisto kaj popola verkisto. Li agadis en [[Rio de Janeiro]] kaj [[Braziljo]]. Li verkis ''Minutos de sabedoria'' kaj ''Sabedoria do Evangelho''. === [[Octavio Vianna Peixoto]] === '''Octavio VIANNA PEIXOTO''', (mortis 80-jara la [[7-a de majo|7-an de majo]] [[1972]]) estis multjara membro kaj delegito en [[Niterói]] ([[Brazilo]]). Krom gvidi kursojn, li multfoje parolis per radio por disvastigo de la Internacia Lingvo. Li estis unua [[sekretario]] de 15-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[1957]]. <!-- [[Kategorio:Esperanto-klubo Niterói]] --> === [[Horácio Pereira dos Santos]] === '''Horácio PEREIRA dos SANTOS''' (o'rasjo pe'rejra dŭs'santŭs) estis vicprezidanto de [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] de [[1964]] ĝis [[1967]], kabeis en [[1968]]. Li estis fondinto kaj estrarano de [[União das Sociedades Espíritas do Estado de São Paulo]] (USE) ekde [[1947]]. ===[[Djalma Pessata]]=== '''Djalma Pessata''' estas brazila esperantisto. Li estis konstanta kunlaboranto de revuo [[La Karavelo]]. Verkoj: * [[DVD]] Zamenhof, Cidadão do Mundo (portugale: "Zamenhof, monda civitano"). Eld. la aŭtoro, 2009. ===[[Cícero Pimentel]]=== '''Cícero Pimentel''' estis brazila esperantisto dum la dua duono de 20-a jarcento. Verko: *Bibliografia sobre Esperanto. Eld. Instituto Brasileiro de Bibliografia e Documentação, 1960(?) {{citaĵo|Nia samideano Cícero Pimentel faris interesan verkon pri la bibliografio de Esperanto, enhavantan la E.-verkojn kaj gravajn artikolojn pri kaj en tiu lingvo, ĝis novembro de la jaro 1957.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Aymoré Vaz Pinto]]=== '''Aymoré Vaz Pinto''', kuracisto, estas brazila esperantisto. Li sciis pri Esperanto, pere de la [[revuo]] “Reformador” eldonita de [[Brazila Spiritisma Federacio]], kiam li estis studento en medicina fakultato. Tiam, mi aĉetis la libron “[[Esperanto sem mestre]]” kaj studis la unuajn lecionojn. Poste li lernis Esperanton en [[Goiânia]] el [[Raul Conde]], sed li forlasis la lingvon ĝis emeritiĝo. Post la emeritiĝo, li vizitis kurson de Esperanto sub la gvido de [[Hermano Studart Lins de Albuquerque]] ĉirkaŭ 1990. Li estis estrarano de [[Brazila Esperanto-Ligo]]. ===[[Maína Dalva Miguez Pinto]]=== '''Maína Dalva Miguez Pinto''' (mortis la 31-a de decembro 2002) estis esperantistino en Rio de Janeiro. Ŝi estis konstanta kunlaborantino de [[Kultura Kooperativo de Esperantistoj]]. ===[[Fernando Pita]]=== Profesoro '''Fernando Pita''', profesoro pri la latina en Universitato de Rio de Janeiro, estas brazila esperantisto. Li estas ofta kunlaboranto de [[Literatura Foiro]]. Verkoj: Kun [[Maira Nobre]] * Kvinlingva Vortareto. 2014. {{citaĵo|Dum la ĵus okazinta 50-a BKE samideanoj Fernando Pita kaj Maira Nobre lanĉis "Vocabulário Pentalíngue - Kvinlingva Vortareto", kiu enhavas la plej komunajn [[vorto]]jn ĉiutage uzataj en esperanta, angla, franca, hispana kaj [[portugala lingvo]]j. Organizitaj laŭteme kaj belege ilustrita, la uzanto rapide akiras la necesan vortostokon por diversaj situacioj: domo, laboro, lernejo, urba vivo, vestaĵoj ktp. Zorge preparita dum jaroj, tiu vortareto estas bonega ilo ne nur por lerni Esperanton, sed por pere de ĝi aliri al novaj idiomoj!|[[BEL Informas]] - Numero 04, la 31-an de januaro (2015)}} === [[Artur Lourenço de Araújo Primo]] === '''Artur LOURENÇO de ARAÚJO PRIMO''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. == R == === [[Hidelberto Valente Ramos]] === '''Hidelberto VALENTE RAMOS''' estis brazila esperantisto. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[José Carlos Dorini Ramos]]=== '''José Carlos Dorini Ramos''' (naskiĝis en 1942?) bankoficisto, estas brazila esperantisto en [[Sorocaba]] kaj [[Braziljo]]. Li kunhelpis je la translokiĝo de [[Brazila Esperanto-Ligo]] el Rio de Janeiro al Braziljo. Li konis Esperanton ankoraŭ dum sia juneco, en Sorocaba, kie li kunfondis Esperanto-klubon. Post translokiĝis al Braziljo kaj deĵoris ĉe [[Brazila Konsilantaro de Esperanto]], ĝis la alveno de Brazila Esperanto-Ligo al brazila ĉefurbo en [[1986]]. === [[Pedro Real]] === '''Pedro REAL''' estis brazila esperantisto. Lerninte Esperanton en 1952, depost 1953 li gvidis multajn Esperanto-kurson en [[União da Vitória]] en subŝtato [[Paranao]].<ref>''Tra la mondo,'' en: [http://www.gazetoteko.com/aliaj/espo608.pdf ''Esperanto,'' n-ro 608–9, julio–aŭgusto 1956], paĝo 107.</ref> ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} ===[[Wlamir Ventura Rego]]=== '''Wlamir Ventura Rego''' (naskiĝis la 5-an de februaro 1930 - mortis la 24-an de junio 2019) advokato, estis brazila esperantisto en [[Niterói]] ekde la 1990-a jardeko. ===[[Edina de Barros Reis]]=== '''Edina de Barros Reis''' (mortis en 2005) farmaciistino, estis brazila esperantistino ekde la mezo de la 20-a jarcento en [[Ubá]] ĝis komenco de la 21-a. Li estis sekretariino de [[Esperanto-Klubo João Ernesto]] ekde 1959. Estas ŝtrato en urbo Ubá nomita omaĝe al ŝi ekde 2009. === [[Norma Reis]] === '''Norma REIS''' (1888-1984) estis brazila esperantistino. Ŝi lernis Esperanton de [[Alcebíades Paes]] kaj estis unu el la kunfondintoj de Esperanto-Klubo de [[Serĝipo|Sergipe]] en 1907. === [[Aderaldo Rocha]] === '''Aderaldo ROCHA''', [[advokato]], naskiĝis en [[1922]], mortis la [[17-an de decembro]] [[1999]] en [[Itabuna]] ([[Bahio]], estis [[dumviva membro de UEA]], [[UEA-delegito]] pri [[lingvistiko]] kaj [[parapsikologio]], konata en sia regiono pro prelegoj pri kaj kursoj de Esperanto. Krom advokato, li estis [[instruisto]] en "Ginásio Firmino Alves" en Itabuno. === [[Geraldo Rodrigues Soeira]] === '''Geraldo RODRIGUES SOEIRA''' estis entuziasma junulo, kiu agadis en [[1972]] ĉe [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]], iĝis sekretario de tiu asocio, organizis ĝian bibliotekon en [[1974]] kaj kabeis. == S == === [[Jorge Firmino de Sant'Anna]] === '''Jorge Firmino de SANT'ANNA''', kapitano de la militista polico, estis brazila esperantisto el [[Juiz de Fora]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Hamilton Nery dos Santos]]=== ''' Hamilton Nery dos Santos''' (1928- la 24-an de septembro 2013) asekuristo, estis esperantisto en [[Pernambuko]] dum la fino de 20-a kaj komenco de 21-a jarcento. Li estis estrarano de [[Pernambuka Esperanto-Asocio]] ([[PEA]]). Unu el lia plej notindaj faroj estis la aĉeto de la propra sidejo de PEA, en 1994, kiam li estis la ĝia prezidanto. En la 21-an de aprilo 2013 li ricevis la premion Methódio Maranhão pro sia laŭdinda laboro diskonigi kaj subteni Esperanton en Pernambuko. === [[Jerônimo dos Santos]] === '''Jerônimo dos SANTOS''' (naskiĝis 1887; mortis en 1969 en [[Natal]]) instruisto, estis brazila esperantisto el [[Mossoró]]. Li estis pioniro en federaciŝtato [[Rio Grande do Norte]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Manuel Cândido de Sena]] === '''Manuel Cândido de SENA''' estis brazila esperantisto. Li estis pioniro en [[Ceará]], en vilaĝo [[São José]] en komenco de [[20-a jarcento]]. === [[Maria Ribeiro Serra]] === '''Maria RIBEIRO SERRA''' estis brazila esperantisto. Ŝi agadis en [[Campo Grande]] precipe en la 1950-aj kaj 1960-aj jaroj. Post [[Onézimo Costa e Faria]] ŝi estis la dua direktoro de la loka [[Lernejo Zamenhof]]. === [[Arsênio Moreira da Silva]] === '''Arsênio MOREIRA da SILVA''' estis brazila esperantisto en [[Bahio]]. La 12-an de Oktobro [[1922]], li, kune kun grupo de publikaj [[funkciulo]]j, fondis “[[Bahia Esperanta Societo|Bahian Esperantan Societon]]”. === [[Camélia Gomes da Silva]] === '''Camélia GOMES da SILVA''', [[brazila esperantistino]], estis unu el la fondantoj de [[Bona Espero]] en [[1957]]. === [[José Maurício da Silva]] === '''José Maurício da SILVA''' estis brazila esperantisto. En [[1949]] li kiel kongresa sekretario estis membro de la organiza komisiono de la [[12-a Brazila Kongreso de Esperanto]] en [[Bel-Horizonto]]. ===[[Lucas Barbosa da Silva]]=== '''Lucas Barbosa da Silva''' (naskiĝis en 1996 en [[Picos]]- mortis la 8-an de aprilo 2019) studento, estis brazila esperantisto. Li estis estrarano de [[Brazila Esperantista Junulara Organizo]] kaj [[TEJO]]. Li kontribuis por la verko Kompleta Gramatiko de la [[Tupia lingvo]]. En 2016 li estis premiita de konkurso de junaj kulturaj diplomatoj de BEJO, kiu transdonis lian nomon al la konkurso. === [[Venancio Silva]] === '''Venancio SILVA''', ankaŭ literumita '''Venancio da SILVA''', estis brazila esperantisto en la unua duonjarcento de Esperanto, [[doktoro]] kaj [[kuracisto]]. Honora [[vicprezidanto]] de [[Brazila Ligo Esperantista]]. Bona [[oratoro]]. Tradukis al [[Esperanto]] „''Parisina''“ kaj „''[[Manfred]]''“ (la esperanta traduko publikiĝis en 1914) de [[George Byron]]. ===[[Wanderley Silva]]=== '''Wanderley SILVA''' estis ano de organiza komitato de [[1-a Esperanto-Kunveno de Ŝtato Rio de Janeiro]], kiu okazis en [[Niterói]] de la 5-a ĝis la 7-a de novembro [[1953]]. === [[Calinício Silveira]] === '''Calinicio SILVEIRA''' estas brazila esperantisto de [[Recife]]. En [[1952]] li estis membro de la organiza komisiono de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. ===[[Oséas Silveira]]=== '''Oséas Silveira''' (mortis en 1932) estis esperantisto en [[Paraibo]]. === [[Manoel Moacir Sisccati]] === '''Manoel Moacir Sisccati''' [1945 - 2010] estis brazila esperantisto. Emerita instruisto pri lingvoj, li delegito ekde 1991 de Universala Esperanto-Asocio por [[Ribeirão Preto]] kie li movadis. === [[Targino Soares]] === '''Targino SOARES''' estis brazila esperantisto el [[Paraíba]]. En [[1945]] li estis ano de la organiza komitato de la [[10-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. === [[Jaime Martins de Souza]] === '''Jaime MARTINS de SOUZA''' estas brazila esperantisto de frua [[20-a jarcento]] en [[Bahia]], kie li li kunfondis la societon [[Bahia Esperanto-grupo]] en [[1910]]. ===[[Sinval Geraldo de Souza]]=== '''Sinval Geraldo de Souza''' (naskiĝis la 6-­an de oktobro 1942­ - mortis la 14­-an de decembro 2016) fervojisto, estis brazila esperantisto en [[Campo Grande]]. Li estis estrarano de ''Sociedade Esperanto do [[Mato Grosso do Sul]]''. === [[Elisabeth Suassuna]] === '''Elisabeth SUASSUNA''' estas brazila esperantisto en la urbo [[Ribeirão Preto]] de [[San-Paŭlio]], kie ŝi jam ekde 1963 regule faris Esperanto-kursojn, komence en la lernejo ''Ginásio Apóstolo Paulo''. == T == === [[Dilermando Teixeira]] === '''Dilermando Teixeira''' (1917-2004) fariĝis esperantisto en la fino de la 1940-a jardeko. Dum multaj jaroj li laboris en la esperanto-movado. Mortis la 1-an de Novembro 2004 en la urbo Belo Horizonte, kie li loĝis. ===[[Alcindo Terra]]=== '''Alcindo Terra''' (mortis en 1928) telegrafisto, estis brazila esperantisto. Li estis dua sekretario de [[Brazila Klubo Esperantista]]. ==U== ===[[Herberto Urbat]]=== '''Herberto Urbat''' (mortis la 28-an de majo 2000) kristana misiisto, estis esperantisto en [[Curitiba]]. Li estis fondinto de "Missão Cristã no Brasil". == V == ===[[Azuil Vasconcellos]]=== '''Azuil Vasconcellos''' estas brazila esperantisto. Verkoj: * '''Komenca Esperanto: por baza kurso'''. Eld. Baraúna, 2014. {{citaĵo|Aperis KOMENCA ESPERANTO: por baza kurso, la 1-a el 3 libroj por kompleta kurso (baza, meza kaj spertiga) por klasoj kun [[instruisto]]. La libro-kurso estas dinamika kaj rapida, tute parolata en Esperanto ekde la 1-a [[leciono]], kun modelo-ekzamenoj pretaj por la instruisto (havigotaj de la verkinto per [[retpoŝto]] trovebla en la "Prezento" de la [[libro]]). Ĝi ankaŭ havas pretan Planon de [[Kurso]] por la instituticio en 2 lingvoj (same havigota de la verkinto per retpoŝto).|[[BEL Informas]] - Numero 25, la 21-an de Novembro (2014)}} *'''Progresiga Esperanto: por meza kurso'''. Eld. Baraúna, 2016. {{citaĵo|Aperis PROGRESIGA ESPERANTO: por meza kurso. La 2-a el 3 libroj por kompleta kurso (baza, meza kaj spertiga). Por klasoj kun instruisto. Kurso dinamika kaj rapida, tute parolata en Esperanto ekde la 1-a leciono. Kun ekzamenaj modeloj pretaj por la instruisto (havigotaj de la verkinto per [[retpoŝtadreso]] trovebla en la libro-prezento). Kun preta Plano de Kurso por la instituticio en 2 lingvoj (same havigota de la verkinto).|[[BEL Informas]] - Numero 03, la 18-an de Aprilo (2016)}} ===[[George Otto Vaske]]=== '''George Otto Vaske''' (naskiĝis la 10-an de marto 1923 en Rio Negrinho en la subŝtato [[Sankta-Katarino]] - mortis en 2013) eletroteknisto, estis brazila esperantisto. Li lernis Esperanton ĉe [[Fundação Getúlio Vargas]]. Li militservis kiel radiotelegrafisto. En 1951 li lernis piloti aviadilojn. Li estis kunkreanto de Esperanta rendevuo [[Verda Kafo (Porto Alegre, Brazilo)|Verda Kafo]]. Poste li translokiĝis al [[São Sebastião do Caió]] kie li movadis ĝis sia morto. === [[Gilberto Aquino da Silva Velho]] === Majoro '''Gilberto Aquino da Silva Velho''' (naskiĝis en 1911, mortis la 5-an de oktobro 2007) estis brazila Esperantisto en urbo [[Caçapava]]. Li estis sola eldonisto de dulingva bulteno ''Esperanto Notícias'' ekde 1986. === [[Arthur Velloso]] === '''Arthur Velloso''' estis [[brazila esperantisto]] de [[Recife]] kaj la ĉefa fondanto de [[Bona Espero]] en [[1957]]. En [[1952]] li partoprenis en la organiza komitato de la [[13-a Brazila Kongreso de Esperanto]]. Li estas entombigita en Bona Espero. === [[Alberto Vieira]] === '''Alberto Alvares Fernandes Vieira''' estis brazila esperantisto en frua 20-a jarcento. Li estis redaktoro de [[Brazila Revuo Esperantista]], unua Esperanta revuo en [[Brazilo]]. Verko: [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. ''Grammatica da Lingua Esperanto''. 2-a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. {{citaĵo|Pri tiu libro ni bezonas nur diri, ke ĝia plano estas tre bona, kaj la Esperantano korekta. Dume, ni rimarkas, ke la partoj pri la [[prepozicio]]j kaj la konjunkcioj, estas iom tro resumaj, kiel ankaŭ, ke estos tre konvene meti en la trian eldonon paradigmon de la [[konjugacio]], portugale-esperante.|[[Brazila Esperantisto]] 1907 n03 jun.}} === [[Walkiria Vernacci Lara Rubio]] === '''Walkiria VERNACCI LARA RUBIO''' membriĝis al [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]] en [[1960]]. Estis ĝia 2-a sekretario en [[1992]] kaj iĝis efika respondeculino pri la artaj aranĝoj en 29-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]]. == W == === [[Francisco Wechsler]] === '''Francisco Stefano WECHSLER''' estas [[Brazilo|brazila]] [[esperantisto]], kiu en [[1965]] estis kunfondanto de [[Brazila Esperantista Junulara Organizo]]. Profesia biologo, li estas profesoro pri [[veterinara medicino]] en la [[Universitato de San-Paŭlio]] en [[Botucatu]]. <!-- Estas nenio tie. ==Y== --> == Z == === [[Marcos Zlóv Zlotovich]] === '''Marcos ZLÓV ZLOTOVICH''' estas brazila esperantisto (1961-) kaj [[socia sciencisto]]. Li, interalie, gvidis kursojn de esperanto al miloj da gelernantoj en [[San-Paŭlo]] kaj estas aktivulo de [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo|EASP]] ([[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]]). <br/> {{Ĝermo|esperantisto}} [[Kategorio:Brazilaj esperantistoj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Brazilaj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Brazilaj]] l2nczhrjvqlyo0y472sqkrb93azuiog 0 129198 9490428 9485374 2026-10-08T15:13:44Z Roberto 609 /* Stefano Ragoncza */ 9490428 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hungara esperantisto|hungaraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hungaraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hungaraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hungaraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hungaraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} '''Bonvolu atenti''' ke en tiu ĉi listo uzatas '''kaj''' la '''internacie kutima''' metodo mencii unue la personan, poste la familian nomon, ĉiam en la ĉapitra titolo, '''kaj''' la '''hungarlingve kutima''' metodo mencii unue la familian, poste la personan nomon, ĉiam komence de la unua frazo de la noto. Ĉar laŭ la enpaĝigo de la ĝermolistoj pri esperantistoj ĉiu nomo menciiĝas dufoje, eblas apliki ambaŭ sistemojn kaj gvidi laŭeble multajn serĉantojn al la ĝusta informo. <!-- == A == --> == B == ===[[Arpado Bagoczky]]=== '''Arpado Bagoczky''' estis esperantisto en [[Petrozseny]] en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[József Baksa]] === '''BAKSA József''' (Jozefo, naskiĝis en 1958) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 2006 kaj 2008 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas inĝeniero. ===[[André Bánoczi]]=== '''André Bánoczi''' estis esperantisto el [[Nagykőrös]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Antal Barasevich]] === '''BARASEVICH Antal''' (naskiĝis en 1926, mortis fine de 1989 en [[Csákberény]] (Ĉakbeeenj) multajn jarojn estis UEA-fakdelegito pri [[forstado]]. === [[Rafaelo Bartal]] === '''Rafaelo Bartal''' ({{l-hu|BARTAL Raphael}}) estis hungara esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * Ladislao [László] Buday. ''LA EKONOMIA UNUECO DE HUNGARIO. 1921(?) 16 paĝoj 23 x 15 cm (vidu la liston [[fakverko:Komerco]]) === [[Józsefné Batta]] === '''BATTA Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Maria Batta]]=== '''Maria Batta''', edzino de '''[[József Batta]]''', estis esperantistino en unua duono de 20-a jarcento<ref>[[Der Esperantist]], n. 28-29 feb-mar 1969</ref>. {{referencoj}} === [[Gyula Bénik]] === '''BÉNIK Gyula''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Miklós Berényi]] === '''BERÉNYI Miklós''' (prononcata [BEre:nji MIklo:ŝ], naskiĝis en [[1912]], mortis en majo [[1989]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]) estis dum 20 jaroj la [[ĉefdelegito de UEA]] en [[Hungario]]; kaj krome fakdelegito pri [[sporto]]. === [[Agost Benárd]] === '''BENÁRD Agost''' (Aŭgusto, naskiĝis la 3-an de januaro 1880 en [[Budapeŝto]], mortis la 22-a de junio 1968 samloke) estis hungara doktoriĝinta kuracisto, kristansocialisma politikisto, ministro kaj esperantisto. Li estis direktoro de la ''Munkásbiztosító Pénztár'' (Laborist-asekura Asocio), kaj prezidanto de la Hungara Esperanta Ekzamena Komitato. ===[[Maria Benczik]]=== '''Maria Benczik''' estas hungara esperantistino. <ref>Ĉu ekzistas familia rilato al [[Vilmos Benczik]]? Estas nekonfirmita suspekto ke povus temi pri lia edzino... sed ne estas certeco pri tio. Same tute mankas vivdatoj.</ref> Tradukoj: [[Elek Benedek]]: [[Hungaraj fabeloj]], trad. Maria Benczik. 2-a eldono [[Hungara Esperanto-Asocio]] Budapest 1983. {{referencoj}} === [[Géza Berki]] === '''BERKI Géza''', [[hungario|hungaro]], direktoro de juĝejaj helpkontoroj. Nask. 3 marto. [[1892]] en [[Szatmárnémeti]] (nun en [[Rumanio]]). Direktoro de ĝardeninstituto, ktp. Multajn jarojn unu el la gvidantoj (sekretario de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]) de tre vigla [[Esperanto]]-movado en [[Debrecen]]. ===[[Péter Broczkó]]=== '''BROCZKÓ Péter''', komputilisto, estas hungara esperantisto. Verkoj: *Broczkó Péter, Mikrokomputilo, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983; *Broczkó Péter, Internacia komputado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983 *Broczkó Péter, Datumbazoj, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1984; *Broczkó Péter, Formo kaj sono, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Perkomputila ilustrado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Kibernetiko, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1986; == C == === [[Jenő Cseszkó]] === '''CSESZKÓ Jenő''' (Eŭgeno) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Gábor Csiszár]] === '''CSISZÁR Gábor''' (nun {{aĝo|1979|1|1}}-jara<!-- nur la jaro estas konata, tial nur proksimuma-->) estas hungara esperantisto kaj instruisto pri geografio kaj hungara literaturo, vivanta en [[Budapeŝto]]. Li estas diplomito de la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (ELTE). Csiszár interalie tradukis en la [[hungara]]n esperantlingvan prozon de [[Ulrich Becker]]. * [https://www.couchsurfing.com/people/pelleas78 konciza anglalingva biografio de li] === [[Istvan Csurgai]] === '''Stephan Csurgai''' aŭ '''Istvan Csurgai''', parlamentano el Budapesto, estis reprezentanto de la hungara Esperanto-movado ĉe siminario de [[AEF]] en Vieno en 1947<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Hungara parlamentano esperantista en Vieno''. N-ro 7-8-9; p.116. jul-sept. 1947</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == D == === [[Leó Dévay]] === '''DÉVAY Leó''' (prononco de la familia nomo {{prononco|DE:vaj}}) estis hungara esperantisto kaj hospitalkuratoro. En 1927 aperis de li la unua parto de detala Hungara-Esperanta Vortaro. Verko: *'''Magyar-Esperantó Kézi Szótar. HungarEsperanta vortaro''', parto I (A-F). Eld. Kókai Lajos Kiadása, Budapeŝto, 1927, 160 pĝ. === [[Lajos Domokos]] === '''DOMOKOS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[László Dubravszky]] === '''DUBRAVSZKY László''', [[verkisto|verkinto]] de ''Sugestoj por kompletigo de la jura/duplomatia terminaro'' ([[1984]]), forpasis 94-jara, la [[30-an de oktobro]] [[1999]], en [[Budapeŝto]]. == E == ===[[Marietta Éhm]]=== '''Marietta Éhm''' estis esperantistino ĉe la mezo de 20-a jarcento en Budapest. === [[József Eszényi]] === '''ESZÉNYI József''' (naskiĝis la 15-an de julio 1968)<!-- laŭ facebook.com/eszjozsef --> estas hungara instruisto kaj esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]] kaj laŭ la stato de 2024 krome funkcias kiel estrarano de [[Hungaria Asocio de Esperantistaj Pedagogoj]], faka sekcio de HEA kaj landa sekcio de [[ILEI]]. == F == === [[Józsefné Farkas]] === '''FARKAS Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Éva Tatár]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Julio Förster]]=== '''Julio Förster''' (mortis 1915) estis esperantisto el Budapest, kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[István Füzesi]] === '''FÜZESI István''' (Stefano) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == G == === [[Ilonka Galambos]] === '''GALAMBOS Ilonka''' (prononco de la familia nomo {{prononco|G''A''l''a''mboŝ}}), estis hungara Esperanto-instruistino. Ĝi la jaro [[1932]] ŝi loĝis en [[Kispest]], kaj ekde tiam plurajn jarojn gvidis Esperanto-kursojn en urboj de Danlando laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|G}} === [[Miklós Gádoros]] === '''GÁDOROS Miklós''' (mortis la [[20-an de septembro]] [[1977]] en [[Pécs]], [[Hungario]]) estis hungara esperantisto, kiu multe aktivis en la hungara Esperanto-movado, precipe sur la turisma kampo, kie li iniciatis i. a. la konatan aranĝon ''IREN''. ===[[Heinrich Geiger]]=== '''Heinrich Geiger''' (mortis 1918) estis unu el la plej malnovaj hungarlingvaj pioniroj de Esperanto. Li eldonis gazetojn, verkis poemojn kaj multe pro ­pagandis. <ref>Esperanto n220 dec 1918</ref> === [[Mihály Gergely]] === '''GERGELY Mihály''' (Mikaelo) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[István Gether]] === '''GETHER István''' (Stefano, naskiĝis en 1948) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1994 kaj 1998 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas ekonomo. === [[Endre Gimes]] === '''GIMES Endre''' (Andreo) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ervin Gömbös]] === '''GÖMBÖS Ervin''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. <!-- == Ĝ == --> == H == === [[Béláné Hegedüs]] === '''HEGEDÜS Béláné''' estas hungara esperantistino, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Hogai]] === '''HOGAI Ferenc''' (Francisko, naskiĝis la {{daton|2|oktobro|1884}} en [[Vámosgyörk]] – mortodato nekonata) estis [[hungara esperantisto]] kaj [[profesoro]] de lingvoj. Li en la movado konatiĝis per multaj propagandaj paroladoj kaj artikoloj pri Esperanto en la hungara kaj per ampleksa instruado de Esperanto. Li gvidis la okazigon de la Hungaria Esperanto-Kongreso de 1926 en [[Gyöngyös]] en 1926. == I == === [[László Izsó]] === '''IZSÓ László''' [iĵo laslo] estis hungara esperantisto kaj presisto. Li estis prezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)|Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)]] kaj redaktanto de ''[[Antaŭen]].'' Li loĝis en [[Budapeŝto]]. == J == === [[Sári John]] === '''JOHN Sári''' (jon), estis hungara oficistino kaj esperantistino. Ŝi esperantistiĝis en 1929, kaj sekve en la 1930-aj jaroj organizis la bibliotekon de Hungara Esperanto-Sociento kaj estis sekretariino de la ekzamena komitato: Multajn jarojn ŝi gvidis kursojn laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|J}} <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Lajos Kapitány]] === '''KAPITÁNY Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Béla Kevevári]] === '''KEVEVÁRI Béla''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Vilmosné Khek]] === '''KHEK Vilmosné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Rezső Kókai]] === '''KÓKAI Rezső''' estis hungara posedanto de [[librovendejo]] kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[1879]] en [[Budapeŝto]]. Dum multaj jaroj li estis komitatano de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]. Li faris multon por la disvastigo de [[Esperanto]] pere de sia firmo, kolektis la Esperanto-librojn aperintajn en [[Hungario]] kaj eldonis listojn pri ili. ([[Ludoviko Kókai]]) === [[Lajos Korsós]] === '''KORSÓS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Emeriko Korvacz]]=== '''Emeriko K. Korvacz''' estis hungara esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko *Kun Andor. '''Kion oni devus scii pri la Hungaroj.''' Eld. Esperanta Kulturpropaganda Instituto, Budapeŝto, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da faktoj kaj nomoj, kiuj montras la gravecon de la [[hungaroj|hungara nacio]] kaj kulturo por la mondo en scienco, arto, kaj ĉiu fako de la homa vivo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} === [[János König]] === '''KÖNIG János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|aŭgusto|1889}} en [[Szekszárd]]) estis [[hungara esperantisto]] kaj profesoro de komerca lernejo. Li estis la gvidanto de la movado en [[Miskolc]], verkis gramatikon (en la gazeto „Reggeli Hírlap“) kaj gvidlibron pri Miskolc. === [[János Kozma]] === '''KOZMA János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|oktobro|1884}} en [[Mezőzombor]], mortodato ankoraŭ ne konata) estis [[hungara esperantisto]] kaj grekkatolika [[pastro]]. Interalie li verkis propagandan broŝuron pri Esperanto en [[1911]], en [[1922]] estis eldonisto kaj redaktisto de publikaĵo "Katolika Revuo"<ref>Ĉu eble povus temi pri la historia publikaĵo "[[Katolika Mondo]]", kiu de majo 1923 ĝis 1924 havis ilustritan aldonon "Revuo Katolika"?</ref>, kaj en la hungara lingvo publikigis multajn artikolojn pri Esperanto. {{referencoj}} ===[[Imre Kutaŝ]]=== '''KUTAŜ Imre''' (naskiĝis la 20-an de septembro 1906, mortodato ne konata), diplomato, estis ĉefsekretario de Hungara Esperanto-Asocio. Li lernis Esperanton dum la [[1920-aj jaroj]].<ref>Der Esperantist - Numero 081, Januaro (1977)</ref>. {{referencoj}} == L == ===[[Sándor Laguer]]=== '''Sándor Laguer''' estis esperantisto el Budapest, civila militkaptito en [[La Rochelle]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Edit Lindwurm]] === '''LINDWURM Edit''' (naskiĝis la 11-an de septembro 1970)<!-- laŭ facebook.com/edit.lindwurm.5 --> estas hungara esperantistino aktiva ekde la 1980-aj jaroj. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas la ĝenerala vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[János Luczenbacher]] === '''LUCZENBACHER János''' (prononco de la familia nomo {{prononco|LUcenbaĥer}}), ankaŭ konata kiel ''Johano de Luczenbacher'' kaj ''von Luczenbacher''<ref>Esperanto n197 jan 1917</ref>, estis [[hungara esperantisto]] kiu mortis dum la [[Unua Mondmilito]]. Li estis lerta tradukisto, interalie de du noveloj de Jókai. Kunlaboris al [[Juna Esperantisto]], [[La Revuo]]. Laŭ [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=e1a&datum=19140104&seite=00000156&zoom=3 Germana Esperantisto de Novembro 1914] li servis kiel "Einjährig-Freiwilliger" en "Husaren-Regiment, Rudolf-Kaserne" en [[Kecskemét]]. Li apartenis en [[Berlino]] al la grupo "Merkur" kaj estis foje menciita. ;Verkoj: *Du noveloj de Mauro Jokaj (Paris, Presa Esp. Societo, 1911. ==Referencoj== <references/> == M == ===[[Miks Márta]]=== '''Miks Márta''' estis esperantisto en Budapest ĉe la mezo de 20-a jarcento. == N == === [[István Nagy]] === '''NAGY István''' (Stefano) estas hungara esperantisto. Interalie li tradukis ''La nekonatan dion'' de Mózsi Ferenc János (1947–2007) el la hungara (la tradukon en 1988 publikigis la [[Fonto (eldonejo)|eldonejo Fonto]]). === [[János Nagy (esperantisto)|János Nagy]] === '''NAGY János''' (Johano) estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas la ekonomia vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Miklós Nagy (esperantisto)|Miklós Nagy]]=== '''Miklós Nagy''' estis esperantisto el [[Budapest]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Serbio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[István Nagy-Molnár]] === '''NAGY-MOLNÁR István''' (Stefano, prononco de la familia nomo {{prononco|N''A''dj-MOLnar}})) estis hungara esperantisto kaj ŝtatoficisto (en 1930 pensiiĝinta), kiu post 1918 vivis en [[Győr]]. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]] li estis energia laboranto por Esperanto en [[Pozsony]] (nun [[Bratislavo]] en [[Ĉeĥoslovakio]]). Plurajn jarojn li oficis kiel vicprezidento de [[Esperanto-movado en Hungario#1887-1914|Hungarlanda Esperanto-Societo]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930. N-o 3. paĝo 3). <!-- == O == --> == P == === [[Imre Pados]] === '''PADOS Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]], mortis 69-jara la [[13-an de februaro]] [[1967]]) estis hungara esperantisto, Delegito de UEA en [[Budafok]] dum ĉ. 30 jaroj. === [[Samu Patai]] === '''PATAI Samu''', ankaŭ konata kiel '''Samuelo Patai''' estis hungara doktoriĝinta [[kuracisto]] kaj esperantisto, naskiĝinta en [[1850]], kiu ricevis la honoran titoligon „registara ĉefkonsilanto“. Li partoprenis la Esperanto-movadon ekde [[1912]], estis vicprezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]] kaj poste elektiĝis hononora prezidanto. Plurfoje li faris publikajn paroladojn por [[Esperanto]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930, n-roj l. kaj 7., kaj [[Enciklopedio de Esperanto]], 1934). {{EdE|P}} === [[Artur Paschkes]] === '''Artur PASCHKES''', estis esperantisto vivinta en Hungario, kiu mortis en 1937 dum la [[Hispana Enlanda Milito]], en kiu li estis volontulo de la socialisma flanko. === [[Sándor Péter]] === '''PÉTER Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis en [[1942]], mortis en somero [[1995]]) estis hungara esperantisto, kiu funkciis kiel grupestro en [[Budapeŝto]] dum 20 jaroj, instruinto, dungito de Hungara Esperanto-Asocio en [[1988]]-[[1990]]. Li multe helpis en [[1987]] la afrikajn aktivulojn, kiujn [[UEA]] venigis al [[Eŭropo]] por la [[UK 1987|Varsovia Universala Kongreso de Esperanto]]. === [[Irén Prassing]] === '''PRASSING Irén''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Lajos Pusztai]] === '''PUSZTAI Lajos''' (mortis la [[16-an de januaro]] [[1988]]) estis radiospecialisto, kiu iniciatis la Esperanto-elsendojn de Radio Budapest en la sesdekaj jaroj. == R == === [[Stefano Ragoncza]] === '''Stefano RAGONCZA''' (aŭ plene hungare '''RAGONCZA István''', naskiĝis en [[1923]], mortis fine de aprilo [[1977]]) estis hungara esperantisto. Li estis aktiva esperantisto dum pluraj jaroj kaj i.a. funkciis kiel fakdelegito de UEA en la hungara ĉefurbo. ===[[Rudolf Rajczy]]=== '''Rudolf Rajczy''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Debreczen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> Li estis kasisto de Unuiĝo de Esperantistaj Vegetaranoj. ; Tradukoj Hungara poemaro II : (Petőfi kajero) / esperantigis R. Fiedler, A. de Marich kaj Rudolfo Rajczy. - Budapest : Nagy, 1907. - 8 p. (Esperanta Universala Biblioteko ; 4) ===[[Josef Ripansky]]=== '''Josef Ripansky''' estis esperantisto el Budapest en la komenco de 20-a jarcento. Li estis civila militkaptito dum la Unua mondmilito kaj metita en koncentrejo Caserne Martron ĉe Rochefort sur Mer.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Kálmán Romcsek]] === '''ROMCSEK Kálmán'''<!-- naskiĝis la 25-an de oktobro, jaro ankoraŭ nekonata, laŭ facebook.com/kalman.romcsek --> estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == S == === [[Vilmos Ságh]] === '''SÁGH Vilmos''' {{prononco|SA:G VILmoŝ}} estas hungara esperantisto, kiu en 1991 honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Stefan Schulz]]=== '''Stefan Schulz''' (mortis 1918) estis esperantisto en [[Kassa]], kie li estis delegito de UEA en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===J. Szuchot=== '''J. Szuchot''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 199 mar 1917</ref> === [[Árpád Szegedi]] === '''SZEGEDI Árpád''' (naskiĝis [[1924]], mortis en majo [[1993]] en [[Budapeŝto]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[magio]]. === [[Imre Szenes]] === '''SZENES Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]]), konata [[ĵurnalisto]], mortis la 29-an de januaro 2005 en [[Budapeŝto]]. Longtempa laborinto en [[Hungara Esperanto-Asocio]], iniciatinto kaj [[ĉefredaktoro]] de la iamaj [[Eszperantó magazin]] kaj [[Világ és Nyelv]]. ===[[Elmer Szikszay]]=== '''Elmer Szikszay''' estis esperantisto el [[Nógrád]], civila militkaptito en [[Lanvéoc]] en 1915<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 199 mar 1917</ref> === [[Alajos Szirom]] === '''SZIROM Alajos''' (naskiĝis [[1900]] - mortis la 27-a de [[oktobro|27-an de oktobro]] [[1973]]) estis delegito en [[Pécs]] (Hungario), prezidanto de la loka Esperanto-grupo "Sopianae". 50 jarojn s-ro Szirom agadis por la movado. ===[[Bela Szyi]]=== '''Bela Szyi''' estis esperantisto el [[Veszprem]] militkaptita dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]] <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Éva Tatár]] === '''TATÁR Éva''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Józsefné Farkas]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Sándor Tóthfalusi]] === '''TÓTHFALUSI Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis la 15-an de aprilo 1909, mortis 36-jara la 24-an de junio 1945) estis elstara esperantisto en [[Debrecen]], [[Hungario]] kasisto de la loka laborista E-movado. Lian nomon memorigis placo en Debrecen en la 1980-aj jaroj. <!-- == U == --> == V == === [[Márta Vári]] === '''VÁRI Márta''' estas hungara esperantistino, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Vasady-Kovács]] === '''VASADY-KOVÁCS Ferenc''' (Francisko, naskiĝis en 1904, mortis en 1977) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1947 kaj 1949 li funkciis kiel prezidanto de la [[Hungara Tutlanda Esperanto-Asocio]], antaŭaĵo de la nuna [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estis ŝtatsekretario kaj anstataŭanto de la nacia financministro. ===[[Andreo Vegh]]=== '''Andreo Vegh''' estis esperantisto el [[Arad]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]] <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Nikola Vertesy]]=== '''Nikola Vertesy''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *'''Grafo Stefano Szechenyi - La plejgranda hungaro'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Federacio]], 1941. Recenzo: {{citaĵo|Pri Hungarlando por tutmonda Esperantistaro, kun devizo: Ne por fanfaroni, sed por konatigi la veron, imitu nin! Bone ilustrita libreto priskribanta la vivon de Grafo St. Szechenvi.|[[Bulgara Esperantisto]] j. 22, n09-10 nov.dec. 1941}} == W == === [[Klari Weiszkopf]] === '''Weiszkopf Klari''' estis esperantistino en Hungarujo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis beleckonkurson en la [[UK 1929]]. == Z == === [[Enikő Zengő Sereghy]] === '''ZENGŐ SEREGHY Enikő '''<!-- facebook.com/eniko.sereghy --> estas hungara esperantistino. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas estraranino de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Károlyné Zipernovszky]] === '''ZIPERNOVSZKY Károlyné''' (prononco {{prononco|CIpernovski KAroli:ne:}}, mortis en [[1923]] en [[Budapeŝto]]) estis hungara esperantistino kaj edzino de universitata profesoro. Ŝi estis estrarano de [[Hungarlanda Esperanto-Societo]] antaŭ la Unua Mondmilito, propagandis favore al Esperanto precipe inter feministoj, kaj subtenis la Esperanto-movadon per mondonacoj. {{EdE|Z}} {{Projektoj}} ===[[François Zwiekel]]=== '''François Zwiekel''' estis esperantisto el [[Budapest]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hungaraj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hungaraj]] mu4epdi4636ehvgh14ntn1cbn93eduf 9490429 9490428 2026-10-08T15:14:09Z Roberto 609 /* Rudolf Rajczy */ 9490429 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hungara esperantisto|hungaraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hungaraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hungaraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hungaraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hungaraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} '''Bonvolu atenti''' ke en tiu ĉi listo uzatas '''kaj''' la '''internacie kutima''' metodo mencii unue la personan, poste la familian nomon, ĉiam en la ĉapitra titolo, '''kaj''' la '''hungarlingve kutima''' metodo mencii unue la familian, poste la personan nomon, ĉiam komence de la unua frazo de la noto. Ĉar laŭ la enpaĝigo de la ĝermolistoj pri esperantistoj ĉiu nomo menciiĝas dufoje, eblas apliki ambaŭ sistemojn kaj gvidi laŭeble multajn serĉantojn al la ĝusta informo. <!-- == A == --> == B == ===[[Arpado Bagoczky]]=== '''Arpado Bagoczky''' estis esperantisto en [[Petrozseny]] en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[József Baksa]] === '''BAKSA József''' (Jozefo, naskiĝis en 1958) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 2006 kaj 2008 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas inĝeniero. ===[[André Bánoczi]]=== '''André Bánoczi''' estis esperantisto el [[Nagykőrös]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Antal Barasevich]] === '''BARASEVICH Antal''' (naskiĝis en 1926, mortis fine de 1989 en [[Csákberény]] (Ĉakbeeenj) multajn jarojn estis UEA-fakdelegito pri [[forstado]]. === [[Rafaelo Bartal]] === '''Rafaelo Bartal''' ({{l-hu|BARTAL Raphael}}) estis hungara esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * Ladislao [László] Buday. ''LA EKONOMIA UNUECO DE HUNGARIO. 1921(?) 16 paĝoj 23 x 15 cm (vidu la liston [[fakverko:Komerco]]) === [[Józsefné Batta]] === '''BATTA Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Maria Batta]]=== '''Maria Batta''', edzino de '''[[József Batta]]''', estis esperantistino en unua duono de 20-a jarcento<ref>[[Der Esperantist]], n. 28-29 feb-mar 1969</ref>. {{referencoj}} === [[Gyula Bénik]] === '''BÉNIK Gyula''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Miklós Berényi]] === '''BERÉNYI Miklós''' (prononcata [BEre:nji MIklo:ŝ], naskiĝis en [[1912]], mortis en majo [[1989]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]) estis dum 20 jaroj la [[ĉefdelegito de UEA]] en [[Hungario]]; kaj krome fakdelegito pri [[sporto]]. === [[Agost Benárd]] === '''BENÁRD Agost''' (Aŭgusto, naskiĝis la 3-an de januaro 1880 en [[Budapeŝto]], mortis la 22-a de junio 1968 samloke) estis hungara doktoriĝinta kuracisto, kristansocialisma politikisto, ministro kaj esperantisto. Li estis direktoro de la ''Munkásbiztosító Pénztár'' (Laborist-asekura Asocio), kaj prezidanto de la Hungara Esperanta Ekzamena Komitato. ===[[Maria Benczik]]=== '''Maria Benczik''' estas hungara esperantistino. <ref>Ĉu ekzistas familia rilato al [[Vilmos Benczik]]? Estas nekonfirmita suspekto ke povus temi pri lia edzino... sed ne estas certeco pri tio. Same tute mankas vivdatoj.</ref> Tradukoj: [[Elek Benedek]]: [[Hungaraj fabeloj]], trad. Maria Benczik. 2-a eldono [[Hungara Esperanto-Asocio]] Budapest 1983. {{referencoj}} === [[Géza Berki]] === '''BERKI Géza''', [[hungario|hungaro]], direktoro de juĝejaj helpkontoroj. Nask. 3 marto. [[1892]] en [[Szatmárnémeti]] (nun en [[Rumanio]]). Direktoro de ĝardeninstituto, ktp. Multajn jarojn unu el la gvidantoj (sekretario de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]) de tre vigla [[Esperanto]]-movado en [[Debrecen]]. ===[[Péter Broczkó]]=== '''BROCZKÓ Péter''', komputilisto, estas hungara esperantisto. Verkoj: *Broczkó Péter, Mikrokomputilo, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983; *Broczkó Péter, Internacia komputado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983 *Broczkó Péter, Datumbazoj, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1984; *Broczkó Péter, Formo kaj sono, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Perkomputila ilustrado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Kibernetiko, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1986; == C == === [[Jenő Cseszkó]] === '''CSESZKÓ Jenő''' (Eŭgeno) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Gábor Csiszár]] === '''CSISZÁR Gábor''' (nun {{aĝo|1979|1|1}}-jara<!-- nur la jaro estas konata, tial nur proksimuma-->) estas hungara esperantisto kaj instruisto pri geografio kaj hungara literaturo, vivanta en [[Budapeŝto]]. Li estas diplomito de la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (ELTE). Csiszár interalie tradukis en la [[hungara]]n esperantlingvan prozon de [[Ulrich Becker]]. * [https://www.couchsurfing.com/people/pelleas78 konciza anglalingva biografio de li] === [[Istvan Csurgai]] === '''Stephan Csurgai''' aŭ '''Istvan Csurgai''', parlamentano el Budapesto, estis reprezentanto de la hungara Esperanto-movado ĉe siminario de [[AEF]] en Vieno en 1947<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Hungara parlamentano esperantista en Vieno''. N-ro 7-8-9; p.116. jul-sept. 1947</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == D == === [[Leó Dévay]] === '''DÉVAY Leó''' (prononco de la familia nomo {{prononco|DE:vaj}}) estis hungara esperantisto kaj hospitalkuratoro. En 1927 aperis de li la unua parto de detala Hungara-Esperanta Vortaro. Verko: *'''Magyar-Esperantó Kézi Szótar. HungarEsperanta vortaro''', parto I (A-F). Eld. Kókai Lajos Kiadása, Budapeŝto, 1927, 160 pĝ. === [[Lajos Domokos]] === '''DOMOKOS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[László Dubravszky]] === '''DUBRAVSZKY László''', [[verkisto|verkinto]] de ''Sugestoj por kompletigo de la jura/duplomatia terminaro'' ([[1984]]), forpasis 94-jara, la [[30-an de oktobro]] [[1999]], en [[Budapeŝto]]. == E == ===[[Marietta Éhm]]=== '''Marietta Éhm''' estis esperantistino ĉe la mezo de 20-a jarcento en Budapest. === [[József Eszényi]] === '''ESZÉNYI József''' (naskiĝis la 15-an de julio 1968)<!-- laŭ facebook.com/eszjozsef --> estas hungara instruisto kaj esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]] kaj laŭ la stato de 2024 krome funkcias kiel estrarano de [[Hungaria Asocio de Esperantistaj Pedagogoj]], faka sekcio de HEA kaj landa sekcio de [[ILEI]]. == F == === [[Józsefné Farkas]] === '''FARKAS Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Éva Tatár]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Julio Förster]]=== '''Julio Förster''' (mortis 1915) estis esperantisto el Budapest, kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[István Füzesi]] === '''FÜZESI István''' (Stefano) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == G == === [[Ilonka Galambos]] === '''GALAMBOS Ilonka''' (prononco de la familia nomo {{prononco|G''A''l''a''mboŝ}}), estis hungara Esperanto-instruistino. Ĝi la jaro [[1932]] ŝi loĝis en [[Kispest]], kaj ekde tiam plurajn jarojn gvidis Esperanto-kursojn en urboj de Danlando laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|G}} === [[Miklós Gádoros]] === '''GÁDOROS Miklós''' (mortis la [[20-an de septembro]] [[1977]] en [[Pécs]], [[Hungario]]) estis hungara esperantisto, kiu multe aktivis en la hungara Esperanto-movado, precipe sur la turisma kampo, kie li iniciatis i. a. la konatan aranĝon ''IREN''. ===[[Heinrich Geiger]]=== '''Heinrich Geiger''' (mortis 1918) estis unu el la plej malnovaj hungarlingvaj pioniroj de Esperanto. Li eldonis gazetojn, verkis poemojn kaj multe pro ­pagandis. <ref>Esperanto n220 dec 1918</ref> === [[Mihály Gergely]] === '''GERGELY Mihály''' (Mikaelo) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[István Gether]] === '''GETHER István''' (Stefano, naskiĝis en 1948) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1994 kaj 1998 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas ekonomo. === [[Endre Gimes]] === '''GIMES Endre''' (Andreo) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ervin Gömbös]] === '''GÖMBÖS Ervin''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. <!-- == Ĝ == --> == H == === [[Béláné Hegedüs]] === '''HEGEDÜS Béláné''' estas hungara esperantistino, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Hogai]] === '''HOGAI Ferenc''' (Francisko, naskiĝis la {{daton|2|oktobro|1884}} en [[Vámosgyörk]] – mortodato nekonata) estis [[hungara esperantisto]] kaj [[profesoro]] de lingvoj. Li en la movado konatiĝis per multaj propagandaj paroladoj kaj artikoloj pri Esperanto en la hungara kaj per ampleksa instruado de Esperanto. Li gvidis la okazigon de la Hungaria Esperanto-Kongreso de 1926 en [[Gyöngyös]] en 1926. == I == === [[László Izsó]] === '''IZSÓ László''' [iĵo laslo] estis hungara esperantisto kaj presisto. Li estis prezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)|Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)]] kaj redaktanto de ''[[Antaŭen]].'' Li loĝis en [[Budapeŝto]]. == J == === [[Sári John]] === '''JOHN Sári''' (jon), estis hungara oficistino kaj esperantistino. Ŝi esperantistiĝis en 1929, kaj sekve en la 1930-aj jaroj organizis la bibliotekon de Hungara Esperanto-Sociento kaj estis sekretariino de la ekzamena komitato: Multajn jarojn ŝi gvidis kursojn laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|J}} <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Lajos Kapitány]] === '''KAPITÁNY Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Béla Kevevári]] === '''KEVEVÁRI Béla''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Vilmosné Khek]] === '''KHEK Vilmosné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Rezső Kókai]] === '''KÓKAI Rezső''' estis hungara posedanto de [[librovendejo]] kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[1879]] en [[Budapeŝto]]. Dum multaj jaroj li estis komitatano de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]. Li faris multon por la disvastigo de [[Esperanto]] pere de sia firmo, kolektis la Esperanto-librojn aperintajn en [[Hungario]] kaj eldonis listojn pri ili. ([[Ludoviko Kókai]]) === [[Lajos Korsós]] === '''KORSÓS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Emeriko Korvacz]]=== '''Emeriko K. Korvacz''' estis hungara esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko *Kun Andor. '''Kion oni devus scii pri la Hungaroj.''' Eld. Esperanta Kulturpropaganda Instituto, Budapeŝto, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da faktoj kaj nomoj, kiuj montras la gravecon de la [[hungaroj|hungara nacio]] kaj kulturo por la mondo en scienco, arto, kaj ĉiu fako de la homa vivo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} === [[János König]] === '''KÖNIG János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|aŭgusto|1889}} en [[Szekszárd]]) estis [[hungara esperantisto]] kaj profesoro de komerca lernejo. Li estis la gvidanto de la movado en [[Miskolc]], verkis gramatikon (en la gazeto „Reggeli Hírlap“) kaj gvidlibron pri Miskolc. === [[János Kozma]] === '''KOZMA János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|oktobro|1884}} en [[Mezőzombor]], mortodato ankoraŭ ne konata) estis [[hungara esperantisto]] kaj grekkatolika [[pastro]]. Interalie li verkis propagandan broŝuron pri Esperanto en [[1911]], en [[1922]] estis eldonisto kaj redaktisto de publikaĵo "Katolika Revuo"<ref>Ĉu eble povus temi pri la historia publikaĵo "[[Katolika Mondo]]", kiu de majo 1923 ĝis 1924 havis ilustritan aldonon "Revuo Katolika"?</ref>, kaj en la hungara lingvo publikigis multajn artikolojn pri Esperanto. {{referencoj}} ===[[Imre Kutaŝ]]=== '''KUTAŜ Imre''' (naskiĝis la 20-an de septembro 1906, mortodato ne konata), diplomato, estis ĉefsekretario de Hungara Esperanto-Asocio. Li lernis Esperanton dum la [[1920-aj jaroj]].<ref>Der Esperantist - Numero 081, Januaro (1977)</ref>. {{referencoj}} == L == ===[[Sándor Laguer]]=== '''Sándor Laguer''' estis esperantisto el Budapest, civila militkaptito en [[La Rochelle]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Edit Lindwurm]] === '''LINDWURM Edit''' (naskiĝis la 11-an de septembro 1970)<!-- laŭ facebook.com/edit.lindwurm.5 --> estas hungara esperantistino aktiva ekde la 1980-aj jaroj. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas la ĝenerala vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[János Luczenbacher]] === '''LUCZENBACHER János''' (prononco de la familia nomo {{prononco|LUcenbaĥer}}), ankaŭ konata kiel ''Johano de Luczenbacher'' kaj ''von Luczenbacher''<ref>Esperanto n197 jan 1917</ref>, estis [[hungara esperantisto]] kiu mortis dum la [[Unua Mondmilito]]. Li estis lerta tradukisto, interalie de du noveloj de Jókai. Kunlaboris al [[Juna Esperantisto]], [[La Revuo]]. Laŭ [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=e1a&datum=19140104&seite=00000156&zoom=3 Germana Esperantisto de Novembro 1914] li servis kiel "Einjährig-Freiwilliger" en "Husaren-Regiment, Rudolf-Kaserne" en [[Kecskemét]]. Li apartenis en [[Berlino]] al la grupo "Merkur" kaj estis foje menciita. ;Verkoj: *Du noveloj de Mauro Jokaj (Paris, Presa Esp. Societo, 1911. ==Referencoj== <references/> == M == ===[[Miks Márta]]=== '''Miks Márta''' estis esperantisto en Budapest ĉe la mezo de 20-a jarcento. == N == === [[István Nagy]] === '''NAGY István''' (Stefano) estas hungara esperantisto. Interalie li tradukis ''La nekonatan dion'' de Mózsi Ferenc János (1947–2007) el la hungara (la tradukon en 1988 publikigis la [[Fonto (eldonejo)|eldonejo Fonto]]). === [[János Nagy (esperantisto)|János Nagy]] === '''NAGY János''' (Johano) estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas la ekonomia vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Miklós Nagy (esperantisto)|Miklós Nagy]]=== '''Miklós Nagy''' estis esperantisto el [[Budapest]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Serbio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[István Nagy-Molnár]] === '''NAGY-MOLNÁR István''' (Stefano, prononco de la familia nomo {{prononco|N''A''dj-MOLnar}})) estis hungara esperantisto kaj ŝtatoficisto (en 1930 pensiiĝinta), kiu post 1918 vivis en [[Győr]]. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]] li estis energia laboranto por Esperanto en [[Pozsony]] (nun [[Bratislavo]] en [[Ĉeĥoslovakio]]). Plurajn jarojn li oficis kiel vicprezidento de [[Esperanto-movado en Hungario#1887-1914|Hungarlanda Esperanto-Societo]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930. N-o 3. paĝo 3). <!-- == O == --> == P == === [[Imre Pados]] === '''PADOS Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]], mortis 69-jara la [[13-an de februaro]] [[1967]]) estis hungara esperantisto, Delegito de UEA en [[Budafok]] dum ĉ. 30 jaroj. === [[Samu Patai]] === '''PATAI Samu''', ankaŭ konata kiel '''Samuelo Patai''' estis hungara doktoriĝinta [[kuracisto]] kaj esperantisto, naskiĝinta en [[1850]], kiu ricevis la honoran titoligon „registara ĉefkonsilanto“. Li partoprenis la Esperanto-movadon ekde [[1912]], estis vicprezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]] kaj poste elektiĝis hononora prezidanto. Plurfoje li faris publikajn paroladojn por [[Esperanto]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930, n-roj l. kaj 7., kaj [[Enciklopedio de Esperanto]], 1934). {{EdE|P}} === [[Artur Paschkes]] === '''Artur PASCHKES''', estis esperantisto vivinta en Hungario, kiu mortis en 1937 dum la [[Hispana Enlanda Milito]], en kiu li estis volontulo de la socialisma flanko. === [[Sándor Péter]] === '''PÉTER Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis en [[1942]], mortis en somero [[1995]]) estis hungara esperantisto, kiu funkciis kiel grupestro en [[Budapeŝto]] dum 20 jaroj, instruinto, dungito de Hungara Esperanto-Asocio en [[1988]]-[[1990]]. Li multe helpis en [[1987]] la afrikajn aktivulojn, kiujn [[UEA]] venigis al [[Eŭropo]] por la [[UK 1987|Varsovia Universala Kongreso de Esperanto]]. === [[Irén Prassing]] === '''PRASSING Irén''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Lajos Pusztai]] === '''PUSZTAI Lajos''' (mortis la [[16-an de januaro]] [[1988]]) estis radiospecialisto, kiu iniciatis la Esperanto-elsendojn de Radio Budapest en la sesdekaj jaroj. == R == === [[Stefano Ragoncza]] === '''Stefano RAGONCZA''' (aŭ plene hungare '''RAGONCZA István''', naskiĝis en [[1923]], mortis fine de aprilo [[1977]]) estis hungara esperantisto. Li estis aktiva esperantisto dum pluraj jaroj kaj i.a. funkciis kiel fakdelegito de UEA en la hungara ĉefurbo. ===[[Rudolf Rajczy]]=== '''Rudolf Rajczy''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Debreczen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> Li estis kasisto de Unuiĝo de Esperantistaj Vegetaranoj. ; Tradukoj Sándor Petőfi: Hungara poemaro II : (Petőfi kajero) / esperantigis R. Fiedler, A. de Marich kaj Rudolfo Rajczy. - Budapest : Nagy, 1907. - 8 p. (Esperanta Universala Biblioteko ; 4) ===[[Josef Ripansky]]=== '''Josef Ripansky''' estis esperantisto el Budapest en la komenco de 20-a jarcento. Li estis civila militkaptito dum la Unua mondmilito kaj metita en koncentrejo Caserne Martron ĉe Rochefort sur Mer.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Kálmán Romcsek]] === '''ROMCSEK Kálmán'''<!-- naskiĝis la 25-an de oktobro, jaro ankoraŭ nekonata, laŭ facebook.com/kalman.romcsek --> estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == S == === [[Vilmos Ságh]] === '''SÁGH Vilmos''' {{prononco|SA:G VILmoŝ}} estas hungara esperantisto, kiu en 1991 honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Stefan Schulz]]=== '''Stefan Schulz''' (mortis 1918) estis esperantisto en [[Kassa]], kie li estis delegito de UEA en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===J. Szuchot=== '''J. Szuchot''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 199 mar 1917</ref> === [[Árpád Szegedi]] === '''SZEGEDI Árpád''' (naskiĝis [[1924]], mortis en majo [[1993]] en [[Budapeŝto]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[magio]]. === [[Imre Szenes]] === '''SZENES Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]]), konata [[ĵurnalisto]], mortis la 29-an de januaro 2005 en [[Budapeŝto]]. Longtempa laborinto en [[Hungara Esperanto-Asocio]], iniciatinto kaj [[ĉefredaktoro]] de la iamaj [[Eszperantó magazin]] kaj [[Világ és Nyelv]]. ===[[Elmer Szikszay]]=== '''Elmer Szikszay''' estis esperantisto el [[Nógrád]], civila militkaptito en [[Lanvéoc]] en 1915<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 199 mar 1917</ref> === [[Alajos Szirom]] === '''SZIROM Alajos''' (naskiĝis [[1900]] - mortis la 27-a de [[oktobro|27-an de oktobro]] [[1973]]) estis delegito en [[Pécs]] (Hungario), prezidanto de la loka Esperanto-grupo "Sopianae". 50 jarojn s-ro Szirom agadis por la movado. ===[[Bela Szyi]]=== '''Bela Szyi''' estis esperantisto el [[Veszprem]] militkaptita dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]] <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Éva Tatár]] === '''TATÁR Éva''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Józsefné Farkas]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Sándor Tóthfalusi]] === '''TÓTHFALUSI Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis la 15-an de aprilo 1909, mortis 36-jara la 24-an de junio 1945) estis elstara esperantisto en [[Debrecen]], [[Hungario]] kasisto de la loka laborista E-movado. Lian nomon memorigis placo en Debrecen en la 1980-aj jaroj. <!-- == U == --> == V == === [[Márta Vári]] === '''VÁRI Márta''' estas hungara esperantistino, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Vasady-Kovács]] === '''VASADY-KOVÁCS Ferenc''' (Francisko, naskiĝis en 1904, mortis en 1977) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1947 kaj 1949 li funkciis kiel prezidanto de la [[Hungara Tutlanda Esperanto-Asocio]], antaŭaĵo de la nuna [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estis ŝtatsekretario kaj anstataŭanto de la nacia financministro. ===[[Andreo Vegh]]=== '''Andreo Vegh''' estis esperantisto el [[Arad]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]] <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Nikola Vertesy]]=== '''Nikola Vertesy''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *'''Grafo Stefano Szechenyi - La plejgranda hungaro'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Federacio]], 1941. Recenzo: {{citaĵo|Pri Hungarlando por tutmonda Esperantistaro, kun devizo: Ne por fanfaroni, sed por konatigi la veron, imitu nin! Bone ilustrita libreto priskribanta la vivon de Grafo St. Szechenvi.|[[Bulgara Esperantisto]] j. 22, n09-10 nov.dec. 1941}} == W == === [[Klari Weiszkopf]] === '''Weiszkopf Klari''' estis esperantistino en Hungarujo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis beleckonkurson en la [[UK 1929]]. == Z == === [[Enikő Zengő Sereghy]] === '''ZENGŐ SEREGHY Enikő '''<!-- facebook.com/eniko.sereghy --> estas hungara esperantistino. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas estraranino de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Károlyné Zipernovszky]] === '''ZIPERNOVSZKY Károlyné''' (prononco {{prononco|CIpernovski KAroli:ne:}}, mortis en [[1923]] en [[Budapeŝto]]) estis hungara esperantistino kaj edzino de universitata profesoro. Ŝi estis estrarano de [[Hungarlanda Esperanto-Societo]] antaŭ la Unua Mondmilito, propagandis favore al Esperanto precipe inter feministoj, kaj subtenis la Esperanto-movadon per mondonacoj. {{EdE|Z}} {{Projektoj}} ===[[François Zwiekel]]=== '''François Zwiekel''' estis esperantisto el [[Budapest]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hungaraj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hungaraj]] qexhaajxqtyl94n71ydv31672bhcq6v 9490430 9490429 2026-10-08T15:15:11Z Roberto 609 /* Rudolf Rajczy */ 9490430 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hungara esperantisto|hungaraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hungaraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hungaraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hungaraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hungaraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} '''Bonvolu atenti''' ke en tiu ĉi listo uzatas '''kaj''' la '''internacie kutima''' metodo mencii unue la personan, poste la familian nomon, ĉiam en la ĉapitra titolo, '''kaj''' la '''hungarlingve kutima''' metodo mencii unue la familian, poste la personan nomon, ĉiam komence de la unua frazo de la noto. Ĉar laŭ la enpaĝigo de la ĝermolistoj pri esperantistoj ĉiu nomo menciiĝas dufoje, eblas apliki ambaŭ sistemojn kaj gvidi laŭeble multajn serĉantojn al la ĝusta informo. <!-- == A == --> == B == ===[[Arpado Bagoczky]]=== '''Arpado Bagoczky''' estis esperantisto en [[Petrozseny]] en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[József Baksa]] === '''BAKSA József''' (Jozefo, naskiĝis en 1958) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 2006 kaj 2008 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas inĝeniero. ===[[André Bánoczi]]=== '''André Bánoczi''' estis esperantisto el [[Nagykőrös]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Antal Barasevich]] === '''BARASEVICH Antal''' (naskiĝis en 1926, mortis fine de 1989 en [[Csákberény]] (Ĉakbeeenj) multajn jarojn estis UEA-fakdelegito pri [[forstado]]. === [[Rafaelo Bartal]] === '''Rafaelo Bartal''' ({{l-hu|BARTAL Raphael}}) estis hungara esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * Ladislao [László] Buday. ''LA EKONOMIA UNUECO DE HUNGARIO. 1921(?) 16 paĝoj 23 x 15 cm (vidu la liston [[fakverko:Komerco]]) === [[Józsefné Batta]] === '''BATTA Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Maria Batta]]=== '''Maria Batta''', edzino de '''[[József Batta]]''', estis esperantistino en unua duono de 20-a jarcento<ref>[[Der Esperantist]], n. 28-29 feb-mar 1969</ref>. {{referencoj}} === [[Gyula Bénik]] === '''BÉNIK Gyula''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Miklós Berényi]] === '''BERÉNYI Miklós''' (prononcata [BEre:nji MIklo:ŝ], naskiĝis en [[1912]], mortis en majo [[1989]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]) estis dum 20 jaroj la [[ĉefdelegito de UEA]] en [[Hungario]]; kaj krome fakdelegito pri [[sporto]]. === [[Agost Benárd]] === '''BENÁRD Agost''' (Aŭgusto, naskiĝis la 3-an de januaro 1880 en [[Budapeŝto]], mortis la 22-a de junio 1968 samloke) estis hungara doktoriĝinta kuracisto, kristansocialisma politikisto, ministro kaj esperantisto. Li estis direktoro de la ''Munkásbiztosító Pénztár'' (Laborist-asekura Asocio), kaj prezidanto de la Hungara Esperanta Ekzamena Komitato. ===[[Maria Benczik]]=== '''Maria Benczik''' estas hungara esperantistino. <ref>Ĉu ekzistas familia rilato al [[Vilmos Benczik]]? Estas nekonfirmita suspekto ke povus temi pri lia edzino... sed ne estas certeco pri tio. Same tute mankas vivdatoj.</ref> Tradukoj: [[Elek Benedek]]: [[Hungaraj fabeloj]], trad. Maria Benczik. 2-a eldono [[Hungara Esperanto-Asocio]] Budapest 1983. {{referencoj}} === [[Géza Berki]] === '''BERKI Géza''', [[hungario|hungaro]], direktoro de juĝejaj helpkontoroj. Nask. 3 marto. [[1892]] en [[Szatmárnémeti]] (nun en [[Rumanio]]). Direktoro de ĝardeninstituto, ktp. Multajn jarojn unu el la gvidantoj (sekretario de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]) de tre vigla [[Esperanto]]-movado en [[Debrecen]]. ===[[Péter Broczkó]]=== '''BROCZKÓ Péter''', komputilisto, estas hungara esperantisto. Verkoj: *Broczkó Péter, Mikrokomputilo, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983; *Broczkó Péter, Internacia komputado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983 *Broczkó Péter, Datumbazoj, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1984; *Broczkó Péter, Formo kaj sono, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Perkomputila ilustrado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Kibernetiko, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1986; == C == === [[Jenő Cseszkó]] === '''CSESZKÓ Jenő''' (Eŭgeno) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Gábor Csiszár]] === '''CSISZÁR Gábor''' (nun {{aĝo|1979|1|1}}-jara<!-- nur la jaro estas konata, tial nur proksimuma-->) estas hungara esperantisto kaj instruisto pri geografio kaj hungara literaturo, vivanta en [[Budapeŝto]]. Li estas diplomito de la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (ELTE). Csiszár interalie tradukis en la [[hungara]]n esperantlingvan prozon de [[Ulrich Becker]]. * [https://www.couchsurfing.com/people/pelleas78 konciza anglalingva biografio de li] === [[Istvan Csurgai]] === '''Stephan Csurgai''' aŭ '''Istvan Csurgai''', parlamentano el Budapesto, estis reprezentanto de la hungara Esperanto-movado ĉe siminario de [[AEF]] en Vieno en 1947<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Hungara parlamentano esperantista en Vieno''. N-ro 7-8-9; p.116. jul-sept. 1947</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == D == === [[Leó Dévay]] === '''DÉVAY Leó''' (prononco de la familia nomo {{prononco|DE:vaj}}) estis hungara esperantisto kaj hospitalkuratoro. En 1927 aperis de li la unua parto de detala Hungara-Esperanta Vortaro. Verko: *'''Magyar-Esperantó Kézi Szótar. HungarEsperanta vortaro''', parto I (A-F). Eld. Kókai Lajos Kiadása, Budapeŝto, 1927, 160 pĝ. === [[Lajos Domokos]] === '''DOMOKOS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[László Dubravszky]] === '''DUBRAVSZKY László''', [[verkisto|verkinto]] de ''Sugestoj por kompletigo de la jura/duplomatia terminaro'' ([[1984]]), forpasis 94-jara, la [[30-an de oktobro]] [[1999]], en [[Budapeŝto]]. == E == ===[[Marietta Éhm]]=== '''Marietta Éhm''' estis esperantistino ĉe la mezo de 20-a jarcento en Budapest. === [[József Eszényi]] === '''ESZÉNYI József''' (naskiĝis la 15-an de julio 1968)<!-- laŭ facebook.com/eszjozsef --> estas hungara instruisto kaj esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]] kaj laŭ la stato de 2024 krome funkcias kiel estrarano de [[Hungaria Asocio de Esperantistaj Pedagogoj]], faka sekcio de HEA kaj landa sekcio de [[ILEI]]. == F == === [[Józsefné Farkas]] === '''FARKAS Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Éva Tatár]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Julio Förster]]=== '''Julio Förster''' (mortis 1915) estis esperantisto el Budapest, kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[István Füzesi]] === '''FÜZESI István''' (Stefano) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == G == === [[Ilonka Galambos]] === '''GALAMBOS Ilonka''' (prononco de la familia nomo {{prononco|G''A''l''a''mboŝ}}), estis hungara Esperanto-instruistino. Ĝi la jaro [[1932]] ŝi loĝis en [[Kispest]], kaj ekde tiam plurajn jarojn gvidis Esperanto-kursojn en urboj de Danlando laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|G}} === [[Miklós Gádoros]] === '''GÁDOROS Miklós''' (mortis la [[20-an de septembro]] [[1977]] en [[Pécs]], [[Hungario]]) estis hungara esperantisto, kiu multe aktivis en la hungara Esperanto-movado, precipe sur la turisma kampo, kie li iniciatis i. a. la konatan aranĝon ''IREN''. ===[[Heinrich Geiger]]=== '''Heinrich Geiger''' (mortis 1918) estis unu el la plej malnovaj hungarlingvaj pioniroj de Esperanto. Li eldonis gazetojn, verkis poemojn kaj multe pro ­pagandis. <ref>Esperanto n220 dec 1918</ref> === [[Mihály Gergely]] === '''GERGELY Mihály''' (Mikaelo) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[István Gether]] === '''GETHER István''' (Stefano, naskiĝis en 1948) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1994 kaj 1998 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas ekonomo. === [[Endre Gimes]] === '''GIMES Endre''' (Andreo) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ervin Gömbös]] === '''GÖMBÖS Ervin''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. <!-- == Ĝ == --> == H == === [[Béláné Hegedüs]] === '''HEGEDÜS Béláné''' estas hungara esperantistino, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Hogai]] === '''HOGAI Ferenc''' (Francisko, naskiĝis la {{daton|2|oktobro|1884}} en [[Vámosgyörk]] – mortodato nekonata) estis [[hungara esperantisto]] kaj [[profesoro]] de lingvoj. Li en la movado konatiĝis per multaj propagandaj paroladoj kaj artikoloj pri Esperanto en la hungara kaj per ampleksa instruado de Esperanto. Li gvidis la okazigon de la Hungaria Esperanto-Kongreso de 1926 en [[Gyöngyös]] en 1926. == I == === [[László Izsó]] === '''IZSÓ László''' [iĵo laslo] estis hungara esperantisto kaj presisto. Li estis prezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)|Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)]] kaj redaktanto de ''[[Antaŭen]].'' Li loĝis en [[Budapeŝto]]. == J == === [[Sári John]] === '''JOHN Sári''' (jon), estis hungara oficistino kaj esperantistino. Ŝi esperantistiĝis en 1929, kaj sekve en la 1930-aj jaroj organizis la bibliotekon de Hungara Esperanto-Sociento kaj estis sekretariino de la ekzamena komitato: Multajn jarojn ŝi gvidis kursojn laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|J}} <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Lajos Kapitány]] === '''KAPITÁNY Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Béla Kevevári]] === '''KEVEVÁRI Béla''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Vilmosné Khek]] === '''KHEK Vilmosné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Rezső Kókai]] === '''KÓKAI Rezső''' estis hungara posedanto de [[librovendejo]] kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[1879]] en [[Budapeŝto]]. Dum multaj jaroj li estis komitatano de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]. Li faris multon por la disvastigo de [[Esperanto]] pere de sia firmo, kolektis la Esperanto-librojn aperintajn en [[Hungario]] kaj eldonis listojn pri ili. ([[Ludoviko Kókai]]) === [[Lajos Korsós]] === '''KORSÓS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Emeriko Korvacz]]=== '''Emeriko K. Korvacz''' estis hungara esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko *Kun Andor. '''Kion oni devus scii pri la Hungaroj.''' Eld. Esperanta Kulturpropaganda Instituto, Budapeŝto, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da faktoj kaj nomoj, kiuj montras la gravecon de la [[hungaroj|hungara nacio]] kaj kulturo por la mondo en scienco, arto, kaj ĉiu fako de la homa vivo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} === [[János König]] === '''KÖNIG János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|aŭgusto|1889}} en [[Szekszárd]]) estis [[hungara esperantisto]] kaj profesoro de komerca lernejo. Li estis la gvidanto de la movado en [[Miskolc]], verkis gramatikon (en la gazeto „Reggeli Hírlap“) kaj gvidlibron pri Miskolc. === [[János Kozma]] === '''KOZMA János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|oktobro|1884}} en [[Mezőzombor]], mortodato ankoraŭ ne konata) estis [[hungara esperantisto]] kaj grekkatolika [[pastro]]. Interalie li verkis propagandan broŝuron pri Esperanto en [[1911]], en [[1922]] estis eldonisto kaj redaktisto de publikaĵo "Katolika Revuo"<ref>Ĉu eble povus temi pri la historia publikaĵo "[[Katolika Mondo]]", kiu de majo 1923 ĝis 1924 havis ilustritan aldonon "Revuo Katolika"?</ref>, kaj en la hungara lingvo publikigis multajn artikolojn pri Esperanto. {{referencoj}} ===[[Imre Kutaŝ]]=== '''KUTAŜ Imre''' (naskiĝis la 20-an de septembro 1906, mortodato ne konata), diplomato, estis ĉefsekretario de Hungara Esperanto-Asocio. Li lernis Esperanton dum la [[1920-aj jaroj]].<ref>Der Esperantist - Numero 081, Januaro (1977)</ref>. {{referencoj}} == L == ===[[Sándor Laguer]]=== '''Sándor Laguer''' estis esperantisto el Budapest, civila militkaptito en [[La Rochelle]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Edit Lindwurm]] === '''LINDWURM Edit''' (naskiĝis la 11-an de septembro 1970)<!-- laŭ facebook.com/edit.lindwurm.5 --> estas hungara esperantistino aktiva ekde la 1980-aj jaroj. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas la ĝenerala vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[János Luczenbacher]] === '''LUCZENBACHER János''' (prononco de la familia nomo {{prononco|LUcenbaĥer}}), ankaŭ konata kiel ''Johano de Luczenbacher'' kaj ''von Luczenbacher''<ref>Esperanto n197 jan 1917</ref>, estis [[hungara esperantisto]] kiu mortis dum la [[Unua Mondmilito]]. Li estis lerta tradukisto, interalie de du noveloj de Jókai. Kunlaboris al [[Juna Esperantisto]], [[La Revuo]]. Laŭ [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=e1a&datum=19140104&seite=00000156&zoom=3 Germana Esperantisto de Novembro 1914] li servis kiel "Einjährig-Freiwilliger" en "Husaren-Regiment, Rudolf-Kaserne" en [[Kecskemét]]. Li apartenis en [[Berlino]] al la grupo "Merkur" kaj estis foje menciita. ;Verkoj: *Du noveloj de Mauro Jokaj (Paris, Presa Esp. Societo, 1911. ==Referencoj== <references/> == M == ===[[Miks Márta]]=== '''Miks Márta''' estis esperantisto en Budapest ĉe la mezo de 20-a jarcento. == N == === [[István Nagy]] === '''NAGY István''' (Stefano) estas hungara esperantisto. Interalie li tradukis ''La nekonatan dion'' de Mózsi Ferenc János (1947–2007) el la hungara (la tradukon en 1988 publikigis la [[Fonto (eldonejo)|eldonejo Fonto]]). === [[János Nagy (esperantisto)|János Nagy]] === '''NAGY János''' (Johano) estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas la ekonomia vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Miklós Nagy (esperantisto)|Miklós Nagy]]=== '''Miklós Nagy''' estis esperantisto el [[Budapest]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Serbio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[István Nagy-Molnár]] === '''NAGY-MOLNÁR István''' (Stefano, prononco de la familia nomo {{prononco|N''A''dj-MOLnar}})) estis hungara esperantisto kaj ŝtatoficisto (en 1930 pensiiĝinta), kiu post 1918 vivis en [[Győr]]. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]] li estis energia laboranto por Esperanto en [[Pozsony]] (nun [[Bratislavo]] en [[Ĉeĥoslovakio]]). Plurajn jarojn li oficis kiel vicprezidento de [[Esperanto-movado en Hungario#1887-1914|Hungarlanda Esperanto-Societo]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930. N-o 3. paĝo 3). <!-- == O == --> == P == === [[Imre Pados]] === '''PADOS Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]], mortis 69-jara la [[13-an de februaro]] [[1967]]) estis hungara esperantisto, Delegito de UEA en [[Budafok]] dum ĉ. 30 jaroj. === [[Samu Patai]] === '''PATAI Samu''', ankaŭ konata kiel '''Samuelo Patai''' estis hungara doktoriĝinta [[kuracisto]] kaj esperantisto, naskiĝinta en [[1850]], kiu ricevis la honoran titoligon „registara ĉefkonsilanto“. Li partoprenis la Esperanto-movadon ekde [[1912]], estis vicprezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]] kaj poste elektiĝis hononora prezidanto. Plurfoje li faris publikajn paroladojn por [[Esperanto]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930, n-roj l. kaj 7., kaj [[Enciklopedio de Esperanto]], 1934). {{EdE|P}} === [[Artur Paschkes]] === '''Artur PASCHKES''', estis esperantisto vivinta en Hungario, kiu mortis en 1937 dum la [[Hispana Enlanda Milito]], en kiu li estis volontulo de la socialisma flanko. === [[Sándor Péter]] === '''PÉTER Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis en [[1942]], mortis en somero [[1995]]) estis hungara esperantisto, kiu funkciis kiel grupestro en [[Budapeŝto]] dum 20 jaroj, instruinto, dungito de Hungara Esperanto-Asocio en [[1988]]-[[1990]]. Li multe helpis en [[1987]] la afrikajn aktivulojn, kiujn [[UEA]] venigis al [[Eŭropo]] por la [[UK 1987|Varsovia Universala Kongreso de Esperanto]]. === [[Irén Prassing]] === '''PRASSING Irén''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Lajos Pusztai]] === '''PUSZTAI Lajos''' (mortis la [[16-an de januaro]] [[1988]]) estis radiospecialisto, kiu iniciatis la Esperanto-elsendojn de Radio Budapest en la sesdekaj jaroj. == R == === [[Stefano Ragoncza]] === '''Stefano RAGONCZA''' (aŭ plene hungare '''RAGONCZA István''', naskiĝis en [[1923]], mortis fine de aprilo [[1977]]) estis hungara esperantisto. Li estis aktiva esperantisto dum pluraj jaroj kaj i.a. funkciis kiel fakdelegito de UEA en la hungara ĉefurbo. ===[[Rudolf Rajczy]]=== '''Rudolf Rajczy''' (mortis 1920) estis esperantisto en [[Debrecen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> Li estis kasisto de Unuiĝo de Esperantistaj Vegetaranoj. ; Tradukoj Sándor Petőfi: Hungara poemaro II : (Petőfi kajero) / esperantigis R. Fiedler, A. de Marich kaj Rudolfo Rajczy. - Budapest : Nagy, 1907. - 8 p. (Esperanta Universala Biblioteko ; 4) ===[[Josef Ripansky]]=== '''Josef Ripansky''' estis esperantisto el Budapest en la komenco de 20-a jarcento. Li estis civila militkaptito dum la Unua mondmilito kaj metita en koncentrejo Caserne Martron ĉe Rochefort sur Mer.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Kálmán Romcsek]] === '''ROMCSEK Kálmán'''<!-- naskiĝis la 25-an de oktobro, jaro ankoraŭ nekonata, laŭ facebook.com/kalman.romcsek --> estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == S == === [[Vilmos Ságh]] === '''SÁGH Vilmos''' {{prononco|SA:G VILmoŝ}} estas hungara esperantisto, kiu en 1991 honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Stefan Schulz]]=== '''Stefan Schulz''' (mortis 1918) estis esperantisto en [[Kassa]], kie li estis delegito de UEA en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===J. Szuchot=== '''J. Szuchot''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 199 mar 1917</ref> === [[Árpád Szegedi]] === '''SZEGEDI Árpád''' (naskiĝis [[1924]], mortis en majo [[1993]] en [[Budapeŝto]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[magio]]. === [[Imre Szenes]] === '''SZENES Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]]), konata [[ĵurnalisto]], mortis la 29-an de januaro 2005 en [[Budapeŝto]]. Longtempa laborinto en [[Hungara Esperanto-Asocio]], iniciatinto kaj [[ĉefredaktoro]] de la iamaj [[Eszperantó magazin]] kaj [[Világ és Nyelv]]. ===[[Elmer Szikszay]]=== '''Elmer Szikszay''' estis esperantisto el [[Nógrád]], civila militkaptito en [[Lanvéoc]] en 1915<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 199 mar 1917</ref> === [[Alajos Szirom]] === '''SZIROM Alajos''' (naskiĝis [[1900]] - mortis la 27-a de [[oktobro|27-an de oktobro]] [[1973]]) estis delegito en [[Pécs]] (Hungario), prezidanto de la loka Esperanto-grupo "Sopianae". 50 jarojn s-ro Szirom agadis por la movado. ===[[Bela Szyi]]=== '''Bela Szyi''' estis esperantisto el [[Veszprem]] militkaptita dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]] <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Éva Tatár]] === '''TATÁR Éva''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Józsefné Farkas]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Sándor Tóthfalusi]] === '''TÓTHFALUSI Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis la 15-an de aprilo 1909, mortis 36-jara la 24-an de junio 1945) estis elstara esperantisto en [[Debrecen]], [[Hungario]] kasisto de la loka laborista E-movado. Lian nomon memorigis placo en Debrecen en la 1980-aj jaroj. <!-- == U == --> == V == === [[Márta Vári]] === '''VÁRI Márta''' estas hungara esperantistino, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Vasady-Kovács]] === '''VASADY-KOVÁCS Ferenc''' (Francisko, naskiĝis en 1904, mortis en 1977) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1947 kaj 1949 li funkciis kiel prezidanto de la [[Hungara Tutlanda Esperanto-Asocio]], antaŭaĵo de la nuna [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estis ŝtatsekretario kaj anstataŭanto de la nacia financministro. ===[[Andreo Vegh]]=== '''Andreo Vegh''' estis esperantisto el [[Arad]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]] <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Nikola Vertesy]]=== '''Nikola Vertesy''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *'''Grafo Stefano Szechenyi - La plejgranda hungaro'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Federacio]], 1941. Recenzo: {{citaĵo|Pri Hungarlando por tutmonda Esperantistaro, kun devizo: Ne por fanfaroni, sed por konatigi la veron, imitu nin! Bone ilustrita libreto priskribanta la vivon de Grafo St. Szechenvi.|[[Bulgara Esperantisto]] j. 22, n09-10 nov.dec. 1941}} == W == === [[Klari Weiszkopf]] === '''Weiszkopf Klari''' estis esperantistino en Hungarujo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis beleckonkurson en la [[UK 1929]]. == Z == === [[Enikő Zengő Sereghy]] === '''ZENGŐ SEREGHY Enikő '''<!-- facebook.com/eniko.sereghy --> estas hungara esperantistino. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas estraranino de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Károlyné Zipernovszky]] === '''ZIPERNOVSZKY Károlyné''' (prononco {{prononco|CIpernovski KAroli:ne:}}, mortis en [[1923]] en [[Budapeŝto]]) estis hungara esperantistino kaj edzino de universitata profesoro. Ŝi estis estrarano de [[Hungarlanda Esperanto-Societo]] antaŭ la Unua Mondmilito, propagandis favore al Esperanto precipe inter feministoj, kaj subtenis la Esperanto-movadon per mondonacoj. {{EdE|Z}} {{Projektoj}} ===[[François Zwiekel]]=== '''François Zwiekel''' estis esperantisto el [[Budapest]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hungaraj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hungaraj]] t60wermswc3jhpcoyfqzb6kgd9kllf2 9490433 9490430 2026-10-08T15:19:20Z Roberto 609 /* Rudolf Rajczy */ 9490433 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hungara esperantisto|hungaraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hungaraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hungaraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hungaraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hungaraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} '''Bonvolu atenti''' ke en tiu ĉi listo uzatas '''kaj''' la '''internacie kutima''' metodo mencii unue la personan, poste la familian nomon, ĉiam en la ĉapitra titolo, '''kaj''' la '''hungarlingve kutima''' metodo mencii unue la familian, poste la personan nomon, ĉiam komence de la unua frazo de la noto. Ĉar laŭ la enpaĝigo de la ĝermolistoj pri esperantistoj ĉiu nomo menciiĝas dufoje, eblas apliki ambaŭ sistemojn kaj gvidi laŭeble multajn serĉantojn al la ĝusta informo. <!-- == A == --> == B == ===[[Arpado Bagoczky]]=== '''Arpado Bagoczky''' estis esperantisto en [[Petrozseny]] en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[József Baksa]] === '''BAKSA József''' (Jozefo, naskiĝis en 1958) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 2006 kaj 2008 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas inĝeniero. ===[[André Bánoczi]]=== '''André Bánoczi''' estis esperantisto el [[Nagykőrös]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Antal Barasevich]] === '''BARASEVICH Antal''' (naskiĝis en 1926, mortis fine de 1989 en [[Csákberény]] (Ĉakbeeenj) multajn jarojn estis UEA-fakdelegito pri [[forstado]]. === [[Rafaelo Bartal]] === '''Rafaelo Bartal''' ({{l-hu|BARTAL Raphael}}) estis hungara esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * Ladislao [László] Buday. ''LA EKONOMIA UNUECO DE HUNGARIO. 1921(?) 16 paĝoj 23 x 15 cm (vidu la liston [[fakverko:Komerco]]) === [[Józsefné Batta]] === '''BATTA Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Maria Batta]]=== '''Maria Batta''', edzino de '''[[József Batta]]''', estis esperantistino en unua duono de 20-a jarcento<ref>[[Der Esperantist]], n. 28-29 feb-mar 1969</ref>. {{referencoj}} === [[Gyula Bénik]] === '''BÉNIK Gyula''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Miklós Berényi]] === '''BERÉNYI Miklós''' (prononcata [BEre:nji MIklo:ŝ], naskiĝis en [[1912]], mortis en majo [[1989]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]) estis dum 20 jaroj la [[ĉefdelegito de UEA]] en [[Hungario]]; kaj krome fakdelegito pri [[sporto]]. === [[Agost Benárd]] === '''BENÁRD Agost''' (Aŭgusto, naskiĝis la 3-an de januaro 1880 en [[Budapeŝto]], mortis la 22-a de junio 1968 samloke) estis hungara doktoriĝinta kuracisto, kristansocialisma politikisto, ministro kaj esperantisto. Li estis direktoro de la ''Munkásbiztosító Pénztár'' (Laborist-asekura Asocio), kaj prezidanto de la Hungara Esperanta Ekzamena Komitato. ===[[Maria Benczik]]=== '''Maria Benczik''' estas hungara esperantistino. <ref>Ĉu ekzistas familia rilato al [[Vilmos Benczik]]? Estas nekonfirmita suspekto ke povus temi pri lia edzino... sed ne estas certeco pri tio. Same tute mankas vivdatoj.</ref> Tradukoj: [[Elek Benedek]]: [[Hungaraj fabeloj]], trad. Maria Benczik. 2-a eldono [[Hungara Esperanto-Asocio]] Budapest 1983. {{referencoj}} === [[Géza Berki]] === '''BERKI Géza''', [[hungario|hungaro]], direktoro de juĝejaj helpkontoroj. Nask. 3 marto. [[1892]] en [[Szatmárnémeti]] (nun en [[Rumanio]]). Direktoro de ĝardeninstituto, ktp. Multajn jarojn unu el la gvidantoj (sekretario de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]) de tre vigla [[Esperanto]]-movado en [[Debrecen]]. ===[[Péter Broczkó]]=== '''BROCZKÓ Péter''', komputilisto, estas hungara esperantisto. Verkoj: *Broczkó Péter, Mikrokomputilo, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983; *Broczkó Péter, Internacia komputado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983 *Broczkó Péter, Datumbazoj, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1984; *Broczkó Péter, Formo kaj sono, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Perkomputila ilustrado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Kibernetiko, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1986; == C == === [[Jenő Cseszkó]] === '''CSESZKÓ Jenő''' (Eŭgeno) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Gábor Csiszár]] === '''CSISZÁR Gábor''' (nun {{aĝo|1979|1|1}}-jara<!-- nur la jaro estas konata, tial nur proksimuma-->) estas hungara esperantisto kaj instruisto pri geografio kaj hungara literaturo, vivanta en [[Budapeŝto]]. Li estas diplomito de la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (ELTE). Csiszár interalie tradukis en la [[hungara]]n esperantlingvan prozon de [[Ulrich Becker]]. * [https://www.couchsurfing.com/people/pelleas78 konciza anglalingva biografio de li] === [[Istvan Csurgai]] === '''Stephan Csurgai''' aŭ '''Istvan Csurgai''', parlamentano el Budapesto, estis reprezentanto de la hungara Esperanto-movado ĉe siminario de [[AEF]] en Vieno en 1947<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Hungara parlamentano esperantista en Vieno''. N-ro 7-8-9; p.116. jul-sept. 1947</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == D == === [[Leó Dévay]] === '''DÉVAY Leó''' (prononco de la familia nomo {{prononco|DE:vaj}}) estis hungara esperantisto kaj hospitalkuratoro. En 1927 aperis de li la unua parto de detala Hungara-Esperanta Vortaro. Verko: *'''Magyar-Esperantó Kézi Szótar. HungarEsperanta vortaro''', parto I (A-F). Eld. Kókai Lajos Kiadása, Budapeŝto, 1927, 160 pĝ. === [[Lajos Domokos]] === '''DOMOKOS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[László Dubravszky]] === '''DUBRAVSZKY László''', [[verkisto|verkinto]] de ''Sugestoj por kompletigo de la jura/duplomatia terminaro'' ([[1984]]), forpasis 94-jara, la [[30-an de oktobro]] [[1999]], en [[Budapeŝto]]. == E == ===[[Marietta Éhm]]=== '''Marietta Éhm''' estis esperantistino ĉe la mezo de 20-a jarcento en Budapest. === [[József Eszényi]] === '''ESZÉNYI József''' (naskiĝis la 15-an de julio 1968)<!-- laŭ facebook.com/eszjozsef --> estas hungara instruisto kaj esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]] kaj laŭ la stato de 2024 krome funkcias kiel estrarano de [[Hungaria Asocio de Esperantistaj Pedagogoj]], faka sekcio de HEA kaj landa sekcio de [[ILEI]]. == F == === [[Józsefné Farkas]] === '''FARKAS Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Éva Tatár]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Julio Förster]]=== '''Julio Förster''' (mortis 1915) estis esperantisto el Budapest, kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[István Füzesi]] === '''FÜZESI István''' (Stefano) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == G == === [[Ilonka Galambos]] === '''GALAMBOS Ilonka''' (prononco de la familia nomo {{prononco|G''A''l''a''mboŝ}}), estis hungara Esperanto-instruistino. Ĝi la jaro [[1932]] ŝi loĝis en [[Kispest]], kaj ekde tiam plurajn jarojn gvidis Esperanto-kursojn en urboj de Danlando laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|G}} === [[Miklós Gádoros]] === '''GÁDOROS Miklós''' (mortis la [[20-an de septembro]] [[1977]] en [[Pécs]], [[Hungario]]) estis hungara esperantisto, kiu multe aktivis en la hungara Esperanto-movado, precipe sur la turisma kampo, kie li iniciatis i. a. la konatan aranĝon ''IREN''. ===[[Heinrich Geiger]]=== '''Heinrich Geiger''' (mortis 1918) estis unu el la plej malnovaj hungarlingvaj pioniroj de Esperanto. Li eldonis gazetojn, verkis poemojn kaj multe pro ­pagandis. <ref>Esperanto n220 dec 1918</ref> === [[Mihály Gergely]] === '''GERGELY Mihály''' (Mikaelo) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[István Gether]] === '''GETHER István''' (Stefano, naskiĝis en 1948) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1994 kaj 1998 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas ekonomo. === [[Endre Gimes]] === '''GIMES Endre''' (Andreo) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ervin Gömbös]] === '''GÖMBÖS Ervin''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. <!-- == Ĝ == --> == H == === [[Béláné Hegedüs]] === '''HEGEDÜS Béláné''' estas hungara esperantistino, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Hogai]] === '''HOGAI Ferenc''' (Francisko, naskiĝis la {{daton|2|oktobro|1884}} en [[Vámosgyörk]] – mortodato nekonata) estis [[hungara esperantisto]] kaj [[profesoro]] de lingvoj. Li en la movado konatiĝis per multaj propagandaj paroladoj kaj artikoloj pri Esperanto en la hungara kaj per ampleksa instruado de Esperanto. Li gvidis la okazigon de la Hungaria Esperanto-Kongreso de 1926 en [[Gyöngyös]] en 1926. == I == === [[László Izsó]] === '''IZSÓ László''' [iĵo laslo] estis hungara esperantisto kaj presisto. Li estis prezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)|Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)]] kaj redaktanto de ''[[Antaŭen]].'' Li loĝis en [[Budapeŝto]]. == J == === [[Sári John]] === '''JOHN Sári''' (jon), estis hungara oficistino kaj esperantistino. Ŝi esperantistiĝis en 1929, kaj sekve en la 1930-aj jaroj organizis la bibliotekon de Hungara Esperanto-Sociento kaj estis sekretariino de la ekzamena komitato: Multajn jarojn ŝi gvidis kursojn laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|J}} <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Lajos Kapitány]] === '''KAPITÁNY Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Béla Kevevári]] === '''KEVEVÁRI Béla''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Vilmosné Khek]] === '''KHEK Vilmosné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Rezső Kókai]] === '''KÓKAI Rezső''' estis hungara posedanto de [[librovendejo]] kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[1879]] en [[Budapeŝto]]. Dum multaj jaroj li estis komitatano de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]. Li faris multon por la disvastigo de [[Esperanto]] pere de sia firmo, kolektis la Esperanto-librojn aperintajn en [[Hungario]] kaj eldonis listojn pri ili. ([[Ludoviko Kókai]]) === [[Lajos Korsós]] === '''KORSÓS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Emeriko Korvacz]]=== '''Emeriko K. Korvacz''' estis hungara esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko *Kun Andor. '''Kion oni devus scii pri la Hungaroj.''' Eld. Esperanta Kulturpropaganda Instituto, Budapeŝto, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da faktoj kaj nomoj, kiuj montras la gravecon de la [[hungaroj|hungara nacio]] kaj kulturo por la mondo en scienco, arto, kaj ĉiu fako de la homa vivo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} === [[János König]] === '''KÖNIG János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|aŭgusto|1889}} en [[Szekszárd]]) estis [[hungara esperantisto]] kaj profesoro de komerca lernejo. Li estis la gvidanto de la movado en [[Miskolc]], verkis gramatikon (en la gazeto „Reggeli Hírlap“) kaj gvidlibron pri Miskolc. === [[János Kozma]] === '''KOZMA János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|oktobro|1884}} en [[Mezőzombor]], mortodato ankoraŭ ne konata) estis [[hungara esperantisto]] kaj grekkatolika [[pastro]]. Interalie li verkis propagandan broŝuron pri Esperanto en [[1911]], en [[1922]] estis eldonisto kaj redaktisto de publikaĵo "Katolika Revuo"<ref>Ĉu eble povus temi pri la historia publikaĵo "[[Katolika Mondo]]", kiu de majo 1923 ĝis 1924 havis ilustritan aldonon "Revuo Katolika"?</ref>, kaj en la hungara lingvo publikigis multajn artikolojn pri Esperanto. {{referencoj}} ===[[Imre Kutaŝ]]=== '''KUTAŜ Imre''' (naskiĝis la 20-an de septembro 1906, mortodato ne konata), diplomato, estis ĉefsekretario de Hungara Esperanto-Asocio. Li lernis Esperanton dum la [[1920-aj jaroj]].<ref>Der Esperantist - Numero 081, Januaro (1977)</ref>. {{referencoj}} == L == ===[[Sándor Laguer]]=== '''Sándor Laguer''' estis esperantisto el Budapest, civila militkaptito en [[La Rochelle]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Edit Lindwurm]] === '''LINDWURM Edit''' (naskiĝis la 11-an de septembro 1970)<!-- laŭ facebook.com/edit.lindwurm.5 --> estas hungara esperantistino aktiva ekde la 1980-aj jaroj. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas la ĝenerala vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[János Luczenbacher]] === '''LUCZENBACHER János''' (prononco de la familia nomo {{prononco|LUcenbaĥer}}), ankaŭ konata kiel ''Johano de Luczenbacher'' kaj ''von Luczenbacher''<ref>Esperanto n197 jan 1917</ref>, estis [[hungara esperantisto]] kiu mortis dum la [[Unua Mondmilito]]. Li estis lerta tradukisto, interalie de du noveloj de Jókai. Kunlaboris al [[Juna Esperantisto]], [[La Revuo]]. Laŭ [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=e1a&datum=19140104&seite=00000156&zoom=3 Germana Esperantisto de Novembro 1914] li servis kiel "Einjährig-Freiwilliger" en "Husaren-Regiment, Rudolf-Kaserne" en [[Kecskemét]]. Li apartenis en [[Berlino]] al la grupo "Merkur" kaj estis foje menciita. ;Verkoj: *Du noveloj de Mauro Jokaj (Paris, Presa Esp. Societo, 1911. ==Referencoj== <references/> == M == ===[[Miks Márta]]=== '''Miks Márta''' estis esperantisto en Budapest ĉe la mezo de 20-a jarcento. == N == === [[István Nagy]] === '''NAGY István''' (Stefano) estas hungara esperantisto. Interalie li tradukis ''La nekonatan dion'' de Mózsi Ferenc János (1947–2007) el la hungara (la tradukon en 1988 publikigis la [[Fonto (eldonejo)|eldonejo Fonto]]). === [[János Nagy (esperantisto)|János Nagy]] === '''NAGY János''' (Johano) estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas la ekonomia vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Miklós Nagy (esperantisto)|Miklós Nagy]]=== '''Miklós Nagy''' estis esperantisto el [[Budapest]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Serbio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[István Nagy-Molnár]] === '''NAGY-MOLNÁR István''' (Stefano, prononco de la familia nomo {{prononco|N''A''dj-MOLnar}})) estis hungara esperantisto kaj ŝtatoficisto (en 1930 pensiiĝinta), kiu post 1918 vivis en [[Győr]]. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]] li estis energia laboranto por Esperanto en [[Pozsony]] (nun [[Bratislavo]] en [[Ĉeĥoslovakio]]). Plurajn jarojn li oficis kiel vicprezidento de [[Esperanto-movado en Hungario#1887-1914|Hungarlanda Esperanto-Societo]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930. N-o 3. paĝo 3). <!-- == O == --> == P == === [[Imre Pados]] === '''PADOS Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]], mortis 69-jara la [[13-an de februaro]] [[1967]]) estis hungara esperantisto, Delegito de UEA en [[Budafok]] dum ĉ. 30 jaroj. === [[Samu Patai]] === '''PATAI Samu''', ankaŭ konata kiel '''Samuelo Patai''' estis hungara doktoriĝinta [[kuracisto]] kaj esperantisto, naskiĝinta en [[1850]], kiu ricevis la honoran titoligon „registara ĉefkonsilanto“. Li partoprenis la Esperanto-movadon ekde [[1912]], estis vicprezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]] kaj poste elektiĝis hononora prezidanto. Plurfoje li faris publikajn paroladojn por [[Esperanto]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930, n-roj l. kaj 7., kaj [[Enciklopedio de Esperanto]], 1934). {{EdE|P}} === [[Artur Paschkes]] === '''Artur PASCHKES''', estis esperantisto vivinta en Hungario, kiu mortis en 1937 dum la [[Hispana Enlanda Milito]], en kiu li estis volontulo de la socialisma flanko. === [[Sándor Péter]] === '''PÉTER Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis en [[1942]], mortis en somero [[1995]]) estis hungara esperantisto, kiu funkciis kiel grupestro en [[Budapeŝto]] dum 20 jaroj, instruinto, dungito de Hungara Esperanto-Asocio en [[1988]]-[[1990]]. Li multe helpis en [[1987]] la afrikajn aktivulojn, kiujn [[UEA]] venigis al [[Eŭropo]] por la [[UK 1987|Varsovia Universala Kongreso de Esperanto]]. === [[Irén Prassing]] === '''PRASSING Irén''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Lajos Pusztai]] === '''PUSZTAI Lajos''' (mortis la [[16-an de januaro]] [[1988]]) estis radiospecialisto, kiu iniciatis la Esperanto-elsendojn de Radio Budapest en la sesdekaj jaroj. == R == === [[Stefano Ragoncza]] === '''Stefano RAGONCZA''' (aŭ plene hungare '''RAGONCZA István''', naskiĝis en [[1923]], mortis fine de aprilo [[1977]]) estis hungara esperantisto. Li estis aktiva esperantisto dum pluraj jaroj kaj i.a. funkciis kiel fakdelegito de UEA en la hungara ĉefurbo. ===[[Rudolf Rajczy]]=== '''Rudolf Rajczy''' (naskiĝis 1887 - mortis 1920) estis esperantisto en [[Debrecen]] en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> Li estis kasisto de Unuiĝo de Esperantistaj Vegetaranoj. Li posedis talenton de oratoro kaj ricevis dum la [[UK 1913|kongreso en Bern]], dum konkurso, premion. Dum la [[Hungara Sovetrespubliko|soveta reĝimo en Hungario]] oni konfidis al li altan oficon ĉe la sekcio por kontraŭbatali [[alkoholismo]]n. Sekve de kalumnio li estis arestita, kaj grava malsano en la pulmoj atakis lin. La senfundeco de la [[akuzo]]j evidentigis, kaj oni liberigis lin, sed jam tiom malsana, ke nenia espero restis, lin savi. ; Tradukoj Sándor Petőfi: Hungara poemaro II : (Petőfi kajero) / esperantigis R. Fiedler, A. de Marich kaj Rudolfo Rajczy. - Budapest : Nagy, 1907. - 8 p. (Esperanta Universala Biblioteko ; 4) ===[[Josef Ripansky]]=== '''Josef Ripansky''' estis esperantisto el Budapest en la komenco de 20-a jarcento. Li estis civila militkaptito dum la Unua mondmilito kaj metita en koncentrejo Caserne Martron ĉe Rochefort sur Mer.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Kálmán Romcsek]] === '''ROMCSEK Kálmán'''<!-- naskiĝis la 25-an de oktobro, jaro ankoraŭ nekonata, laŭ facebook.com/kalman.romcsek --> estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == S == === [[Vilmos Ságh]] === '''SÁGH Vilmos''' {{prononco|SA:G VILmoŝ}} estas hungara esperantisto, kiu en 1991 honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Stefan Schulz]]=== '''Stefan Schulz''' (mortis 1918) estis esperantisto en [[Kassa]], kie li estis delegito de UEA en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===J. Szuchot=== '''J. Szuchot''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 199 mar 1917</ref> === [[Árpád Szegedi]] === '''SZEGEDI Árpád''' (naskiĝis [[1924]], mortis en majo [[1993]] en [[Budapeŝto]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[magio]]. === [[Imre Szenes]] === '''SZENES Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]]), konata [[ĵurnalisto]], mortis la 29-an de januaro 2005 en [[Budapeŝto]]. Longtempa laborinto en [[Hungara Esperanto-Asocio]], iniciatinto kaj [[ĉefredaktoro]] de la iamaj [[Eszperantó magazin]] kaj [[Világ és Nyelv]]. ===[[Elmer Szikszay]]=== '''Elmer Szikszay''' estis esperantisto el [[Nógrád]], civila militkaptito en [[Lanvéoc]] en 1915<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 199 mar 1917</ref> === [[Alajos Szirom]] === '''SZIROM Alajos''' (naskiĝis [[1900]] - mortis la 27-a de [[oktobro|27-an de oktobro]] [[1973]]) estis delegito en [[Pécs]] (Hungario), prezidanto de la loka Esperanto-grupo "Sopianae". 50 jarojn s-ro Szirom agadis por la movado. ===[[Bela Szyi]]=== '''Bela Szyi''' estis esperantisto el [[Veszprem]] militkaptita dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]] <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Éva Tatár]] === '''TATÁR Éva''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Józsefné Farkas]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Sándor Tóthfalusi]] === '''TÓTHFALUSI Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis la 15-an de aprilo 1909, mortis 36-jara la 24-an de junio 1945) estis elstara esperantisto en [[Debrecen]], [[Hungario]] kasisto de la loka laborista E-movado. Lian nomon memorigis placo en Debrecen en la 1980-aj jaroj. <!-- == U == --> == V == === [[Márta Vári]] === '''VÁRI Márta''' estas hungara esperantistino, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Vasady-Kovács]] === '''VASADY-KOVÁCS Ferenc''' (Francisko, naskiĝis en 1904, mortis en 1977) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1947 kaj 1949 li funkciis kiel prezidanto de la [[Hungara Tutlanda Esperanto-Asocio]], antaŭaĵo de la nuna [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estis ŝtatsekretario kaj anstataŭanto de la nacia financministro. ===[[Andreo Vegh]]=== '''Andreo Vegh''' estis esperantisto el [[Arad]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]] <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Nikola Vertesy]]=== '''Nikola Vertesy''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *'''Grafo Stefano Szechenyi - La plejgranda hungaro'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Federacio]], 1941. Recenzo: {{citaĵo|Pri Hungarlando por tutmonda Esperantistaro, kun devizo: Ne por fanfaroni, sed por konatigi la veron, imitu nin! Bone ilustrita libreto priskribanta la vivon de Grafo St. Szechenvi.|[[Bulgara Esperantisto]] j. 22, n09-10 nov.dec. 1941}} == W == === [[Klari Weiszkopf]] === '''Weiszkopf Klari''' estis esperantistino en Hungarujo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis beleckonkurson en la [[UK 1929]]. == Z == === [[Enikő Zengő Sereghy]] === '''ZENGŐ SEREGHY Enikő '''<!-- facebook.com/eniko.sereghy --> estas hungara esperantistino. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas estraranino de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Károlyné Zipernovszky]] === '''ZIPERNOVSZKY Károlyné''' (prononco {{prononco|CIpernovski KAroli:ne:}}, mortis en [[1923]] en [[Budapeŝto]]) estis hungara esperantistino kaj edzino de universitata profesoro. Ŝi estis estrarano de [[Hungarlanda Esperanto-Societo]] antaŭ la Unua Mondmilito, propagandis favore al Esperanto precipe inter feministoj, kaj subtenis la Esperanto-movadon per mondonacoj. {{EdE|Z}} {{Projektoj}} ===[[François Zwiekel]]=== '''François Zwiekel''' estis esperantisto el [[Budapest]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hungaraj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hungaraj]] orwsp1sg00pttnkzj9l0y3t72ed61qx 9490435 9490433 2026-10-08T15:19:53Z Roberto 609 /* Rudolf Rajczy */ 9490435 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|50ra]]<span style="margin-left:-42px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|36ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[hungara esperantisto|hungaraj esperantistoj]]. Movu mallongajn informojn pri hungaraj esperantistoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:hungaraj esperantistoj]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi-tie.<br />Ekzistas pli plena '''[[listo de hungaraj esperantistoj]]''', en kiu listiĝu la nomoj de hungaraj esperantistoj aŭ menciataj ĉi-tie aŭ per propra biografia artikolo.'' <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} {{KompaktaEnhavTabeloEo}} '''Bonvolu atenti''' ke en tiu ĉi listo uzatas '''kaj''' la '''internacie kutima''' metodo mencii unue la personan, poste la familian nomon, ĉiam en la ĉapitra titolo, '''kaj''' la '''hungarlingve kutima''' metodo mencii unue la familian, poste la personan nomon, ĉiam komence de la unua frazo de la noto. Ĉar laŭ la enpaĝigo de la ĝermolistoj pri esperantistoj ĉiu nomo menciiĝas dufoje, eblas apliki ambaŭ sistemojn kaj gvidi laŭeble multajn serĉantojn al la ĝusta informo. <!-- == A == --> == B == ===[[Arpado Bagoczky]]=== '''Arpado Bagoczky''' estis esperantisto en [[Petrozseny]] en la komenco de la 20-a jarcento.<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref> === [[József Baksa]] === '''BAKSA József''' (Jozefo, naskiĝis en 1958) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 2006 kaj 2008 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas inĝeniero. ===[[André Bánoczi]]=== '''André Bánoczi''' estis esperantisto el [[Nagykőrös]], militkaptita 1915 dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n178 jul 1915</ref>. === [[Antal Barasevich]] === '''BARASEVICH Antal''' (naskiĝis en 1926, mortis fine de 1989 en [[Csákberény]] (Ĉakbeeenj) multajn jarojn estis UEA-fakdelegito pri [[forstado]]. === [[Rafaelo Bartal]] === '''Rafaelo Bartal''' ({{l-hu|BARTAL Raphael}}) estis hungara esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko * Ladislao [László] Buday. ''LA EKONOMIA UNUECO DE HUNGARIO. 1921(?) 16 paĝoj 23 x 15 cm (vidu la liston [[fakverko:Komerco]]) === [[Józsefné Batta]] === '''BATTA Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Maria Batta]]=== '''Maria Batta''', edzino de '''[[József Batta]]''', estis esperantistino en unua duono de 20-a jarcento<ref>[[Der Esperantist]], n. 28-29 feb-mar 1969</ref>. {{referencoj}} === [[Gyula Bénik]] === '''BÉNIK Gyula''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Miklós Berényi]] === '''BERÉNYI Miklós''' (prononcata [BEre:nji MIklo:ŝ], naskiĝis en [[1912]], mortis en majo [[1989]] en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]) estis dum 20 jaroj la [[ĉefdelegito de UEA]] en [[Hungario]]; kaj krome fakdelegito pri [[sporto]]. === [[Agost Benárd]] === '''BENÁRD Agost''' (Aŭgusto, naskiĝis la 3-an de januaro 1880 en [[Budapeŝto]], mortis la 22-a de junio 1968 samloke) estis hungara doktoriĝinta kuracisto, kristansocialisma politikisto, ministro kaj esperantisto. Li estis direktoro de la ''Munkásbiztosító Pénztár'' (Laborist-asekura Asocio), kaj prezidanto de la Hungara Esperanta Ekzamena Komitato. ===[[Maria Benczik]]=== '''Maria Benczik''' estas hungara esperantistino. <ref>Ĉu ekzistas familia rilato al [[Vilmos Benczik]]? Estas nekonfirmita suspekto ke povus temi pri lia edzino... sed ne estas certeco pri tio. Same tute mankas vivdatoj.</ref> Tradukoj: [[Elek Benedek]]: [[Hungaraj fabeloj]], trad. Maria Benczik. 2-a eldono [[Hungara Esperanto-Asocio]] Budapest 1983. {{referencoj}} === [[Géza Berki]] === '''BERKI Géza''', [[hungario|hungaro]], direktoro de juĝejaj helpkontoroj. Nask. 3 marto. [[1892]] en [[Szatmárnémeti]] (nun en [[Rumanio]]). Direktoro de ĝardeninstituto, ktp. Multajn jarojn unu el la gvidantoj (sekretario de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]) de tre vigla [[Esperanto]]-movado en [[Debrecen]]. ===[[Péter Broczkó]]=== '''BROCZKÓ Péter''', komputilisto, estas hungara esperantisto. Verkoj: *Broczkó Péter, Mikrokomputilo, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983; *Broczkó Péter, Internacia komputado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1983 *Broczkó Péter, Datumbazoj, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1984; *Broczkó Péter, Formo kaj sono, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Perkomputila ilustrado, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1985; *Broczkó Péter, Kibernetiko, Eld. Hungara E-Asocio, Budapest - 1986; == C == === [[Jenő Cseszkó]] === '''CSESZKÓ Jenő''' (Eŭgeno) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Gábor Csiszár]] === '''CSISZÁR Gábor''' (nun {{aĝo|1979|1|1}}-jara<!-- nur la jaro estas konata, tial nur proksimuma-->) estas hungara esperantisto kaj instruisto pri geografio kaj hungara literaturo, vivanta en [[Budapeŝto]]. Li estas diplomito de la [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (ELTE). Csiszár interalie tradukis en la [[hungara]]n esperantlingvan prozon de [[Ulrich Becker]]. * [https://www.couchsurfing.com/people/pelleas78 konciza anglalingva biografio de li] === [[Istvan Csurgai]] === '''Stephan Csurgai''' aŭ '''Istvan Csurgai''', parlamentano el Budapesto, estis reprezentanto de la hungara Esperanto-movado ĉe siminario de [[AEF]] en Vieno en 1947<ref>Aŭstria Esperanto-Revuo. ''Hungara parlamentano esperantista en Vieno''. N-ro 7-8-9; p.116. jul-sept. 1947</ref>. ==== Referencoj ==== {{Referencoj}} == D == === [[Leó Dévay]] === '''DÉVAY Leó''' (prononco de la familia nomo {{prononco|DE:vaj}}) estis hungara esperantisto kaj hospitalkuratoro. En 1927 aperis de li la unua parto de detala Hungara-Esperanta Vortaro. Verko: *'''Magyar-Esperantó Kézi Szótar. HungarEsperanta vortaro''', parto I (A-F). Eld. Kókai Lajos Kiadása, Budapeŝto, 1927, 160 pĝ. === [[Lajos Domokos]] === '''DOMOKOS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[László Dubravszky]] === '''DUBRAVSZKY László''', [[verkisto|verkinto]] de ''Sugestoj por kompletigo de la jura/duplomatia terminaro'' ([[1984]]), forpasis 94-jara, la [[30-an de oktobro]] [[1999]], en [[Budapeŝto]]. == E == ===[[Marietta Éhm]]=== '''Marietta Éhm''' estis esperantistino ĉe la mezo de 20-a jarcento en Budapest. === [[József Eszényi]] === '''ESZÉNYI József''' (naskiĝis la 15-an de julio 1968)<!-- laŭ facebook.com/eszjozsef --> estas hungara instruisto kaj esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]] kaj laŭ la stato de 2024 krome funkcias kiel estrarano de [[Hungaria Asocio de Esperantistaj Pedagogoj]], faka sekcio de HEA kaj landa sekcio de [[ILEI]]. == F == === [[Józsefné Farkas]] === '''FARKAS Józsefné''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Éva Tatár]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Julio Förster]]=== '''Julio Förster''' (mortis 1915) estis esperantisto el Budapest, kiu mortis dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref>. === [[István Füzesi]] === '''FÜZESI István''' (Stefano) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == G == === [[Ilonka Galambos]] === '''GALAMBOS Ilonka''' (prononco de la familia nomo {{prononco|G''A''l''a''mboŝ}}), estis hungara Esperanto-instruistino. Ĝi la jaro [[1932]] ŝi loĝis en [[Kispest]], kaj ekde tiam plurajn jarojn gvidis Esperanto-kursojn en urboj de Danlando laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|G}} === [[Miklós Gádoros]] === '''GÁDOROS Miklós''' (mortis la [[20-an de septembro]] [[1977]] en [[Pécs]], [[Hungario]]) estis hungara esperantisto, kiu multe aktivis en la hungara Esperanto-movado, precipe sur la turisma kampo, kie li iniciatis i. a. la konatan aranĝon ''IREN''. ===[[Heinrich Geiger]]=== '''Heinrich Geiger''' (mortis 1918) estis unu el la plej malnovaj hungarlingvaj pioniroj de Esperanto. Li eldonis gazetojn, verkis poemojn kaj multe pro ­pagandis. <ref>Esperanto n220 dec 1918</ref> === [[Mihály Gergely]] === '''GERGELY Mihály''' (Mikaelo) estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[István Gether]] === '''GETHER István''' (Stefano, naskiĝis en 1948) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1994 kaj 1998 li funkciis kiel prezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estas ekonomo. === [[Endre Gimes]] === '''GIMES Endre''' (Andreo) estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ervin Gömbös]] === '''GÖMBÖS Ervin''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. <!-- == Ĝ == --> == H == === [[Béláné Hegedüs]] === '''HEGEDÜS Béláné''' estas hungara esperantistino, kiu la 26-an de marto 1988 kune kun tri pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Hogai]] === '''HOGAI Ferenc''' (Francisko, naskiĝis la {{daton|2|oktobro|1884}} en [[Vámosgyörk]] – mortodato nekonata) estis [[hungara esperantisto]] kaj [[profesoro]] de lingvoj. Li en la movado konatiĝis per multaj propagandaj paroladoj kaj artikoloj pri Esperanto en la hungara kaj per ampleksa instruado de Esperanto. Li gvidis la okazigon de la Hungaria Esperanto-Kongreso de 1926 en [[Gyöngyös]] en 1926. == I == === [[László Izsó]] === '''IZSÓ László''' [iĵo laslo] estis hungara esperantisto kaj presisto. Li estis prezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)|Hungara Esperantista Societo Laborista (HESL)]] kaj redaktanto de ''[[Antaŭen]].'' Li loĝis en [[Budapeŝto]]. == J == === [[Sári John]] === '''JOHN Sári''' (jon), estis hungara oficistino kaj esperantistino. Ŝi esperantistiĝis en 1929, kaj sekve en la 1930-aj jaroj organizis la bibliotekon de Hungara Esperanto-Sociento kaj estis sekretariino de la ekzamena komitato: Multajn jarojn ŝi gvidis kursojn laŭ la [[Cseh-metodo]]. {{EdE|J}} <!-- == Ĵ == --> == K == === [[Lajos Kapitány]] === '''KAPITÁNY Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Béla Kevevári]] === '''KEVEVÁRI Béla''' estas hungara esperantisto, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Vilmosné Khek]] === '''KHEK Vilmosné''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Józsefné Batta]], [[Gyula Bénik]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Rezső Kókai]] === '''KÓKAI Rezső''' estis hungara posedanto de [[librovendejo]] kaj esperantisto. Li naskiĝis en [[1879]] en [[Budapeŝto]]. Dum multaj jaroj li estis komitatano de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]]. Li faris multon por la disvastigo de [[Esperanto]] pere de sia firmo, kolektis la Esperanto-librojn aperintajn en [[Hungario]] kaj eldonis listojn pri ili. ([[Ludoviko Kókai]]) === [[Lajos Korsós]] === '''KORSÓS Lajos''' estas hungara esperantisto, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Emeriko Korvacz]]=== '''Emeriko K. Korvacz''' estis hungara esperantisto dum la unua duono de 20-a jarcento. Traduko *Kun Andor. '''Kion oni devus scii pri la Hungaroj.''' Eld. Esperanta Kulturpropaganda Instituto, Budapeŝto, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da faktoj kaj nomoj, kiuj montras la gravecon de la [[hungaroj|hungara nacio]] kaj kulturo por la mondo en scienco, arto, kaj ĉiu fako de la homa vivo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} === [[János König]] === '''KÖNIG János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|aŭgusto|1889}} en [[Szekszárd]]) estis [[hungara esperantisto]] kaj profesoro de komerca lernejo. Li estis la gvidanto de la movado en [[Miskolc]], verkis gramatikon (en la gazeto „Reggeli Hírlap“) kaj gvidlibron pri Miskolc. === [[János Kozma]] === '''KOZMA János''' (Johano, naskiĝis la {{daton|19|oktobro|1884}} en [[Mezőzombor]], mortodato ankoraŭ ne konata) estis [[hungara esperantisto]] kaj grekkatolika [[pastro]]. Interalie li verkis propagandan broŝuron pri Esperanto en [[1911]], en [[1922]] estis eldonisto kaj redaktisto de publikaĵo "Katolika Revuo"<ref>Ĉu eble povus temi pri la historia publikaĵo "[[Katolika Mondo]]", kiu de majo 1923 ĝis 1924 havis ilustritan aldonon "Revuo Katolika"?</ref>, kaj en la hungara lingvo publikigis multajn artikolojn pri Esperanto. {{referencoj}} ===[[Imre Kutaŝ]]=== '''KUTAŜ Imre''' (naskiĝis la 20-an de septembro 1906, mortodato ne konata), diplomato, estis ĉefsekretario de Hungara Esperanto-Asocio. Li lernis Esperanton dum la [[1920-aj jaroj]].<ref>Der Esperantist - Numero 081, Januaro (1977)</ref>. {{referencoj}} == L == ===[[Sándor Laguer]]=== '''Sándor Laguer''' estis esperantisto el Budapest, civila militkaptito en [[La Rochelle]] dum la Unua mondmilito<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Edit Lindwurm]] === '''LINDWURM Edit''' (naskiĝis la 11-an de septembro 1970)<!-- laŭ facebook.com/edit.lindwurm.5 --> estas hungara esperantistino aktiva ekde la 1980-aj jaroj. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas la ĝenerala vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[János Luczenbacher]] === '''LUCZENBACHER János''' (prononco de la familia nomo {{prononco|LUcenbaĥer}}), ankaŭ konata kiel ''Johano de Luczenbacher'' kaj ''von Luczenbacher''<ref>Esperanto n197 jan 1917</ref>, estis [[hungara esperantisto]] kiu mortis dum la [[Unua Mondmilito]]. Li estis lerta tradukisto, interalie de du noveloj de Jókai. Kunlaboris al [[Juna Esperantisto]], [[La Revuo]]. Laŭ [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?apm=0&aid=e1a&datum=19140104&seite=00000156&zoom=3 Germana Esperantisto de Novembro 1914] li servis kiel "Einjährig-Freiwilliger" en "Husaren-Regiment, Rudolf-Kaserne" en [[Kecskemét]]. Li apartenis en [[Berlino]] al la grupo "Merkur" kaj estis foje menciita. ;Verkoj: *Du noveloj de Mauro Jokaj (Paris, Presa Esp. Societo, 1911. ==Referencoj== <references/> == M == ===[[Miks Márta]]=== '''Miks Márta''' estis esperantisto en Budapest ĉe la mezo de 20-a jarcento. == N == === [[István Nagy]] === '''NAGY István''' (Stefano) estas hungara esperantisto. Interalie li tradukis ''La nekonatan dion'' de Mózsi Ferenc János (1947–2007) el la hungara (la tradukon en 1988 publikigis la [[Fonto (eldonejo)|eldonejo Fonto]]). === [[János Nagy (esperantisto)|János Nagy]] === '''NAGY János''' (Johano) estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas la ekonomia vicprezidanto de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Miklós Nagy (esperantisto)|Miklós Nagy]]=== '''Miklós Nagy''' estis esperantisto el [[Budapest]] militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Serbio]]<ref>Esperanto n181 sep 1915</ref>. === [[István Nagy-Molnár]] === '''NAGY-MOLNÁR István''' (Stefano, prononco de la familia nomo {{prononco|N''A''dj-MOLnar}})) estis hungara esperantisto kaj ŝtatoficisto (en 1930 pensiiĝinta), kiu post 1918 vivis en [[Győr]]. Antaŭ la [[Unua Mondmilito]] li estis energia laboranto por Esperanto en [[Pozsony]] (nun [[Bratislavo]] en [[Ĉeĥoslovakio]]). Plurajn jarojn li oficis kiel vicprezidento de [[Esperanto-movado en Hungario#1887-1914|Hungarlanda Esperanto-Societo]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930. N-o 3. paĝo 3). <!-- == O == --> == P == === [[Imre Pados]] === '''PADOS Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]], mortis 69-jara la [[13-an de februaro]] [[1967]]) estis hungara esperantisto, Delegito de UEA en [[Budafok]] dum ĉ. 30 jaroj. === [[Samu Patai]] === '''PATAI Samu''', ankaŭ konata kiel '''Samuelo Patai''' estis hungara doktoriĝinta [[kuracisto]] kaj esperantisto, naskiĝinta en [[1850]], kiu ricevis la honoran titoligon „registara ĉefkonsilanto“. Li partoprenis la Esperanto-movadon ekde [[1912]], estis vicprezidanto de [[Esperanto-movado en Hungario#Hungarlanda Esperanto-Societo (HES) - ekde 1911|Hungarlanda Esperanto-Societo]] kaj poste elektiĝis hononora prezidanto. Plurfoje li faris publikajn paroladojn por [[Esperanto]] (laŭ [[Heroldo de Esperanto]], 1930, n-roj l. kaj 7., kaj [[Enciklopedio de Esperanto]], 1934). {{EdE|P}} === [[Artur Paschkes]] === '''Artur PASCHKES''', estis esperantisto vivinta en Hungario, kiu mortis en 1937 dum la [[Hispana Enlanda Milito]], en kiu li estis volontulo de la socialisma flanko. === [[Sándor Péter]] === '''PÉTER Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis en [[1942]], mortis en somero [[1995]]) estis hungara esperantisto, kiu funkciis kiel grupestro en [[Budapeŝto]] dum 20 jaroj, instruinto, dungito de Hungara Esperanto-Asocio en [[1988]]-[[1990]]. Li multe helpis en [[1987]] la afrikajn aktivulojn, kiujn [[UEA]] venigis al [[Eŭropo]] por la [[UK 1987|Varsovia Universala Kongreso de Esperanto]]. === [[Irén Prassing]] === '''PRASSING Irén''' estas hungara esperantistino, kiu la 23-an de marto 1985 kune kun [[Gyula Bénik]], [[Jenő Cseszkó]] kaj ok pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Lajos Pusztai]] === '''PUSZTAI Lajos''' (mortis la [[16-an de januaro]] [[1988]]) estis radiospecialisto, kiu iniciatis la Esperanto-elsendojn de Radio Budapest en la sesdekaj jaroj. == R == === [[Stefano Ragoncza]] === '''Stefano RAGONCZA''' (aŭ plene hungare '''RAGONCZA István''', naskiĝis en [[1923]], mortis fine de aprilo [[1977]]) estis hungara esperantisto. Li estis aktiva esperantisto dum pluraj jaroj kaj i.a. funkciis kiel fakdelegito de UEA en la hungara ĉefurbo. ===[[Rudolf Rajczy]]=== '''Rudolf Rajczy''' (naskiĝis 1887 - mortis 1920) estis esperantisto en [[Debrecen]] en la komenco de 20-a jarcento. Li estis kasisto de Unuiĝo de Esperantistaj Vegetaranoj. Li posedis talenton de oratoro kaj ricevis dum la [[UK 1913|kongreso en Bern]], dum konkurso, premion. Dum la [[Hungara Sovetrespubliko|soveta reĝimo en Hungario]] oni konfidis al li altan oficon ĉe la sekcio por kontraŭbatali [[alkoholismo]]n. Sekve de kalumnio li estis arestita, kaj grava malsano en la pulmoj atakis lin. La senfundeco de la [[akuzo]]j evidentigis, kaj oni liberigis lin, sed jam tiom malsana, ke nenia espero restis, lin savi<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> . ; Tradukoj Sándor Petőfi: Hungara poemaro II : (Petőfi kajero) / esperantigis R. Fiedler, A. de Marich kaj Rudolfo Rajczy. - Budapest : Nagy, 1907. - 8 p. (Esperanta Universala Biblioteko ; 4) ===[[Josef Ripansky]]=== '''Josef Ripansky''' estis esperantisto el Budapest en la komenco de 20-a jarcento. Li estis civila militkaptito dum la Unua mondmilito kaj metita en koncentrejo Caserne Martron ĉe Rochefort sur Mer.<ref>Esperanto n176 apr 1915</ref> === [[Kálmán Romcsek]] === '''ROMCSEK Kálmán'''<!-- naskiĝis la 25-an de oktobro, jaro ankoraŭ nekonata, laŭ facebook.com/kalman.romcsek --> estas hungara esperantisto. Laŭ la stato de 2017 li estas estrarano de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. == S == === [[Vilmos Ságh]] === '''SÁGH Vilmos''' {{prononco|SA:G VILmoŝ}} estas hungara esperantisto, kiu en 1991 honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. ===[[Stefan Schulz]]=== '''Stefan Schulz''' (mortis 1918) estis esperantisto en [[Kassa]], kie li estis delegito de UEA en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n217-218 sep-okt 1918</ref> ===J. Szuchot=== '''J. Szuchot''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n182 okt 1915</ref>. La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 199 mar 1917</ref> === [[Árpád Szegedi]] === '''SZEGEDI Árpád''' (naskiĝis [[1924]], mortis en majo [[1993]] en [[Budapeŝto]]) estis [[UEA]]-fakdelegito pri [[magio]]. === [[Imre Szenes]] === '''SZENES Imre''' ([[Sankta Emeriko de Hungario|Emeriko]]), konata [[ĵurnalisto]], mortis la 29-an de januaro 2005 en [[Budapeŝto]]. Longtempa laborinto en [[Hungara Esperanto-Asocio]], iniciatinto kaj [[ĉefredaktoro]] de la iamaj [[Eszperantó magazin]] kaj [[Világ és Nyelv]]. ===[[Elmer Szikszay]]=== '''Elmer Szikszay''' estis esperantisto el [[Nógrád]], civila militkaptito en [[Lanvéoc]] en 1915<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> La Centra Oficejo de UEA sendis al li, kristnaskan pakaĵeton kun ĉokolado, konservadoj, tabako kaj Esperantaj libroj en 1916.<ref>Esperanto n 199 mar 1917</ref> === [[Alajos Szirom]] === '''SZIROM Alajos''' (naskiĝis [[1900]] - mortis la 27-a de [[oktobro|27-an de oktobro]] [[1973]]) estis delegito en [[Pécs]] (Hungario), prezidanto de la loka Esperanto-grupo "Sopianae". 50 jarojn s-ro Szirom agadis por la movado. ===[[Bela Szyi]]=== '''Bela Szyi''' estis esperantisto el [[Veszprem]] militkaptita dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]] <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> <!-- == Ŝ == --> == T == === [[Éva Tatár]] === '''TATÁR Éva''' estas hungara esperantistino, kiu en 1993 kune kun [[Józsefné Farkas]] honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Sándor Tóthfalusi]] === '''TÓTHFALUSI Sándor''' (Aleksandro, naskiĝis la 15-an de aprilo 1909, mortis 36-jara la 24-an de junio 1945) estis elstara esperantisto en [[Debrecen]], [[Hungario]] kasisto de la loka laborista E-movado. Lian nomon memorigis placo en Debrecen en la 1980-aj jaroj. <!-- == U == --> == V == === [[Márta Vári]] === '''VÁRI Márta''' estas hungara esperantistino, kiu la 19-an de aprilo 1986 kune kun [[Szilárd Bálint]] kaj ses pliaj esperantistaj aktivuloj honoriĝis per dumviva honora membreco en [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Ferenc Vasady-Kovács]] === '''VASADY-KOVÁCS Ferenc''' (Francisko, naskiĝis en 1904, mortis en 1977) estas hungara esperantisto. Inter la jaroj 1947 kaj 1949 li funkciis kiel prezidanto de la [[Hungara Tutlanda Esperanto-Asocio]], antaŭaĵo de la nuna [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. Profesie li estis ŝtatsekretario kaj anstataŭanto de la nacia financministro. ===[[Andreo Vegh]]=== '''Andreo Vegh''' estis esperantisto el [[Arad]] militkaptita en 1917 dum la Unua mondmilito en [[Rusujo]] <ref>Esperanto n200 apr 1917</ref> ===[[Nikola Vertesy]]=== '''Nikola Vertesy''' estis esperantisto en la unua duono de 20-a jarcento. Verko: *'''Grafo Stefano Szechenyi - La plejgranda hungaro'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Federacio]], 1941. Recenzo: {{citaĵo|Pri Hungarlando por tutmonda Esperantistaro, kun devizo: Ne por fanfaroni, sed por konatigi la veron, imitu nin! Bone ilustrita libreto priskribanta la vivon de Grafo St. Szechenvi.|[[Bulgara Esperantisto]] j. 22, n09-10 nov.dec. 1941}} == W == === [[Klari Weiszkopf]] === '''Weiszkopf Klari''' estis esperantistino en Hungarujo en la unua duono de 20-a jarcento. Ŝi partoprenis beleckonkurson en la [[UK 1929]]. == Z == === [[Enikő Zengő Sereghy]] === '''ZENGŐ SEREGHY Enikő '''<!-- facebook.com/eniko.sereghy --> estas hungara esperantistino. Laŭ la stato de 2017 ŝi estas estraranino de [[Hungaria Esperanto-Asocio]]. === [[Károlyné Zipernovszky]] === '''ZIPERNOVSZKY Károlyné''' (prononco {{prononco|CIpernovski KAroli:ne:}}, mortis en [[1923]] en [[Budapeŝto]]) estis hungara esperantistino kaj edzino de universitata profesoro. Ŝi estis estrarano de [[Hungarlanda Esperanto-Societo]] antaŭ la Unua Mondmilito, propagandis favore al Esperanto precipe inter feministoj, kaj subtenis la Esperanto-movadon per mondonacoj. {{EdE|Z}} {{Projektoj}} ===[[François Zwiekel]]=== '''François Zwiekel''' estis esperantisto el [[Budapest]], militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|Hungaraj]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|Hungaraj]] 0c0nh2n2amas95lhhdh6eotac9gszyf 0 137979 9490431 8933275 2026-10-08T15:17:08Z Aidas 3488 {{bibliotekoj}} {{ĝermeto}} 9490431 wikitext text/x-wiki '''Teatro Csíki Játékszín''' (ĉIki jAtEksIn) estas la unua profesia teatrotrupo de [[Miercurea Ciuc]] fondita en [[1998]] kaj provizore funkcianta en la urba kulturdomo. == Direktoroj == * [[Miklós Parászka]] == Geaktoroj == * [[Gabriella Bartalis]] * [[Sándor Bende]] * [[Csengele Csíky]] * [[Julianna Czikó]] * [[Csilla Dálnoky]] * [[Bernadetta Fekete]] * [[Zoltán Fülöp]] * [[Roberto Giacomello]] * [[Bora Kiss]] * [[Zsolt Kosztándi]] * [[Attila Kozma]] * [[András Ernő Lőrincz]] * [[Ágnes Márdirosz]] * [[Noémi Eszter Márton]] * [[Tibor Pap]] * [[László Puskás]] * [[Beáta Ráduly]] * [[Enikő Szabó]] * [[Ferenc Szélyes]] * [[Csaba Vass]] * [[Albert Veress]] == Fontoj == * [http://csikijatekszin.ro/ Retejo de teatro] * [http://www.hamlet.ro/ Retejo de hungarlingvaj teatroj en Rumanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100722053626/http://www.hamlet.ro/ |date=2010-07-22 }} {{bibliotekoj}} {{ĝermeto}} [[Kategorio:Sikullando]] [[Kategorio:Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] [[Kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj]] kv42v28xvz31qw4xdtsp14qc7exwr12 9490432 9490431 2026-10-08T15:18:11Z Aidas 3488 /* Fontoj */ 9490432 wikitext text/x-wiki '''Teatro Csíki Játékszín''' (ĉIki jAtEksIn) estas la unua profesia teatrotrupo de [[Miercurea Ciuc]] fondita en [[1998]] kaj provizore funkcianta en la urba kulturdomo. == Direktoroj == * [[Miklós Parászka]] == Geaktoroj == * [[Gabriella Bartalis]] * [[Sándor Bende]] * [[Csengele Csíky]] * [[Julianna Czikó]] * [[Csilla Dálnoky]] * [[Bernadetta Fekete]] * [[Zoltán Fülöp]] * [[Roberto Giacomello]] * [[Bora Kiss]] * [[Zsolt Kosztándi]] * [[Attila Kozma]] * [[András Ernő Lőrincz]] * [[Ágnes Márdirosz]] * [[Noémi Eszter Márton]] * [[Tibor Pap]] * [[László Puskás]] * [[Beáta Ráduly]] * [[Enikő Szabó]] * [[Ferenc Szélyes]] * [[Csaba Vass]] * [[Albert Veress]] == Fontoj == * [http://csikijatekszin.ro/ Retejo de teatro] * [http://www.hamlet.ro/ Retejo de hungarlingvaj teatroj en Rumanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100722053626/http://www.hamlet.ro/ |date=2010-07-22 }} <br/> {{bibliotekoj}} <br/> {{ĝermeto}} [[Kategorio:Sikullando]] [[Kategorio:Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] [[Kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj]] a7wsexh0ki8vn89goj1eu78fmnj5iq2 9490441 9490432 2026-10-08T15:34:48Z Aidas 3488 Ampleksigo de unu al tri frazoj, tiel ke eblas ŝanĝi la kategorion de tre kritikenda "ĝermeto" al pli vasta "ĝermo". 9490441 wikitext text/x-wiki '''Teatro Csíki Játékszín''' (ĉIki jAtEksIn) estas la unua profesia teatrotrupo de [[Miercurea Ciuc]]. Ĝi estas fondita en [[1998]] kaj provizore funkcianta en la urba kulturdomo. Direktoro de la trupo estas [[Miklós Parászka]]. == Geaktoroj == * [[Gabriella Bartalis]] * [[Sándor Bende]] * [[Csengele Csíky]] * [[Julianna Czikó]] * [[Csilla Dálnoky]] * [[Bernadetta Fekete]] * [[Zoltán Fülöp]] * [[Roberto Giacomello]] * [[Bora Kiss]] * [[Zsolt Kosztándi]] * [[Attila Kozma]] * [[András Ernő Lőrincz]] * [[Ágnes Márdirosz]] * [[Noémi Eszter Márton]] * [[Tibor Pap]] * [[László Puskás]] * [[Beáta Ráduly]] * [[Enikő Szabó]] * [[Ferenc Szélyes]] * [[Csaba Vass]] * [[Albert Veress]] == Fontoj == * [http://csikijatekszin.ro/ Retejo de teatro] * [http://www.hamlet.ro/ Retejo de hungarlingvaj teatroj en Rumanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100722053626/http://www.hamlet.ro/ |date=2010-07-22 }} <br/> {{bibliotekoj}} <br/> {{ĝermo|teatro}} [[Kategorio:Sikullando]] [[Kategorio:Teatroj en hungara lingvo en Rumanio]] [[Kategorio:Rumaniaj hungaraj institucioj kaj institutoj]] lvldaab1c3amkl22oaid4eoe7db0jb8 0 140185 9490775 9489569 2026-10-09T11:14:14Z Roberto 609 /* Kleine Esperanto Sprach lehre */ 9490775 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:libro.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto =''Tiu ĉi artikolo estas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermo]]j de Eldonaĵoj en kaj pri Esperanto. Movu mallongajn informojn pri esperantaj eldonaĵoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝusta kategorio (minimume Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj), kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie. }} {{KompaktaEnhavTabelo}} <!--{{Enhavtabelo dekstre|default=hidden}}--> {{-}} == A == ===[[Afrika Revuo]]=== '''Afrika Revuo: Esperanto-gazeto por ĉiuj.'''. Siatempe la sola esperanto-gazeto aperanta en Afriko. Casablanca (Maroko). Jan.-nov.-dec. 1947, 8-20 p. 23x15. 20,5x13,5, presita, 12 n-roj entute 108 paĝoj. Ĉefred. [[Iréne Fink]]. IEMW 705.227-B.Esp. HEM (340), GEBAA (1829), === [[Akordoj Esperantaj]] === [[M. L. Kaplan]]. '''Akordoj esperantaj'''. Eld. [[Jakobo Ŝapiro]], Bialystok, 1923? {{Citaĵo|Aro kun 14 poezioj, kiujn ni povas rekomendi al la amantoj de bonaj versaĵoj|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Albumo de konataj Esperantistoj]] === [[Fritz Schuck]]. '''Albumo de konataj Esperantistoj.''' [[1906]]. 55 p. kun 111 fotoj. Unika dokumento pri la pioniroj de la unua epoko de Esperanto. ===[[Al la nuklea epoko pacan akordon]]=== [[Vladen Kuznecov]]. '''Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj'''. Eld. [[APN]] (Novosti), Moskvo 1984. {{citaĵo|De la konata konata sovetia publicisto Vladen Kuznecov ĵus aperis en Esperanta traduko la broŝuro "Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj". La 14-paĝan broŝuron eldonis APN (Novosti), Moskvo 1984. Tre bonvena bonege presita materialo. [[Der Esperantist]] n128_jun 1984}} ===[[Amatora iluziisto]]=== [[Magi Emulo]]. '''Amatora iluziisto'''. Eld. Esperanta [[Stenografio]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1932(?) {{citaĵo|Facilaj iluzioj fareblaj sen speciala aparato, priskribitaj en Esperanta Stenografio Duployé-Flageul|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23 n01-03_jan-mar}} ===[[Antaŭen al la batalo kaj venko !]]=== '''Antaŭen al la batalo kaj venko !''' Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931(?), 15 pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Interna disputo inter diverstendaj liberpensuloj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 315, julio (1931)}} ===[[Aprenda el Esperanto en su casa!]]=== '''Aprenda el Esperanto en su casa!'''. Eldonis [[Argentina Esperanto-Asocio]] (antaŭaĵo de la nuna [[Argentina Esperanto-Ligo]]), [[Bonaero]], 1927(?) ===[[Arboj de la Arbaro kaj Kampo]]=== [[Frank Booth]]. '''Arboj de la Arbaro kaj Kampo'''. [[Esperanto Publishing Co. Ltd.]], 1947(?) {{citaĵo|Abundas en Esperanto verkoj fikciaj aŭ efemeraj, sed verkoj kun eduka valoro ankoraŭ tro malmultas. Kun plezuro ni bonvenigas ĉi tiun libreton. Ni ne scias la [[nomo]]n de la tradukinto, sed li bone faris sian laboron ; kaj la ilustraĵoj estas vera ĝojo por la okuloj. Eble la titolo iom troesperigas, ĉar (post klarigo pri arba [[botaniko]]) temas pri nur ses arbospecoj : [[frakseno]], platanacero, fago, karpeno, ulmo, kaj kverko. Tamen ne ĉiu certe konas eĉ tiujn ses ; kaj ilin la libro klare priskribas. Sed ni insiste rekomendas —aparte por [[leganto]] nebrita (kiu povas dubi pri la preciza signifo, ekzemple, de ulmo glatfolia, [[ulmo]] ordinara, aŭ kverko durmast)—ke oni aldonu la nomojn Latinajn. Eĉ leganton Britan helpus Angla traduko de du-tri [[vorto]]j ne ĉie troveblaj, ekz., kambiumo, [[tirujo]]. Fina paĝo priskribas la Arbaraman [[Popolo]]n ([[La Brita Esperantisto|B.E.]] 1945, p. 65). Recenzisto kutimas serĉi kritikindaĵojn. Ni do rekomendas, ke ĉe dua eldono oni pripensu jenajn sugestojn : p.2, ĉi-tiu (ĉi tiu) (sen streketo) ; 8/24 brulas {bruli) ; 8/26 aprilo (Aprilo) ; 20 malpli malglataj (pli glataj) (simpligo) ; ruĝtinkturete verdeta (?); 32 mezkampo (kampomeze) ; 37 certa (iu). ''Podue'' (8) estas esprimo interesa, ĉar neordinara, tamen tre trafa : ''duope'' ne signifas same. Entute verko tre rekomendinda: por lernejo ĉe kiu oni instruas Esperanton, bonega legolibro. Kaj ne sole por infanoj. Ni esperas, ke sekvos ĝin aliaj libretoj pri elementa scienco, simile valoraj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 509-510 sep-okt 1947}} {{citaĵo|La tradukisto skribas, ke tiu [[libreto]] helpos al pli granda familiareco kun arboj kiuj ŝirmas kaj nutras la peltajn kaj plumajn estaĵojn kaj provizas la semantajn flamojn ĉirkaŭ kiuj oni kolektigas kiam en [[Anglujo]] la strigoj komencas sian noktan kriadon ». La libreto prezentias ion novan en nia tradukita literaturaĵo, kaj certe interesos multajn, kiuj ŝatas la naturon.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[Argenta Duopo]]=== '''Argenta Duopo. Jubilea libro pri Baghy kaj Kalocsay'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1937(?) {{citaĵo|Kiom oni rajtas jam nun profeti pri la [[estonteco]] de la lingvo Esperanto, tiom oni pravas aserti, ke la postmilita laboro de [[Julio Baghy|Baghy]] kaj [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] restos ĉiama mejloŝtono en nia literaturo. Tial la apero de ilia jubilea libro interesos ĉiun, kiu laŭvalore taksas la kontribuojn de ĉi tiuj hungaroj, al nia kulturo kaj kiu kredas gravaj ties disflorigon kaj popularigon. La unua volumo de Arĝenta Duopo (presita sur paĝoj ornamitaj per verda bordero) konsistas el mallonga enkonduko. La jubileantoj parolas pri si mem, kaj [[kolekto]] da verketoj prozaj kaj versaj pri la jubileantoj el la plumoj de aliaj [[verkisto]]j diverslandaj. Troviĝas en ĉi tiu [[volumo]] ankaŭ multaj fotografaĵoj de Baghy kaj Kalocsay je diversaj aĝoj kaj [[cirkonstanco]]j. En la unua parto la intervjuoj raportitaj de [[László Halka]] ĵetas interesan lumon sur la [[personeco]]jn, la aspirojn, kaj la reciprokan sintenadon de niaj du plej eminentaj vivantaj poetoj; dum al tiu, kiu trovas pli studinda ol la personaĵoj la strukturon de la lingvo, oni povas rekomendi la 12-paĝan resumon de la klera vortkunmeta [[sistemo]] ellaborita de Kalocsay. La enaj diferencoj inter Baghy kaj Kalocsay respeguliĝas en la malsamaj kriterioj, kiujn oni devas uzi, prijuĝante iliajn verkojn. [[Bruno Migliorini]] ([[Dante]] — [[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]), [[Lauri Ilmari Lappi]] ([[Kalocsay]] kaj [[Kalevala]]) kaj [[Leo Belmont]] (Strangaj amimoj) ĉiuj emfazas la vaste kulturitan esteton, la preskaŭ pedante sinperfektigeman poeton, kiu estas Kalocsay, kaj kies verkojn oni povas kritike taksi el pure artisma vidpunkto, sen atento al la homo ilin kreinta. Sed ĉe Baghy estas tute malsame; neniel eblas apartigi de li liajn poemojn, romanojn, [[novelo]]jn, ĉar lia spirito, liaj idealoj ĉion enestas kaj ĉion vibrigas, tiel ke jam post [[legado]] de du-tri verkoj oni sentas, ke oni bone konas la homon mem. Ne la malplej granda merito de Baghy kaj Kalocsay sin montris en ilia ĉiama preteco kuraĝigi kaj helpi novajn talentulojn sur la literatura kampo ; ili sukcesis arigi ĉirkaŭ si en Budapeŝto kaj en la paĝoj de ''[[Literatura Mondo]]'' kreskantan nombron da novaj verkistoj, kiuj sen tio eble ne povus elveni antaŭ la publikon. Pri tiu [[faceto]] de ilia multflanka laboro, por kiu la amantoj de la literaturo ŝuldas al ili eternan dankon, ne mankas atestoj sur la [[paĝo]]j de Arĝenta Duopo.|[[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 390, oktobro (1937)}} ===[[Artefarita helplingvo Akciom Variant]]=== D. G. Baev. '''Artefarita helplingvo Akciom Variant''' ===[[Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado]]=== '''Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado'''. Eld. Esperanto-Centro Itala, Milano, 1935(?) {{citaĵo|Priskribo kaj historio de la movado tutmonde, kaj aparte en ltalujo, kun [[detalo]]j pri la [[Itala Esperantista Federacio]], kaj artikolo pri la [[faŝismo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Astronomio (libro)]]=== '''Astronomio''', Ŝanhajo, 1935(?) ===[[Aŭstrio (libro)]]=== '''Aŭstrio'''. Eld. Varb-oficejo de Ministerio por komerco kaj trafiko, Vieno, 1936(?), 32 pĝ. {{citaĵo|Belege, laŭ artisma vidpunkto eldonita, 32-paĝa gvidlibro tra la lando de la [[UK 1926|XXVIII-a]]. Priskribas turismajn kaj kultur-historiajn atrakciojn de [[Vieno]] kaj de ĉiuj federaciaj landoj de la [[ŝtato]]. Sekvas detala listo de banlokoj, aer-kuraclokoj kaj someraj restadejoj, veturado sur Danubo, sporto kaj popolkostumoj en Aŭstrio. Amaso da perfekte reproduktitaj fotoj de pejzaĝoj ilustras la tekston. Geografia karto estas aldonita. Kolora kovrilo prezentas [[tirolano]]n kaj tirolaninon en iliaj ĉarmaj popolkostumoj.|[[Bulgara esperantisto]] j. 17 n. 09-10 maj-jun 1936}} == B == ===[[Batalante por la metalo]]=== N. Mihajlov. '''Batalante por la metalo''' tradukis P. Gavrilov. Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931, 27 pĝ. La aŭtoro estis laboristo en la uzino “Serp i Molot”. {{citaĵo|Dramo pri rusaj ŝipanoj en revolucio de 1917. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, marto (1931)}} ===[[Bohemaj kantoj]]=== '''Bohemaj kantoj''' trad. [[Rudolfo Dostal]]. Vieno, 1913(?) {{citaĵo|Pri tiu hektografita kolekto de muzikaloj mi ne povas fari pli bone ol rekopii la antaŭparoleton de S-ro R. Dostal: "Provinte esperantigi kelkajn el la amasa riĉeco la plej konatajn bohemajn popolkantojn, mi ne atentis en la tradukoj tiel severe pri la korektaj rimoj, kiel pri la laŭsenca kaj preskaŭ laŭvorta transmeto. La konantoj de la afero scias, ke la originaloj ankaŭ ne estas rimpuraj. Se mi trafis klare kopii la naivan senton de tiuj ĉi popolkantoj, tio min jam kontentigus kaj samtempe tio ree pruvus, kian mirindan flekseblecon Esperanto enhavas. — Pro tio, karaj kantoj, plezurigu kelkhore la Esperantistaron!"|Esperanto n140 mar 1913}} === [[La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj]] === [[Ambros Schiffner]]. '''La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj'''. Trad. Josef Wünsch kaj Bruno Zeinon. Eld. Landligo por Interkomuniko de Fremduloj, [[Karlsbad]], 1922? ===[[Bukedeto]]=== [[Margarethe Krestanoff]] (org.) '''Bukedeto: sep diversnaciaj rakontoj''' Kun antaŭparolo de [[Marie Hankel]]. Eld. Sudgermana Esperanto-Eldonejo, [[München]], 1923(?) {{citaĵo|Kolekto de sep floroj, ŝiritaj el sep kampoj: el la [[angla]], [[bulgara]], [[franca]], [[germana]], [[montenegra]], [[rusa]] kaj [[turka literaturo]]j. Jen kion skribas en la antaŭparolo nia konata samideanino Marie Hankel: „La leganto de la rakontoj kvazaŭ anime laŭ fabela maniero tramigras sep diversajn landojn, ricevas impreson de malsimilaj karakteroj, samtempe ankaŭ spertas, ke ni ĉiuj simile sentas, ĝojas, ploras kaj ŝercas“ [[Bulgara esperantisto]] j04 n12 aug. 1923}} ===[[Bulgario. Mallonga skizo]]=== *[[Spas Rusinov]]. [[Bulgario. Mallonga skizo]]. Trad. Stefka Ĥristova, Lidia Raevo kaj [[Venelin Mitev]]. [[Redaktoro]], [[Asen Grigorov]]. Pentristo, Doĝo Doĉev. Belarta aranĝo, Dimitr Kartelev. Teknika redaktoro, T. Janĉeva. Sofia-Press, 1968, 119 paĝoj. {{citaĵo|Anstataŭ mallonga skizo pri Bulgario, pli bone estus nomi tiun verketon "Ĉio pri [[Bulgario]]”. Tiu ĉi bela lando de la [[Balkana Duoninsulo]], lerte priskribita kun ĝia situacio, reliefo, naturaj riĉaĵoj, hidrografio, klimato, flaŭro kaj faŭno, loĝantaro kaj ĝia deveno, historio, rajtoj kaj devoj de la civitanoj, libereco de [[konscienco]] kaj [[konfesio]], deviga kaj senpaga edukado de la junularo, ekonomio, industrio, [[agrikulturo]], evoluo de transporto kaj [[komunikado]], komerco, nacia [[enspezo]] kaj distribuado, senpaga sanprotektado, feriado kaj ripozo, sociala [[asekurado]], zorgoj por infanoj kaj patrinoj, [[kulturo]] kaj arto, scienco, [[literaturo]], [[gazetaro]] kaj libroeldonado, muziko kaj sceneja muzikarto, filmarto, artaj [[monumento]]j de la antikvaj tracoj, helenoj, romianoj kaj bizancanoj ĝis nun, [[skulptaĵo]]j, freskoj kaj ĝenerala pentrarto, marmoraj kaj ceramikaj mozaikoj, arkitekturo, bibliotekoj, muzeoj, amatora artagado, korpokulturo kaj sporto, turismo, (kampadejoj, ktp.), per malgrandaj presliteroj ĉio estas detale raportita, kun buntaj mapoj kaj kovrilpaĝo, multaj fotografaĵoj kaj, portretoj pri elstaraj gravuloj de ĉiu epoko. Vere, mankas nenio en tiu ĉi skizo por bone koni la landon... krom iri tien kaj ĝui ties belaĵojn.|J. Devis. [[Boletín]] n173 (maj 1969)}} == C == ===[[100 jaroj de slovaka gimnazio Martin]]=== [[Renatino Vongrej]]. '''100 jaroj de slovaka gimnazio Martin''' trad. Ludoviko Izak. Eld. Meza Ĝeneralkleriga Lernejo, [[Martin]], 1968(?) {{citaĵo|Tre interesa kaj bele prezentita estas tiu broŝuro eldonita de la Meza Ĝeneralkleriga Lernejo en Martin, kiel propagando al la jubileo. De la «Historia Enkonduko » ĝis « Centjara Historio kaj Estanteco » , ĉio estas interesa; la grafika parto estas kiel viva elmontro de la evoluo de la urbo. Gratulon al la urbo MARTIN.|[[Boletín]] n165 (jan 1968)}} ===[[Cuñataí Porá]]=== Katalin. '''Cuñataí Porá''' 20 p. 1987? {{citaĵo|Broŝuro verkita de Katalin. Eldonita de Astura Esperanto-Asocio. La verko estas rakonto de tragedio okazinta meze de ĝangalo en Sud-Ameriko inter indianoj kaj blankuloj en kontrasto al diverseco de [[moro]]j, sed komuneco de profundaj sentoj. La dramo spegulas la subpremadon de la indianoj fare de la blankuloj. La stilo estas flua kaj invitas al senhalta legado ĝis la fino. Cinataí Porti estas la nomo de la rolantino, kiun en [[gvarania lingvo|gvarania]]j vortoj signifas "Belan Knabinon".| G.M.E. [[Boletín]] n280 (maj 1987)}} == Ĉ == ===[[La Ĉaso al diablo]]=== U. E. Bersetzerre. '''La Ĉaso al diablo'''. Trad. A. L. Reni. N. 4-5 de «Malgranda Kolekto de l’Espéranto». Eld. [[Antonio Paolet]], [[San Vito al Tagliamento]], 1916 ===[[Ĉielarka standardo]]=== '''Ĉielarka standardo''' estis la unua gazeto esperantlingva pri [[kooperativismo]], eldonita en Varsovio de eldon-kooperativo Spolnota Ргасу ĉirkaŭ 1935. ===[[Ĉu nova milito? Jes. Kial?]]=== [[A. den Doolaard]]. '''Ĉu nova milito? Jes. Kial?'''. 1939(?) {{citaĵo|Ĝi pritraktas la fiinfluon de trustoj kaj private posedataj armilfabrikejoj sur internacian politikon, kaj vidas en ties komercaj interesoj nepran fonton de militoj. Verŝajne tion konsentus ĉiu, kaj pri la temo jam aperis multaj libroj. La stilo de la nuna verko tamen estas tiel obskura, ke el ĝi mi persone ricevis nenian klaran ideon.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 409, Majo (1939)}} ===[[Ĉu vi konas Italion?]]=== '''Ĉu vi konas Italion?'''. Eld. Direzione Generale per il Turismo, Roma, 1938(?) ===[[ Ĉu vi parolas tendare?]]=== [[Renato Corsetti]], [[Mauro La Torre]], [[Hans Bakker]].''' Ĉu vi parolas tendare? Bildkurso por labortendaroj'''. Eldono: [[TEJO]], Rotterdam , 1974. {{citaĵo|La libro eldoniĝis, laŭ la kunaŭtoro Renato Corsetti, kiel helpilo por la instruado de Esperanto en labortendaroj. En sia karaktero de helpilo ĝi povas fari bonan servon, ne nur inter tendaranoj, sed ankaŭ inter ĉiuspecaj komencantoj, se ilin gvidas kompetenta instruisto. La ekzercoj abundas, kaj la amuzaj desegnoj kontribuas al la uzindeco de la libro.|[[Fernando de Diego]]. [[Boletín]] n208 (mar 1975)}} == D == ===[[Danco ĉirkaŭ lokomobilo]]=== [[Mats Traat]] ([[d:Q729330|en vikidatumoj]]). '''Danco ĉirkaŭ lokomobilo''' trad. [[Hillar Saha]] kaj [[Henrik Seppik]]. 1984(?) {{citaĵo|En Estonio operis en Esperanto romano de estona verkisto Mats Traat "Danco ĉirkaŭ lokomobilo". La baza temo de la romano estas la festo de la estonaj kampuloj en [[vilaĝo]] de la 20-a jarcento. Lia verkaro ricevis plurajn literaturajn premiojn de la Estona Respubliko. Parto de lia [[poezio]] kaj prozo estas tradukita en la rusan, germanan, finnan, bulgaran, latvan kaj aliajn lingvojn. El la [[estona lingvo]] tradukis Hillar Saha kaj Henrik Seppik. Eldonkvanto 4000.| [[Elmar Ratassepp]]. [[Der Esperantist]] n128_jun. 1984}} ===[[Defendi la pacon, preventi nuklean militon]]=== '''Defendi la pacon, preventi nuklean militon: Proponoj de Soveta Unio en la Dua Speciala Sesio de la Ĝenerala Asembleo de UN pri malarmado'''. Eld. [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]/ Sovetia MEM-sekcio; Moskvo 1982, 76 p. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝuro la sovetia [[MEM]]-sekcio prezentas la Esperanto-tradukon de gravaj dokumentoj pri la persista batalo de [[Soveta Unio]] por konservi la pacon. Temas pri jenaj [[dokumento]]j: — Mesaĝo de [[Leonid Breĵnev|L. I. Breĵnev]] al la Dua Sesio de la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] pri malarmado, en kiu li solene proklamis la decidon de Soveta Unio, ne uzi la unua {{JN|nuklea armilo}}; — Parolado de [[Andreo Gromiko|A. A. Gromyko]] je la 15-a de julio 1982 en la sama loko, en kiu li detalege prezentas kaj klarigas la eksteran [[politiko]]n de Soveta Unio, direktitan al konservado de la paco, al haltigo de la vetarmado, speciale rilate la nukleajn armilojn, kaj al iom-post-ioma malaltigo de la nivelo de armiteco per traktadoj kaj intertraktitaj [[Konvencio]]j; — Memorando de [[USSR]] prezentanta la sovetian opinion pri solvendaj problemoj kaj la vojoj al ilia solvo, por elimini la kreskantan nuklean minacon kaj por bridi la [[vetarmado]]n; — Bazaj tezoj de Konvencio pri malpermeso kaj fina neniigo de kemiaj armiloj; — Gazetara konferenco de A. A. Gromyko je la 21-a de julio 1982 en Nov-Jorko, en kiu li, post enkondukaj rimarkigoj, respondas la [[demando]]jn de reprezentantoj de amaskomunikiloj. Ne necesas substreki la politikan gravecon de la prezentitaj materialoj, kaj la sovetiaj [[esperantisto]]j meritas plenan laŭdon kaj aprobon, ke ili disponigis tiun tradukon al la internacia esperantistaro, precipe al tiu en okcidentaj regionoj, en kiuj cni kutime ne tre klopodas disvastigi la veron pri la sinteno kaj celado de Soveta Unio. Krom tio, la broŝuro vekas intereson ankaŭ en lingva rilato, ĉar la materialoj entenas la tutan politikan terminaron de niaj tagoj. Sed tiurilate la broŝuro ŝajnas ne tute kontentiga. La uzitaj nocioj (ekz. raketoj de surtera baziĝo, rimedoj de avangarda bazigo, flugilhavaj raketoj por granda distanco k. a.) ja estas kompreneblaj, sed ofte ŝajnas trovitaj sen deca konsidero de la internacie kutima dirmaniero. Certe ĉiu politike informita leganto komprenas el la kunteksto, ke «blokado" estas tio, kion la anglalingvanoj nomas "freeze" kaj la germanoj «"Einfrieren". Nu, kial ne preni la samsencan Esperanto-vorton "[[frostigo]]" (eble eĉ "fridigo")? Aliakampe ja oni ankaŭ parolas pri frostigitaj aŭ tradiciaj armiloj (kontraste al la nukleaj), sed la tradukintoj preferis la senkoloran esprimon «ordinaroj armiloj". Se oni celas la tutan arsenalon de la nukleaj armiloj, oni devus paroli pri «nukleaj armiloj" aŭ "[[nuklea armilaro]]", sed ne nur pri "[[nuklea armilo]]", same pri "kemia armilaro" aŭ "kemiaj armiloj" kaj ne pri "[[kemia armilo]]". Rimedoj, per kiuj oni volas estigi konfidon inter la ŝtatoj, certe estas "konfidigaj [[rimedo]]j", ne nur "(kon)fidrimedoj". Kaj per "submarino-raketportantoj" la tradukintoj certe celas "raketportantajn (aŭ: raketekipitajn) [[submarŝipo]]jn". Apud la trafa «malarmado" troviĝas okaze "senarmiĝi" kaj "[[malarmigo]]". Kaj certe oni devas supozi sub "gardaranĝoj" protektajn disponojn aŭ aranĝojn. Ankaŭ ĝenerale la lingvaĵo kelkloke efektas iomete ruse, ne nur pro la evidenta necerteco en la apliko aŭ neapliko de la difina [[artikolo]], sed ankaŭ — en la vortelekto; ekz. elpaŝi (anstataŭ pledi, engaĝiĝi) por io; bruliga (anst. urĝega) problemo; penetrita (anst. saturita, kaptita) de zorgo; malmagnetigi (anst. neŭtraligi, malfortigi) la volon; sindevigo (anst. [[devontigo]], devoligo); malelekte (anst. senelekte); militteatro (anst. militejo); informacio (anst. inform-aĵ-o); ŝtatulo (anst. ŝtatisto) k. a. — en la traktado de kelkaj transitivaj verboj" ekz. anonci pri programoj (anst. anonci [[programo]]jn) ; minaci al Soveta Unio (anst minaci Sovetan Union); impresiga (anst. impresa) k. a. — en nekutimaj elipsoj kaj dirmanieroj; ekz. Se restarigi la veron, necesas agnoski . . . (anst. Por restarigi la veron aŭ Se oni volas restarigi la veron) ; Temas pri minaca armilo, precipe se konsideri la atingojn de la scienco (anst. . . . precipe se oni konsideras . . .); ajne bona estu la rezolucio (anst. Kiel ajn bona estu . . .) k. a. Tamen, malgraŭ tiu ŝajna multnombro la lingvaj rimarkoj tute ne malgrandigas la valoron de la prezentita traduko, kiu entute transdonas la komplikajn kaj malfacile tradukeblajn tekstojn en komprenebla kaj flue legebla formo. Estas nepre dezirinde, ke la [[materialo]] atingu kiel eble plej vastan legantaron en Esperantujo. |D-ro [[Karl Schulze]] (᛭)|[[Der Esperantist]] 1983 n122 jun.1983}} ===[[La dektri mortis]]=== L. Vetter. '''La 13 mortis'''. Tradukis [[Hans Borschert]]. Eld. Borschert kaj Riemasch, [[Bamberg]], 1950. {{citaĵo|Mi ĵus finas la legadon de la supre menciita libro. Mi min sentas maltrankvila. Mi jam ne dormis la lastan nokton kaj mi divenas ke la venontan mi ankaŭ pasigos sen dormo plie. Mi dronus en suspekto ĉiuspeca. Se mi ion manĝas aŭ trinkas, nu min demandas ĉu krima mano ne metis venenon en ĝin. Konsekvence, mi suspektas miajn konatulojn, proksimulon!, kaj eĉ mian parencaron ke ili volas mortigi min. Do, se vi intencas pasigi sendormajn noktojn, se vi volas havi la impreson ke ĉio, kion vi trinkas aŭ manĝas havas guston de amara veneno, se vi emas perdi la konfidon al ĉiuj, kiuj vivas kun vi, mi donas al vi taŭgan konsilon: vi leku (''tiel'') « La 13 mortis >. La verkon oni legas facile kaj la teksto estas konvena. Bedaŭrinde kelkaj strangaj formoj, kelkaj novaj vortoj, kaj ankaŭ kelkaj maloftaj preseraroj malagrabligetas la rakonton.| L. GENIN. [[Belga esperantisto]] n306 (okt 1951)}} ===[[Der Grossvater unserer Familie]]=== '''Der Grossvater unserer Familie'''. Eld. Internacionalo de Militrezistantoj, [[Enfield]], 1940(?) {{citaĵo|La titolo estas Germana (kial?), sed la teksto estas Esperanta —simpla kaj kompreneble, sed kun tro multe da eraretoj. Ĝi priskribas laboron por diversnaciaj rifuĝintoj en kaj el diversaj landoj. Sur la titolpaĝo estas ĉarma bildo de [[George Lansbury]] kun tri knabinoj zorgataj de la Internacionalo (pro kio la titolo). Petu ekzempleron.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch]]=== J. Künnel. '''Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch'''. Hamburg {{citaĵo|Kiom ni povas juĝi, ĝi estas tre bona. [[Papero]] neluksa: tamen ke la aŭtoro eldonu ion ajn en la nunaj cirkonstancoj estas mem triumfo. Ni gratulas lin, kaj deziras por la verko grandan disvendon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Devo de reĝo]]=== A. Vandevelde. '''Devo de reĝo'''. Eld. [[Charles H. Edmons]], London, 1916(?) {{citaĵo|Tiu ĉi teatraĵeto estis tre sukcese ludita ĉe la 9-a [[Brita Kongreso de Esperanto]], en [[York]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1916 j07 n09-12 sep-dec.}} {{citaĵo|Vandevelde ne estas nur talentplena aktoro, li ankaŭ scias uzi la plumon. La [[teatraĵo]]n, kiun li prezentis en York kaj kiu estis tiel entuziasme aplaŭdata, li verkis si mem, kaj nun, laŭ la deziro de multaj amikoj, li konsentis publikigi ĝin. La temo estas eltirita el la granda tragedio, kies scenejo nun estas Eŭropo. En boma kaj flua [[Esperanto]] li gloras la heroan viktimon de la unua horo kaj sian glorindan reĝon. La legontoj certe ĝuos la sentplenan [[kanto]]n de la Feino de l' paco; estas ĉefverketo de vere sentita poezio; la [[ritmo]] kaj versfarado estas senriproĉaj. Mi plezure rekomendas tiun ĉarman verketon al ĉiuj amantoj de bona literaturo.|-R.U. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, Septembro (1916) }} ===[[La Dia Vojo]]=== H. Hubertsson. '''La Dia Vojo''' . Eld. [[Esperanto-Missionen]], [[Nora Stad]], 1953(?) {{citaĵo|Temas pri nova kajero por dissemi la kristanan kredon pere de Esperanto. Ĝi enhavas aron da religiaj normoj, celantaj konduki la homojn al la Dia Vojo, al daŭra paco kaj al superabunda ĝojo pro saviĝo.|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Diccionario simultaneo en 21 idiomas]]=== '''Diccionario simultaneo en 21 idiomas''' Eld. Ediciones DISTEIN, Barcelona. 1977, 218 pĝ, 20 x 13 cm. {{citaĵo|Ediciones Distein eldonis vortaron kiu enhavas 2.000 vortojn en 21 [[lingvo]]j: hispana, germana, kataluna, ĉeka, dana, esperanta, finna, franca, greka, nederlanda, hungara, angla, itala, malaja, norvega, pola, portugala, rumana, rusa, sveda kaj turka. Por faciligi ĝian studadon, la vortaro estas dividita en du partojn. En la unua parto estas 2.000 vortoj kun siaj tradukoj en la 21 lingvoj. En la dua parto oni enlistigis la 2.000 [[vorto]]jn, grupigitajn laŭ alfabeta ordo en ĉiu el la 21 lingvoj. Dank'al tiuj du partoj oni povas traduki kaj kompari vortojn facile kaj rapide. Nur unu makulo pro la granda lingvadiverseco la verko enhavas kelkajn [[preseraro]]jn.|[[Boletín]] n257 (maj 1983)}} === [[Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt]] === H. Ploeles; [[Hans Sappl]]. '''Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt''' (3-a eldono). Eld. Paulus-Verlag, Graz, 1922. {{Citaĵo|Tre interesa dokumento por propagandistoj kaj paroladistoj, kiuj komprenas la germanan lingvon. La libro enhavas allogan historion kaj gramatikon de Esperanto kaj ĉiuspecajn informojn pri la disvastiĝo de nia movado tra la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[La difino de la dattago en la kristana epoko]] === E. Fischer. '''La difino de la dattago en la kristana epoko , nova similia metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ [[kalendaro]]j julia kaj gregora'''. Eld. Ader & Borel, Dresden, 1914, - 20 paĝoj, (15,5x11,5) cm . {{Citaĵo|Belege eldonita libreto, kies subtitolo plene montras la enhavon, kiu estas tre agrabla verkita. Ĝi estas tre interesa por grupaj kunvenoj|[[Belga Esperantisto]] n069 (jul 1914)}} ===[[Dion adori]]=== [[Maria Ha De Vermyj]]. '''Dion adori'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1938(?). {{citaĵo|La verko konsistas el tri poemoj liberpensaj —''Pentofarantino, En Cirkloj Centrifugaj'' (pri [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]), kaj ''Amatino Dia''. iuj montras profundan senton poetan kaj religian, ĝisekstazan [[amo]]n al beleco, kaj delikatan elekton de vortoj kaj esprimoj; tamen ili plaĉos nur al tiu, kiu komprenos ilin tra la nuboj de mistikismo.| I. C. FORTEY. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj]]=== S. Dziwlik. '''D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj'''. Eld. [[Edward Fialek]], Krakovo, 1939(?) {{citaĵo|Interesa rakonto pri la vivo de liberpensa filozofo Swiezawski, kaj pri lia ĉefverko ''Dio Prudento'' [''tiel''] kaj aliaj, kiujn oni esperas eldoni post ne longe. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} ===[[Du horojn en timego]]=== Fratino Teresa. '''Du horojn en timego'''. Eld. Centra Nederlanda Katolika Esperanta Librejo, [[Eindhoven]], 1933(?) {{citaĵo|La libro havas ian propran ĉarmon, kaj ĝenerale la stilo estas bona, kvankam pro la multeco de kunmetitaj vortoj iom peza. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 338, junio (1933)}} ===[[Du Premiitaj Tezoj]]=== [[A. J. Edmonds]] kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. {{citaĵo|Jen 20-paĝa broŝuro enhavanta la tezojn, kiuj gajnigis al la verkintoj, en 1913 kaj 1914 respektive, la Prezidantan Premion, kiun starigis siakoste nia Prezidanto de la B.E.A., S-ro [[Leŭtenanto]] [[Harold Bolingbroke Mudie|H. B. Mudie]]. Ambaŭ tezoj estas tre legindaj por ĉiuj [[Esperantisto]]j, kiel ankaŭ por ne-Esperantistoj, kiuj interesiĝas je la objektoj traktitaj. En la tezo: ''La grava signifo de l' Nova Testamento en Esperanto'', Pastro A. J. Edmonds, M.A., kies bedaŭrindan morton ni raportis en nia numero de lasta Julio, traktas la Novan Testamenton laŭ ĝiaj vidpunktoj literatura kaj morala, ankaŭ konsideras ĝin kiel instruilon kaj propagandilon por la Esperanta movado. Mi devas, kiel honesta kritikanto, raporti, ke kelkaj (tre malmultaj) radikoj estas neĝuste uzitaj, ekzemple en la diro, ke Jesuo “riverencis la virinojn,” kie oni volis komprenigi respektegis. Bonegan pledon faras S-ro W. Phillimore en sia tezo: ''La graveco de Esperanto por la Blinduloj'', montrante, kiajn gravajn servojn jam faris, kaj ankoraŭ plimulte faros, Esperanto por tiuj niaj fratoj, kiuj ne ĝuas la benon de la vidado. Kompreneble li parolas pri la fizike blindaj ; sed li povus dediĉi ankaŭ kelkajn [[vorto]]jn pri spirite blindaj, por kiuj Esperanto nepre servos kiel grava lumigilo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} == E == ===[[Eklezio kaj Oktobra Revolucio]]=== [[Boris P. Kandidov]], '''Eklezio kaj Oktobra Revolucio'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 20 pĝ ===[[Ekrigardo al Budhismo]]=== [[Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|eta]] R. L. Soni. '''Ekrigardo al Budhismo'''. Eld. Budhana Ligo Esperantista, [[Prestatyn]] ([[Denbighshire]], [[Kimrio]]), 1956. {{citaĵo|La broŝuro prezentas tre koncizan enkondukon al la budaisma doktrino, proponata al la multokupita leganto, neinformata pri enhavo kaj potencoj de [[budhismo]]. Ĝi celas servi la budaisman movadon kaj pli bonan komprenon inter [[budhano]]j kaj la cetera mondo por ke per la renaskiĝo de budaismo la mondo povu saviĝi. Estas montrata kelkaj fundamentaj doktrinoj de budhidmo. La mondo estas malsana pro la suferado kiun kaŭzas la avido, t.e. la egoisma deziro asociigi kun ĉio kion ni amas kaj disiĝi de ĉio kion ni malamas. Tiuj egoismaj deziroj kutime kondukas al seniluziiĝo, al suferado. Por forigi la suferadon la homo superregu tiujn avidojn sekvante la vojon de mem-venko, vojon kiu kondukas al Nirvano, la stato de perfekta ripozo, foresto de deziro, iluzio kaj malĝojo. Menciinte la plej gravajn kontribuaĵojn kiujn budaismo faris en la pasinteco por la bono de la mondo, la broŝuro proklamas ke la okcidenta civilizacio urĝe bezonas la forton de la racia, sublima religio, [[konsolo]] kaj espero de triono de la homaro, por eskapi la teruraĵojn de nova mondmilito kaj atingi [[feliĉo]]n, prosperon kaj pacon. F. C.|[[Belga Esperantisto]] - Numero 346, Decembro, 1956}} ===[[Eksplodo de l' Paco]]=== [[Edward Ozimek]]. '''Eksplodo de l' Paco. Telegramo al la Ligo de Nacioj kaj al la Homo'''. Eld. la aŭtoro, Varsovio, 1937. {{citaĵo|Ĉi tiu konciza alvoko por la paco kaj egaligo de l' sociordo—verko de pola fervoja [[pensio|pensiulo]], kiun oni tradukis okaze de la [[UK 1937|Jubilea Kongreso]] — prezentas familiaran eklektikon. Denove pledoj kontraŭ armebudĝetoj, privata fabrikado de armiloj kaj mortpuno, kune kun proponoj pri laborhoroj, edukado, grandurboj, kaj universala uzo de Esperanto. La aŭtoro fincelas Unuigon de la Ŝtatoj de l' Mondo. Facilanime li rekomendas tiurilate centran kontrolon de la financa politiko. Pli realisma ŝajnas la konsilo apliki la plej akrajn sankciojn kontraŭ ŝtatoj kiuj ekster la Ligo preparas batalilojn por atako. “Pereu hodiaŭ miliono—por ke ne pereu post jaroj dekoj da milionoj.” |M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro skizas praktikan planon por forigi militon. La Ligo de Nacioj devas fariĝi plej supra, direktanta organo, kiu regas la mondon —la “Unuiĝintaj Ŝtatoj de la Mondo”. La aŭtoro kredas ebla tujan realigon de sia detala projekto ; unu postulo kies estas tutmonda enkonduko de [[Esperanto]] en internaciajn rilatojn. Ni ĉiuj devas kun la aŭtoro alceli “universalan unuiĝon de paco, [[libereco]], kaj bonstato”, kaj eĉ se oni dubas, ĉu la [[propono]]j estas eblaj, kaj ĉu ili nepre trafus la celon, oni ja tralegos la bone tradukitan “telegramon” kun intereso.| J. FARRAND. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas]]=== '''Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas''' trad. Maŭro. Eld. [[Esperanta Librejo]], [[Budapeŝto]], 1946. {{citaĵo|Kolekto de 29 fabloj, kun biografio. Tute leginda, kaj lukse eldonita. Por esti sincera, tamen, oni devas konfesi, ke de literatura vidpunkto la stilo estas nur mezgrada, ŝanĝo de esprimo, elekto de [[radiko]] pli ĝusta, aldono de pronomo, forigo de erareto, rearanĝo de vortordo—aferoj kiom etaj ! Tamen ĉe ili kuŝas la [[diferenco]] inter la verko de inteligenta [[lernanto]] kaj la kreaĵo de majstro !|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 499-500}} ===[[El Esperanto]]=== '''El Esperanto'''. Eld. [[Societo Kuba por la Propagando de Esperanto]], s/l, 1927(?) 8 pĝ. {{citaĵo|Bonega kaj bele prezentita propagandilo por nia lingvo.|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[El idioma internacional Esperanto]]=== '''El idioma internacional Esperanto''' . Eld. Asociacion Esperantista Argentina, 1919? Enhavo : Propaganda parto. Kurso de Esperanto en 18 lecionoj. Ĝenerala Esperanto-hispana vortaro.<ref>Esperanto n231 nov 1919</ref> ===[[Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto]]=== '''Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto'''. Eldonita de Esperanto-Junularo, [[Leipzig]], 1927(?) ===[[Enkonduko en la kulturon]]=== '''Enkonduko en la kulturon'''. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], Porto, 1982? ===[[En la Lando de la Blanka Monto]]=== [[Léon Huot-Sordot]]. '''En la Lando de la Blanka Monto''' trad. Noel. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo 1913 - 67 pĝ. {{citaĵo|Bonan servon faris al ni Esperantistoj D-ro Noel, prezentante al ni tiel bonstilan tradukon de tre leginda libro. Mi tuj konstatu, ke ĝi neniel estas gvidlibro, tiu severa tirano, kiu, sub masko de bonintenca amiko, diktas al vi, per kiaj brokantitaj adjektivoj vi devas admiri tiun aŭ alian vidindaĵon, kaj distras vian animon per aludoj pri nekoncernaj faktoj rilate doganon, biletprezojn, k.t.p. Kontraŭe, ĝi estas libera rakonto de sprita kaj homa homo, kiu nek afektas emociojn, nek hontas pri ili. Ni amas lin, kiam, matene, kun nelacigitaj kruroj, li marŝe ekiras sur la monton, malŝatante la vagonaron, kiu portas la senfortulojn kaj dikventrulojn ĝis la supro de [[Montenvers]]; kaj egale ni amas lin, kiam, kun membroj streĉitaj de nekutima ekzerciteco, li staras sur la supro kaj meditas pri la komforta hotelo tie malsupre, pri la baldaŭ venonta krepusko, pri la longa penado de la malsuprenira marŝo, kaj decidas enpoŝigi sian antaŭan fierecon kaj veturi kun la dikuloj. Pri du aŭ tri punktoj stilaj en tiu ĉi cetere bonstila [[traduko]] mi sentas min ne plene kontenta; el tiuj mi citos unu, la plej gravan. Rilate la sufikson ''ig'', mi trovas en kelkaj lokoj jen mankon, jen troecon. Ekzemple: teruriga (12, 8) estas neĝusta, ĉar teruri (sen ig) signifas: meti teruron (Ps. xxvii. 1; Ham. 18, 11); dronitaj (14, 18) bezonas ''ig'', ĉar droni signifas, ne sufoki, sed sufokiĝi (Ham. 70, 14; Krest. 185, 35); naŭziga (22, 17) estas trohava, ĉar naŭzi signifas: meti naŭzon (Rab. 33, 11; Rev. 26, 21); ardita (28, 18) devus esti ardigita aŭ ardanta, ĉar ardi signifas : esti varmega (Sent. Sal. vi, 28; Marta 166, 11); duonruinita (50, 18) bezonas la ig (Ham. 46, 14; Rab. 64, 31). Pri la tipografio kaj bildaro de tiu ĉi volumo mi povas diri, ke ili inde subtenas la tradiciojn de la Presa Esperantista Societo de Parizo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 107, Novembro (1913)}} ===[[Ekskurso en nombroj]]=== F. Emerson Andrews. '''Ekskurso en nombroj'''. Eldonis ''The Duodecimal Society of America'' (poste renomita ''Dozenal Society of America'', [https://dozenal.org/ ligilo]), [[Staten Island]], 1960(?) {{citaĵo|Tiu interesa broŝureto enhavas [[artikolo]]n, kiu prezentas, en popularaj vortoj, malnovan ideon. Ĝi estas la kalkulado laŭ la [[Dekduuma sistemo|bazo 12]], en matematiko, pezoj kaj mezuroj kaj aliaj branĉoj, anstataŭ la uzata [[Dekuma nombrosistemo|decimala sistemo]]. Laŭ la aŭtoro, “la sistemo 12 ne estas malfacila por provi; tradicio, ne malfacileco, estas la obstaklo. Unue, ni devas elpensi eldonajn [[simbolo]]jn, kiujn la hindoj kaj la arabaj forgesis”. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Ekstremoj]]=== [[Miguel Fernandez]]; [[Jorge Camacho]]; [[Gonçalo Neves]]; [[Liven Dek]]. '''Ekstremoj'''. Eld. [[Internacia Esperanto-Muzeo]], Vieno, 1997. ===[[Esenco de la Danziga Problemo]]=== St. WL '''Esenco de la Danziga Problemo: Kelkaj notoj histori-ekonomiaj. '''. Eld. Pola Esperantista Klubo, Krakovo, 1934? 10 pĝ. ===[[Esperanta vespero tra la radio JFAK]]=== '''Esperanta vespero tra la radio JFAK'''. Eld. [[Taikoku Esperanto-Asocio]], [[Tokio]], 1931(?). {{citaĵo|Enhavas la tekston de la «Esperanta Vespero», kiun la tieaj Esperantistoj dissendis okaze de naskiĝtago de Zamenhof, tra ia radio-stacio J.F.A.K. La teksto estas en Japanaj literoj skribita, sed kun klarigoj en Esperanto|[[Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Esperanto?]]=== '''Esperanto? Eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj. En Esperanto kaj [[Pola Lingvo]]. ''' Eld. [[Pola Esperanto-Asocio]], Varsovio, 1965(?) ===[[Esperanto and Machine Translation]]=== Ian D. K. Kelly. '''Esperanto and Machine Translation'''. Eld. [[Esperanto Centre]], Londono, 1983. 4 p. 30 cm. {{citaĵo|Anglalingva informbroŝuro pri la utilo kaj stato de Esperanto en maŝina tradukado|[[Der Esperantist]] n132 apr.1985}} ===[[Esperanto-Bulgara Frazaro]]=== '''Esperanto-Bulgara Frazaro / Есперанто-Български разговорникъ.''' Eld. [[Centra Librejo Esperanto]], [[Sofio]], 1925(?) {{citaĵo|Bontempe venas tiu ĉi libreto ; oni sentas jam bezonon je tia verko, por plifaciligi la parol-lernadon al la novaj [[samideano]]j. La teksto estas aranĝita laŭ la Esperanto-Germana frazlibro „[[Ĉu vi parolas Esperante]]“. Preso bona kaj korekta, escepte okazon de erara neuzo de akuzativo: „kia vetero ni havos morgaŭ?“ (pĝ 12), kaj de erara uzo de akuzativo: „La deziritan ĉambron estos libera hodiaŭ posttagmeze“ (pĝ. 30).|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n10, 1925}} ===[[Esperanto a Katolíci]]=== '''Esperanto a Katolíci'''. Eld. [[Katolika Esperanta Societo]], Praha, 1948(?), 32 pĝ {{citaĵo|32-paĝa libreto por diskonigi la Esperantan movadon al la Ĉeĥlingva Romkatolikaro. Alloge presita en 10,000 ekz. Ni esperas, ke ĝi bone trafos sian celan, por kiu ĝi aspektas tre taŭga.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-523 nov-dec 1948}} ===[[Esperanto Commercial]]=== '''Esperanto Commercial''' Complement de l'Esperanto en dix leçons. Eld. [[Centra Librejo Esperantista]], Paris, 1926? {{citaĵo|Speciala terminaro kaj ekzercaro komercaj.|[[Belga esperantisto]] n138-139 (aug-sep 1926)}} ===[[Esperanto-Deklaracio]]=== C. C. Walker. '''Esperanto-Deklaracio fidela pri la Vero elmontrata laŭ la Sankta Biblio (la neerareblaj Skriboj), kaj ne sama kiel la kredo populara, kiu multe konsistas el la fabloj, kiujn venontajn la apostolo Paŭlo antaŭ diris'''. Eld. la aŭtoro, Birmghan, 1926? ===[[Esperanto for de Friezen]]=== C. Hettema. '''Esperanto for de Friezen ( Frysk EsperantoLearboek)''. Eld. la aŭtoro, [[Munnekeburen]], 1935(?) {{citaĵo|Simpla lernolibro de Esperanto en la [[Frisa lingvaro|lingvo frisa]] : represo de artikolaro ankoraŭ daŭrigata en la gazeto ''It Forban''. Ŝajne la unua en tiu lingvo, kaj tre bona. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Esperanto in Outline]]=== R.A.M Kearney. '''Esperanto in Outline'''. Eld. ''[[Brita Esperanto-Asocio|British Esperanto Association]]'', Londono, 1932 (?), 48 pĝ. {{citaĵo|Ĉi tiu libro celas provizi suplementan legaĵon de elementa speco, uzeblan paralele kun iu ajn gramatiko. Ĝi ankaŭ povas utili kiel revizia legaĵo, aŭ eĉ kiel [[lernolibro]] sendependa. Por tiu lasta [[celo]], tamen, estus bone havi la helpon de [[instruisto]]: la ordinara lernanto sole studanta eble trovus ĝin iom tro konciza. Efektive, en 86 malgrandaj paĝoj oni sukcesis prezenti klare kaj interese per simpla kontinua legaĵo la ĉefaĵojn de la [[Esperanta gramatiko]]. Sekvas tre plenaj indeksoj. Iom stranga estas ''Braŭn, Grijn, Ĉalz, Ĝejmz,'' flanke de ''Roberto'' kaj ''Ermesto''. ''Kresento'' estas formo almenaŭ diskutebla ; ordinare oni diras konduti, ne sin konduti. Sed entute la libro ŝajnas tre bona kaj siaspece unika. Ĝi eestas tute rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 329, Septembro (1932)}} === [[L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles]] === '''L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles'''. Publikaĵo No 8 de la ''«Societé des Amis de l’Espéranto». Office Central Espérantiste''. Paris, 1920. {{Citaĵo|Stenografa raporto pri la diskutoj pri Es­peranto dum la memorindaj kunsidoj de la Unuiĝo de la Internaciaj Asocioj, [[diskuto]]j, kiuj kondukis al brila venko de Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} === [[Esperanto for all]] === '''Esperanto for all. How to Read, Write and Speak it'''. Eld. [[British Esperanto Association]], London. {{Citaĵo|Tre praktika propaganda broŝuro kun malgranda gramatiko de nia lingvo. La propagranda parto estas tre efike aranĝita, kaj prezentas la tutan problemon de Esperanto per malgrandaj artikoletoj, laŭ fake: Kio estas Esperanto? La eduka valoro de Esperanto; Esperanto en komerco, komercaj ĉambroj; Kongresoj, scienco; literaturo. Organizaĵoj; Esperanto en Granda Britujo; La aŭtoro de Esperanto; Ligo de Nacioj; Vortoj de Universitataj Profesoroj.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Esperanto-Gazeto]] === Informilo de la ''Esperanto-Gruppe Unterweser'', regiona esperanto-unuiĝo kun centro en la [[distrikto Wesermarsch]] de [[Malsupra Saksio]], Germanio, [http://www.esperanto.de/unterweser ligilo], kvarmonata ekde oktobro 2001. ISSN 1861-3330 ===[[Esperanto Lehrbuch]]=== *''Esperanto Lehrbuch nach grammatikalischer Lehrmethode. (Esperanto-Lernolibro laŭ gramatika instrumetodo)''. Eld. ''-Esperanto-Bund für die Deutschen Sprachgebiete'', do [[Germana Laborista Esperanto-Asocio]], la germanlingca branĉo de [[SAT]], Berlino, 1933(?). {{citaĵo|Verkita en simpla lingvo kun multaj gramatikaj klarigoj, la libreto ŝajnas al ni taŭga por instruado en laboristaj rondoj. La aŭtoro(j) tamen montras la [[emo]]n nenecese kompliki la lingvon. Ni rimarkas la prepozicion kontraŭ kun [[akuzativo]] superflua en sekvantaj ekzemploj: p. 54 rimedo kontraŭ malsanon, kiu estas kontraŭ min. Same "tra" kun superflua akuzativo: p 67 rigardi tra la [[fenestro]]n. Oni ne emu korekti la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]]n, kiu donas tute similajn ekzemplojn kun simpla nominativo: kondukis tra la stratoj § 22.14; iras tra la fenestro § 25.29 ; Trairi tra nia mallarĝa pordo § 33.2: vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. Pri kontraŭ; havis malamon kontraŭ la pli juna § 13.1 ; batalis kontraŭ niaj malamikoj § 39.14 Ni same rimarkas eraran uzon de po, en la frazo p. 76: laboristoj laboras nur 6 horojn po tage. Tie oni devus bavi laboras po ses horoj tage, (por tago aŭ ĉiutage), la prepozicio po estas uzota antaŭ la variebla kvanto- po 6, po 8, po 10, kaj ne antaŭ la fiksa unueca ideo: por (ĉiu) tago, por (ĉiu) jaro, por (ĉiu) infano. Vidu Fundam.: po 3 pomoj al ĉiu el la infanoj § 15.14; po 10 paĝoj en ĉiu tago § 15 16|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Esperanto, Lingua Internazionale]] === '''Esperanto, Lingua Internazionale'''. [[Cooperativa Esperantista Italiana]]. [[Ĝenovo]], 1912(?). {{Citaĵo|Bona propaganda broŝuro por Italoj. Krom la regulojn de nia lingvo ordigitajn en 10 lecionoj, tiu libreto enhavas noteton pri Esperanto kaj ĝia disvastiĝo kaj pri la Kongresoj, tradukajn ekzercojn, tabelon de la pronomoj, la himnon Espero kaj fine vortareton praktikan esperanto-italan.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Esperanton Kielioppi]] === * '''Esperanton Kielioppi, gramatiko de Esperanto por finnoj verkita laŭ la Fundamento de D-ro Zamenhof'''. Eldonis K. J. Gummerus, Osakeyhtitö, Jyvaskyla. 120 paĝoj 18 X 12 1/2. ===[[La Esperanto-societo]]=== '''La Esperanto-societo'''. [[UEA]], [[Roterdamo]], 1966. {{citaĵo|El la plumo de la Estraranoj de UEA [[Ivo Lapenna]], [[Gunther Becker]], [[Egidius Wensing|E. L. M. Wensing]] kaj [[Maurice Jaumotte]], la interesa serio de artikoloj, kiuj konsistigas ĉi tiun utilan libreton celas informi al la esperantistaro pri aferoj kiuj koncernas al la plej efika disvastigado de nia lingvo, ĉefe per la celtrafa agado de la lokaj Esperanto-Grupoj. La enhavo prezentiĝas jene: 1 : La rolo de la lokaj Esperanto-Societoj por realigo de la dua laborplano de UEA (I. Lapenna); 2: Unikaj eblecoj por informado sur loka nivelo (G. Becker); 3: Kie formiĝas la vera Esperantisto? (E. L. M. Wensing); 4: Kiel vivadigi niajn lokaj grupojn (M. Jaumotte); 5: Ekzemplo de modela esperanto-societo (I. Lapenna); Modela Statuto de Loka Grupo. El la Dua Baza Laborplano de [[UEA]]. Ne estas necese diri, ke ĉi tiu broŝuro estas speciale interesa por la lokaj Esperanto-grupoj de la tuta mondo. Al ĉiuj ĝi liveros abundajn konsilojn pri [[informado]], organizado kaj distraĵoj.|[[Nicolás Escartín|N. L. ESCARTIN]]. [[Boletín]] n155 (maj 1966)}} ===[[Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)]]=== Z. Adam. '''Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)'''. Eld. L. Boguslawski, Varsovio, 1914 (?) {{Citaĵo|Tiu grava verko havigos oportunan dokumentaron al la Esperantistaj literaturistoj kaj historiistoj. Ĝi daurigas, en pli kompleta kaj pli scienca formo, la laboron tiel bone komencitan de S-ro G. Davidov. La Esperanta - Pola Bibliografio enhavas: a) Esperantajn verkojn de polaj autoroj; b) polajn tradukojn de priesperantaj verkoj de nepolaj aŭtoroj; e) kolektajn verkojn de diversnaciaj autoroj. La ordo de libroj estas kronologia, sed nur laŭ jaroj, ĉiuj detaloj de la titoloj estas konservitaj. Prave rimarkigas S-ro Z. Adam, ke en la titoloj ofte troviĝas interesaj kaj gravaj detaloj por la historio de Esperanto. La valoro de tiu libro de S-ro Zakrzeuwki, jam granda en la estanteco, pli kaj pli grandigos en la estontjaroj.|Esperanto n172 jul 1914}} ===[[Esperanto poŝ-libreto]]=== '''Esperanto poŝ-libreto'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, 1913(?) du volumoj. N° 1. [[La Premiito]], novelo originale verkita en Esperanto de [[Herschel S. Hall]]. Nº 2. [[Tra la loko ensorĉita]], novelo originale verkita en Esperanto de [[J. Ŝirjaev]] ([[Ivan Malfeliĉulo]]) (17 paĝa). {{citaĵo|Feliĉe kaj esperige komenciĝas la malkara Esperanta poŝ-biblioteko. Efektive "La Premiito" kaj "Tra la loko ensorĉita" ambaŭ sin rekomendas per interesaj temoj, lerte kondukita rakonto kaj bona stilo. En "Tra la loko ensorĉita" mi rimarkis nur la kutiman malkorektajon de niaj rusaj literaturistoj: por ke aranĝi la edziĝofeston (por ke ili aranĝu, por aranĝi). Vidu sur la paĝo 14: por ke ŝi ne forkuru, ĉu iu el niaj rusaj legantoj komplezus skribi al mi (mi ne konas la rusan) kaj klarigi, kial la Rusoj emas tiun nekorektan uzmanieron de "por ke"? |[[Verto]]; Esperanto, n 148 jul 1913}} ===[[Esperanto the world interlanguage]]=== [[George Alan Connor]], [[Doris Tappan Connor]], [[William Solzbacker]] kaj [[Johano Baptisto Se-Tsien Kao]] (kompilintoj). '''Esperanto the world interlanguage — Six books in one'''. Eld. [[Thomas Yoseloff]], [[New York]], 1959. {{citaĵo|Tiu nova reviziita eldono (ses [[libro]]j en unu) enhavas ses partojn: ''Lingvoj kaj Esperanto. Praktika lernolibro. Moderna legolibro. Gvidlibro por la esperantistoj. Esperanta angla vortaro. Angla-Esperanta vortaro. Interesa, utila verko por ĉiuj, kiuj scias la anglan lingvon.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec.}} ===[[Esperdona Islando]]=== Jak. de Vreese. '''Esperdona Islando'''. Esperantigita de [[Fratulo Floriano]]. Eld. [[Espero Katolika]], Parizo, 1931(?) - Islanda originalo: '''Veelbelovend Ijsland''', eld. Xaveriana, Leuven, 1924. {{citaĵo|Tre zorge prezentita libreto, kies kliŝoj sur glata papero presitaj bele aspektas, dum la enhavo ĵetas specialan lumon sur la vivo en tiu malproksima lando, aparte je rilato al la Katolika religio.|[[ Belga esperantisto]] n.190 (nov 1931) }} ===[[Espersteno]]=== J. Catton . '''Espersteno'''. 1912(?) {{citaĵo|Tiu libro ne celas sole tiujn, kiuj jam scias la Pitmanan sistemon, sed ankaŭ samideanojn, kiuj dezirus konatiĝi kun tio per Esperanto. Ĉar ni ne esploris funde la aferon, ni ne povas juĝi pri la komparaj meritoj de ĉi tiu alfaro kaj tiu farita de alia amiko, S-ro Ledger ; tion oni povus decidi nur post detala ekzerciĝado pri ambaŭ. Ni nur konstatas, ke S-ro Catton evidente tre zorge kaj detale ellaboris la aferon, kaj ni kore rekomendas la [[libro]]n al la atento de ĉiu praktikanto de la “flugilhava arto.” |Z. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} === [[Estas, do, en Kristianismo io valora]] === [[Walter Searle]]. '''Estas, do, en Kristianismo io valora'''. Eld. «One by One» Working Band, London, 1921? ===[[Estonio antaŭe kaj nun]]=== '''Estonio antaŭe kaj nun'''. Eldonis Esperanta Turista Komisiono ĉe [[Esperanto-Asocio de Estonio]], [[Talino]], 1930. ===[[Estonta milito]]=== [[Johano de Bloch]]. '''Estonta milito'''. Eld. Libraro Pacifisma, Parizo, 1908(?) ===[[La Eterna Evangelio]]=== H. J. Pätiälä, pastro. '''La Eterna Evangelio'''. Eldonis la aŭtoro, [[Turku]], 1931(?). {{citaĵo|La aŭtoro intencas daŭrigi la serion de siaj libretoj pri sanktaj kaj bibliaj [[temo]]j. |[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Eterna Sopiro]]=== J. Olsvanger. ''Eterna Sopiro'''. Eld. [[Palestina Esperanta Ligo]], Jerusalemo. Tiu verko havis almenaŭ du eldonojn, la dua en la frua 1940 jardeko. ===[[Eŭropa kalendaro 1981-82]]=== '''Eŭropa kalendaro 1981-82'''. Eld. [[Eŭropa Klubo]], Paderborn, 1981. {{citaĵo|Ni havas antaŭ ni surprize kompletan, nekutiman, originalan kaj bele presitan kalendaron. La kovrilo, diverskolora jam, prezentas la flagojn de la diversaj ŝtatoj apartenantaj aŭ apartenontaj al la [[Eŭropa Komunumo]], kaj per diversaj koloroj kaj frazoj montras kion interne havos la kalendaro, tio estas veran eŭropan kulturan informaron. La samaj frazoj de ĉiu paĝo aperas en la lingvoj de la membroj de la nuna, E-Komunumo, krom en la latina kaj en la internacia lingvo Esperanto. Jam de la unua paĝo, krom la notoj de normala kalendaro (dato, semajntago, monato) kaj ĉiam en la menciitaj lingvoj, paĝon post paĝo, oni trovas veran internacian [[vortaro]]n por lerni eŭropajn lingvojn aŭ rememori ilin se iam lernitajn. Krom tio aperas la historio de la evoluo de la Eŭropa Unio, kaj la historio, [[klimato]], ekonomio k.t.p. de la diversaj eŭropaj landoj. Vere ne temas pri poŝa. nek mura kalendaro, sed informa kalendaro, taŭga por sciemaj personoj, ĉar ĝi enhavas ankaŭ prezentadon de la fonetiko, gramatiko k.t.p. de Esperanto, krom aliaj tre utilaj informoj pri eŭropaj gastejoj, hoteloj, konendaj Deklaracioj kiel la [[Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] kaj la Memorando de la [[Eŭropa Klubo]]. Por la studentoj, por la lingvamantoj ĉi tiu kalendaro estas posedinda [[juvelo]], kiu permesas lerni aŭ perfektiĝi en diversaj lingvoj samtempe kaj ekkoni novaĵojn kiuj neniam restos malaktualaj. Al tio jam dirita, ni devas aldoni ke la kalendaro prezentas en la lastaj folioj la datojn ĝis 1989-a. Ni gratulas la Eŭropan Klubon de Paderborn pro la granda laboro kaj bona prezentado kaj informado kiun tiu kalendaro proponas al la leganto.|Uruena. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} === serio [[Evangelio de belismo]]=== Okamoto Rikiiĉi (岡本力一著). Eldonis Belisma Koopera Kulturejo, [[Ŝizuoka]], 1932 Serio de tri volumenoj, ĉiu en amplekso de 44 paĝoj kaj formato de 13x19 cm: # [[Evangelio de spirita korpo]] # [[Evangelio de sinkompletigo]] # [[Evangelio de pura belo]] ===[[La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto]]=== '''La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto en lingvoj Esperanta kaj Portugala.'' Eld. [[Federação Espírita Brasileira]], Rio de Janeiro, 1946? {{citaĵo|Represoj el la Biblio, kun Portugala teksto en paralela kolumno. Espereble ĝi tre utilos al la Brazila [[Esperantistaro]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 491-492 mar-apr 1946}} === Eŭropo Unuigita === '''Eŭropo Unuigita. N° 1. (Skizo de praktika programo pacifista)'''. Teksto Esperanta-Franca. Verkita kaj eldonita de V. Zielinski, [[Konstantinopolo]]. 32 paĝoj 14 X 22 cm. {{Citaĵo|Plej priatentinda [[studo]] pri la nune tiom diskutata problemo de la universala pacigo de la homaro. La aŭtoro ne forgesas la potencon de la lingva pacigilo, kaj dediĉas al Esperanto gravan rolon en la praktikado de la de li proponitaj principoj. La libreto ankaŭ enhavas projekton de mallonga sed klara [[regularo]] de la celata Proksimorienta Paca Asocio|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == F == ===[[Faktoj pri Germanujo]]=== [[Helmut Arntz]]. '''Faktoj pri Germanujo'''. Eld. Franz Steiner Verlag, Kolonio, 1958. [[Dosiero:Faktoj pri Germanujo.jpg|eta]] {{citaĵo|Ĝi estas la libro kiun la Germana Federacia Registaro disdonis senpage al la partoprenantoj de la [[UK 1958|universala kongreso en Mainz]] : kaj kiu ĝi nun disponigas al la Fremdlandaj esperantistoj por la prezo de nur unu respondkupono ! Vera donaco ! Ĝi estas tre interesa kaj tre bela. Tute kompreneble ĝi prenas starpunkton kontraŭ la reĝimo en [[Orienta Germanujo]] kaj konsideras fakte kiel Orientan Germanujon la parton kiu troviĝas nun en la Pola ŝtato. Lingvo bona kaj klara. Sed ni ne povas allasi la vorton dojeno : dekano estas la ĝusta vorto. Kara legant(in)o, rapidu havigi al vi tiun riĉan fonton de dokumentado.|[[Belga esperantisto]] n367 (mar-apr 1960)}} {{citaĵo|La nova eldono de tiu informilo pri la nuntempa Germanlande estas detala [[ekspozicio]] de ĉiuj pecoj kaj porcioj kiuj entute formas la tutan nacion, kun [[institucio]]j, registaro, formo de vivo, kaj popola evoluado. Kiel ĉiuj germanaj [[libro]]j, la aspekto estas serioze eleganta kun klaraj fotoj kaj originalaj desegnoj. La enhavo pritraktas la antikvan historion de la lando pasante tra la mezepoko ĝis la modema tempo, kie reliefiĝas la gravaj krizoj kiuj skuis ne nur tiu ŝtato, sed la tutan mondon. Estas rimarkindaj la atingoj kaj alta [[nivelo]] de disvolviĝo, en la kampo de la scienco, arto, kun biografioj de muzikistoj kaj verkistoj; same kiel en la sperta fako, kie oni vidas la progresojn atingitajn de la nova generacio. Finfine oni klare vidas la plibonigojn akiritajn lasta tempe per konstanta laborado kaj persistemo. Potenca ekonomio, aktiva vigla komerco kaj industrio, alta kulturnivele kaj agrablaj vivkondiĉoj por la civitanoj. Estas preskaŭ neeble priskribi detale la tutan interesan informadon. Tial kiu deziru sin informi pri la moderna vivo en tiu lando legu «Faktojn pri Germanujo» |A. Salete. [[Boletín]] n159 (jan 1967)}} ===[[Faktoj pri Nederlando]]=== '''Faktoj pri Nederlando'''. Eldonis la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, ''[[d:Q1037495|Ministerie van Buitenlandse Zaken]]'', [[Amsterdamo]], 1970(?) {{citaĵo|Informa [[broŝuro]] 48-paĝa, pri tiu interesa kaj laborema lando. La teksto estas dividita en 13 ĉapitrojn kaj ilustrita per pluraj fotografaĵoj.|[[Boletín]] n182 (nov 1970)}} ===[[Faktoj pri Norvegujo]]=== '''Faktoj pri Norvegujo''' tradukis [[Hans Amund Rosbach]]. Eld. Chr. Schibsteds Forlag, [[Oslo]], 1953(?) {{citaĵo|Jen tre interesa libreto, ĝemela frato de tiu titolita «Faktoj pri Danlando». Ĝi estas Esperanta eldono de oficiala informbroŝuro, pri la norvega lando, aperinta jam en pluraj lingvoj. Eldonita de Chr. Schibsteds Forlag kaj la plej granda norvega taggazeto ''[[Aftenposten]]'', en kunlaboro kun [[Norvega Esperantista Ligo]], ĝi ricevis subvencion de la norvega departemento por la ekstero. Koncize, sed abunde, la libreto donas konkretajn kaj objektivajn informojn pri la bela lando de la [[fjordo]]j, kiu certe interesos al ĉiuj esperantistoj. La nomo de la tradukinto, [[Johan Hammond Rosbach|S-ro H. A. Rosbach]], konata aŭtoro de «Bagatelaro», estas bona garantio pri lingvoperfakteco. Miaopinie, estus tre interese eldoni similajn libretojn pri aliaj [[lando]]j, kiuj konstigus belan [[kolekto]]n.| J. JUAN FORNÉ [[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro]]=== '''La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro'''. Eld. Nederlanda Ĝenerala Fremdultrafika Asocio <!-- nacilingve ne ''Nederlandse Algemene Buitenlandse Verkeersvereniging'' - kio do? -->, [[Hago]], 1938(?) {{citaĵo|Rimarkinda raporto pri la konstruo de digo, kiu en majo 1932 fine fermis la sudan parton de la [[Suda Maro]] (Zuider Zee), kiu fariĝis pro tio akvo enlanda, aldonis 794 al la surfaco de [[Nederlando]], kaj donos kultivlaboron al 300,000 homoj. Sendube unu el la plej interesaj kaj rimarkindaj inĝenieraj laboroj iam plenumitaj. La rakonto estas unika, klare prezentita, kaj belege ilustrita per 33 bildoj elaeraj. Ni varme rekomendas, ke oni ĝin akiru. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 395, marto (1938)}} ===[[Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste]]=== [[Louis Perret]]. '''Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste'''. Lyon, edke 1946 ĝis 1955.<ref>https://arkivo.esperanto-france.org/divers/perret/fede.htm</ref> {{citaĵo|Jen aperis 3-a kajero de tiu bonega verko, kiu alportos senegalan helpon al propagandistoj en landoj de francalingvo. Estas metoda kompilo de plej diversaj tekstoj, opinioj de famuloj, kiujn kompletigas bonegaj fotoj, je tre diversaj temoj kaj okazoj en la esperantista mondo. Estas vere giganta laboro, kiun entreprenis tiu fervora samideano, kiu vere meritas helpon de ĉiuj. Ni esperas, ke ĉiu samideano fariĝos abonanto de tiu Enciklopedio por sia profito en la propagando de nia kara lingvo kaj por helpi la eldoniston en lia peniga kaj honorinda laboro.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La Fianĉino de Olivetan]]=== Denise Hourtisque. '''La Fianĉino de Olivetan'''. Trad. André Bachelier. Eld. [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]], Parizo, 1955(?). {{citaĵo|La enhavo rekondukas nin al la unua periodo de la reformaco (''tiel''), kiam la protestantoj suferis pro gravaj kaj teruraj persekutoj ofte finigantaj sur la [[brulŝtipo]]. Ĝenerale la lingvo estas bona, kvankam kelkaj gramatikaj eraroj ne mankas. Ekz. pago 2: li edzigis sencerbulinon tian, KIA vi. (kiel), paĝo 3: Neniam mi vidis lin kolerantan (koleranta) konduki ĝis bona fino (al); paĝo 6: ĝis ĵeti nin (prepozicio antaŭ infinitivo).|[[Belga Esperantisto]] - Numero 332, aprilo 1955}} ===[[La filoj de l’ŝtonkora homo]]=== T. Horvath, [[Pŭl Korcsmŭros]]. '''La filoj de l’ŝtonkora homo''', trad [[Vilmos Benczik]]. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest (1978), 60 p. Bildstria libro bazita en samnoma romano de Mór Jókai (1825—1904). {{citaĵo|Mór Jókai (1825—1904) estas granda [[romanisto]] de la lastjarcenta Hungario. Li verkis pli ol cent librojn, ties temoj li ĉerpis el la heroaj eventoj de la [[revolucio]] kaj liberecbataloj de la jaroj 1848/1849, kaj la tielnomata «reformepoko" inter 1825 kaj 1848. "La filoj de l’ŝtonkora homo" aperis [[1869]], du jardekojn post la malvenko de la liberecbatalo. Ĝi estas deviga legaĵo en la antaŭlasta klaso de la hungaraj [[bazlernejo]]j, ĝi estas tradukita en ok [[lingvo]]jn kaj plurfoje filmigita. HEA prezentas al eksterlanda legantaro la skeleton de la ampleksa verko en [[formo]] de bildrakonto. [[Vilmos Benczik]] esperantigis la tekstojn de T. Horvath kiuj akompanas la desegnaĵojn de [[Pŭl Korcsmŭros]]. Estas provo apliki la en multaj landoj popularan formon de bildrakontoj kaj liveri facilan, intereskaptan legaĵon ankaŭ por komencantoj. Rakontiĝas la aventura historio de la tri fratoj Baradlay kiuj diversmaniere kaj diversloke partoprenis la revolucion [[1848]]. Eĉ tiu mallonga bildrakonto kun malmultvorta teksto prezentas mozaikon de aventuro, politiko, heroismo, sed ankaŭ amo, malico, humoro. Eble la bildrakonto instigas al legado de la nacilingvaj tradukoj de verkoj de Mor Jokai, kiuj helpas al eksterlandanoj pli bone kompreni hungarojn. Tio estis unu el la motivoj kiuj instigis. HEA-n eldoni tiun-ĉi libreton.|[[Linde Knoschke]]. [[Der Esperantist]] - Numero 103, Majo (1980)}} === [[La fina batalilo]] === [[Theodora Wilson Wilson]]. '''la fina batalilo (Hellito aŭ...) Vizio'''. Trad. anonima. Eld. C. W. Daniel Ltd., London, 1916(?) 172 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro interesa por ĉiu samideano. Oni sentas, ke la aŭtorino ĝin verkis el plena koro. Kortuŝita de. la teruraĵoj de la Milito, inspirita verki libron, kiu prezentos la faktojn al la ĝenerala nescianta publiko, ŝi esperas, ke la publiko, siavice, kortuŝiĝos kaj inspiriĝos forte militi kontraŭ la milito. Neniu homamanto povas legi la malgajigajn paĝojn ne pensante: “ Efektive tiuj veraĵoj devus esti konataj de ĉiuj, kaj precipe de la nepensemuloj, kiuj avide sekvas la politikajn kaj ĵurnalistajn alvokojn kaj blinde kredas la troigojn kaj falsdirojn de la ĉieaj militemuloj.” En Ĉapitro VII, kie soldatoj parolas en vagonaro en Ĉapitro X, kie flegistino kaj alia virino malkaŝas siajn korsentojn, en Ĉapitro XVII, kie la “ homamaso ” montras sian timon kaj brutan forton,en Ĉapitro XXVI, kie vundita oficiro kaj pastro ortodoksa interŝanĝas siajn opiniojn pri “[[Dio de Bataloj]],” kaj en aliaj, oni facile konstatas, ke la verkintino profunde konas la homan karakteron. Tute trafeŝi prezentas bildon post bildo de la [[Granda Milito]], sed me, kiel la populara kinematografo ilin prezentas. Efektive la libro dividiĝas en 33 Ĉapitrojn, kaj preskaŭ ĉiun oni povas legi kiel apartan rakonton. Tamen la tuta ĉapitraro prezentas unu historion pli malpli bone kunligitan. Al la recenzisto ŝajnas, ke eble la libro mem estus pli grava kaj pli efika, se ĝi enhavus malpli da fantaziaj Ĉapitroj, kaj simple prezentus la krudajn faktojn kiel ili estas, lasante al la imago de ĉiu religiulo aŭ nereligiulo la eltrovon de la vera kaŭzo de la tragediaj tagoj, kiujn ni nun travivas, Pri la esperanta stilo, al la recenzisto malmulto ŝajnis kritikinda. Vortoj kiel “mesaĝo,” “murdi”, “mis-kompreni,” “ perpleksi,” kaj “ kunsorti” ne estas troveblaj, certe, en la ĝisnunaj vortaroj. Iliaj advokatoj pretendas bezonon de tiaj vortoj, kaj, cetere, ĉiam estas permesite al verkistoj la provuzadon de tiaj novaj vortoj. Tamen estus bone aldoni ĉiam moton pri la provvorto, kiel, efektive, oni faris pri unu el la supraj vortoj. (Vidu p. 77). Oni rimarkas: “ Ĉio por kiu, p. 12, kaj “ ĉio por kio,” p. 18. La unua, kredeble, estas preseraro. Malofte eraroj de stilo enestas la libron, sed eble “ kaptante la punkton,” p. 21 ne estas klara al alilanduloj ; kaj pli bona ol “ rediris,” lasta linio, p. 24, estus “ respondis.” Aliflanke, oni povas rekomendi al ĉiu studanto de Esperanto la legadon de tia bone kaj lerte tradukita verko.|Moljo. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 146, Februaro (1917)}} === [[Foiro de Frankfurt]] === '''Foiro de Frankfurt. 23-29 sep.''' Frankfurt, 1923, 23 pĝ. Ilustrita. ===[[Folkenes forbund om esperanto]]=== '''Folkenes forbund om esperanto'''. Eld. [[Centra Dana Esperantista Ligo]], Kopenhago, 1923. ===[[Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj]]=== A. Varagnac. '''Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj'''. Eld. Union Republicaine, [[Chalons-sur-Marne]], 1935(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Studaĵo pri la utileco de folklora [[studo]], kun klasifiko kaj priskribo de ĝia [[kampo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[La Franca Linio]]=== '''La Franca Linio. La Linio, kiu fortranĉas la angulon Plymouth al Novjorko en malpli ol ses tagoj'''. Eld. Compagnie Generale Transatlantique, Ltd., Londono, 1926 (?), 8 pĝ. ===[[Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro]]=== [[Yoshi H. Ishiguro]] kaj [[Kurachi Haruo]]. '''Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro'''. Eld. Kiboŝa, [[Tokio]], 1931(?) {{citaĵo|Luksa rizpapera 100-paĝa [[gramatiko]] kaj vortaro Esperanto-japana, lede bindita, por la veŝt-poŝo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 314, Junio (1931)}} == G == ===[[Gajaj Klubvesperoj]]=== [[Gudrun Riisberg]] kaj aliaj '''Gajaj Klubvesperoj'''. Eld [[Dansk Esperanto-Forlag]], Aabyhoj, 197(?) {{citaĵo|Jen kolekto de bonhumoraj skeĉoj kaj ludoj tre adekvataj por vivigi nian lingvon en la kluboj. La libreto estas tre bonvena pro la spriteco kaj facila ludeblo de sia enhavo. Mi citu la skeĉojn “La kudrilo", ludebla de kvar aktoroj; “Egal-Rajto", "Fatamorgano" kaj "Kion vi diras?" ludeblaj de du kaj "La Porko” ludebla de tri. Kio pli bona ol praktikadi amuze? La preso esta s tre klara, mi trovis nur tri preserarojn, kiujn mi citas por eviti miskomprenon: p. 5, orelon ilin ( : ili); p. 8 foriros (: foriras); viziko (veziko ) . La lingvo estas korekta. Tamen... bedaŭrinde la uzo de: TIOM tiom malgaja, tiom granda, tiom malĝentila (paĝ. 18, 20, 22) kontraŭ la tradicia kaj pli flua TIEL. ATA "Li povas e sti savATa". AT kiel AS esprimas absolute neperfektan agon, dum la frazo citita celas perfektecon, do savITa (p. 25). A kun la pasiva gerundio. "Veni nerazita” anstataŭ nerazite. AS Por subjunktiveco: “ke la sinjorino estas zorge vestita ” anstataŭ estu. Miaj atentigoj ne iras nur al la simpatia libreto "Gajaj Klubvesperoj”, sedal ĉiu , kiu uzas la lingvon diverĝe, neunuece.|[[Salvador Gumá]]. [[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Geodezia fakterminaro en ses lingvoj]]=== '''Geodezia fakterminaro en ses lingvoj'''. Eld. Budapesti Geodeziaj es Terkepeszeti Vallalat, Budapeŝto, en kvar volumenoj: 1976/1980/1981. En la angla, Esperanto, franca, germana, hungara kaj rusa. 1-a parto: Kompensuma kalkulado, kupera geodezio, landa [[mezurado]], 1976 (322 p.) ; 2a parto: Instrumentoj, iloj, instrument-teknikaj nocioj, 1978 (388 p.); 3a parto: Elementa [[geodezio]], parcelado, urb-ordigo, katastro, grundoklasifiko, 1980 (374 p.); 4a parto: [[Topografio]], 1981 (343 p.), 25 cm. === [[George Williams]] === '''George Williams. Skizo de la vivo de la fondinto de la [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]] okaze de la centjarfesto de lia naskigo'''. Eld. Tutmonda Komitato de la K. A. de J. V., Ĝenevo, 1921. {{Citaĵo|Traduko laŭ la franca resumo de Th. Geisendorf de la angla verko «The Life of Sir George Williams». — La esperanta stilo kaj lingvo de tiu libro estas bonegaj. Entute tiu eldonaĵo estas tre interesa dokumento|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} ===[[Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns]]=== '''Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns'''. Eld. [[Esperanto-Udine]], [[Udine]], 1935(?) ===[[Grammatica da Lingua Esperanto]]=== [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. '''Grammatica da Lingua Esperanto'''. 2a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. ===[[La Granda Reĝo]]=== Pastro Joaĥim. '''La Granda Reĝo'''. Eld. Sekretariejo de la Surtronigo de la S. Koro de Jesuo, Ginneken, 1936(?), 22 pĝ. {{citaĵo|Alvoko al la honorigo de bildo de la [[Koro de Jesuo]] en Romkatolikaj hejmoj, kaj historio de tiucela movado. Lingve sufiĉe bona, sed ne perfekta. Ĉu necesas ''devocio, supremacia'' Preferinda estas ''Jesuo'', ol ''Jezuo''.|[[Montagu Christie Butler|M. C. B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, oktobro (1936) }} ===[[Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto]]=== '''Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto'''. Eld. [[Liga Esperantista Brasileira]], Rio de Janeiro, 1941(?) {{citaĵo|En ĉi tiu volumeto ni vidas serion de 21 [[bildopaĝo]]j, kiuj prezentas objektojn el la [[ĉiutaga vivo]]. Sur ĉiu paĝo troviĝas plimalpli 50 Esperantaj terminoj, nomantaj la [[objekto]]jn desegnitajn: entute la libro enhavas la nomojn de preskaŭ 1000 objektoj. Pri la Esperanta teksto respondas S-ro [[Alberto Couto Fernandes|S. Couto Fernandes]] [''tiel''], kaj (kiel oni atendus ĉe tia eminenta samideano) ĝi estas tute laŭdinda. Unu-du nekutimaj terminoj estas [[persieno]] (Venetian shutter) (kp. ĵaluzio, Venetian blind); kaj [[babasuarbo]], [[karnaubarbo]] (nomoj de lokaj arboj, kies signifon ni ne eltrovis). La ''[[Union Jack]]'' estas standardo Brita, ne sole Angla. Anstataŭ [[golfio]] aŭ gaŭfo (eksperimentaj nomoj ne plu uzataj) oni nun ordinare nomas la ludon [[golfo]]. Diversloke la bildoj estas iom tro malgrandaj aŭ malklaraj por facila distingo. Sed por 130 milreis la kursestro povas ricevi de la eldonejo la kolekton “A”, kun la samaj bildoj grandformataj por montro surmure : tio tre faciligus la instruadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 433-434, Majo - Junio (1941) }} ===[[Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj]]=== '''Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj'''. Eld. [[Eldonejo de Esperanto]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1933(?) {{citaĵo|Konsiloj por la lernado de Esperanta [[stenografio]] Duployé-Flageul kaj modela traduko de l’ ekzercoj.|[[Brazila Esperantisto]] 1933_n258-261_jan-apr.}} [[dosiero:Ŝapiro - Gvidilo tra Bialystok, 1923.pdf|eta|140ra]] === [[Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro]] === '''Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ([[d:Q94695516]] en vikidatumoj) == Ĝ == ===[[Ĝenerala instruado en V.D.R.]]=== '''Ĝenerala instruado en V.D.R.''' Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1971. {{citaĵo|Malgraŭ la sanga batalado, kiu jam de 25 jaroj ŝtormas tra Vjetnamio, la ĝenerala instruado disvolviĝas en vere mirigaj proporcioj, se konsideri kiom da obstakloj kaj handikapoj devas superi militanta popolo. Ĉi tiu [[libro]] bone prilumas la nunan situacion en la kampo de la edukado en [[Nord-Vjetnamio|V. D. R.]], faras rivelajn kom parojn kun la panoramo de pasintaj tempoj kaj projektas kun fido kaj optimismo por la futuro. Leginda libro, kies klara, simpla lingvo estas kroma logaĵo.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == H == === [[Handbook of the church esperantist leage]] === ''Handbook of the church esperantist leage (La Eklezia Esperantista Ligo)''. Eld. [[Eklezia Esperantista Ligo]], [[Huddersfield]], 12 paĝoj 22 X 14 cm. {{Citaĵo|Tre efike redaktita broŝuro en angla lingvo. Ĝi enhavas klarigon de la tuta programo de la ligo Eklezia, kiu konsistas el: Enkonduki Esperanton en la servo de la religio, Pliigi la Influon de l'Eklezio per Esperanto, Favorigi la literaturon de la internacia lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Hat Esperanto eine Zukunft?]]=== '''H. Jungschaffer'''. '''Hat Esperanto eine Zukunft?'''. 1948(?) ===[[Hejmoj de Birdoj]]=== [[Ju Zi]] '''Hejmoj de Birdoj'''. Ilustrita de [[Wu Daisheng]]. Eld. [[Ĉina Esperanto-Eldonejo]], [[Pekino]], 1983, 21 cm. {{citaĵo|Plenkolora infanlibreto pri birdoj kaj ties [[nesto]]j.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Heroldo-Taschenworterbuch]]=== '''Heroldo-Taschenworterbuch'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1933(?) 131 pĝ. {{citaĵo|Esp-Germana kaj German-Esperanta poŝvortaro; klare presita, oportuna formato. Kun plenaj [[listo]]j de nomoj geografiaj kaj personaj, kaj interesa kaj utila enciklopedieto de la [[Esperanta movado]]. Bedaŭrinde la vortaro multe tro facile enlasas vortojn senutilajn kaj dubindajn. [[Ŝanĝo]], ekzemple, de ''fugo'' al ''fugeo'', aŭ de ''vipuro'' al ''vipero'', estas neakceptebla. ''Komuti'' kaj ''ŝalti'', ''gracila'' kaj ''svelta'', ''niti'' kaj ''vinkti'', ''MET'' kaj ''CET'', baraktas kune por ekzisto. Ŝajne oni celis kolekti multajnrenkonteblajn formojn senkribre, lasante la lolon kaj la tritikon kreski kune. Tio utilas pli al la leganto de nia [[gazetaro]], ol al la lernanto bezonanta gvidon. Malgraŭ la amaso da novaj [[vorto]]j, mankas ''heĝo'' ! | [[La Brita Esperantisto]] - Numero 336, Aprilo (1933)}} ===[[Hebrea progreso en Palestino]]=== '''Hebrea progreso en Palestino. Prezentita al la XVII-a Tutmonda Kongreso de Esperanto en Ĝenevo en Aŭgusto 1925'''. [[Centra Cionista Organizaĵo]], Londono, 1925. ===[[Hibakusha]]=== '''Hibakusha'''. Eld. Nihon Hidankyo. Tokyo 1982, 20 p. {{citaĵo|Hibakeoj en Esperanto nomiĝas la vunditoj kaj domaĝitaj de la jeto de atombomboj far [[Usono]] sur Hiroŝimon kaj Nagasakion. La Japana Federacio de la organizaĵoj de A- kaj [[H-bombo]]j suferitoj ([[The Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferiers Organization]]) eldonis 3-lingvan (Esperanta, angla, itala) riĉe kaj ja terure ilustritan kajeron pri la detruitaj [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasaki]] kaj pri ties mortbruligitaj aŭ ankoraŭ vivantaj viktimoj. Ege emociiga broŝuro, kiu helpu al ankoraŭ pli aktiva kontraŭstaro al la usona minaco de "unua nuklea bato". Ni represas parton de la [[broŝuro]]. „'''Kial estis uzita la atombombo?'''<br> Meze de 1945 Japanio jam perdis ĉiom da maraj kaj aeraj armefortoj, kaj preskaŭ restis sen militpovo por daŭrigi la batalon. En [[februaro]] interkonsento estis farita inter la [[aliancano]]j en Jalta, ke Sovetunio partoprenu la militon kontraŭ Japanio en Siberiu [''tiel''] komence de aŭgusto, ĝis tri monatojn post la [[malvenko de nazia Germanio]]. La uzo de la [[atombombo]]j fare de Usono fakte ne estis "por mallongigi la agonion de milito, por savi milojn kaj milojn da vivoj . . ." (la prezidento [[Harry S. Truman|Truman]]), sed "por havigi al si politikan [[avantaĝo]]n en la usona postmilita strategio kontraŭ Sovetunio" (la milita [[sekretario]] [[Henry L. Stimson|Stimson]]). Troviĝis ankaŭ alia kaŝita celo, nome, por esplori la povon de la atombombo pretige por la plua uzo de nukleoj armiloj en la [[estonteco]]. Jen kial ambaŭ urboj estis elektitaj kiel celobjektoj por fari eksperimenton sur la vivantaj korpoj. Pro tio Usono rigardis la damaĝon milita sekreto kaj rifuzis helpi la [[hibakŝo]]jn malgraŭ propono farita de [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Usono perforte venigis multe da hibakŝoj al militaj hospitaloj en Hiroŝima kaj Nagasaki, kie ili prenis specimenojn de ilia sango kaj fortranĉis la afektitajn partojn de iliaj malfortiĝintaj korpoj por patologia esplorado, traktante la viktimojn kiel "[[kobajo]]jn", sed ili donis al ĉi tiuj nenian medicinan traktadon.<br> '''Hibakŝoj alvokas por la neniigo de nukleaj armiloj'''.<br> En 1954, kiam Usono faradis eksperimentojn de hidrogenaj bomboj en la [[atolo Bikini]], la telekomunika funkciulo de Japana fiŝista [[ŝipo]], aganta en Pacifika Oceano, mortis pro la radioaktiveco el la "[[polvo de morto]]" kiu falis sur la ŝipon. Tio vekis fortan indignon en larĝa gamo de japana popolo, kaj la [[movado]] kontraŭ A- kaj H-bomboj disvastiĝis tra la tuta lando. Kuraĝigite de la [[Unua Monda Konferenco kontraŭ A -kaj H-bomboj]] en Hiroŝima en 1955, la neglektitaj hibakŝoj unuigis sin kaj formis [[Hidankyo]] [''tiel''] (Federacio de Asocioj de Viktimoj de Atom- kaj [[Hidrogenbombo]]j) la sekvantan jaron. Ekde tiam la hibakŝoj persistis en aktivadoj ĝis nun, postulante la kompletan malpermeson de {{J|nuklea armilo}}, kaj postulante de la registaro efektivigon de nova leĝo por la helpo al hibokŝoj. Subtenate de multe da civitanaj organizoj, Hidankyo, klopodas kolekti 20 milionojn da subskriboj por postuli la starigon de leĝo por helpi la hibakŝojn, kaj ĝi preparas sendi [[delegitaro]]n eksterlandon por dissemi la [[vero]]n, kaj denunci la krimecon de la atorm-bombado pri Hiroŝima kaj Nagasaki." La broŝuro ankaŭ ekzistas unu lingva.|[[Der Esperantist]] n123 jan. 1984}} ===[[Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado]]=== '''Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado'''. Eld. Eldon-Komitato por Hirosima-Nagasaki, 1978. {{citaĵo|''„Estis mateno agrable serena; oni antaŭvidis ardan varmegon kun la koruso de cikadoj kiel kutime en somero. Hiroŝima, la 6an de aŭgusto 1945, je la 8a horo, 15 minutoj. Matennebulo jam forpasis sub la intensa sunbrilo, kiu ankaŭ tiutage aŭguris tipan somertagon kun varmego. Nagasaki, la 9an de aŭgusto 1945, je la 11-a horo, 2 minutoj. Jen la fatalaj momentoj, kiam du atombomboj de la usona armeo, urania kaj la alia plutonia, unuafoje uzitaj en milito, atakis la du urbojn. Ili pereigis 130 000 — 140 000 homojn en Hiroŝima kaj 60 000 — 70 000 en Nagasaki“.'' Aperis 1979 en Japanio libro pri la sekvoj de la unua atombombado. „Hiroŝima — Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado“. La ampleksa 350-paĝa librego entenas 390 fotojn kolorajn kan nekolorajn, kiuj estas faritaj horojn post la bombado aŭ jarojn poste (ĉar atombomba malsano ankoraŭ hodiaŭ rabadas vivon de travivintoj) kaj 93 kolorajn bildojn, kiuj estas desegnitaj surloke aŭ pentritaj de la bombitoj („hibakŝoj“) mem. Entute oni elektis tre zorge el materialo de pli ol 4000 fotoj kaj 2500 desenaĵoj. Multaj fotoj nur lastatempe estas disponigitaj de la usona mararmeo. Preskaŭ ĉiuj fotoj estas faritaj rekte de la originalaj kliŝoj de la [[posedanto]]j. La libro estas verŝajne unika en la mondo. La eldonadon de la libro ebligis per sia mono 15 000 japanaj civitanoj, kiuj formas la bazon por la „Komitato de Japanaj Civitanoj por sendi Donacajn Kopiojn de Bilda Dokumento de la Atombombado al Niaj Infanoj kaj Kolegaj Homoj en la Mondo“. Ĝis nun aperis eldonoj en la japana, angla, hispana lingvoj kaj en Esperanto. Dum la somero 1979 delegitaro de tiu-ĉi komitato traveturis kelkajn eŭropajn landojn kaj ankaŭ, fine de aŭgusto, estis gastoj de la „Packonsilantaro de GDR“, por transdoni la librojn al la reprezentantoj de GDR. Du [[reprezentanto]]j de la [[Japana Pacdefenda Esperantista Asocio]] (la japana [[MEM]]-sekcio), nome [[Kimiaki Kurita]] kaj [[Ikuo Senga]], kiuj apartenis al la [[delegitaro]], transdonis ekzemplerojn de la esperantolingva eldono al la [[prezidanto]] de [[Centra Laborrondo Esperanto]], [[Rudolf Hahlbohm]]. Tiom pri la faktoj. Nun iom pri la fono de la verko. Ni legas: „Kiel eble plej frua efektivigo de la kompleta abolicio de nukleaj armiloj kaj de la plena malpermeso de atom- kaj hidrogenbomboj — tion forte aspiras ĉiuj [[homo]]j en la mondo. Ni devas nepre komuniki al la sekvantaj generacioj kaj al ĉiuj homoj en la mondo la neniam ripetendan tragedion de Hiroŝima kaj Nagasaki. Tiu arda deziro kovis kaj naskis tiun ĉi libron. La [[projekto]] startis per ideo hazarde ekhavita. En iu mezlernejo en Gubernio Hiroŝima la lernantoj regule sendadis al aliaj [[mezlernejo]]j en la lando lernomaterialojn pri la atombombado, kiujn ili ricevis de siaj instruistoj kaj gepatroj. El tio sekvis, ke en iuj lemejo) oni ekhavis lecionojn pri la atombombado, kaj ke naskiĝis kontakto inter la geknaboj jen per korespondo jen per rekta renkontiĝo. Cu do ne eblos fari la samon adrese al la tutmondaj popoloj? Tio estis la [[ideo]] trafinta unu patron, kiu vizitis Hiroŝimon kune kun siaj infanoj kaj estis forte impresita de la valora agado de la geknaboj. Li tuj parolis al siaj amikojj pri la sugesto, kaj tiel komenciĝis la tuta afero.“ Kion diri pri la fotoj mem? Ili estas tiom teruraj kaj animskuaj, ke apenaŭ sufiĉas la homa lingvo sin esprimi. Tro malmultaj ja scias pri tio, kio okazis 1945 al tiuj du urboj. Gi estas la infero laŭ ĉiuj eblaj variantoj de imago-povo. Se oni trafoliumis la libron, oni ekkomprenos, kio atendos la mondon, se oni ne sukcesas bridi la militpreparantojn. Por ke la libro ankaŭ aperu en Esperanto, esperantistoj-subtenantoj el [[Japanio]] fondis apartan asocion por akceli la [[eldonado]]n. Deko da esperantistoj tradukis la tekston sub la kontrolo de Konisi gaku. Povas okazi, ke japana esperantisto donacos tiun verkon al sia eksterlanda amiko. Tiam tiu nepre sendu sian impreson al„Hiroŝima-Nagasaki osekaj e okuru esperanto no kai“ ĉe Japana Esperanto-Instituto, Wasedamati 12-3, Siuzyuku-ku, Tokio, 162 Japanio. La libro estas forta kaj siaspece unika alvoko al la homaro, ĉion entrepreni por ke finfine ekhaltu la vetarmado, venu la plena kaj senkondiĉa malarmado kaj estu sekurigita la paco. En tiu strebado la esperantistoj de GDR estas plene je la flanko de la japana civitana komitato.|[[Der Esperantist]] - Numero 100, Februaro (1980)}} {{citaĵo|La libro pri Hiroŝima—Nagasaki. Spertoj el ĈSSR<br> Nia paca sekcio streĉas forton, kiel eble plej multe helpi en la batalo por forigi nukleajn armilojn. En tiu klopodo tre helpis al ni japanaj pacamikoj, kiuj donace sendis al ni fotoalbumojn "Hiroŝima — Nagasaki", bilda dokumento pri la atombombado. Tiu donaco instigis nin, sendi al ĉiuj rondetoj alvokan leteron, ke ili organizu inter esperantistoj prelegojn pri la nuklea danĝero kaj ke ili uzu la [[libro]]n kiel dokumenton de teruraj postsekvoj. Paroladoj estis organizitaj ne nur inter esperantistoj, sed la albumoj estis pruntitaj al diversaj societaj organizaĵoj, kie diskutoj havis tre bonan rezulton. Ĝis hodiaŭ jam estis organizitaj prelegoj en 56 lokoj de Ĉeĥoslovakio kaj konstante venas postuloj pri la prunto de tiu ĉi unika libro. Laŭdinda fakto estas, ke la rondetoj en Trebiĉ preparis enkondukan skriban prelegon por ĉiuj. De plua rondeto estis la prelego surbendigita. Aliaj [[aktivulo]]j preparis [[diapozitivo]]jn, lauj vagas kun la libro. Alia rondeto preparis mallongan filmon pri diskuto, kiun instigis trarigardo de la bildoj. Kelkaj kluboj sukcesis pri prelego publiki artikolojn en tagaj gazetoj. Unu aktivulo fondis kronikon de eldiroj, kie ĉiu trarigardante povas skribi sian impreson pri la libro. La libro estis ankaŭ uzita por instruado en alta lernejo en studobjekto „radio�aktiveco **. Ni kredas, ke pluaj rondetoj ankaŭ disvolvos novajn metodojn kaj [[maniero]]jn por la plej efika eluzo de la bilda dokumento. Mi volas esprimi sinceran [[danko]]n al la japanaj pacamikoj, kiuj donis per la eldono de libro decidan paŝon...|[[Drahomir Koĉvara]]. [[Der Esperantist]] n112 feb. 1982}} ===[[Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo]]=== [[Herbert Runham Brown]]. '''Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo'''. Eld. la aŭtoro, [[Enfield]], 1937(?) {{citaĵo|Interese kaj klare prezentas la vidpunkton de la absolutista militrifuzanto pri la nuna situacio en [[Hispanio]], kaj la problemoj naciaj kaj personaj (ekz., “Se mi estus en Hispanujo!”) kiujn ĝi levas. Lingve bonega. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 383, Marto (1937)}} ===[[Hispanujo (gvidlibro)]]=== [[Francisco Javier Sánchez Cantón]]. '''Hispanujo'''. Eld. Reĝa Delegito por Turismo kaj Artkulturo, Madrido, 1926. {{citaĵo|Ĉi tiu bela libro estas havebla senpage de ĉiu Esperanta grupo aŭ Asocio por sia Biblioteko, per peto pri tio al la Reĝa Delegito por Turismo, Romantika Muzeo, Strato S. Mateo, Madrid, per ilustrita poŝtkarto kiel eble plej bele kaj esperante verkita ; kaj prefere kun la [[stampo]] de la grupo aŭ asocio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado]]=== '''Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado''' trad. [[Hermann Grossmann]]. Eld. [[Esperanto-komitato de la Baha’i-movado]], Hamburgo, 1925(?) ===[[Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado]]=== "Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado. Dokumentaro, — kiu montras la kaŭzojn kaj respondecojn, kaj preparas la bazon por unueca agado." Eld. [[SAT]], Parizo, 1935(?) {{citaĵo|Ĉi tiun broŝuron nepre devas legi ĉiu, kiu interesiĝas pri la laborista Esperanto-movado. Laŭ la antaŭparolo, la kompilintoj “klopodis paroligi nur faktojn, dokumentojn”, kaj ĝia ĉefa valoro estas la interesa kolekto da gazet-artikoloj, leteroj, k.t.p., pri la evoluo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], la agado de la komunista opozicio, la transpag-malpermeso rilate al la SATmono en Moskvo, kaj la fondo de nova [[Internacio]] — I.P.E. Kompreneble, la komentoj ne pretendas senpartiecon, kaj la “alia flanko” vidas la aferon de mala vidpunkto (vidu, ekz., Sur Posteno, Jan., 1935). Sed ĉu oni konsentas aŭ ne, oni ne povas ignori la verketon.| J.F. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 365, Septembro (1935)}} ===[[Homaranismo en praktiko]]=== '''Homaranismo en praktiko: Projekto kaj opinioj pri la Domo de Homamo. La plej grandiosa entrepreno en Esperantujo'''. Eld. [[Oomoto]] Internacia, Parizo, 1932(?) ===[[La Homo, kiun Milionoj aŭskultas]]=== [[Gunnar Furhanimar]]. '''La Homo, kiun Milionoj aŭskultas (Stanley Jones kaj Lia Mesaĝo).''' Eld. [[Kristana Eldonejo]], Stockholm, 1946? {{citaĵo|Jen biografieto, kun portreto, de [[Stanley Jones]] : homo, kiu eble pli multe ol iu ajn alia helpis interpreti la [[Kristanismo]]n al [[Brita Hindio|Hindujo]], kaj Hindujon al la Okcidento. Ni legas pri Ha laboro kiel Kristana [[evangeliisto]] ĉe hinduoj, islamanoj, ateistoj, [[komunisto]]j, kaj teozofoj ; per prelegoj, [[diskutado]], seminario, kaj alimaniere; lia [[vojaĝado]] en Hindujo, ĉinujo, Aŭstralazio, [[Usono]], Sudameriko; la argumentoj de [[oponanto]]j; renkontoj kun [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kaj aliaj [[eminentulo]]j ; liaj laborprincipoj ; lia sinteno pri multe da aktualaj kaj gravaj demandoj. Ofta malhelpo estas la fia vivo de Eŭropanoj nekristanaj. En iu urbo (ni legas) du [[Eŭropano]]j duelis, kaj ambaŭ mortis. Bonkore la Hindoj enterigis ilin. Dezirante honori la mortintojn, la Hindoj decidis post pripenso, ke la mortintoj certe amos tion en la morto, kion ili amis en la vivo. Do sur la tombon la Hindoj metis [[cigarskatolo]]n kaj brandobotelon ! En la dua parto iom ĝenas ofta ripeto de ''“ Jones diras . . . , Jones opinias . . . ”''. Tamen oni tute ne celas prezenti iun [[teologio]]n aparte Jones’an, sed nur resumi la esencon de liaj “ok gravaj verkoj" (Kial ne listigi ilin ?) —verkoj mondfamaj, vaste legataj, kaj tradukitaj multlingven. Efektive la paĝoj estas pensigaj kaj meditindaj, ĉu la leganto estas Kristano, aŭ ne. Jen kaj jen troviĝas malofta preseraro (stranga petolaĵo de la presista diablo sur p. 97), aŭ esprimo lingve iomete kritikebla. Sed ĉiuokaze, la verko ne pretendas esti [[literatura majstraĵo]]. Entute la stilo estas simpla, klara, kaj ĝenerale tre bona. Anstataŭ ''kriplino, Filipona, Fidji, Nasaret, farizeo, balsamita'', mi preferus ''kriplulino, Filipina, Nazaret, fariseo, balzamita'' (pli bone, ĉe nomo Biblia, uzi la formon Biblian). La Angla prononco de Jones estas ne ''Ĝons'', sed ''Ĝoŭnz''.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 501-502 jan-feb 1946}} ===[[Hon Dat]]=== [[Anh Duk]]. '''Hon Dat''' trad. [[Ngujen Minh Kinh]]; [[Ngujen MinhTung]] kaj [[Ngo Quy Toan]]. [[Hanoi]]: [[Fremdlingva Eldonejo (Hanojo)|Fremdlingva Eldonejo]], 1968. - 446 p. {{citaĵo|Laŭ la antaŭparolo de [[Tran Bach Dang]], Prezidanto de la Konsilantaro de Verkistoj kaj Artistoj de [[Sud-Vjetnamio]], tiu ĉi romano estas vivovera rakonto okazinta en la vilaĝeto Hon Dat, ĉirkaŭ la jaro 1961. Tie, pli ol mil soldatoj, ekipitaj per plej bonaj armiloj eĉ kun helpo de militŝipoj, devis rezigni sian [[batalo]]n, post dektaga kolizio kontraŭ 19 [[gerilano]]j, inter kiuj troviĝis du knaboj, deksepjara kaj dektrijara, tri virinoj kaj sepjara infanino. Post la unua renkonto, kiam, interne de individuaj truoj en la tero, la gerilanoj surprize atakis la soldatojn sur la senŝirma kampo meze de rizejoj plagitaj de kamuflitaj foskaptiloj kien la soldatoj multnombre glitfalis, ili devis forkuri kaj rifuĝi en kaverno, de kie, dum la dektaga sieĝo, preskaŭ sen akvo kaj sen rizo, la gerilanoj kuraĝe defendis sin mortigante pli ol 100 soldatojn de la [[Vjetnama Respublika Armeo]] krom usonan konsilanton. La tuta romano celas glorigi la fanatikan batalvolon de homoj serĉantaj la reunuiĝon de sia patrujo kaj la propran vojon al feliĉo, sen interveno de fremdaj potencoj devigantaj perforte la realigon de io, kio ofendas la sendependan [[spirito]]n de tiu suferanta popolo de herooj profitante samtempe la okazon por politike propagandi. Samkiel «[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]», el la sama eldonejo, la romano, en flua lingvo, klare kaj senerare, laŭ [[stilo]], foje estas korektebla la uzado de la prezenco anstataŭ la preterito en verbaj tempoj, eble influataj pro nacia [[esprimmaniero]].|J. DEVIS. [[Boletín]] n170 (nov 1968) }} ===[[Humoraj felietonoj]] === '''Humoraj felietonoj'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ===[[Humoraĵoj (Baucon)]]=== H. Baucon.^{<small>[?]</small>} '''Humoraĵoj''', antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]]. Eld. [[Oskar Ziegler]] & Ko., [[Marktredwitz]], 1919 {{citaĵo|Esperanto estas supernacia. Humoro estas internacia. Ambaŭ konstatojn refoje pruvas tiu nova kolekto da kvardek humoraĵoj, tradukitaj de Franca profesoro, eldonitaj en Germanio kun antaŭparolo de Prof. Christaller. Tiu lasta deziras, ke ĝi estu utila, kiel amuzilo por la malnovaj, kiel ekzercilo por la novaj, kiel varbigita por la estontaj samideanoj. Plenumu tiun trioblan esperon la belpresita stilkorekta posteŭlo de "[[Libro de l’ Humoraĵoj]]", de "[[Tutmonda Anekdotaro]]", k. t. p.|Esperanto n232 dec. 1919}} ===[[Hungaraj brodaĵoj]]=== *[[Ladislao de Spolarich]]. '''Hungaraj brodaĵoj'''. Eldonis [[Hungara Esperanto-Federacio]], Sashalom, kvartalo de la [[16-a distrikto de Budapeŝto]], 1937(?) {{citaĵo|Enhavas plejparte ilustraĵojn (25), kiuj prezentas la belegajn hungarajn brodaĵojn en variaj modeloj. La broŝuro ĉefe interesos virinojn. Prezo ne estas indikita ; verŝajne oni liveras la [[broŝuro]]n senpage, propagande por la hungaraj domindustriaj manlaboraĵoj|[[ Belga esperantisto]] n249 (nov 1937)}} <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional]]=== [[Jerzy Korytkowiski]]. '''La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional'''. Eld. [[Claret]], [[Barcelona]], 1981(?) {{citaĵo|LA IGLESIA Y EL PROBLEMA DE LA LENGUA AUXILIAR INTERNACIONAL de Jerzy Korytkowiski kun antaŭparolo de M. D. Chenu.—La eldonejo «Claret» el Barcelona aperigis ĉi tiun gravan verkon kies titolo jam plene anoncas la enhavon de la 142-paĝa libro, tre bone kaj klare presita. La aŭtoro funde analizas la problemon de la internacia komunikado de la [[katolika eklezio]] dum la jarcentoj kaj post varia kaj kompleta studado sub ĉiuj aspektoj, venas al la racia konkludo ke la internacia lingvo Esperanto estas la perfekta solvo de la problemo. Vere inda kaj leginda verko por ĉiu esperantisto kiu emas koni la pravajn [[argumento]]jn de nia strebado por tutmonda kompreniĝo kaj ankaŭ tre taŭga por la religiaj medioj ĉar ĝi prave pruvas ke nia nobla idealo estas sukcesinda. Ke ĝi okupu indan lokon je nia bretaro post atenta tralegado.|[[Ramon Molera i Pedrals|Ramón MOLERA]]. [[Boletín]] n245 (maj 1981)}} ===[[La Individualisma Socialismo]]=== Felix Lagalaure. '''La Individualisma Socialismo de D-ro Axel Fobertson Proschowsky'''. Eld. Rasa Virina Klubo,<small>^[?]</small> Paris, 1928? ===[[La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?]]=== '''La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?'''.<ref>La asocio ŝajne en la unua jardeko post la Dua Mondmilito estis faka esperantista asocio. Ekzemple [https://dlibra.kul.pl/Content/47764/52983.pdf troveblis noto pri kunveno de ĝi en la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[UK 1953]] (en ''[[Esperanto-Post]]'' 11/1953, p. 128)</ref><ref>Aldona noto: la [[Esperanto-Ligo Filatelista]], faka esperantista asocio daŭridanta la agadon, fondiĝis nur en 1968</ref> Eld. XPDO, Berks,<small>^[?]</small> 1948(?), 16 pĝ. {{referencoj}} ===[[Internacia lingva komunikado]]=== Vidu [[Tadeusz Ejsmont]]. ===[[La Internacia Misia Konsilantaro]]=== Baronino van Boetzelaer van Dubbeldam kaj kaj van der Hoop van Sclechteren. '''La Internacia Misia Konsilantaro (I.M.K.): ĝia celo kaj ĝia tasko. ''' Eld. Nederlanda Misia Studkonsilantaro, Zeist, 1933(?) {{citaĵo|Faktoplena raporto pri klopodoj krei tutmondan kontakton inter la diversaj Kristanaj misioj ĉiulande por komuna helpo kaj konsilo. Ankaŭ pri la fine starigita Konsilantaro, kiu staras super ĉiu sekto aŭ dogmo, krom komuna amo kaj fideleco al Jesuo. Lingve ĝenerale bona.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ===[[Internacia teatraĵetaro]]=== '''Internacia teatraĵetaro originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj'''. Eld. [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], 1931(?), 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes<ref>poste post edziniĝo Lucette Faes-Janssens</ref> (Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de « Belga Esperanto-Instituto », kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} {{referencoj}} ===[[International Radio Manual]]=== Epton, H. '''International Radio Manual (A Short Dictionary of Radio Terms. ENGLISH-ESPERANTO)'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925. {{citaĵo|La libro enhavas gramatikon de Esperanto por angloj, ankaŭ esperanto-anglan kaj angla-esperantan radio-vortarojn. Por [[radioamatoro]]j tre necesa kaj rekomendinda libro.|[[Bulgara Esperantisto]] j06 n10, 1925}} === [[Ilustritaj esperantistaj poŝtkartoj]] === {{Citaĵo|La firmo [[Oskar Ziegler]], Bopserstrasse, 8^III [[Stuttgart]] eldonis serion da 6 poŝtkartoj, reprezentantaj virinajn mienojn kaj aĉeteblaj po [[spesmilo|Sm.]] 0.250 la serio da 6 poŝtkartoj, laŭ desegnaĵoj de Breuer.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Internacia Stenografiisto]] === '''Internacia Stenografiisto''' estis trimonata "oficiala organo de l'Internacia Asocio de la Esperantistoj-Stenografiistoj (IAES) kaj de l'Franca Societo de la Esperantistoj-Stenografiistoj", fondita en 1923 de [[Pierre Flageul]], kiu estis ĝia unua redaktoro. Redaktoro en 1934 estis [[Leon Paul Charles Cogen|Léon Cogen]]. La lasta numero estis tiu de decembro 1934. Antaŭe ĝi aperis sub la nomo "Rondiranta gazeto". '''Ekstera ligilo''': [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Internacia%20Stenografisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&offset=0 Jarkolektoj] de Internacia Stenografiisto (tie skribita "Stenografisto") en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] === [[La Internacia Organizo de la Esperanto Movado]] === Dro Smulder. ''La Internacia Organizo de la Esperanto Movado''. Eld. So Sleijtïers, [[Den Haag]], 1912? ===[[Islamo Esperantiste Rigardata]]=== Colin Evans. '''Islamo Esperantiste Rigardata''', 1946? {{citaĵo|Eble pli ol ĉio malhelpas la progreson de [[Esperanto]] la fakto, ke la ordinara homo, sciante nenion ajn pri la lingvo, tamen pro senbazaj antaŭjuĝoj, aŭ aŭdinte la epiteton "artefarita”, emas ĝin kondamni senesplore; kaj anstataŭ rigardi la faktojn aŭ serĉi la [[vero]]n, senkritike glutas kaj ripetas ĉiun absurdaĵon diritan de kontraŭuloj, mem egale sensciaj. La ideo, ke antaŭ ol esprimi opinion, estus dezirinde kontroli la [[fakto]]jn senpartie, malofte eniras lian kapon. Tamen por prijuĝi iun ajn demandon, estas konsilinde atenti ne nur la dirojn de oponantoj, sed ankaŭ tion, kion vere diras kaj kredas ĝiaj partianoj. Kaj oni kredu blinde nek al unu, nek al alia. Kiom el ni vere scias, kion kredas la [[Islamano]]j ? Multaj devus konfesi, ke ili ne funde esploris la demandon, kaj malmulton scias tre precize, studinte serioze nek la kontraŭ nek la por. Jen libreto, per kiu S-ro Evans prezentas al ni tion, kion pri sia religio diras klera Islamano mem. Li atentigas pri similaĵoj inter vortoj Zamenhofaj kaj Islamo ; klarigas la ĉefajn Islamajn doktrinojn kaj [[devo]]jn ; kaj rebatas popularajn miskomprenojn aŭ erarojn. Pri la temo mem ni ne parolos ĉi tie. Ĉu kelkaj asertoj pri [[Kristanismo]] estas justaj, oni povas malkonsenti. Sed Islamon la aŭtoro prezentas klare, racie, kaj alloge. Efektive, ni dubas, ĉu ekzistas tiel trafa resumo en Esperanto pri iu alia religio. Ni volus vidi en [[Esperanto]] similajn traktaĵojn, samstile kaj de klera kredanto verkitajn, pri ĉiu alia [[religio]]. Nenion oni perdas, kaj multon oni povas gajni, el scio kaj kompreno. Lingve la verko estas tre bona. ''Fraŭd-i'' estas radiko ne ofte renkontata, tamen utila kaj internacia. ''Elektriko'' d.e. ''[[elektro]]''. Ĉu kongregacio povas signifi preĝejan [[adorantaro]]n ? La frazo batali post malamiko volas cedi bezonas atenton.|[[La Brita Esperantisto]], n 493-494 maj-jun 1946}} == J == === [[De Jongste suksessen van hete Esperanto]] === '''De Jongste suksessen van hete Esperanto'''. Eldonis de ''Nederlandse Federatie van Arbeiders Esperantisten'', [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] (la nederlandlingva sekcio de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]), Amsterdamo, 1921 — 16 paĝoj 16.5X11.5 cm. {{Citaĵo|Propaganda [[broŝuro]] en simpligita [[nederlanda lingvo]].|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Kan Lik]]=== [[Ho Phuong]]. '''Kan Lik'''. Hanoi: Fremdlingva Eld., 1969. - 320 p. {{citaĵo|Kan Lik estas vjetnama heroino, kies faroj en la tragika milito de ŝia lando konsistigas Ia temon de ĉi tiu biografia romano. La verko estas diversflanke interesa, kaj ties Esperanta traduko spegulas la simplan kaj senpretendan stilon de niaj ĉinaj kaj vjetnamaj samideanoj. Ĝin onilegas facile kaj plaĉe.|[[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Kantas la hungara skolto]]=== '''Kantas la hungara skolto: Hungaraj haj Skoltaj Kantoj.''' Eld. Szalay, Budapeŝto, 1933(?) {{citaĵo|Interesa kolekto da kantoj, multaj kun muziknotoj, kiu meritas atenton de ĉiu [[skolto]] aŭ muzikamanto Esperantista. Vortoj en Esperanto, kaj ofte ankaŭ en hungara lingvo. La Espero en B bemola estas tro alta por ordinara [[voĉo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 342, Oktobro (1933)}} ===[[Karpetoj transaltis la Drakpordon]]=== '''Karpetoj transaltis la Drakpordon'''. Eld. [[Ĉina Esperanto-Ligo]], Pekino, 1962(?) {{citaĵo|Infanlibreto alvenis tute nepripensite, kaj multe ĝojigis min. Mi rajtas esti infano kaj amuziĝi per la ĉarmaj bildoj, kaj per la mildega feliĉa rakonto pri kvin karpetoj kiuj multe naĝis, senbrue, foje kontraŭ la [[fluo]], unue en trankvila rivereto, poste en rapida torento, finfine en granda riveroj serĉis, demandis, evitis la barojn de la vojo, restis timigitaj de lokomotivo kaj trajno, ĝis finfine ili trovis la grandegan drakpordon, kaj preskaŭ nekredeble ili transsaltis ĝin kaj trovis... Oh, paradiza artEfarita lago, tio estas preskaŭ la ĉielo! La hirundo helpis ilin kaj transdonis salutojn al la avino. Neniu malamo, neniu venĝo, neniu malbonulo; estas bonaj kvalitoj por infana rakonto, senkompare multe pli bona ol tiuj de la t. n. filmoj por infanoj. Aĉetu ĝin, kaj certe vi ne eraros! |E. G. [[Boletín]] n133 (maj 1962)}} ===[[Katalogo de lingvoj]]=== '''Katalogo de lingvoj naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj kaj artefaritaj (provizora listo). Eld. UEA, ĝenevo, 1927, 40 paĝoj. {{citaĵo|Tiu studo enhavas jenajn ĉapitrojn: La Lingvoj de la homaro: Antikvaj lingvoj de la civilizacio; Modernaj kulturlingvoj de tutmonda graveco, kun proksimuma nombro de parolantoj por ĉiu el ili; La [[Lingvo internacia]] kun Mondlingva Statistiko, kiu enhavas la nomon, jaron kaj lokon de apero, nomon de la aŭtoro de 350 projektoj de internacia lingvo.|D-ro Harry Forta. [[Belga esperantisto]] n155 (jan 1928)}} === Katolika Esperantisto === '''Katolika Esperantisto''' estas oficiala organo de [[Katolika Esperantista Hispana Asocio]]. ===[[Katolika terminaro Esperanto-Español]]=== *Claramunt, Jozefo M. (1964): '''Katolika terminaro Esperanto-Español''', [[Tilburg]], [[Internacia Katolika Informejo]], 1964, 56 p., 20, broŝ., Serio de IKI {{citaĵo|En plaĉa broŝura formato kaj klare legebla teksto, la 56 paga terminaro de H.G. Wonnemakers S.J. kaj P. Huberteno O.F.M., aperas nun en la hispana traduko de J. M. Claramunt Sch. P. kiel 5a broŝuro en la Serio de I.K.I. kaj riĉigas la jam abundan fakan vortararon ekzistantan en la Internacia Lingvo. Tiu libreto, kiu speciale interesos la katolikanojn, enhavas laŭ aboca ordo pli ol mil okcent katolikajn terminojn. La traduko estas ĝenerale bona kaj ni devas gratuli la tradukinton pro la laboro farita; tamen, en venontaj [[eldono]]j oni devos korekti kelkajn misaĵojn kiuj enŝoviĝis en la tekston.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n149 (maj 1965)}} ===[[Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj]]=== J. O. Thompson. '''Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj'''. Eld. Johan H., Kantono , 1939(?) {{citaĵo|Ĉinujo en Flamoj - 22 karikaturoj aŭ skizoj de ĉinaj artistoj, kun Esperanta teksto. La volumeto prezentas la ĉinan sintenon kontraŭ la japana invado. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La Kialo]]=== R. A. Laidlaw. '''La Kialo''' trad. F. H. Hanbury kaj Luyken. Eld. Walters Brothers, Londono, 1930(?) 64 pĝ. {{citaĵo|Fama religia traktato, jam eldonita en 14 lingvoj.| [[La Brita Esperantisto]] - Numero 309, Januaro (1931)}} ===[[Kiel atingi Edinburgon]]=== '''Kiel atingi Edinburgon. Al Kontinentaj partoprenontoj de la 18a Universala Kongreso de Esperanto.''' Eld. [[James H. Fitton |J. H. Fitton]], [[Huddersfield]], 1926(?), 10 pĝ. {{citaĵo| Ilustrita broŝuro pri la Londona kaj Nordorienta Fervojo|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide]]=== Petro Den. '''Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide'''. Eld. [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]], 1935(?), 230 pĝ. {{citaĵo|Vidante la vivon kiel serion de eksperimentoj, el kiuj nur la sukcesaj estas kreaj, la aŭtoro provis formuli teorion pri la leĝoj de la kreado, kun la celo helpi al la homoj konstrui pli perfektan mondon. Farante krean eksperimenton, oni devas izoli du eksperimenterojn, kiuj estu kontraŭecaj, sed kiuj tamen enhavu ian komunan [[faktoro]]n. La eksperimenteroj sin kontraŭstaras kiel la pozitivo—la negativon, la viro—la virinon, la progreso—la konservemon, la produktanto—la konsumanton. La pozitiva elemento rigardas al la estonteco, la negativa al la estinteco; la pozitivo celas la unuecon, la negativo—la diversecon. Krea eksperimento faras ekvilibron, [[harmonio]]n, inter la du eroj, kiuj per tio perdas siajn karakterizajn trajtojn kaj kunfandiĝas en novan, tute proprakarakteran tuton. La [[sukceso]]n de la krea ago kondiĉas la ekzisto, en ĝusta kvanto, de ia eraremo, ia pekemo; per ĉiu sukcesa [[eksperimento]] oni iom malpliigas la eraron, la pekon, kaj samgrade alproksimiĝas al la perfekteco. Detale eksponinte la teorion, helpe de analogia rezonado, Petro Den prove aplikas ĝin al konsidero pri iuj gravaj problemoj de la nuntempa mondo; per ĝi li esploras la rilatojn inter la milito kaj la paco, inter la [[reganto]]j kaj la regatoj, kaj inter la scienco kaj la arto. Povas esti ke la teorio en si mem nemulte valoras, sed oni rajtas senhezite rekomendi la verkon kiel tre interesan provon de unu homo ekvilibrigi siajn diversecajn ideojn en la kadro de filozofia leĝaro. La nomo de la eldonfirmo garantias pri la ĝenerala kompetenteco de la traduko ; nur pri detaloj de lingvo-uzo oni povus disputi.| [[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 373, majo (1936)}} ===[[Kio estas Socikredito?]]=== Social Credit Coordinating Committee. '''Kio estas Socikredito?'''. Eld. Gordon House, [[Nottingham]], 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro tre klare prezentas la [[ideo]]jn pri ekonomia reformo kiujn iniciatis majoro C. H. Douglas, kaj kiuj (sub la nomo ''Social Credit'') trovas konstante pli grandan [[akcepto]]n. La verko estas malgranda, sed ĝiaj 41 paragrafoj tre klare prezentas la [[afero]]n, sub la rubrikoj ''Graveco de la individuo, Celo de industrio, Manko de mono, [[Eksporto]] ne estas solvo, De kie la mono venos? Nacia kredita departemento, [[Vendado]] subkosta (Justa prezo), Nacia [[dividendo]], [[Libereco]] de elektado. La traduko, farita de [[John Leslie]], estas modela. Ni prefere dirus ''investi'', ol ''plasi''. Ĉu ''Socia [[kredito]]'' ne estus pli agrabla formo, ol Socikredito?|[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Kion rakontas amikoj de Peĉjo]]=== Hermynia Zur Mŭhlen. '''Kion rakontas amikoj de Peĉjo''' trad. "Senheredigito". Eld. [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], Leipzig, 1928(?) ===[[Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj]]=== '''Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj'''. Eld. Postnikov. ===[[Kiu estas Jozefo?]]=== [[Johan Valano]] kaj Vjekoslav Iveziĉ. '''Kiu estas Jozefo?'''. Eld. [[Internacia Kultura Servo]], Zagrebo, 1984. {{citaĵo|Bildstria [[rakonto]] en facila lingvaĵo, verkita kiel ekzercolegaĵo akompane al „la zagreba instrumetodo".|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Kiuj semas plorante]]=== [[Éva Tófalvy]] kaj [[Oldřich Kníchal]]. ''Kiuj semas plorante, romano'', 1984, 107 paĝoj, [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo,<ref>(eo) [https://www.youtube.com/watch?v=z8Ern0dcNN4 Kiuj semas plorante... - Nicola Ruggiero], YouTube-filmeto</ref>, ISBN 9290170298. Romano kiu ricevis la premion "Raymond Schwartz"<ref>(eo) [https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 Premio "Raymond Schwartz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221215174214/https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 |date=2022-12-15 }}", Esperanto Katolika, n-ro 5, 1979.</ref> (elp. Ŝvarc), kvazaŭ taglibro de homo, kiu erarvagas sub influo de [[Faŝismo|faŝisma]] ideologio<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2241&id=786&recenzo=montru#ek Recenzo de Don Harlow], UEA</ref>. {{citaĵo|«Kiuj semas plorante...» estas psikologia, intima romano, kvazaŭ taglibro de la protagonisto, kiu rakontas pri siaj viveventoj kaj siaj psikaj sintenoj kaj reagoj al la vivo. La aŭtoroj montras, kiel homo povas erarvagi sub la influo de politika ideologio ĉi-kaze naziismo — ĝis perfido al siaj kunhomoj kaj eĉ intimuloj. La stilo estas modera, sen superfluaj precizigoj. La konstruo estas kohera, ne dispeciĝas en ĉapitrojn. Personecaj karakterizoj estas sukcesaj, sociaj kaj politikaj eventoj klarigas el cele efikantaj dialogoj kaj sobraj evidentigoj. Por la Premio konkursis dek manuskriptoj de naŭ aŭtoroj el ses landoj. Eva Tófalvi naskiĝis en Mohacs, Hungario, en 1947-a. Ŝi estas diplomito de la [[Universitato Eötvös Loránd]], [[Budapeŝto]], pri la hungara kaj Esperanta [[filologio]]j. Si jam gajnis kvar aliajn premiojn en la Belartaj Konkursoj de UEA. Ŝi estas la ĉefaŭtoro de «Kiuj semas plorante...». Oldrich Kníchal naskiĝis en [[Humenné]], [[Ĉeĥoslovakio]], en 1939-a. Li finstudis historion kaj filologion en [[Prago]]. Ekde 1981-a li estas redaktoro de la slovaklingva gazeto en Budapeŝto. En 1982-a li gajnis la Premion Luigi Minnja [''tiel''] pro eseo, Eva Tófalvi kaj Oldrich Kníchal estas geedzoj.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} {{referencoj}} ===[[Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo]]=== '''Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo'''. Klavarskriba Instituto, Londono, 1948(?) 16 pĝ. {{citaĵo|Jen gvidlibro en Esperanto por la [[lernado]] de genia sistemo de muzika notacio kiu havas Esperantan nomon : “[[Klavarskribo]]”. Antaŭ proksimume 15 jaroj, Cornelius Pot, nederlanda sciencisto kun pasio por [[muziko]], elpensis novan sistemon de muzika notacio, kiu forigas kelkajn el la malfacilaĵoj kaj komplikaĵoj, kiuj ofte senkuraĝigas la lernanton de la piano per la malnova notacio. La sukceso de la metodo iris de lando al lando, kaj nur la postmilitaj malfacilaĵoj (ekz, papermanko) malhelpis ĝian pli rapidan disvastiĝon. Nun, kuraĝigite de ĉiam pli granda aro de diversnaciaj uzantoj, la eldonisto, mem fervora Esperantisto, decidis aperigi ĉi tiun lernolibron en [[Esperanto]]. Per ĝi la jam senkuraĝiĝinto aŭ la nova aspiranto povas eklerni, kaj je sia surprizo tuj provi kaj reprodukti jam konatajn ariojn. Troviĝas pli ol 10,000 diversaj muzikaĵoj en la klavara sistemo. |[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 521-522, septembro - oktobro (1948)}} ===[[Konfeso (romano)]]=== [[Milka Pogaĝic]]. '''Konfeso''' trad. [[Antonija Jozičić]]. 1914(?) ===[[Konturo de Oomoto]]=== '''Konturo de Oomoto'''. Eld. Propaganda Oficejo, [[Kameoka]], 1932(?) {{citaĵo| Libreto de propagando|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23_n01-03_jan-mar.}} ===[[Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto]]=== [[Robert Kreuz]] kaj A. Worms. '''Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto'''. Eld. Stenografisk Tidsskrift, [[Horsens]], 1934(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Resuma adapto por Esperanto de la [[stenografio]] Schrey-Worms. Klare presita, sed tro konciza por utili al tiu, kiu ankoraŭ ne scias la sistemon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Kudlago, la malgranda eskimo]]=== [[Nienke van Hichtum]] '''Kudlago, la malgranda eskimo''' tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ. {{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo. La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto. La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936}} ===[[Kudra kaj Trika Terminaro]]=== Myrtle Verda kaj Vilĉjo Verda. '''Kudra kaj Trika Terminaro'''. 1948(?) {{citaĵo| Oni ofte diras, iom ŝerce, ke se kunvenas du Esperantistoj, ili babiladas en Esperanto, sed ke du Esperantistinoj post la unuaj [[frazo]]j emas fali en la nacian lingvon, pro la [[manko]] de teknikaj terminoj pri vestaĵoj kaj aliaj aferoj kun [[intereso]] por virinoj ! Jen provo almenaŭ parte forigi tiun mankon. Efektive vestoj kaj ŝtofoj diferencas ĉiulande kaj ĉiuepoke ; kaj ĉiu fabrikisto emas konstante elpensi por siaj varoj novajn fantaziajn nomojn, baldaii forgesota,iii ; oni do povas dubi, ĉu estas eble aŭ eĉ dezirinde, doni internaciajn nomojn al [[afero]]j pure naciaj, lokaj, aŭ efemeraj. [[Kudrado]] kaj trikado, tamen, prezentas [[kampo]]n internacian kaj gravan, ĝis nun ne sufiĉe atentitan. Al mi, laiko, ŝajnas, ke Ges. Verda bone kompilis ĉi tiun provan [[terminaro]]n; tamen ili saĝe kaj modeste petas komentojn kaj proponojn por plibonigo. Ili mem proponis nur jenajn [[neologismo]]jn : '''''ĉika''' (prefere ol ŝika), chic ; [[nilono]], nylon ; [[plasto]], plastic (material) ; '''tredi''', thread (fadenon en kudrilon, stangon tra ringoj, laĉon tra truoj) ; [[tredilo]], bodkin ; '''trikroĉi''', tricot. Aliaj radikoj jam uzitaj estas ''[[bajeto]], baize ; [[ĉeniljo]], chenille ; '''eskalop-i''', -os scallop ; '''kordur(oj)o''', corduroy ; [[mohajro]], orli (hem), '''sarsen(et)o''', [[silesio]], [[vincjo]], '''-eto''', wincey -ette''. Ĉu ''merceri— mercerize'' ([[Robert Kreuz|Kreuz]]) aŭ ĉu (laŭ la [[Terminaro]] kaj [[PV|P.V.]]) ''mercer-o - mercery ?'' Por ''to mercerize'' la internacia [[formo]] estas ''mercerizi''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 513-514 jan-fev 1948}} ===[[Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ]]=== '''Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ'''. Eld. [[Verlag Zeit im Bild]], Dresden, 1971(?) 68 paĝoj . {{citaĵo|La broŝuro tem as pri la kleriga sistem o socialism a funkcianta en la [[Germana Demokrata Respubliko]]. Sendube ĝi havas por niaj pedagogoj aplikeblajn sugestojn en la kampo de la edukado. Aparte interesa estas la rubriko 'Kunlaboro de lernejo kaj gepatroj’. Leginda kaj pensiga broŝuro kun pozitivaj ideoj rilate al kelkaj problem oj, kiuj tutm onde plagas la klerigan sistemon.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} === [[Kleine Esperanto Sprach lehre]] === [[Herman Böbs]]. '''Kleine Esperanto Sprach lehre'''. Ader & Borel, Dresden. ===[[La Kolorigisto-aerveturanto]]=== V. Godineau. '''La Kolorigisto-aerveturanto''', traduko de la grupo Esperantista de Monako, 1905. {{citaĵo|La Kolorigisto-aerveturanto estas la titolo de -24-paga broŝureto tradukita de la grupo Esperantista de [[Monako]], kaj ''tre bone'' tradukita. Ĝi estas rakonteto de aventuro en [[balono]]; kaj troviĝas en la [[Kolekto Esperanta aprobita de d-ro Zamenhof|Kolekto Aprobita]] ; ĝia prezo estas 30 centimoj (4 pencoj afrankite). Tre taŭga kiel [[legolibro]] en la kursoj de lernantoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 006, junio (1905)}} === Komerca Foiro de Paris === '''Komerca foiro de Paris 10 — 25 Majo 1921'''. 4 paĝoj 16 X 24 cm. {{Citaĵo|Belaspekta sur luksa papero presita prospekto kun 4 fotografaĵoj. La Komitato de la Foiro sciigas ke ĝi korespondas per ĉiuj lingvoj, speciale per Franca lingvo kaj Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} ===[[Komercaj leteroj (Berthelot kaj Lambert)]]=== [[Paul Berthelot]] kaj [[Charles Lambert]]. '''Komercaj Leteroj''' . Eld. [[Hachette]], Parizo, 1903. {{citaĵo|Samtempe la « Fundamenta Krestomatio » de Dro Zamenhof, ni ankaŭ ricevis «Komercaj leteroj » de niaj amikoj P. Berthelot kaj Ch. Lambert; prezo 0,50 franko, ĉe Hachette kaj Kio (''tiel'') kaj ĝiaj tenejoj. Tiu broŝuro enhavas multajn modelojn da leteroj, avizoj, kambioj, reklamoj, anoncoj, k. t. p. kiuj gvidos la komercistojn kaj permesos al ili facile kaj ĝuste redakti iliajn esperantajn skribaĵojn. Dezirante fari persone specialan [[propagando]]n ĉe la komercaj Societoj, ni petas amikojn sendi al ni ĉiujn komercajn presaĵojn, kiujn ili ricevus aŭ almenaŭ sciigi nin pri tio. De nun ni dankas ilin.|[[La belga sonorilo]] - Numero 016, Decembro (1903)}} ===Konsiloj al Esperanto-Instruistoj=== '''Konsiloj al Esperanto-Instruistoj'''. Eld. Esperanto-Instituto de Estonio, Tallinn. 1928. {{citaĵo|KONSILOJ REKOMENDOJ KAJ KLARIGOJ por la kandidatoj al la Esperantoekzamenoj, aranĝataj ĉe la suprecitita Instituto. Sespaĝa folio. |[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} === [[Kondiĉoj de la Armistico]] === '''Kondiĉoj de la Armistico'''. Novembro 1918, en angla kaj Esparanta lingvoj. Tiun ĉi dokumenton eldonis la [[BEA]], literatura kaj debata Societo por elmontri la taŭgecon de Esperanto por gravaj internaciaj aferoj. La oficiala angla teksto (kiel ĝi aperis en la ĵurnaloj) estas prezentita, kune kun Esperanta traduko. Brita Esperanto-Asocio. ===[[Kristana kulturlaboro en nia tempo]]=== Erik Hj. Linder.''' Kristana kulturlaboro en nia tempo: Prelego ĉe tutŝtata kunveno de la svedaj liberaj Eklezioj'''. Eld. Esperanto-Missionen, Nora Stad. Svedujo, 1957. Broŝ 28 p.. 12X19. {{citaĵo|La aŭtoro konstatas ke nuntempe “ mirige malmultaj kristanoj sin okupas pri arto. ” Li reĵetas la ideon ke tio sekvas el la fakto ke ” la plej grava kultura kontribuo de la kristana eklezio tutsimple estas prediki evangelion al homoj por konvertiĝo kaj saviĝo. ” Li emas kredi ke la ebla kaŭzo de la manko pli ĝuste estas ke " la nun ekzistantaj kristanaj grupoj ial fariĝis malpli konvenaj kiel kulturmedioj. ” Artistoj ja kaj ĝenerale ĉiuj homoj kiuj kreas lon novan sur la kampo de kulturo kaj scienco, malŝatas la malnovan kaj la laŭkutiman ; ili " provas eviti ĉiuin pretajn opiniojn, ĉiujn liniile rektajn [[direktivo]]jn. ” Siaflanke " la katolika eklezio (kaj la angla alteklezio) sukcesis krei favoran kulturan medion. ” Do, se ankaŭ ” la sveda [[kristanaro]] volas formi kulturan medion, tiam ĝi estu vigle diferencigita medio, ne uniformita tia ", kiu " entenu ĉiajn celadojn kaj [[intereso]]jn ” , konkludas la aŭtoro.|F.C. [[Belga esperantisto]] n358 (sep-okt 1958)}} {{citaĵo|La verkisto, profunde kristana kredanto en ĉi tiu broŝuro tre bone pristudas la [[problemo]]n laŭ plej larĝa kompreno: artoscienco-politikoj pri la rilato inter Kristanismo kaj Kulturo. Estas rimarkinde, ke la pensoj de Erik Hj. Linder koincidas en multaj aspektoj kun unu el la lastaj Mesaĝoj de la Papo [[Pio la 12-a]], en kiu oni asertas, ke ĉiu kulturo fundamentas en la religio. Malgraŭ la fakto, ke la aŭtoro estas [[protestanto]], sur paĝo 18 vi trovos bonajn vortojn pri la [[Katolika Eklezio]], kiu vere imponas pro sia firma doktrino. Legante tiun ĉi broŝuron, oni povas konstati, ke la aŭtoro ne lasas sin konsterni pro la plej modernaj eltrovoj, sed restas firme staranta sur la kristana fundamento, kiel la nura bazo por feliĉo kaj ĝojo.| J. JUAN FORNÉ. [[Boletín]] n113 (jan 1959)}} ===[[Kristo kaj Hitlero]]=== H. Boschma. '''Kristo kaj Hitlero''' trad. M.F. Roelants. Eld. [[Tijdsivoom]], [[Lochem]], 1939(?) {{citaĵo|La Nederlanda eldono de ĉi tiu verketo jam atingis la sepan eldonon. En la Biblio ni legas, ki iam [''tiel''] grandaj homamasoj kunvenis, por aŭskulti [[Kristo]]n. Nuntempe la homamasoj emas forgesi Kriston, kaj prefere aŭskultas iun [[Jiddu Krishnamurti|Kriŝnamurtin]] [''tiel''], [[Josif Stalin|Stalinon]], [[Benito Mussolini|Musolinon]], aŭ [[Adolf Hitler|Hitleron]]. Kiel klarigi la eksterordinaran kaj preskaŭ senliman influon, kiuj tiaj gvidantoj malsamaj inter si posedas super la [[animo]] de homoj inteligentaj kaj eĉ religiaj ? Ĉu Kristo vere perdas sian signifon por la homaro ? Kial oni kreas por si novajn diojn ? Traktaĵo interesa kaj aktuala. Esperanta stilo sufiĉe klara, tamen plibonigebla. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]=== [[Ngujen Khai]]. Kun la defendantoj de Kon Ko. Hanoi: Fremdlingva Eld.,[1967]. - {{citaĵo|Novelo, kiu rakontas pri la heroaĵoj de la defendantoj de [[Kon Ko]], «Insulo de l’ herboj», kontraŭ la atakoj de usonaj militŝipoj kaj aviadiloj. Tiu insuleto, situanta je tridek kilometroj for de la kontinenta [[Nord-Vjetnamio]] kaj proksime de la 17a paralelo, kvankam ampleksas nur kvar kvadratkilometrojn, tamen, depost la komenco de la usona-eskalado, fariĝis morala bastiono por la tuta popolo pro siaj impetaj rebatoj kontraŭ la ĉiutagaj bombardadoj de tiel potenca malamiko. En tiu malŝirmata antaŭposteno de sia lando, ties defendantoj heroe batalas, kvazaŭ tio estus lia normala vivo. Tiuj junuloj, pli malpli dudek jaraj, plenaj de batalvoko preskaŭ ne konis veran pacon, ĉar la unua rezistado kontraŭ la francaj koloniistoj ja okazis dum ilia infaneco. Tre sobraj pro kutimo, ili ne multe bezonas por sia nutrado. Akvo kaj rizo sufiĉas, sed, krom tio, ili havas abunde [[krabo]]j kaj sovaĝaj legomoj kaj herboj por regali sin. Kovritaj per toloj de usonaj paraŝutoj kiel pluvaj ŝirmiloj, bone kamuflitaj per [[liano]]j kaj ĉiam en tre malgrandaj grupetoj, ili ne facile povas esti trafitaj de la malamiko kaj, tiel, la insula malsanulejo ordinare estas preskaŭ malplena. Foje, post furioza artileria duelo, dum kiu la insuleto estis batita per tunoj da [[bombo]]j kaj centoj da raket-kugloj, iu komentarias: «Ĉio ĉi tio nur estas vanta [[disperdo]] de municioj. Kiel mallertaj ili estas!» Simpla rakonto kun simplaj batalantoj, plenfidaj pri sia venko, por kiuj la [[morto]] nur signifas gloran akcidenton. La verko estas bone presita kaj flue skribita, kvankam, eble pro influo de sia nacia lingvo, oni tro ofte uzas la prezencon en la verbaj tempoj.|J. Devis. [[Boletín]] n163 (sep 1967)}} === [[Kvara Internacia Foiro de Retchenberg]] === * '''IVa Kvara Internacia Foiro de [[Retchenberg]]. 11-19 Aŭg. 1923. Prospekto'''. 8 pĝ. 22,5 x 28,5 cm. * E . Spiethof. «'''La senco de la Foiroj'''» , 1 pĝ, 22,5 x 28,5 cm . ===[[La Kvakerismo: Religio sen Ritoj]]=== William E. Wilson. '''La Kvakerismo: Religio sen Ritoj'''. [[Kvakera Esperantista Asocio]], [[Olton]], 1934(?) {{citaĵo|Simpla priskribo de la distingaj [[kredo]]j kaj pensoj de la [[Societo de Amikoj]]. Lingve bona, kaj leginda de ĉiu interesita pri religiaj demandoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 352, Aŭgusto (1934)}} === [[Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto]] === R. Laisney. '''La Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto'''. Eld. [[Hachette]], Parizo, 1908,197 p. Aprobita de la katolika eklezio. <small>(IEMW:700.935-B.Esp-)</small> === [[Kuracisto (revuo)]] === '''Kuracisto''' estis internacia monata revuo pri [[medicino]], kiu eldoniĝis ekde [[1913]] en [[Varsovio]]. (Unua) redaktoro kaj administranto estis d-ro [[Józef Chybczyński]]. === [[La Kvinjaro de Sovetlandoj]] === '''La Kvinjaro de Sovetlandoj'''. De Sosnowski, el la rusa trad. V. Polakov. 1923, 80 p. Ĝi per multaj bildoj kaj sugesta teksto iom malkaŝas al ni la spiritstaton, kredon kaj iluziojn de niaj orientaj najbaroj.“ (G. S. ,E' 1923 p: 183.) == L == ===[[Land-defendado per nemilitaj periloj]]=== [[Frans Daels]]. '''Land-defendado per nemilitaj periloj''' trad. J. Debenf kaj P. Uittenbogaavd. Eld. V.O.S. Bruselo, 1939(?) {{Citaĵo|Interesa kaj pensiga parolado, kiu montras la danĝerojn de la nuna armado, kaj proponas kiel [[solvo]]n rimedojn por civitana sindefendo per [[defendilo]]j nemilitaj sed efikaj. La rezisto proponata estas ne nur pasiva, sed ankaŭ tre aktiva. La [[plimulto]]n de la libro ĉiu pensulo sendube konsentos. Iuloke ĝi ŝajnas neklara aŭ pridubebla ; sed la tuta [[parolado]] estas tre studinda.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 414, Oktobro (1939) }} ===[[La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio]]=== '''La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio'''. Pekino: Fremdlingva Eldonejo, 1963. - 133 p., [13] faldfolioj: multaj mapoj. {{citaĵo|La libro temas, kiel la titolo indikas, pri la disputo inter Ĉinio kaj Hindio pro la landlima problemo kaj enhavas diversajn deklarojn, de la Registaro de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj leterojn de la ĉefministro [[Goŭ Enlaj]] al la ĉefministro [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] kaj al la gvidantoj de aziaj kaj afrikaj landoj. Neriproĉebla [[lingvaĵo]]. |N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n138 (okt 1963)}} ===[[Leĝoj de la homa socio]]=== '''Leĝoj de la homa socio''' trad. U. Ungert. [[Eldonejo Lanterno]], [[Munkeno]], 1968. 79 paĝoj, {{citaĵo |La libreto entenas faskon de pensoj, ĉefe pri politiko, ĝenerale ne tre originalaj, kelkaj kontestindaj, apud evidentaj veroj de etika inspiro. Jen specimeno: “ĉiuj scias, ke nobla semo ne kreskas de si mem, sed postulas penon, sistemecan flegadon. Male herbaĉo ekŝvelas, tuj kiam la homamano, kiu ĝin kontraŭbatalas, forestas”. La lingvo kaj la stilo ne meritas multan laŭdon, kaj denove konfirmiĝas, ke oni ne sufiĉe atentas la ĝustan admonon de Waringhien: neniam publikigu [[traduko]]n, eĉ dek-linian, kiun vi ne kontroligis per klera, alilingva esperantisto! |aŭtoro = [[Fernando de Diego|F. de Diego]] }} ===[[Lernolibro de la Esperanta stenografio]]=== *[[Ludoviko Jakob]]. '''Lernolibro de la Esperanta stenografio'''. Eld. Ludoviko Kókai, Budapest, 1913(?) ===[[Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro]]=== [[Jordan Markov Iliev]], [[Kunĉo Vâlev]], [[Ivan Sarafov]]. '''Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro'''. Ŝtata Eldonejo Narodna Prosveta, 1976/1982. {{citaĵo|En Bulgario aperis nova lernolibro por komencantoj, „Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro“. Ĝi konsistas el du enkondukaj kaj 26 ĉefaj lecionoj; krom tio ĝi enhavas 5 ripetajn lecionojn. Legante la [[enhavtabelo]]n, oni povas kontente rimarki, ke ne gramatikaj, sed ĉiutagaj paroltemoj donas al studanto la direkton de lia okupiĝo pri Esperanto. La temoj ampleksas ekzemple la lernejon, la familion, la homan korpon, [[ekskurso]]jn, feriojn, la junpioniran organizon, la laborbrigadon, la kulturan [[vivo]]n, la belan patrolandon Bulgarion, la Unuan de Majo, la organizan laboron de la [[esperantisto]]j. Evidentiĝas, ke tiu ĉi nova lernolibro laŭ [[temelekto]] plenumas gravan lernpsikologian postulon: La instrumaterialo devigu la lernantojn ke ili malkovru siajn pensojn pri diversaj vivsferoj. Foliumante la lernolibron, oni estas surprizita per la granda nombro de [[ilustraĵo]]j, kiuj konvinke klarigas novajn gramatikaĵojn. Tial alia lernpsikologia postulo estas plenumita: Tipaj ecoj de la fremda lingvo estu instruataj tiamaniere, ke ili en la cerbo de lernanto ligiĝu kun personaj [[impreso]]j, travivaĵoj kaj emocioj. Ĉiu leciono estas pliaĉigita per ekzercoj, kiuj celas al ellaborado ĉe [[lernanto]] de diversspecaj lingvokapabloj: bela skribado, preciza lingvologika pensado, memstara formado de esperantlingvaj respondoj aŭ demandoj ktp. La lernolibro meritas rekonon pro sia eduka tendenco: Lernante Esperanton laŭ tiu ĉi libro, vi ekkonas multajn sciindaĵojn aŭ politikajn principojn, ekz.: — „La patrolando postulas de ni esti fortaj, sanaj kulturaj kaj saĝaj [[civitano]]j“ (sepa leciono); — „Ĝi (t. e. la bulgara popolo T. D.) inde plenumas la testamenton de nia instruanto [[Georgi Dimitrov]] — en 15 — 20 jaroj atingi tion, kion aliaj popoloj ĉe aliaj kondiĉoj atingis dum tuta jarcento. Kaj tiu tasko estis plenumita“ (deknaŭa leciono); — „En la Parko de la Libero ni vizitis la Fratan Tombejon de la pereintoj en la batalo kontraŭ la faŝismo. Ni haltis ĉe la [[Monumento de la soveta armeo (Sofio)|Monumento de la Soveta Armeo]] (deknaŭa leciono); Sendube, ankaŭ tria postulo al vera lernolibro de fremda lingvo estas praktike uzita: La lernado de iu fremda lingvo samtempe formu la [[personeco]]n de lernanto. Tiu tria postulo havas plej gravan signifon por la instruado de [[internacia lingvo]] Esperanto. Ni konvinku la popolojn kaj pacamantajn registarojn pri la volo cle esperantistoj en socialismaj landoj, partopreni la konstruadon de la nova socio kaj batali por ĝi! Kelkaj rimarkoj pri eventuala plibonigo de la priparolata bulgara lernolibro: Unue — Ekde la unua ĝis la fina leciono ĉiuj laborinstrukcioj estas formulitaj en bulgara lingvo. Kial ne paŝo post paŝo anstataŭigi la bulgarlingvajn instrukciojn per esperantlingvaj? Tiel la lernantoj pasante povus pligrandigi sian pasivan vorttrezoron. Due — La minusklo „k“ en la manskriba formo estas donita kirile („K“, p. 6 kaj 31), ĝi estas skribenda en latina skribmaniero „k“. Entute — rekomendinda lernolibro de Esperanto! Mi esperas, ke ĝi influu krean rilaton al fremdlingva metodiko flanke de niaj instruantoj kaj [[instruisto]]j. |[[Till Dahlenburg|T. Dahlenburg]]. [[Der Esperantist]] - Numero 091, Majo (1978)}} ===[[Lernu Esperanton]]=== '''Lernu Esperanton''' Eld. Quarello & Cia. Buenos Aires, 1947(?) {{citaĵo|Tiu libreto estas eltiraĵo el la ampleksa verko «LERNU ESPERANTON», kiu ne estas ankoraŭ eldonita kaj destinita por tiuj, kiuj volas ellerni bone la lingvon. Kompreneble ĝi taŭgas bone por hispanlingvanoj, pro klarigoj superfluaj por alilingvuloj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} === [[Leteroj al Brigito]] === J. B. Severac. '''Leteroj al Brigito'''. La socialista partio, ĝiaj principoj kaj ĝiaj taskoj. 1933, 207 p. === [[Lehbuch der Weltsprache Esperanto]] === [[Karl J. Loy]]. '''Lehbuch der Weltsprache Esperanto'''. Eld. J. C. Huber, Dresden, 1921 === [[Libero (revuo)]] === '''Libero'''. Monata revuo de movadoj por reformigo de la vivo. Interese redaktita. Aperis en 1925-26; 244 p. Formato 29x31. (BIL, p: 319.) ===[[Liberigo de timo kaj mizero]]=== '''Liberigo de timo kaj mizero'''. Eldonis Internacia Asocio Bellamy, [[Beverwijk]], 1952 {{citaĵo|Bellamy-Asocio celas formi socian strukturon laŭ ekonomiaj kaj sociaj ordoj klarigataj en la recenzata broŝuro. La Asocio, por disvastigi sian celon tra la mondo, uzas Esperanton kiel internacian lingvon. Por ni, tiu fakto estas la detalo plej rimarkinda kaj tio estus tre plaĉa, ke kia ajn Asocio kun universalaj celoj ankaŭ uzus Esperanton anstataŭ ignori ĝin.|[[Boletín]] n046 (okt 1952)}} ===[[La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno]]=== '''La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno (2an de Aprilo ĝis 5a de Oktobro 1928)'''. Eld.: Konstanta Komitato por la LHS, [[Basel]], ĉ 1930. {{citaĵo|Multilustrita broŝuro kun artikoloj en germana, franca kaj angla lingvoj kaj resumo en Esperanto. Tiu libreto donas klaran bildon pri la organizo kaj pri la rezultoj de help-servo organizita dank’al libervolaj laborantoj en la forte frapitaj regionoj.|[[Belga esperantisto]] n180 (feb 1930) }} ===[[Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto]]=== '''Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1934. ===[[Lingva planado kaj leksikologio]]=== '''Lingva planado kaj leksikologio'''. Fonto, Chapecó, 2001. {{citaĵo|12 kontribuaĵoj en [[Esperanto]] kaj 5 angle dum la II Simpozio de la [[Akademio de Esperanto]] okazinta en Zagreb 2001. Entute partoprenis lingvistikaj [[sciencisto]]j el 9 landoj nome: Hungario 3. [[Germanio]] 3, Usono 2, [[Ĉinio]] 2, Pollando 2, Serbio 1, Ukrainio 1, [[Brazilo]] 1 kaj Aŭstralio 1. Jen ŝanco por profundigi viajn konojn pri Lingva planado kaj Leksikologio. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 323, Aprilo ĝis Junio 2003}} ===[[Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu]]=== [[Merle Eyles]]. '''Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu'''. 1939(?) {{citaĵo|Rakonto pri la vivo kaj morto de la Pola militrezistanto Jozef Stankunas. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} == M == ===[[Malantaŭ la Fronto]]=== '''Malantaŭ la Fronto'''. Eld. [[Esperanto-Undo Koenkai]], Tokio, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da [[bildo]]j montrantaj helpon donatan de la [[japana registaro]] al ĉinoj en la invadita teritorio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La maljunulino kiu paŝis en la maro]]=== San Antonio ([[Frédéric Dard]]). '''La maljunulino kiu paŝis en la maro''' trad. [[Armela Le Quint]] kaj [[Ĵak Le Puil]]. Eld. [[Espéranto France]], 1996. Originala titolo: "La vieille qui marchait dans la mer" . {{citaĵo|Jen libro nepre legenda de esperantistoj (ne [[komencanto]]j) kiuj ankoraŭ opinias, ke oni ne povas ĉion esprimi en Esperanto. Tiuj kiuj ne scias kiel "aristokrate" insulti, amuzu sin legante tiun libron. Tiuj kiuj bezonas sinonimojn por la instrumentoj el kio konsistas niaj seksaparatoj lernu tiun verkon. Vi trovos almenaŭ ok vortojn ekde vulvo ĝis la simpatiaj inejo kaj etgroto por la mitula mitologia jonio. Pri penisoj aŭ pliaj ĉuroj kaj kacoj la vortaro estas same riĉa. Mi persone ne ŝatis la tro francan vorton bito, despli ke en PIV la signifo estas sufiĉe diferenca eĉ se temas pri ŝtipo. Verdire, kiuj ne donas pli da graveco al siaj seksorganoj ol al aliaj korpopartoj, eble en la komenco de la legado ne ŝatos la tekston, tro pornoaspektan, poste oni alkutimiĝas. La preĝadoj de la maljunulino estas genie satiraj. Mi devas tuj informi ke, laŭ mi, la libro ne temas pri vera traduko sed pri reverkado, bona adapto al nia [[lingvo]] ĉar kredeble San Antonio neniam aŭdis pri "ŝulca parolstilo" (de [[Rikardo Ŝulco]]) aŭ kabeis! Sed ni ne devas forgesi ke kanzonisto Ĵak Le Puil estas la kreinto (jam de 20 jaroj) de la skandalema, ajnista [[revuo]] "[[La Kancerkliniko]]" do en tiu laboro li sin sentis tiel bone, kiel fiŝo en akvo, aŭ kaco en etgroto. La vortaristo Ĵak majstras en la uzo de nekutimaj [[vorto]]j, mi devis konsulti nian PIV- on multfoje... mi renkonte al la vorto ''falva'' preskaŭ notis preseraron sed mi eksciis ke ''falva'' signifas tre hele flava. La neofte uzata lavabo, ĉe ĵak venigis "necesabo" tiel ke abo estas kvazaŭ sufikso por ujo... sed ''ab'' jam estas [[prefikso]]. Ĵak vere troigis en la uzo (tri aŭ kvar fojoj) de la vorto "odekolono" francismo kiu ne riĉigis nian lingvon despli ke "kolonja akvo" ja en la glosaro de la libro, ankaŭ estas en PIV kaj estas jam ordinare uzata... Tre ŝatus mi scii la respondan signifon en la franca lingvo de "umulo" aŭ "umaĵo "kiuj de tempo al tempo aperas. Feliĉe la kunteksto donas ian sencon. Por mi, alia novaĵo estis la adverbigo de la [[prepozicio]]j pri kaj pro al prie kaj proe. En la komenco mi sentis ĝenon poste mi adaptiĝis kaj konstatis la pozitivan aspekton, kiu evitigas la ripetadon de tio pri kio oni parolas. La libron akompanas erartabelo kun dek eraroj. Evidente kelkaj pliaj estas troveblaj sed tute ne ĝenas la legadon. En pago 65 kaj 72 la unua linio estas ripetita - Pago 200 iu plenlumo nepre devas esti [[plenluno]] por doni koheran signifon, ks. Ne tro impresu vin pro la midzadoj kaj frandzadoj de Armela kaj Ĵak eĉ se la ŝtato el Filipinoj ĵus laŭleĝe malpermesis la buŝan seksumadon; miaj geamikoj, [[tradukinto]]j estas saĝaj geavoj al kiuj oni facile donus piajn bildetojn de tiuj konataj ekleziaj sanktuletoj kaj virgulinetoj. La [[intrigo]]j de la romano ne estas tre specialaj, eĉ iom supraĵaj rilate al la peripetioj de [[ŝtelado]] sed la tuto estas pravigita en la fino de la libro pere de iu freŭda skopofilio (jen seksa [[perversio]] kies ekziston mi naivulo ne konis!). Por mi la granda valoro de tiu verko nekonformisma estas tute alia. Ĝi estas libro, kiu detale, riĉe priskribas tion kion la homoj plej timas, plej abomenas t.e. la maljuniĝo... Aŭ ĉu vi konas maljuniĝantan homon, kiu konfesas paŝo post paŝo sian velkon? |[[Gilbert Ledon]]. [[Brazila Esperantisto]] - Numero 299, junio (1997)}} ===[[La Manifesto de Jesuo Kristo]]=== '''La Manifesto de Jesuo Kristo (La Prediko sur la Monto)'''. Eld. L. Jenkins, Londono, 1931(?) {{citaĵo|Represo de Mateo V-VII., kun ilustrita kovrilo. |[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945]]=== '''Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945'''. Eld. [[Kroatia Esperanto-Ligo]], [[Zagrebo]], 1977, 111 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro kiu meritas ne nur vastan disvastigon, sed ĝi instigu ankaŭ aliajn landajn organizojn al simila grava historia laboro, utila por la [[prestiĝo]] de Esperanto en la koncernaj landoj. Post diligenta laboro la jugoslaviaj esperantistoj nun povas dokumenti per la libro la nomojn de 340 falintoj kaj pereintoj el 90 diversaj lokoj de Jugoslavio, inter ili 37 popolaj herooj. Tio signifas, ke la tiam relative malforta Esperanto-movado en Jugoslavio perdis ĉiun trian organizitan esperantiston kaj ĉiu deka falinto estas distingita popola heroo. La libro enhavas biografiojn de preskaŭ ĉiu falinto, kiuj montras, ke multaj el la plej aktivaj esperantistoj falis en la jaroj 1941 — 1945. Tamen la libro nur dokumentas pri la viktimoj, sed ne pri la transvivintaj esperantistoj partoprenintaj la popolliberigan batalon, kies nombro certe ankaŭ estas alta. Ankaŭ ili ĉiutage riskis sian vivon por la [[libereco]] de sia patrio. Tio konfirmas la profundan konsciencon esperantistan, la fidelecon al sia popolo kaj internaciismon ĝis la lasta konsekvenco. Tion emfazas ankaŭ la „rememoroj de postvivintoj“ pri kelkaj el ili. Laŭdinda estas ankaŭ la enmeto de la paĝoj 91 — 11O sub la titolo „El iliaj verkoj (prozo, poezio, scienca verkado), ĉefe represoj el „[[La Suda Stelo]]“ el la jaroj 1939 — 1941. Tiamaniere la leganto pli profunde konatiĝas kun la personecoj de la falintoj kaj iliaj pensoj kaj ideoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ parte ankoraŭ por nia Esperanto-movado povas esti valoraj kaj utilaj. La postvivinto [[Joje Kozlevĉar]] memorskribas pri la aktivecoj de esperantistoj en la koncentrejo Dachau1). Tie unue li sukcesis kontakti la ankaŭ nun bone konatan aŭstran laboristan esperantiston Haiderer, kiu havis malaltan koncentrejan numeron. Ili du ankoraŭ kolektis la polan monaĥon Klimoviĉ, la ĉeĥan pastron Pokorny, la ruson Fulda kaj aliĝis ankoraŭ la bulgaro Darev kaj la jugoslavo Vrtunski. Ili fondis Esperantogrupon, aranĝis memortagon honore al la mortotago de d-ro L. L. Zamenhof kaj helpis sin reciproke faciligi la vivon en la koncentrejo, ja eĉ savis la vivon de Joje. Tre kortuŝa por mi ankaŭ estis la kontribuo de [[Emilija Lapenna]] pri „La eta Regina“, la lasta [[JEL]]-kasistino [[Regina Papo]], kiu pereis en [[Auschwitz]].|[[Der Esperantist]] - Numero 085, Majo (1977)}} ===[[Memorlibro pri la Zamenhof-jaro]]=== Memorlibro pri la Zamenhof-jaro. Eld. [[UEA]]/[[Centro de Esploro kaj Dokumentado]], Londono, 1950. {{citaĵo|Vere mirinda juvelo poi: ornami bibliotekon. La esperantistaro devas akiri tiun [[verko]]n, kiu enhavas plenan historion pri la elpenso kaj disvastigado de la plej granda akiraĵo de la homaro : la helpa internacia lingvo «Esperanto». Por celebri la centjaran datrevenon de la naskiĝo de Lia Doktora Moŝto [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]] oni presigis tiun senegalan libron, kunigante en ĝi kelkajn el la multaj artikoloj skribitaj de mondkonataj esperantistoj, kiuj dediĉis siajn plej belajn pensojn por memorigi tiun neforgeseblan daton. Jen la nomoj de tiuj, kiuj, kunlaboris por formi tiun-ĉi historion pri la genia kaj homama elpensinto kaj lia, neniam plibonigita, verko : Prof. [[Gaston Waringhien|G. Waringhien]] (Francio ). Prof. Dro. [[Edmond Privat]] (Svislando). Prof. Dro. W. E. Collison M. A. (Anglujo ). Prof. Dro. [[Eŭgeno Bokarev|E. A. Bokarev]] (Sovetunio), Prof. Dro. [[Ivo Lapenna]] (Britujo). Dro. [[André Albault|A. Albault]], Ofi. (Francujo). Sro. [[Adam Zamenhof]] (Pollando). Prof. Dro. [[Paavo Ravila]] (Finnlando). Sro. [[Vilho Setälä]] (Finnlando). Sro. [[Preston Davis]] (Usono). S-ino [[Marjorie Boulton]], B. Litt. (Anglujo). Sro. [[John Francis]] (Skotlando). Sro. [[William Auld]] (Skotlado). D-rino. [[Clelia Conterno Guglielminetti]] (Italujo). Prof. Dro. [[Juan Régulo Pérez|J. Régulo Pérez]] (Hispanujo). Prof. Dro. [[Giorgio Canuto]] (Italujo). Prof. Dro. [[Seiho Nishi]] (Japanujo). Prof. Dro. [[Hugo Sirk]] (Aŭstrajn). Sro. [[Carl Støp-Bowitz|C. Stop-Bowitz]] (Norvegujo). Dro. [[Gerrit François Makkink|G. F. Makkink]] (Nederlando). Sro.[[Davil Kennedy]] (Britujo). Rev. F. Moravec (Germanujo). Sino. [[Julia C. Isbrücker|Julia Isbrucker]] (Nederlando). Sro. [[Gian Carlo Fighiera|G. C. Fighiera]] (Italujo). Tiuj-ĉi nomoj estas garantio de plena [[sukceso]]. La plej multaj uzis tiun belegan fundamentan Esperanton kiun, tiel bone legas kaj komprenas ĉiuj esperantistoj, eĉ la eklernantoj. Nur, en tre malmultaj, mi trovis kelkajn nebezonatajn «neologismojn», kiu laŭ mia modesta opinio), estas tute nenecesaj, tute ne taŭgaj (ĉiam laŭ mia opinio), en multaj okazoj, miskopreneblaj kaj terure malbeligaj. Kial «inventi» novajn [[radiko]]jn, kiam la esperantistoj ne lernis ilin nek en gram atikoj nek en [[vortaro]]j ? Ankaŭ mi volas komentarii pri la opinio de du artikolistinoj (mi ne volas citi la nomojn), kiuj severe kritikas la verkojn (originalajn kaj tradukitajn) de la glora Sro. Zamenhof. Estas oportune memorigi la vortojn de la Majstro : «Kritiki estas facile, fari malfacile». Ĉu tiuj, kiuj kritikas, kapablas plibonigi la kvanton kaj la kvaliton de la laboro farita en, per, por kaj pri Esperanto de tiu bonega, modesta, lerta, laborema ; ĉiam komprenema, pacema kaj homama [[geniulo]] ? Ĉu ni, mizeraj teraj vermoj, povas juĝi la laboron de tiu reĝa aglo, fluginta super la plej altaj montaroj ? Ĉiuj bonaj esperantistoj restas m irigataj antaŭ la [[amplekso]] de lia eksterordinara [[laboro]]. Neniu povas esti komparata kun li. Mi estas certa ke, ĝis nun, li estis, estas kaj, dum multe da tempo, estos, nekomparebla al iu ajn esperanta verkisto. Se mi kuraĝis kritiki la artikolon de unu el tiuj kritikistinoj, certe, de la [[komenco]] ĝis la fino, mi trovus multajn kritikindajn motivojn. — Ekzemple en la unuaj linioj mi trovis tiun strangan frazon : "bredi metaforojn...", kaj, laŭ ĉiuj vortaroj, «Bredi», estas «kulturi kaj eduki bestojn»... ---- Specialan recenzon meritas la «Pensoj de Zamenhof», kiuj aperas en preskaŭ ĉiuj paĝoj de la libro ; la kolekto da bonegaj fotoj, kiuj estas la plej taŭga grafiakra porto pri la gravaj okazintaĵoj en Esperanto ; ĉiuj poezioj ; k. t. p-, k. t. p. nu, fine, ĉio estas leginda. Ĉu ion neperfektan mi trovis? Jes. Ion, kion ne estis bone prizorgita. Mi skribas pri la pli ol dek-kvin preseraroj, kiujn mi trovis. La gelegantoj scios bone kompreni ĉar, ĉiuj estas tute videblaj, sed, kial oni permesis en tiu, ĉiusence mirinda libro, ke tiuj eraretoj aperu ! Ĉu oni ne korektis la presprovojn? Por fini, mi denove rekomendas la akiron de ĉi-tiu nekomparebla libro, kiu (kiel mi diris en la komenco de ĉi tiu recenzo) estas la plej bela juvelo por ornami kaj honori esperantan bibliotekon. |Rafael Vizcaíno Oleína.[[Boletín]] n124 (nov 1960)}} ===[[Mi amis junulinon]]=== [[Walter Trobisch]]. '''Mi amis junulinon'''. Eld. Trobisch, [[Baden-Baden]], 1966(?) ===[[Mia nuna sintenado pri aprendicito]]=== [[Robert T. Morris]]. '''Mia nuna sintenado pri aprendicito''' tradukita de W. B. Besener. Eld. [[American Esperantist Company]], 1909(?) ===[[ Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj]]=== '''Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj. Prelegoj de INTERKOMPUTO 1982.'''. Eld. NJSzT, Budapest, 1982. Recenzo: {{citaĵo|Eĉ al nekomputeristoj mi ne devas klarigi, kio estas [[Interkomputo|INTERKOMPUTO]]. La prelegoj de tiu konferenco nun ekzistas libroforme, entute ses volumoj. Ĉi tiu recenzata verko enhavas 17 prelegojn el la fakoj [[mikrokomputero]]j, [[periferio]]j, bildoprilaboro koj datumtransigo. Tio donas malgrandan enrigardon en la amplekson de la konferenco kaj la konsiderindan laboron, kiun devis plenumi ne nur la [[preleganto]]j, sed same la aŭskultantoj. Plejparto de la prelegoj havas bazan aŭ superrigardan karakteron. Pli spertaj fakuloj do apenaŭ trovas interesajn novaĵojn. Tiuj, kiuj aĉetas la prelegojn, ja ne havas la avantaĝon de diskutado kaj persona interparolo. Kelkaj el la asertoj ne estas tiel absolute pravaj (ekzemple "[[cipo]] eblas integri la funkciojn de kompleta komputilo", . . . "[[mikroprocezilo]], konsistanta el la centra procezada [[unuo]], storoj kaj enigaj-eligaj cirkvitoj"). Aliaj ŝajnas al mi tro optimismaj (ekz. la elpaŝoj pri la operaciado sistemo IDEALOS). La prelegantoj sin vidis antaŭ malfacila tasko: Estis necese terminologie prepari la kompletan mikrokomputeran fakon. Ĝenerale tio estas bone solvita. Terminologo trovas trezoron por ordigi, diskutigi kaj unuecigi la uzitajn fakvortojn. Tio ankaŭ koncernas la [[traduko]]jn de la varbanoncoj, en kiuj amasas [[termino]]j antaŭe apenaŭ viditaj. La preskvalito ne ĉiam estas kontentiga. Kelkaj prelegoj estas presitaj per komputera [[eligilo]], kiu uzas malbone legeblajn [[litero]]jn. Ekzistas ja pli klare legeblaj, pli naturaj [[litersistemo]]j (ekz. ROBOTRON K 1520). Por estontaj aranĝoj mi proponus ŝanĝojn: Pli emfazita disigo de aparataro kaj programaro kaj pli da prelegoj pri la praktika (industria) aplikado de mikrokomputeroj (tiaj [[materialo]]j ofte ankaŭ mankas en naciaj fakaj kunvenoj!) ĉar la komputerismo jam profunde enradikiĝis en la E-movado, eble rekomendindus dispartigi la kunvenojn, tiel ke INTERKOMPUTO restos la gvida konferenco, sed delegos difinitajn temojn al aliaj sciencaj konferencoj ([[AEST]]). |[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} === [[La Militrezistanto]] === '''La Militrezistanto'''. Novaj-eldonaĵoj de l' [[Internacio de Militkontraŭuloj]]. Fondita en [[1930]]. Aperas neregule. Formato 20,5x14. (v. [[Militrezista movado]].) {{citaĵo|Kolekto de informoj pri militrezisto ĉiulande, kun spertoj de individuaj rezistantoj. Faktaro interesa kaj aktuala.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[La misio de Esperanto]]=== [[Ramatis]]. '''La misio de Esperanto''' trad. [[Giuseppe Grattapaglia]]. Eld. ''Editora do Conhecimento'', 2000(?) {{citaĵo|La eldonejo Editora do Conhecimento lanĉis libroforme en Esperanto la ĉapitron de la verko ''La postivado de la spirito'', kiu pritraktas la zamenhofan lingvon sub ne komuna aspekto, almenaŭ por ne spiritistoj: la movado por Esperanto en la transtomba mondo. La [[libro]] - La misio de Esperanto - estis profesie editorita kaj havas belan [[kovrilo]]n. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 314, Februaro (2001)}} ===[[Misisipi]]=== L. Malaĥ. '''Misisipi'''. Trad. de I. Jurvsta. Eld. [[Juda Esperantista Grupo en Parizo]], Parizo, 1939(?). {{citaĵo|Triakta teatraĵo el la negra vivo, kiu pritraktas la tragedion de Scotsboro, 64 paĝoj plus ilustrita kovrilo, kun biografia [[skizo]] kaj bildo de la aŭtoro|[[Belga esperantisto]] n267-268 (maj-jun 1939)}} {{citaĵo|La plumo pli potencas, ol la glavo ! Aforismo, kies verecon pruvas longa serio da sukcesaj almilitoj, flanke de verkistoj, kontraŭ maljustaĵoj kaj forigendaĵoj en la homa vivo. La temo de ĉi tiu [[teatraĵo]] — la nun malbonfama Skotsbora proceso, en kiu sep negroj estis akuzitaj pri seksatenco kontraŭ du blankulinoj— konsistigas fortan riproĉon kontraŭ la konscienco de la Usona popolo. Post [[Harriet Beecher Stowe]], [[Upton Sinclair]], kaj aliaj, L. Malaĥ faras baton por la emancipiĝo —ne la nure fizika, sed la plena, spirita— de la Amerika negro ; per sia brila bildigo de la terura rasmalamo kiu sin manifestis okaze de la proceso. Estas domaĝe, ke la faktojn, per si sufiĉe elokventajn, li ekspluatas por propagandi la klasbatalon. La traduko ĝenerale estas bona; sed enrampis kelkaj kritikindaĵoj. Kial la du formoj ''[[trajno]]'' kaj ''vagonaro'' ? Persistas la tute nelogika ''depost ''; ''domaĝo'' anstataŭ malutilo ; kaj la ĵargonaĵoj ''aliel'' kaj ''-io'' landnoma. ''Kontinuados'' (p. 37) d.e. ''daŭrigos''. Dube bonaj estas ''[[gangstero]]'' kaj ''[[ŝerifo]]''. Tre leginda ; sed apenaŭ taŭga por klaslegado. |MASON STUTTARD. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze]]=== '''Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze'''. Eld. Bundesministerium fŭr gesamtdeutsche Fragen, Bonn, 1960 (?). Titolo tradukebla kiel ''Meze en Germanio — Meze en la 20-a jarcento. La Zonlimo.'' {{citaĵo|Broŝuro en germana lingvo, kun [[aldono]] en Esperanto. Kun multnombraj bildoj de pikildratoj, abatisoj, [[bariero]]j, terbunkroj, gardoturoj, ĝi montras la zonlimon, de la Baltika maro apud [[Lubeko|Lubeck]] suden ĝis [[Hof]]. Ĝi donas la originon, bararanĝojn, gardadon de zonlimon, movadon, de la [[loĝantaro]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} === [[Mizero kaj suferego de la Nurnbergaj infanoj]] === Statistika Oficejo. ''MIZERO KAJ SUFEREGO DE LA NURNBERGAJ INFANOJ''. Eld. Urbkonsilantaro, [[Nurnbergo]], 1920. ===[[Mondo sen Milito]]=== '''Mondo sen Milito. Alvoko de la Societo de Amikoj al la Kristanaj Eklezioj en ĉiu lando'''. Eld. Friends’ House, Londono, 1938(?), 4 pĝ. ===[[Mondpaca Esperantista Movado 30 jara]]=== '''Mondpaca Esperantista Movado 30 jara'''. Eld. Hungara MEM-Sekcio, Budapeŝto, 1983. 44 p {{citaĵo|Rigardante la nuntempan internacian situacion ni devas konstati, ke neniam antaŭe la [[mondo]] estis en tiel terura danĝero kiel nun. Minacas plej detrua, homarpereiga [[nuklea milito]]. Sub tiuj cirkonstancoj la konsciaj kaj pacamaj homoj bezonas ĉiujn fortojn kaj [[streĉo]]jn por eviti tiun katastrofon, ĉu ili ekzistas? Jes, ili ekzistas kiel granda kreskanta tutmonda pacmovado, al kiu ankaŭ apartenas pacamaj esperantistoj, ili ne nur kunbatalas, ĉar ili scias, ke Esperanto kaj la internacilingva movado nur povas evolui en pacaj kondiĉoj, en paca kunekzistado. 30 jaroj [[MEM]] [''tiel''], tio estas 30 jara batalo por [[paco]], popolkompreniĝo fare de esperantistoj. Al tiu ĉi temo estas dediĉita la samnoma malgranda broŝuro. Multaj kompetentuloj de la pacmovado, esperantistaj kaj neesperantistaj, esprimas siajn pensojn kaj sentojn pri estiĝo kaj agado de MEM. [[Romesh Chandra]] ([[d:Q2165147]]), prezidanto de la [[Monda Konsilio de Paco]], omaĝas la egan signifon de la firma kontakto inter la Monda Packonsilio kaj MEM kaj la streĉojn de la esperantistoj kune labori kun ĉiuj pacamaj homoj en la mondo por paco, progreso kaj homa [[digno]]. D-ro [[Imre Pethes]], prezidanto de MEM, dankas al la "[[pioniro]]j, antaŭuloj, kiuj en 1947, dum la [[UK 1947|32-a Universala Kongreso]], iniciatis la fondiĝon de Esperanto pacmovado [''tiel''] kaj partoprenis gravajn aktivecojn kontraŭ milita minaco, precipe kontraŭ atombomba minaco komence de la 50-aj jaroj. Li substrekas, ke la sukceso de la pacbatalo dependis kaj ankaŭ estonte dependos de kunagado de ĉiuj progresemaj kaj pacamaj fortoj-ĉu esperantistaj, ĉu neesperantistaj, sendepende de politikaj, mondkonceptaj aŭ aliaj starpunktoj. [[William Gilbert]], Ĝenerala sekretario de MEM, i. a. dankas al la ĉeĥoslovakaj kaj hungaraj pacamikoj, ke ili ebligis eldonon de kelkaj altvaloraj gravaj Esperanto-dokumentoj kaj emfazas la necesajn kondiĉojn por efika pacmovado, "serĉi kiu unuigas, eviti kio dividas . . . konkretan kaj konsekvencan pacagadon, tute ne utopian, pacifisman . . ." [[Nikola Aleksiev]] aprezas la pacagadon de MEM kaj precipe la pacamikon [[Rudolf Burda]], ĉeĥa esperantisto kaj unua [[prezidanto]] de MEM, kiu kuniniciatis la esperantistan porpacan batalon kaj sindone ĝin partoprenis. La historia skizo pri MEM, ĝia naskiĝo kaj [[evoluo]] en kaj post la tempo de "[[malvarma milito]]", la prezento de la celoj, ĉefaj taskoj de la agadprogramo kaj de la strukturo de MEM estas valoraj precipe por tiuj, kiuj ĝis nun malmulte informiĝis pri la ampleksaj klopodoj por paco per Esperanto, fare de MEM. Prof. [[Semjon Podkaminer]], iama ikono de la esperanista pacmovado, starigas da demandon: ĉu pacmovado povas esti neŭtrala? Li respondas: rilate al diversaj politikaj, religiaj, filozofiaj kaj aliaj konceptoj - jes. Se ĝi ne rajtas esti neŭtrala rilate al problemoj de milito kaj paco, rasa kaj nacia egalrajteco, kontraŭ ia ajn formo de rasimo kaj [[ŝovinismo]]. Entute la memorbroŝuro montras diversajn kaj multajn aspektojn de la esperantistoj, ĉi estas skribita kun alta respondeco por nia vivo. Certe ĝi instigas pluajn Esperanto-amikojn enviciĝi en porpacan agadon.| Ingrid Schödl. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[Mondpaco kaj Ŝantuna demando]]=== '''Mondpaco kaj Ŝantuna demando'''. Eld. Internacia Rilato-Komitato. Nankino, 1928? {{citaĵo|Ĝi pritraktas pri la ekspedo [''tiel''] de Japana armeo al [[Ŝantuno]] kaj okupo de [[Cinano]]<small>^[?]</small> kaj de la tuta longeco de Ŝantuna fervojo|Brazila Esperantisto 1928 j19_n06-12_jul-dec.}} {{citaĵo|32-paĝa albumo kun multaj ekstertekstaj ilustraĵoj, pri la lastatempaj okazintaĵoj en Ĥinujo.|[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} ===[[La Mondpaco kiel Psikologia Problemo]]=== H. Thirring. '''La Mondpaco kiel Psikologia Problemo''' trad. H. Sirk. 1946(?) {{citaĵo|Resumo de pli ampleksa verko, baldaŭ aperonta, pri fenomenoj de kultura degenero. Psikologia studo: lingve bona, stile peza.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 mar-apr 1948}} ===[[Kial Mondregistaro?]]=== '''Kial Mondregistaro? Manifesto de la Mondfederalista Grupo de Britaj Parlamentanoj.''' Eld. [[Universala Ligo]], [[Den Haag]], 1953(?) {{citaĵo|Jen mi prezentas hodiaŭ al ia konsidero de ĉiu leganto la suprecitilan dokumenton, kies alloga enhavo ne povas ne interesi. Oportune, do, estas mencii ĉefojn punktojn el la temaro: «La esenco de la paco — La mondo bezonas registaron- La ekonomiaj sekvoj — La [[UNO]] ne estas sufiĉa — Reformo de la UNO —Sukcesa aplikado de la [[leĝo]] — La politika problemo — Mondskala reciproka helpo —Ĉu Mondregistaro estas ebla? — La mondo ŝanĝiĝis». Ĉiuepoke, la homoj klopodis por mondpaco. Sed, preskaŭ ĉiam, ili forgesis gravan faktoron, kiu devas ludi la ĉefan rolon; nome: Plena sincereco kaj bonvolo. Sen tiuj ingrediencoj, ĉiuj projektoj aŭ diskutoj nepre fiaskos. Nu, do fine la homaro havas nun favoran ŝancon por vera solvo?|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Mojca Etulino]]=== '''Mojca Etulino: Karintia popola rakonto'''; ilustrita de [[Mara Kraljcva]]. Eld. [[Slovenia Esperanto-Ligo]], 1960. {{citaĵo|Literaturo por infanoj. Belaj desegnaĵoj kaj belaj koloritaj paĝoj. Ĝi rakontas kiel la leporo havas la du antaŭpiedojn mallongaj, ĝi estas numero 1 en la serio « Abeleto » kaj la eldonantoj asertas ke tiu serio havas tre grandan sukceson en Jugoslavujo. Ni nepre kredas tion. Du aliaj numeroj stas (''tiel'') por tiu-ĉi jaro ankoraŭ anoncitaj. Ĝi certe plezurigos la infanojn. Gepatroj kiuj volas kc iliaj infanoj lernu nian lingvon aĉetu tiun malmultekostan libreton. Al pedagogoj ni lasas la diskuton en kiu grado povas influi (malbone) infanan animon la rakonto pri fia ago pro kiu alia estas punata.|F R. [[Belga esperantisto]] n370 (sep-dec 1960)}} ===[[Moralo religia kaj moralo proleta]]=== M. N. Šejnman. '''Moralo religia kaj moralo proleta''' trad. P, Gavrilov. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 30 pĝ. {{citaĵo|La pastraĉa moralo ne permesas mortigi birdetojn aŭ cimojn, sed permesas vendon de 8-jaroj knabinoj por bordeloj ! Por la laborista klaso estas morala Ĉio, kio plifortigas diktaturon de la proletaro.|[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[La muelilo kiu ne plu turniĝas]]=== René Bazin. '''La muelilo kiu ne plu turniĝas''', trad. René Badert. Eld. Esperantista Oficejo, [[Tours]], 1907(?) ===[[La Multekolora Libro]]=== '''La Multekolora Libro'''. Eldonis [[Heroldo de Esperanto]], Leipzig, 1935(?) 128 pp. {{citaĵo|Kolekto de 60 artikoletoj represitaj el la jarkolektoj de “Heroldo”, 1923-6. La enhavo estas tre diversa, kaj ĉiurilate taŭga por kursa aŭ hejma legado. La [[fakto]], ke la artikoloj estas verkitaj de [[aŭtoro]]j tre diversnaciaj, igas la artikolojn aparte interesaj. Papero, preso, kaj bindo, bonaj. Tute rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936) }} == N == === [[Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio]]=== '''Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio, Rio-de-Ĵanejro, 7 sept. - 15 nov. 1922'''. Eld. Ministerio de Justeco kaj Enlandaj Aferoj, 16 paĝoj 29 X 22,5 cm. ===[[Naskiĝo de universala kredo]]=== Richard E. Lambert. '''Naskiĝo de universala kredo'''. Eld. ''Esperanto Book Service of America'', New York, 1952(?) {{citaĵo|Ĉi tiu 8 -paĝa broŝuro, privata eldono de la verkisto, por sciigi pri la universalista kredo, estas por ni — esperantistoj — pruvo, ke per la helplingvo estas legeblaj multaj kaj multaj aferoj, eksteraj al nia kutima [[scio]]. La preso estas klara kaj la lingvo facila, ĉar la broŝuro, kiel esprimas ties [[titolo]], estas historia rakonto pri [[Thomas Potter]] kaj [[John Murray]], fondintoj de la universala kredo.|[[Ernesto Hurtado]]. [[Boletín]] n038 (feb 1952)}} ===[[Nederlando koncize]]=== '''Nederlando koncize'''. Eldono de la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, 1975? {{citaĵo|Ĉi tiu bela broŝuro informas per konciza sed kompleta trarigardo super ĉiuj aspektoj de Nederlando. La historio, la ekstera politiko, la registaro kaj ĝia strukturo, la loĝantaro, la religio, la ekonomiko, la turismo, la agrikulturo, la transporto kaj trafiko, la laboraj interrilatoj, la socialaj aranĝoj, la instruado, estas la ĉefaj ĉapitroj de ĉi tiu kajero vere elstara en la sfero de la naci-informaj broŝuroj. Gratulon al la [[Internacia Esperanto-Instituto]] kaj al la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj pro ilia laŭdinda iniciativo.|[[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nederlandsch-Esperanto Handelstermen]]=== J. B. Eiselein. '''Nederlandsch-Esperanto Handelstermen''' benevens ± 1500 spreekwoorden en uitdrukkingen. Eld. Maimberg, Hertogenbosch, 1926(?) {{citaĵo|La unua duono de la libro enhavas nederlandlingvan komercan terminaron kun traduko en Esperanto. Tiu dokumento sendube faros grandan servon ankaŭ al niaj flandraj amikoj, kiuj ĝis nun ne disponas grandan vortaran materiaion en sia lingvo, despli ke la vortoj prezentitaj en la libro de Eiselein ne aperas en la jam ekzistantaj vortaroj nederlanda-Esperanto. La dua duono de la eldonaĵo konsistas el kolekto de -500 (''tiel'') proverboj kiujn la kompilanto grandparte ĉerpis el la «Proverbaro» de Zamenhof kaj akompanigas de la samsignifa proverbo en nederlanda lingvo. Tiu laboro, multe helpos la Esperantajn verkistojn en la flandra parto de nia lando.|[[Belga esperantisto]] n140-141 (okt-nov 1926)}} ===[[Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko]]=== L. L. Vasilevskij. '''Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko''' . 1925 ===[[La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado]]=== Louis P. Lochner.<small>^[?]</small> '''La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado'''. Eld. Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado, [[Stockholm]], 1916(?) {{citaĵo|Jen eltiraĵo, kiu iom klarigas la aferon : “Dum iom da tempo estas malfacile atingi, ke la gazetaro distingu inter la porpaca misio de s-ro [[Henry Ford]]<ref>Pri tiu temo vidu la temon [[d:Q17013638|"ŝipo de paco" en vikidatumoj]] kaj la ĉapitron [[Henry Ford#Unua Mondmilito]]</ref> kaj ''Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado'', kiun la ĝia malavara subtenanto oni ofte nomas la ''Forda Konferenco''. Tamen estas klare, ke la karaktero, la organizo kaj la celo de ambaŭ entreprenoj multe diferencas. La unua estas Amerika pilgrimantaro, kiu volis kunigi kaj simboligi la kontraŭmilitajn tendencojn. La dua estas internacia komitato de spertaj, zorge elektitaj homoj por prikonsideri kaj peradi la pacon, sin turnante al la publika opinio kaj al la registaroj.” |[[La Brita Esperantisto]] - numero 146, februaro (1917)}} {{referencoj}} ===Ni=== G. Marin. '''Ni'''. Eld. la aŭtoro, Stroud, 1948(?), 16 pĝ. {{citaĵo|16-paĝa broŝureto kun spritaj [[bildo]]j, kiuj montras la nepran neceson, ke la homaro progresu de paleolita familiismo ĝis tuthomarismo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} ===[[Nia Gvidanto]]=== [[Josif Stalin]] kaj kaj E. Jaroslavskij. '''Nia Gvidanto'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1930(?) {{citaĵo|Skizoj pri Lenin kiel teoriulo kaj kiel praktikulo de armita ribelo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, Marto (1931)}} ===[[Nia Mesmistero]]=== W. Roche. '''Nia Mesmistero''' trad. J. F. Smeehuijzen. 1940(?), 130 pĝ. {{citaĵo|Bela volumeto por helpi meditadon kaj preĝadon antaŭ kaj dum la meso. La teksto estas prezentita en formo de ritma prozo, kun linioj “rompitaj” por instigi al paŭzo kaj penso. Ekz., <poem> <center>Tiom amis Di' la mondon, ke li donis sian Filon ununurnaskitan, por ke ĉin, lin kredanta, ne pereu, sed eternan vivon havu. </center> </poem> De religia vidpunkto oni povas diri, ke la verko ŝajnas tute taŭga por sia celo. Lingve ĝi estas ĝenerale bona. Traduko el traduko estas afero principe nekonsilinda : kiom la nuna verko suferis de la duobla traduko mi ne povas juĝi. Interesaj esprimoj: ''mia tuta mio'' 13; ''nia tuta mio'' 75; ''via vio mem'' 71 ; ''liaĵo'' 28. ''Imperiado via'' 16; ''stari genue'' 25; ''por la [[ĉiamo]]'' 91; ''milmilobe'' 101; ''samkiel... samtiel'' 121. ''La praprofetoj'' 49; ''porsuferada rekompenco'' 73; ''instruo laŭlerneja'' 6; ''egoismo kaj havemo'' 105. ''Unui'' (esti unu) 54 ;''servisti'' (esti servisto) 77; kvazaŭi (esti kvazaŭ) 112. ''Malgraŭ ti’'', ''ĝuste pro ti’'', 75, 78. Kritikeblaj estas ''escepte vian Filon'' (krom via Filo) 21; ''de post kiam'' (de kiam) 21 ; ''hontas mi kaj doloregas'' (kun dolorego) 31 ; ''ne permesu'' (permesu) ''neniam, ke'' 106; ''por ke mi eblu'' (povu) 32; ''neeble (neniel) nombreblaj'' 53; ''mortebla'' (mortema, mortpova) 114, 117. Nur unu grava eraro persistas tra la tuta verko: la uzo de ''digna'' (dignified) anstataŭ ''inda'' (worthy) Ekz., ''Digna'' (Inda) ''estas vi'' 60;''mi ne dignas'' (indas) 31 ; ''nedigna'' (neinda) ''servisto'' 53. Detaloj facile korekteblaj en dua eldono. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Nia vojo]]=== Ipe. '''Nia Vojo'''. Eld. [[Jozef Prysborowski]], Varsovio, 1938(?) {{citaĵo|La aŭtoro vidas la solvon de nunaj mondmalordoj en kreskanta supernacia individua kunlaboro. Rilate Esperanton, li bedaŭras la centriĝon de nia [[movado]]: ekz, ĉe [[IEL]] aŭ [[UEA]]. Anstataŭe, li proponas, ke naciaj grupoj laboru sendepende (tio okazas jam nun !), kaj ke oni starigu novan [[organizo]]n sole el individuoj, sen centro, sen [[komitato]]j, sen voĉdono, sen elektoj, financatan de patronaro el bonaj kaj riĉaj homoj (kiel ilin trovi ?), kiuj donacos ĉiom da mono bezonata, sen voĉo pri ĝia elspezo. Oni permesas al la nunaj delegitoj konservi tiun titolon, sed ilia sola devo estos kolekti [[mono]]n de riĉaj patronoj. Ĉiu kunlaboranto pagos po 4 [[svisa franko|svisaj frankoj]] jare, kontraŭ kio li ricevos la centran [[organo]]n, en kiu unufoje aperos lia nomo. La centra organo devos senescepte presigi ĉiun komunikaĵon supernacian kaj nereklaman, kiun ĝi ricevos de anoj pagintaj por tio difinitan sumon. La sola devo de la redaktisto estas zorgi pri la lingva ĝusteco de la senditaĵoj. La patronoj pagos la [[presisto]]n kaj la redaktiston. Oni permesas sammaniere starigi fakajn societojn kaj gazetojn, same senorganizajn, kaj same subtenatajn de bonaj kaj riĉaj homoj, kiuj ĉion pagos sen voĉo pri la dispono de sia mono. Al mi ŝajnas, ke la aŭtoro tute mislegas la nunan situacion. Cetere, kiam, lacigite de longjara disputado pri organizo, ni nun fine trovis kontentigan [[solvo]]n, ĉu ni forĵetu ĉion, tiel pene akiritan, kaj anstataŭe kreu novan organizon, tute nebulan, nepraktikan, senutilan,. kaj nedemokratan, subtenatan per almozpetado al iuj trovotaj mecenatoj, kiuj bonvolos fordoni sian monon laŭ mendo kaj sen voĉo? Certe, s-ro Ipe, ne tie kuŝas “mia vojo.”|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, aŭgusto (1938)}} ===[[Ni devas vivi]]=== [[Kjell Walraamoen]] kaj [[Lina Gabrielli]]. '''Ni devas vivi'''. Eld. [[Stafeto]], La Laguna, 1974. {{citaĵo|Kiam oni legas poezion sen ritmo kaj [[rimo]], oni esperas, ke, kiel kompenson, a poemoj posedu almenaŭ certan forton, subtilon, originalecon en la ideoj aŭ en la tropoj. La poemoj de ''Ni devas vivi'' estas speco de miniaturoj, klopodoj kapti kaj fiksi fugajn momentojn de la vivo. Bedaŭrinde, pliparte ili legiĝas kiel repertuaro da banalaĵoj. Lina Gabrielli montras talenton en la rakontarto, sed ŝiaj poeziaj provoj ne permesas aŭguri al ŝi, almenaŭ ĝis nun, brilan karieron lirikan. Walraamoen ŝajnas posedi iom pli da profundo kaj uzi lingvon iom pli nuancitan kaj maturan.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj]]=== '''[[Marian Repka]]'''. '''Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj''' trad. [[Pavol Petrík]] kaj [[Martin Minich]]. Eld. Espero, s/l, 2003. {{citaĵo|Je slovaka merkato aperis interesa libro de slovaka verkisto Marian REPKA: „Nie sme bezmocní – Ni ne estas senpovaj“ - en dulingva, slovakaesperanta eldono. Tial ĝi (krom la enhavo mem) taŭgas ankaŭ kiel bona instruilo (se vi ne komprenas E-an tekston, vi simple rigardos apudan, dekstran paĝon, kie vitrovos samon – slovakan (sennecese serĉi en vortaroj). La [[libro]] priskribas tre „tiklan“ temon, nome atingon de tutmonda paco. La aŭtoro esprimiĝas al temo tre interese, kelkfoje eble eĉ surprize. Sed por pli bona imago legu fragmenton de la libro (p. 122 k. 124): <poem> „Resumo: Ni ankoraŭfoje resumu, jam lastfoje, kvin paŝojn subtenantajn pacon: La unua paŝo subtenanta pacon: lerni la internacian lingvon - Esperanton. La dua paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ nacieco. La tria paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ raso. La kvara paŝo subtenanta pacon: rezigni pri ĉiuj ideologioj. La kvina paŝo subtenanta pacon: trovi tempon por meditado. Ĉe la unua paŝo al paco ni havas du eblecojn. Aŭ ni eklernos Esperanton aŭ almenaŭ ni subtenos ĉiujn, kiuj lernas Esperanton. La plej efika subteno estas financa subteno. Esperantistoj estas tre modestaj homoj. Ili antaŭkuris sian epokon, ili komprenis tion, kion aliaj ankoraŭ ne komprenis. Ili mem financas sian edukadon, eldonadon de libroj kaj gazetoj, studadon. Kutime ili instruas senpage. Oni ne perlaboras monon instruante Esperanton. Mi konas la situacion inter esperantistoj. Financoj ebligus al ili, ke ili igu sin pli videblaj. Kontaktajn adresojn de esperantistoj sur la teritorio de la Slovaka respubliko mi jam prezentis. Kiu interesiĝas, tiu facile ekscios aliajn necesajn informojn, se ŝ/li decidos subteni pacon per la subteno al esperantistoj. Mi scias, ke ĉiu krono subtenos kaj kuraĝigos ilin. Kaj por tiu, kiu sendos ĝin, tio estos vere konkreta ago subtenanta pacon. Institucioj, entreprenoj kaj entreprenistoj povas sponzori esperantistojn en sia ĉirkaŭaĵo. Amaskomunikiloj povas doni spacon al esperantistoj, por ke ili aperu en radio kaj televido. Ĉiu, kiu volas vere subteni pacon, tiu povas elekti. Tiu, kiu volas subteni militon, tiu ne devas elekti ion. Milito sin subtenas per si mem. Sufiĉas se ni faras nenion tian, kio subtenas pacon. Ĉe la dua paŝo ni subtenas pacon, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu nacio. Ĉiu, kiu subtenas naciece fokusiĝantajn partiojn, subtenas militon. Do ŝ/li denove povas elekti. Ĉe la tria paŝo ni subtenas pacon ĉiam, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu raso. Ĉiu, kiu subtenas rasismon, tiu subtenas militon. Subteni la kvaran paŝon al paco ne estas malfacile. Ĉiu faru tion sur sia nivelo kaj laŭ siaj ebloj. Kaj ĉiu havas eblojn. Kiu subtenas religiajn diferencojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas religie fokusiĝantajn partiojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas dekstrumajn aŭ maldekstrumajn partiojn, tiu ankaŭ subtenas militon. Ĉiu, kiu subtenas iun ajn ideologion, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu aliĝas al iu ajn spirita movado, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu agnoskas iun ajn aŭtoritaton, ĉu sekularan aŭ spiritan, tiu same subtenas militon. Ĉiu, kiu volas akiri kiujn ajn sekularajn aŭ spiritajn avantaĝojn, tiu subtenas militon. Sen meditado ne eblas ne subteni militon en la kvara paŝo al paco. Tial tiu, kiu ne strebas aŭ ne havas forton mediti, almenaŭ devus subteni tiujn, kiuj strebas mediti. Tamen, ĉar ekzistas ne nur meditadoj, kiuj kondukas al paco, sed ankaŭ meditadoj, kiuj kondukas al milito, risko, ke nemeditanta persono subtenos tiujn meditantojn, kies meditadoj kondukas al milito, estas tro granda. Tial plej bone en la kazo de necerteco estas ne subteni tiujn, kiuj meditas. Estas malpli granda malbono subteni neniun ol subteni militon. Tiukaze estas multe pli saĝe subteni simple Esperanton kaj laŭ siaj ebloj eviti naciecan kaj rasan dividadojn. Mi ripetas tion, kion mi jam skribis: Se ĉiuj homoj alproprigus almenaŭ la unuan paŝon, la situacio en la mondo signife ŝanĝiĝus favore al paco. Kaj se homoj aldonus al tio pliajn du paŝojn, la minaco de milito preskaŭ malaperus. La konfliktoj restus, sed ili ĉiuj povus esti plejmultgrade solvitaj pervorte. La grandaj militoj eble ne plu aperadus, sed malpacoj kaj malgrandaj militoj ankoraŭ daŭriĝus. Forigi ĉiujn malpacojn kaj ankaŭ malgrandajn militojn eblos nur tiam, kiam la homaro superpaŝos la kritikan (sojlan) nombron de tiuj, kiuj atingis saĝecon, do la staton sen konceptoj. Tiuj homoj poste ne nur inspiros, sed ankaŭ efike helpos al ĉiuj aliaj homoj al tio, ke ankaŭ ili atingu saĝecon. Saĝeco estas io, kion oni ne povas atingi perforte, sed nur per kompreno. Sen ĝi tamen neniu politika sistemo, nek iu religio nek iu alia pensebla organizo povas forigi militojn.“ </poem> PS: Ankaŭ dank´al tiu ĉi libro gejunuloj (SKEJ) revivis – ĝia prezidanto (Peter BALÁŽ) konatiĝis kun E-o pere de tiu ĉi libro – en unua eldono ĝi aperis slovake en 1999. (Kaj kiel dankesprimo li fondis eldonejon ESPERO – <www.espero.sk> kaj eldonis la libron dulingve.) |[[Peter Baláž]]. Esperantisto Slovaka - Numero 01 (2004)}} ===[[Ni ne povas silenti]]=== '''Ni ne povas silenti'''. Eld. «[[Esperanto Kenkjuŝa]]», [[Aitiken]], 1952. {{citaĵo|i tiu broŝuro estas Esperanta traduko de raporto, prezentota por ne okazinta [[Internacia Kuracista Kongreso]] en [[Montecazini]] (Italio) dum oktobro 1952, kun fakaj artikoloj de la tri japanaj reprezentantoj al tiu kongreso. La verko prezentas [[sciigo]]jn pri konsekvencoj de la atombombo de la homa korpo kaj atentigas pri la egaj domaĝoj de la nomita bombo, okaze de rea-uzado.|ERNESTO HURTADO. [[Boletín]] n058 (okt 1953)}} ===[[Nova Afriko]]=== Th. Monnens '''Nova Afriko''', esperantigis Floriano. Eld. Espero Katolika, Parizo, 1927(?) {{citaĵo|Interesega estas la kompatinda historio de tiu mondparto, kiu estis la sklavomerikato de l' mondo dum kvar jarcentoj, ĝis kiam la eklezio alportis al ĝi la ĝojan anoncon. La verketo de Monnens ekvidigas la reviviĝon de tiu nigr-haŭta popolo, kiu laboradas por sia savo|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?]]=== '''Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?'''. Eld. [[Novosti]], Moskvo, 1984. {{citaĵo|Jen la titolo de bonege dokumentita broŝuro en Esperanto, kiun eldonis la sovetia informagentejo [[APN]] (Novosti) laŭ mendo de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (finredaktita 5. 6. 1984). La 40-paĝa broŝuro, grafike efike aranĝita kun tabeloj kaj fotoj, entenos multe da konvinka materialo pri la usona [[armado]], minaco al Eŭropo.}} ===[[La nova mondo kaj Esperanto]]=== '''La nova mondo kaj Esperanto'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro 1952 (?) === [[Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro]] === [[Thorvald Kornerup]]. '''Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro'''. Eld. la aŭtoro, [[Holbaek]], 1914, 8 pĝ. ===[[La Novjara Donaco de Ministro de S. L]]=== '''La Novjara Donaca de Ministro de S. L'''. Eld. Esperanta Presa Societo, Parizo, 1905? {{citaĵo|La aŭtoro de tiu ĉi spiritplena broŝureto fantazias ke la franca Ministro de la publika [[instruado]] ordonis ke esperanto estu instruata en la supraj lernejoj de la lando. Pri tiu temo sin malvolvas gaja sceno, en kiu montriĝas la [[esenco]] kaj ecoj kaj estonteco de nia internacia lingvo. Bonega verketo !|Esperanto-UEA n007_sep 10 1905}} ===[[Nuna Stato de Esperanto en la mondo]]=== '''Nuna Stato de Esperanto en la mondo'''. Eld. [[Liona Esperantista grupo]], Lyon, 1904(?) {{citaĵo|La raporto de la esplora komisio de la Liona Esperantista grupo, kiun jam presigis « [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] » estas de nun eldonita sub la titolo : Nuna Stato de Esperanto en la mondo. Oni scias ke tiu broŝuro estos disdonita ĉe la Ekspozicio de S1 Louis (Unuigitaj Amerikaj Ŝtatoj); ĝi enhavas multajn sciigojn pri la movo en ĉiuj landoj kaj estas libro tute necesa por tiuj el niaj [[amiko]]j kiuj disvastigadas Esperanton ĉirkaŭ ilin. La broŝuro estas presita ĉu France, ĉu Esperante.|[[La belga sonorilo]] - Numero 022, Junio (1904)}} ===[[Nurberguer Esperanto-Trichter]]=== '''Nurberguer Esperanto-Trichter''' . Leitfaden fur Schnellund Massenkurse von Ŝattat. Eldonita de Ellersiek & Borel, Berlin, 4 paĝoj, 24 x 31,5 cm. {{citaĵo|Tre praktika okleciona gramatiko por germaniingvaj personoj.|[[Belga esperantisto]] n107-108 (jan-feb 1924)}} ===[[Nuntempa Pollando]]=== '''Nuntempa Pollando'''. Eld. [[Asocio de Esperantistoj en Polujo]], Varsovio, 1948(?), 60 pĝ. {{citaĵo|La verko priskribas nuntempan Polujon de vidpunktoj industria, politika, ekonomia. La stilo estas peza (pro la naturo de la [[temo]]), tamen ĝenerale bona, krom kelke da nenecesaj neologismoj kaj aliaj [[kritikindaĵo]]j : ''laborebleco (laborkapablo), Francio (Francujo) ; demokratizo (demokratigo)'' . . . Oni diras, ke Polujo “ne proklamas [[politiko]]n de revenĝo (venĝo) kontraŭ [[Germanujo]]”, tamen ĝia vivnivelo “ne estu pli alta, ol tiu de aliaj landoj”. Ni demandas al ni, ĉu ĉiu Polo tiel plene aprobas la nunan [[reĝimo]]n en Rusujo, kiel ĉi tiu verko kredigus. La bildo de “novaj domoj” sur p. 29 estas altgrade malloga. Por la okulo de la [[recenzanto]] ĝi aspektas kazerno aŭ malliberejo (“loĝejo de sklavoformikoj” komentis unu rigardinto), kaj neniom similas al [[hejmo]] por homoj. Tamen malsamas [[gusto]]j.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} == O == ===[[Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio]]=== '''Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio'''. Eld. Opetusministeriö, Helsinki, 1984, mimeo. ISSN 0359—761 X {{citaĵo|Oficiala raporto de la Edukministerio de Finnlando pri la pozicio de [[Esperanto]], kun rekomendoj; resumoj en Esperanto kaj la sveda.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[La Ora Epoko. La Regno de Dio]]=== '''La Ora Epoko. La Regno de Dio. ''' Eld. [[Raĥelo Porteous]], Glasgow, 6 pĝ. ===[[Oraj leteroj]]=== '''Percy Sadler'''. '''Oraj leteroj'''. Eld. Flükiger & Scmid. Bern. ~1910. {{citaĵo|Kolekto de tre bonstilaj leteroj pri diversaj okazotajoj de la vivo. La Esperanta traduko estas bonege farita de nia sperta samideano kaj ni sincere povas rekomendi tiun verkon al ĉiuj personoj dezirantaj perfektigi en Esperanta korespondado kaj bonstilo.|[[Revuo Esperanto]] n85 5. sep5. 1910}} ===[[La ora ŝtuparo]]=== *E. Phillips Oppenheim. '''La ora ŝtuparo''' Eld. [[The Esperanto Publishing Co Ltd]] , Londono, 1935. {{citaĵo|Ĉe la unua rigardo al tiu verko, oni rekonas la kutiman zorgemon de la Esp-o-Publishing Co.: oportuna formato, bonega papero, bela litertipo kaj bongusta eksteraĵo. La ĉefa ideo troviĝanta en la libro, estas nia ĉies idealo : atingi daŭran mondpacon. La aŭtoro solvis la problemon laŭ stranga, interesplena maniero, kiu ofte igas la leganton pripensi kaj mediti; precipe ĉar la temo estas tiom aktuala kaj ĉar Oppenheim tute ne indulgas la t. n. packonferencojn. La heroo de la rakonto, Warren Rand, estas maljuna, potenca, riĉega ĵurnalposedanto kiu metas ĉion en la servon de sia porpaca penado: sian cerbon, sian potencon, sed, antaŭ ĉio, ankaŭ sian monon , dank'al kiu li fine sukcesas realigi sian vivorevon. Rilate al la lingvo, ni devas fari denove kelkajn rimarkojn. « Lerni » anstataŭ « aŭdi, ekscii » estas anglismo, same kiel « nokto » anstataŭ « vespero » kaj « aĉeti » trinkaĵon por iu. « Ajn » estas ofte erare uzita, same kiel « pli » antaŭ [[adjektivo]], kiam tute ne temas pri komparo ekzemple : pli malgranda, anstataŭ : ne tre granda, negranda. [[Tradukanto]]j klopodu pli kaj pli eviti naciismojn. Kion signifas « blokhaŭso » ? Post « spite » kaj « koncerne » devas troviĝi prepozicio aŭ devas esti uzata akuzativo ! « Pli poste » estas [[pleonasmo]]. La eldonejo meritas ĉiujn laŭdojn pro tiu unua volumo en la nova serio.|[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|Per ĉi tiu volumo E.P.C. riĉigas sian romanserion, per kiu ĝi prezentas al la Esperantistaro malpezan literaturon el la speco plejmulte legata de la meza homo. Inter la [[verkisto]]j, kiuj provizas tian legaĵon al la anglalingva publiko, Oppenheim staras en la unua [[vico]], kaj la nuna verko estas oportune elektita por traduko en Esperanton pro la internacieco de la scenejo, sur kiu la rakonto disvolviĝas. Sekvante la manovrojn de homama milionulo, kiu dediĉas sian lertecon kaj sian riĉecon al la tasko devigi la starigon de tutmonda paco, ni flugas de unu eŭropa [[metropolo]] al alia, kaj konatiĝas kun [[diplomato]]j, financistoj, jurnalestroj, sekretagentoj, politikistoj—resume, kun ĉiuj, kiuj influas la destinon de la popoloj. La manuskripto estas laŭlingve kontrolita de nederlanda samideano, kio tamen ne malhelpis, ke kelkaj anglismoj makulu la [[traduko]]n : ekzemple, jam sur la unua paĝo ni renkontas la vorton ''kontroli'' aplikita laŭ [[senco]] ne kutima ĉe la plejmulto de verkistoj, kaj en alia loko aperas ''[[kopio]]'' kun la signifo ''ekzemplero''. Kun bedaŭro oni konstatas ankaŭ la eneston de gramatikaj eraroj, el kiuj la ĉefaj estas misuzo de ''antaŭ ol'' (reganta substantivon); malĝusta apliko de la sufikso ''iĝ'', kaj ties manko kie ĝi necesas; kaj iom da konfuzo inter ''tio'' kaj ''tiu''. Inter la malmultaj neologismoj, tre akceptebla estas ''suspiri'' (angle ''sigh''). La provo prezenti fonetike la prononcon de anglaj nomoj — procedo ne aplikata kutime ĉe nacilingvaj tradukoj — ne estas tre sukcesa, pro la konata manko de Esperantaj literoj por eĉ proksimume imiti la karakterizajn sonojn de la angla lingvo, kaj kelkloke la transskribo estas definitive erara, ekzemple por ''Warren'' oni donas ''Ŭaren'' anstataŭ ''Ŭoren''. Rilate al eksteraĵoj: la libro estas klare presita kun minimumo de preseraroj, kaj havas simplan [[bindaĵo]]n laŭ normala angla [[kutimo]], kun papera “surtuto”.|F.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 366, Oktobro (1935)}} === [[Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe]] === '''Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe'''. Zürich, Art. Institut Orell Füssli, 1912? {{Citaĵo|Tiu esperanta eldono de figuraĵoj por la instruado de lingvoj (Esperanto, germana, angla, franca, itala) kompleta en tri broŝuroj kies prezo estas nur 40 [[pfenigo]]j por ĉiu libreto, estas tre uzebla en la esperantaj kursoj. La unua parto enhavas ''vortresumon'' : la dua parto fazojn ; la tria parto "temojn" .|[[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[Orienta Almanako]]=== '''Orienta Almanako'''. Eld. La Ondo de Esperanto, 1913. {{citaĵo|Orienta ĝi estas, ĉar ĝi enhavas tradukojn el dek unu orientaj lingvoj, el kiuj eĉ la nomojn de kelkaj mi antaŭe ne aŭdis. Tamen kial “ almanako,” mi ne scias; sed eble tiu nomo estas promeso de ĉiujara ripeto. Se tiel, ni povas kalkuli je ĉiujara plezuro, ĉar tiu ĉi numero estas ĉarma [[legaĵo]]. “Unu duono de la mondo ne scias, kiel la alia duono vivas,” diras la proverbo; kaj ĉiu, kiu scivolas pri la vivo de siaj fratoj en aliaj landoj, devas legi ĉi tiun libron. Volonte mi citus multajn bongustajn pecojn, sed pro timo al mia Redaktoro, mi devas kontentiĝi per unu sola: “ Gulĝavar lia edzino ankaŭ estis malavare rekompencita de la naturo per la ekstera [[beleco]] kaj per aliaj ecoj de la kaŭkaza virino. Ŝi estimis siajn bogepatrojn, lavis al ili la piedojn kaj flegis ĉiumaniere, neniam ŝi parolis kun sia edzo dum ies ĉeeesto kaj eĉ neniam rigardis lin, neniu el la maljunuloj estis aŭdinta ŝian voĉon, kaj neniam ŝi estis preteriranta iun viron ne kovrinte sian vizaĝon per la [[tuko]]. Havante tian edzinon, Omar sentis sin feliĉa kaj estis kontenta je sia sorto.” Tiu ĉi lasta frazo meditigas homon kutimintan je aliaj moroj. La lingva [[stilo]] estas ĝenerale bonega; mi volus, tamen, ke kelkaj el la verkintoj estu pli ŝparemaj kun la sufikso “ ig,” precipe kiam ili diras ''terurigi bor teruri''. Grava afero estas, ke S-ro [[Boris Kotzin|B. Kotzin]] en sia antaŭparolo tre afable permesas, kun propaganda celo, la retradukon en la naciajn lingvojn. |A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 109, Januaro (1914)}} ===[[La originoj de la Protestantismo]]=== J. Tanuma-Tosio. '''La originoj de la Protestantismo'''. Eld. [[Internacia Katolika Informejo]], [[Fraterhuis Loonopzand]], 1947(?) {{citaĵo|Mia patro estis unu el dek gefratoj. Ĉiuj estis kleruloj siafake, kaj preskaŭ ĉiuj verkis librojn pri temoj religiaj, sciencaj, literaturaj. Familia anekdoto : kiam aperis unu libro verkita de onklino Lucy, onklo George ĝin legis, kaj ekkriis "Ho, Lucy ! Kial ajn vi ne ne montris ĝin al mi antaŭ ol forsendi ĝin al la presisto ! Mi estus povinta pliĝustigi ĉiun vorton en ĝi!” Kiel protestanto, mi volus fari saman [[ekkrio]]n kiel mia onklo George. Sed ne ! ĉar almenaŭ kelkajn vortojn mi lasus stari . Cetere, ĉi tie oni ne rajtas polemiki pri tiaj temoj. Mi diru nur, ke protestanto tre malsame verkus la historion. Lingve kaj prese la broŝuro estas bona.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 503-504 mar-apr 1947}} === [[Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)]] === * ''Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)'' verkita de E. Adam, kun antaŭparolo de [[Fanny Clar]]. Mendebla ĉe la aŭtoro: 24 Boulevard Beaumarchais, Paris, ( ll e ) . — 32 paga broŝuro 19 X 12,5 cm. {{citaĵo|Tiu Franclingva broŝuro estas nuntempa tauga propagandilo; precipe interesaj estas la pruvoj pri la ĉiam pli urĝa neceseco de [[internacia lingvo]], kaj la admonoj al la internaciaj socialistoj, ke ili tian oficiale elektu, kaj eĉ antaŭe ĝin multnombre lernadu. La aŭtoro, pro senpartiemo, prezentas kiel egalvaloraj la sistemojn de Esperanto kaj Ido; pri la polemiko inter ambaŭ anaroj li citas la parolon de La Rochefoucauld: "La disputoj ne longe daŭrus, se nur unu partio malpravus." Ni ankaŭ ne bazas nian preferon sur ambicio, memamo, profitemo aŭ nesufiĉa studo; sed tute libere kaj konscie opinias, ke malgraŭ kelkaj diskutindaj punktoj, Esperanto estas tiel supera je [[Ido]] aŭ Esperantido (ĉiuj formoj aparte aŭ kune), precipe je elasteco, [[harmonio]], reguleco kaj facileco, ke ĝi estas senkompare pli dezirinda, ĉefe por la ĉiulanda laboristaro.|Esperanto n233 jan. 1920}} ===[[Ovomaltino]]=== '''Ovomaltino'''. Eld. D-ro A. Wanders S. A.<ref>Fabrikejo de dietaj [[Maltpreparaĵo|maltpreparaĵoj]]. Ĉeffabrikejo en Bern kaj filioj en : London, Budapest, Chicago, Paris, Milano, Osthofen.</ref>, Bern, 1926. {{citaĵo|Broŝureto de propagando de tiu fortignutraĵo.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} == P == ===[[Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo]]=== [[Rudolf Herceg]]. '''Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1932. {{citaĵo|La aŭtoro proponas al si pruvi, ke 1e la krizo estas ĝenerala, 2e ke ĝiaj kaŭzoj estas a) la (subjektiva kaj objektiva) malharmonio inter la produktado kaj konsumado ; b) la malĝustaj rilatoj inter la apartaj kategorioj de la produktado ; c) hipertrofio de la individualismo persona kaj nacia; d) manko de kontakto kun la naturo. La solvo konsistas en reorganizado de la administrado, de la [[juro]], ekonomio, etiko, estetiko, sociologio, ktp. por atingi tute novan sistemon ĉirkaŭprenantan la tutan homaron.|[[Belga esperantisto]] n200 (mar-apr 1933)}} ===[[Papo Pio X beata]]=== [[Adolf Habdl]]. '''Papo Pio X beata'''. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1952(?) {{citaĵo|Belaspekta, alloga libreto kaj per sia [[prezento]] kaj per sia enhavo. Oni ne diras, ĉu estas verko rekte skribita en Esperanto, ĉu traduko de iu esperantisto, ĉu traduko de la aŭtoro mem. Tio estus bone. Mi ne povis ne legi ĝin seninterrompe. Ne nur por katolika samideano, sed ankaŭ por la tutmonda legantaro estas ĉi tiu [[libreto]] io [''tiel''] rava. Per simplaj mallongaj trajtoj, oni prezentas al la leganto la gigantan —humile gigantan — figuron de unu el plej elstaraj homoj de nia epoko. La traduko (mi opinias, ke oni tradukis ĝin el la germana lingvo) estas zorge kaj ame farita laboro, malgraŭ iaj preseraroj, korekteblaj laŭ noto sur lasta pago. Mi ne konas la vortojn: '''hasto, kaplano, fenigo, duomo, paŝtataro, noveno'''. Estus bone, se oni estus doninta difintabelon de ĉiuj ekster-SAT-vortaraj radikoj. Aliamaniere, la atento de la leganto estas neutile disigata, kio ne bone efikas. Eble, tro laŭvorta traduko el germana lingvo enŝovis strangajn tnte ne klasikajn [[konstruo]]jn. Ekzemple: (p. 17) «...kiu estis bona predikisto kaj kredis (pensis?) sia tasko, ankaŭ Sarto fari tian», (p. 96) «...kiuj zorgas pri via kaj de la tuta eklezio saviĝoj». Min faletis aliaj esprimoj: (p. 9) «situanta»; (p. 25) al tiaj, kiuj...» (p. 37) «manĝigis la malsatajn»; (p. 56) «terana»; (p. 73) «povi absolvi novenon»;(p. 86) «tiaj, kiuj devus.» «Mi ne vidis liajn infanojn serĉi panon...» La dirmaniero ''ne jam'' anstataŭ ''ankoraŭ ne'' (paĝoj 73 kaj 100) ŝajnas evitinda pro tio, ke kvankam ĝi estas tute logika, tamen ne klasika. Sed ĉiuj ĉi tiuj, laŭ mia opinio, lingvaj eraretoj neniel malpligrandigas la kortuŝan legadon, la aŭtentikan, gravan celon: klinigi la leganton al la opinio, ke la [[Pio la 10-a|Papo Pio Xa]] estis ja vere neordinara [[servanto de Dio]]. Strangaĵo ŝajnas al mi la manko de presesprimita eklezia permeso. Monflanke: 8 respondkuponoj (32 ptoj.) estas certe, laŭ mia opinio, tro alta prezo. Eble, oni celas ŝirmi la eldonaĵon kontraŭ valutaj disfaloj; sed anstataŭigi naciajn [[monunuo]]jn per nacia oficiala tarifo ŝajnas al mi nuntempe: «eliri el la koto por eniri. en la peĉon». |Eŭma. [[Boletín]] n040 (apr 1952) }} ===[[De Parizo al Lazura Marbordo]]=== M. Retót '''De Parizo al Lazura Marbordo'''. 1960(?) {{citaĵo|M. Rétot verkis tiun broŝuron, en la serio «Turismo por Esperanto en Franclando». Ĝi estas trafa gvidilo, plena je indikoj, bildoj, desegnaĵoj, k. t. p., kiuj bone povas faciligi la veturadon tra la belaj vojoj kiuj kondukas de Parizo al la bela Provenca regiono kaj Lazura Marbordo.|[[Boletín]] n120 (mar 1960)}} ===[[Parolas Japanoj]]=== '''Parolas Japanoj'''. Eld. [[Asocio por Internacia Kontakto]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], 1938 (?) {{citaĵo|Ses verketoj de japanoj en [[Ĉinujo]], kiuj ne aprobas la japanan invadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Patrino kun fusilo]]=== [[Nguyễn Thị]]. '''Patrino kun fusilo'''. Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1966. [[dosiero:Pelikan textlogo.png|100ra|dekstre]] ===[[Pelikan]]=== Gunther Wagner. '''Pelikan''' ([[d:Q202133|en vikidatumoj]]). [[Hanovro]] kaj [[Vieno]], 1926(?) {{citaĵo|Prospekto en Esperanto de la konataj inkoj por skribi kaj por kopii, skribrubandoj, karbopapero por skribmaŝino kc.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} === [[Per Tolboato]] === '''Per tolboato, Skizo de Jotoka. Ilustrita. Eld. O. Ziegler, [[Marktredwitz]], 1922. 24 paĝoj. {{Citaĵo|Tre agrabla ripoziga legaĵo originale verkita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées]]=== D. Bonnehon; A. Rosiaux. Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées. Paris, [[Hachette]], 1910(?). {{citaĵo|Jen estas bonega lernolibro tre rekomendinda al ĉiuj instruistoj, kiuj celas la sciadon de la lingvo Esperanto, instruante ĝin al iliaj lernantoj. Tiu ĉi lernolibro, tre zorge ilustrita kaj bindita, enhavas multajn ekzercojn (thèmes et versions) bone gradigitajn; legadojn; prozaĵojn versaĵojn parkere dirotajn; 200 kutimajn frazojn kaj [[proverbo]]jn kun la franca traduko; kaj fine vortaretojn esperantan-francan kaj francan-esperantan. Se, laŭ la opinio de [[Lev Tolstoj|Tolstoi]], «la sukceso de [[Esperanto]] estas nur pedagogia lerneja afero», ni certigas, ke la verketo de S-roj Bonnehon kaj Rosiaux, havigante bonegajn rezultatojn al ĉiuj popollernejestroj, donos novan antaŭenpuŝon al la [[disvastigo]] de la lingvo internacia.|[[Brazila Esperantisto]] 1910_j03_n05-06_nov-dec}} ===[[Plena Gramatiko de Esperanto]]=== [[Joediko]] (J. Elliott). '''Plena Gramatiko de Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Willoughby]], 1940(?) {{citaĵo|Reverkita formo de la 16 Reguloj. Bedaŭrinde, ĉe kelkaj [[detalo]]j ĝi prezentas al ni ne la evangelion laŭ S-ta Zamenhof, sed la evangelion laŭ S-ta Joediko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)}} ===[[Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj]]=== '''Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj'''. Eld. [[Heroldo de Ĉinujo]], [[Chungking]], 1940(?) {{citaĵo|Mesaĝoj de la Generalisimo. Teksto de [[Wang-Japana Interkonsento]]. Petskribo de Wang al [[Japanujo]]. La Japana Respondo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)}} ===[[Pollando 1944-1964]]=== '''Pollando 1944-1964'''. Eld. Polonia, Varsovio, 1964. {{citaĵo|Kiuj volas informiĝi pri la evoluo de [[Pollando]] trovos en ĉi tiu 260 paga libro (riĉigita per abundaj fotoj, desegnoj, statistikaj cifertabeloj, mapoj ktp.) la plej riĉan kaj taŭgan informilon ĝis nun publikigitan en nia lingvo. Ĝi ampleksas la jenajn rubrikojn: geografio, [[historio]], eksterlanda politiko, industrio, [[agrikulturo]], eksterlanda komerco, sociaj problemoj, klerigado, scienco, [[literaturo]], [[muziko]], teatro, filmo, plastiko, arkitekturo kaj turismo. Tre bonaj lingvo teksto kaj fotoj. Prezo tre malalta rilate la kvaliton de la libro same laŭ aspekto kiel laŭ enhavo.| N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj]]=== '''Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]]. Stockholm, 1947(?) {{citaĵo|16-paĝa broŝuro, kun klaraj grafikaĵoj, pri la teruraj perdoj kaj suferoj de Polujo dum la milito, kaj ĝia nuna rekonstruo kaj [[progreso]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 519-520 jul-aŭg 1948}} ===[[La Polvo de morto]]=== '''La Polvo de morto'''. Ilustrita. Eld. [[Plenumkomitato por Kontraŭ Atombomba Rezolucio]], [[Osaka]], 1956(?) {{citaĵo|Post la terura tragedio de Hirosima kaj Nagasaki, kun pli ol 250 mil senkulpaj viktimoj, la japana popolo spertas nun la domaĝojn de la nukleaj [[eksperimento]]j, fare de fremdaj potencoj. La radioaktiva polvo, disĵetita pro la eksplodo de [[hidrogenbombo]] sur Bikini, la 1-an de marto 1954, malpurigis la [[marakvo]]n kaj falis sur multajn fiŝkaptistajn boatojn, precipe sur la japanan ŝipeton «[[Fukurju-maru n-ro 5]]«, okazigante la brulvundigon de ĝiaj 23 ŝipanoj kaj la postan morton de unu el la plej grave vunditaj. La damaĝoj de tiu bedaŭrinda okazaĵo estas nekalkuleblaj. Kaŭze de la difektiĝo de miloj da [[tuno]]j da fiŝoj, oni malpermesis la disvendadon de tiu ĉefa manĝaĵo por japanoj, ordonante ĝian enterigon. La paniko estis nepriskribebla, tial ke multenombraj personoj jam estis manĝintaj atomfiŝojn. Pro timego al la radioaktivaĵo fermiĝis grandnombraj [[fiŝbutiko]]j, kaj la [[fiŝista komerco]] paraliziĝis en Japanujo. La mondo estis terurita pro la eksperimentoj de tiaj amasmortiga] armiloj; sed, post domaĝo ne venis saĝo, ĉar ne pro tio ĉesis la provado de nukleaj armiloj. La grandaj potencoj daure fabrikas bombojn A, H kaj tiel plu. Ni memoru, klo okazis en Hirosima kaj Nagasaki, kiam sur tiujn du kompatindajn urbojn defalis la unuaj du atombomboj, kiuj, en komparo kun la modernaj bombegoj, estis infanaj ludiloj. Laŭ opinio de kompetentuloj, kvar bomboj H povus forblovi la tutan Japanujon; sed, por dezertigi landojn kiel Anglujo, Germanujo, Francujo, ktp., sufiĉus du el tiuj superbomboj. La homaro ankoraŭ ne tute bone komprenis la grandegan danĝeron, kiu minacas ĝin. Ne gravas jam veti cent kontraŭ unu, ke iu granda potenco superas alian per nukleaj bomboj, ĉar ĉiu el ili posedas pli ol sufiĉan stokon por la kompleta detruado de ĉiuj urboj de la mondo, por la koncerna ekstermado de la homa vivo sur nia planedo. Ni fidu, ke oni ne riskos provoki tian hekatombon, eĉ se nur estas pro tio, ke neniu profitus el tiu tutmonda dispolviĝo; sed, ni ne forgesu, ke en kiu ajn momento, tio estas ebla... Por rememorigi al iii ĉi tiun senprecedencan danĝeron, kiu pendas super la homaro, oportune aperis ĉi tiu libreto, «La Polvo de la Morto», originale verkita en tre [[korekta lingvo]]. La [[Kongreso de Japanaj Esperantistoj]] tiel apelas la konsciencon de la tutmonda samideanaro, partopreni en la kampanjo por la ĉesigo de la nukleaj eksperimentoj, por la abolicio de tiaj armiloj, kun la celo savi la homaron de la [[minaco de neniigo]], kaj povi ekmarŝi ĉiuj homoj, ŝultron ĉe ŝultro, sur la vojon al glora estonteco, tial ke la [[atomenergio]], same povas pereigi la homan genton, kiel konstrui por ĝi paradizon sur la tero. Dependas nur de la bona aŭ malbona uzo, kiun la aŭtoritatuloj faros el ĉi tiu mirindaĵo de la scienco, la dua fajro eri la historio de la Homaro. |Ricardo Quiles. [[Boletín]] n097 (jan 1957)}} ===[[Popolaj Fabloj el Finnlando]]=== [[Björn Collinder]], [[Vilho Setälä]]. '''Popolaj Fabloj el Finnlando'''. Eld. Kyriiro Oy, Finnlando, 1979. {{citaĵo|Kamuflite sub supra titolo de malgranda [[kajero]] reklamiĝas la interŝanĝo de la esperantistaj supersignoj literoj jene <center> <poem> ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ sh ch zh dzh w x </poem> </center> Efektive, ne estas silvestra sherco, sen dzhene oni tuj povis dzhui la fablojn. Kia dzhusta dzhojo¹ pri la dzhiroj el la dzhangalo de supersignoj! Granda dzhibo de E-o foridzhas kaj nun E-o ekdzhermegos kaj disvastidzhos. La «politikaj awtoritatuloj“ dzhentile dankos kaj chirkawbrakos la dzhermantajn E-istojn. Kaj dzhis la jaro 1987-a ni arandzhos dzheneralan [[festo]]n ne nur pro la l00-a datreveno sed ankaw pro la [[finvenko]] de E-o. Memkompreneble kun dzhimkano kaj festa mandzhado kun burdzhonbrasiko, fromadzho, orandzhazho, rudzha vino kaj dzhino. Stop! Jen oni ekmemoros, ke mi sammaniere povis tre bone legi literaturon laŭ Zamenhof-a "Surogata"² ortografio kaj ankaŭ la tekstojn laŭ alia propono, en kiu la [[supersignaj literoj]] anstataŭiĝas per la literoj c, w, r, y de la internacia [[telegrafa alfabeto]]: <center> <poem> q tq y dy w x ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ </poem> </center> Ĉar la literoj ĉ <nowiki>=</nowiki> tŝ kaj ĝ <nowiki>=</nowiki> dĵ respektive du sonojn reprezentas, ŝajnas, ke ĉi-lasta propono prezentis teknikan solvon de la problemo. Rilate al supersignoj fantomas la reformomanio jam tra naŭ-jardekoj. Signo estas simbolo por determinita afero. Tiukaze unu litero estas — aŭ almenaŭ devas esti — la simbolo por unu difinita [[sono]]. La menciita "teknika solvo" estas valora ne nur nuntempe por la telegrafio ĉe la poŝto, navigado, aviado k. t. p., sed estas speciale grava por la projektado de elektronaj skribmaŝinoj, kiuj aŭtomate transformas la parolon al skribo. La "intestoj" de tiaj maŝinoj estas plej nekomplikaj, se la kondiĉo unu [[litero]] <nowiki>=</nowiki>unu sono“ strikte estas plenuimita. La sama validas ankaŭ por elektronaj komputiloj. Sed singardo! En la unua jardeko de nia jarcento la tre riĉa franco [[Emile Javal|Javal]] (pr. ĵaval) proponis al Zamenhof kvaronan milionon da frankoj, se Zamenhof pledos kaj realigos almenaŭ la prononcon de la litero j al ĵ. Imagu malriĉan Zamenhof-on kaj la tenton per la loga sumo de 250 000 or-frankoj — tiutempe. aha — 1) ĝirejo > Kurve (StraBe) 2) rilatas al la h-anstataŭrigo de la supersignoj |[[Der Esperantist]] n116 jun. 1982}} ===[[Por Kvietaj Personoj]]=== *E. Van Driessche. '''Por Kvietaj Personoj, unuakta komedieto'''. Ĉirkaŭ 1910. Teatraĵo prezentita dum la [[UK 1911]]. {{citaĵo|Tre ridiga [[komedio]], kaj rekomendinda por Esperantistaj festoj. Ĉe la prezento en [[Antverpeno]] ĝi estis gaje ludita kaj bonhumore akceptita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 084, Decembro (1911)}} ===[[Por la honoro de nia lando]]=== A. Viruly. '''Por la honoro de nia lando''' trad. P. W. Van Sijn. Eld.D. Van & Zonen, Roterdam, 1938. === [[Por la rajto de German-Aŭstrujo]] === '''Por la rajto de German-Aŭstrujo'''. Eld. [[Propagandastelle für Deutsch-Oesterreichs Recht]], Vieno, 20 pĝ, 23,5 X 15,5 cm {{citaĵo|Ne konvenas, ke ni ĉi tie justigu aŭ malpravigu la argumentojn de tiu nova politika pledado. Sufiĉos se ni plezure konstatas, unu fojon pli, ke Esperanto estas uzata en sciencaj verkoj por defendi nacian rajton. Ni ankaŭ esperu, ke baidaŭ la kontraŭaj akraj postuloj de diversaj partioj estos kvietigitaj per decidoj kiel eble plej konformaj al la volo de l’ popoloj, kaj ke pacaj rilatoj iom post iom forigos la ankoraŭ regantajn superecemojn.|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n234 fev 1920}} ===[[Por la paco]]=== '''Por la paco'''. Eld. [[Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj]], Moskvo, 1971. {{citaĵo|Kajero pri la defendo de Leningrado dum la milito, la renaskiĝo kaj prosperigo de la urbo depost la konflikto, kaj la perspektivoj al la futuro.|[[Boletín]] n191 (maj 1972)}} === [[Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle]] === '''Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle. Actes de la Conférence Interrnationale de Chambres de commerce, foires d'échantillons, Groupments économiques et offices du tourisme, réunie à Venise du 2 au 4 avril 1923.''' Eld. Conférence commerciale de Venise, [[Venecio]], 1923 56 pĝ, 13,5 x 21 cm {{Citaĵo|Niaj grupoj kaj propagandistoj uzu tiun ĉi broŝuron elmontranta la praktika flankon de niaj lingvo kaj movado.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} ===[[Povo sukseci]]=== [[Henri Thomas Hamblin]] '''Povo sukseci''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. Eld. la tradukinto, Birminghan 1947(?) ===[[La prahistoria arto]]=== [[Agostinho da Silva]]. '''La prahistoria arto''' trad. [[José de Freitas Martins]]. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], 1947(?). ===[[Premiaj Romanetoj]]=== '''Premiaj Romanetoj'''. Eld. Eldonita de [[The Esperanto Publishing Co]]. 1946. {{citaĵo|Jen utila aldono al la literaturo Esperanta. En la nuntempa mondo, kie la [[vivo]] tiom urĝas kaj rapidas, preskaŭ ĉiu Esperantisto trovas tiom da aferoj, kiujn li deziras aŭ devas fari, ke ofte mankas al li sufiĉe da tempo por ĝui la tralegon de longa [[romano]]. Por li tial tre havinda estus [[libro]] kies grandeco konvenas al lia poŝo kaj kies enhavo konsistas el aro da mallongaj [[romaneto]]j. La unuopaj eroj de tia libro devus esti interesaj kaj diversecaj, verkitaj laŭ simpla klara stilo, kiu ne postulas multe da cerbumado por diveni la intencon de la [[aŭtoro]] aŭ grandan vortaron por serĉi la [[signifo]]n de neoftaj vortoj. La libro devas esti tia, kian oni povas facile legi en la [[vagonaro]] aŭ omnibuso dum vojaĝeto hejmen post la labortago; aŭ, se necese, dum oni staras en linio por aĉeti la familian [[haringo]]n aŭ terpomon. Tia libro estas “Premiaj Romanetoj”. Ĝi havas ĝenerale stilon simplan kaj klaran ; la eroj estas diversaj kaj bone miksitaj, kaj prezentas literaturan pudingon tre bongustan kaj malpezan. Mem instruisto de Esperanto, mi bonvenigas la novan [[libreto]]n kiel utilan legolibron por kursoj kies membroj iom progresis. Ĝi taŭgas por [[kurso]] en ĝia dua jaro, aŭ—se la lernantoj montras [[entuziasmo]]n kaj inteligenton — eĉ en la dua periodo de la unua jaro. Inter la dudek tri verketoj estas kelkaj pri fantomoj, du-tri ĉarmaj aludoj al la [[Naturo]], kelke da rakontoj el la ĉiutaga vivo, fantaziaĵoj, kaj bonhumoraĵoj. Unu [[tago]]n, en vagonaro, mi ŝoketis miajn [[kunvo]]j agantojn kaj hontigis min mem per subita ekrido pro unu el la humoraĵoj. Mia okulo ne sukcesis rimarki eĉ unu [[preseraro]]n en Esperanta vorto. La sola preseraro rimarkita ne multe gravas, krom al sportistoj, kaj precipe al la [[Chelsea F.C.|Chelsea piedpilka klubo]]. Mi neniam legis pri ludo inter Chelsea kaj Brentwood, kaj mi supozas, ke ne plaĉus al Chelsea la sugesto, ke Brentwood —se ja ekzistas tia klubo— povus ilin venki. Supozeble oni intencas aludi al [[Brentford F.C.|Brentford]]. En la libro okazas kelke da vortoj ne troveblaj en la vortaroj : ekzemple, ''suspiro'' (sigh), ''trado'' (trade wind), ''braso'' (brace, guy, vang). Estus konsilinde, aldoni noton pri ili en estonta eldono. Verŝajne, nova eldono baldaŭ estos necesa, ĉar mi opinias, ke ĉi tiu estas bona libro, kiun la Esperantistaro multe aĉetos. Ni vidas en ĝi la verkojn de dek kvin [[aŭtoro]]j, kies verkoj promesas bone por la [[estonteco]]. Mi gratulas al EPOKO pro la apero de ĉi tiu libro, kaj proponas, ke ili baldaŭ kuraĝigu la verkintojn per nova [[konkurso]] por venigi plenan rikolton por dua libro samspeca.|[[Robert Murray]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506}} {{citaĵo|Tiu lasta eldonaĵo de E.P.C. estas verketo konsistanta el pli ol 20 rakontoj de diversaj aŭtoroj, originale verkitaj, okaze de organizita konkurso de supre nomita eldonejo. La rakontoj estas tiom diversaj, kiom multnombraj estas la aŭtoroj. La temoj estas ĝenerale interesaj. Ni trovis multe da vortoj ne troviĝantaj en Plena Vortaro: kiel: ervardTelo, braso, k. a. La libreto pro siaj mallongaj ĉapitroj taŭgas kiel interesa legolibreto dum daŭrigaj kursoj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La pretendoj de kondiĉa senmorteco]]=== R. K. Strang. '''La pretendoj de kondiĉa senmorteco''', trad. Geo. Aldrige. Eld. la aŭtoro, [[Glasgow]], 1932(?), 16 pĝ. {{citaĵo|Ne tuŝante la cetere interesan enhavon, ni tamen bedaŭras, ke la [[teksto]] ne estas lingve modela. Minimume oni rajtas atendi, ke tia verko estu sen gramatikaj eraroj; kaj ke oni ne ignoru la Biblian tradukon de Zamenhof. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 324, Aprilo (1932)}} ===[[Preparantoj de milito]]=== '''Preparantoj de milito , akuza konkludo en la proceso de industria partio'''. Eld [[CK SEU]]. Moskvo, 1931? 72 Paĝoj 15 x 22 cm. {{citaĵo|Tiu proceso interesis multajn. La klarigojn pri ĝi do ankaŭ povas ilin interesi, eĉ se la raporto povas ŝajni partia. Ĝi enhavas efektive multajn sciigojn, kiuj havas veran gravecon por tiuj, kiuj sin okupas pri la speciala temo de la mondrevolucio, de preparo al militoj k. c.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Pri la transskribo de la Propraj nomoj]]=== '''Pri la transskribo de la Propraj nomoj'''. Paris. Esperantista Centra Oficejo, ~1910. === [[La Principo de la movado por ĉasta vivo]] === '''La Principo de la movado por ĉasta vivo plikarigita el ideala kaj praktika vidpunkto'''. Eldonis D. Roskes, Hago, 1922? 32 paĝoj 13 X 20 cm. {{Citaĵo|Ĉi tiu [[broŝuro]] enhavas ampleksan klarigon, de la principoj de la nomita movado kaj pri la praktiko de ĝi. Al ĉiuj samideanoj kiuj funde deziras pristudi la demandon, ni konsilas havigi al si la libreton, kiu certe donos al ili informon per la plej bona lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} {{citaĵo|Sur 30 paĝoj de ordinara formato estas koncize, bonlingve traktata la grava demando pri la [[ĉasteco]] en nia vivmaniero. La movado por ĉasta vivo, celante akceli la seksan purecon de la homoj, akceptas kiel idealon la personan kaj socian purecon de la moroj. Ĝi konsideras la sekskuniĝon ne voluptoĝuo, sedorigine kaj esence pluenplantado de la homestaĵoj, kiuj devas do kontraŭbatali la diversajn specojn de la degeneriĝo de la [[popolo]]j kaj la kaŭzojn, kiuj ĝin elvokas, kiel ekzemple: [[pornografio]]n per vorto kaj bildo, onanion, hetero- kaj homoseksualajn [[kontraŭnaturaĵo]]jn. Estas pledata la kuracista esploro antaŭ la [[geiĝo]], por evitigi al oni eventualan malsanon.|[[Belga Esperantisto]] j07 n04 dec 1925}} === [[La Problemo de Irlando]] === '''La problemo de Irlando'''. — Okpaĝa broŝuro 23 X 15 cm. kun histona skizo kaj programo de la Irlanda movado. Verkisto, eldonejo kaj prezo nemontritaj. ===[[Programada teknologio]]=== '''Peter Broczko''' kaj '''Iliona Koutny'''.'''Programada teknologio'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Asocio]]/[[Scienca Eldona Centro de UEA]], Budapeŝto: 1984. ===[[Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo]]=== [[Germana Gabineto por internacia juro]]. '''Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo Farita de la subkomisio, kiu estis starigata la 21 septembro 1918'''. 1919. {{citaĵo|En tiu projekto, kun 36 artikoloj, estas difinitaj la celo de l’ Ligo, ĝiaj organoj, la rimedoj uzotaj por eviti konfliktojn, la limigo de l' armadoj, la koloniaj arangoj, k. t. p. Tiaj projektoj ĉiam elvokos [[intereso]]n kaj simpation ĉe la Esperantistoj, kiuj jam de longe atendas la kreon de tutmonda unuiĝo. Juristoj studu tiun projekton, komparu ĝin kun tiu de l’ Pariza konferenco, kiel ankaŭ kun tiu de l' Svisa registaro, kaj taksu ĝian valoron, kion mi ne kapablas. Sed estas rimarkinde kaj laŭdinde, ke projekto pri Interpopola Ligo estas publikigata pei interpopola lingvo. Tiu speciala teksto estas lerte tradukita; kelkaj vortoj tamen eble ne bone elektitaj: «rekurso» ne estas preferinda al la jam uzita «apelacio»; «akomodi» estis ĝis nun rezervita por optika fenomeno; fine, «marino» (ŝiparo) kaj «obligi» (devigi) estas certe malbonaj, ĉar konfuzeblaj kun la jam akceptitaj terminoj: maro, marini (pekli) kaj obl-igi.||[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n226 jun 1919}} ===[[Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo]]=== '''Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo'''. Eld. [[Esperanto-Asocio en ĈSR]], [[Prago]]. {{citaĵo|Represaĵo el „Esperantista" Praha, n-ro 4/1950). La 19-an de majo 1951. Okazis en Praha ĉehlingva konkurso por [[stenografo]]j, uzantaj la sistemon Herout-Mikulik. Ĝia celo estis trovi la plej rapidan stenografon en [[ĈSR]]. Venkis kaj la altan titolon akiris Miloš Matula, kiu kapablis skribi 160 vortojn dum minuto. Tia alta rapideco eble neniam ekzistas ĉe efektivaj oratoroj, kiuj ne povas nur ŝuti vortojn, sed per sia parolado volas klarigi al la aŭskultantoj sian temon kaj influi ilin. Tiamaniere la sistemo H.-M. pruvis sian kapablon por tre alta parolrapido.<br> Tiu ĉi sistemo. kiu jam de sia oficialigo en 1921 estas uzata por la ĉeha kaj [[slovaka lingvo]]j. estis jam de la aŭtoroj mem adaptita por germana lingvo kaj tiel ankau instruita en ĉs. komercaj lernejoj antaŭ la dua mondmilito. Aperis ankaŭ alfaroj por angla, rusa kaj [[franca lingvo]]j kaj nun estas eldonita ankaŭ alfaro por Esperanto. Ĝi estas la unua publikigita, ĉar tiu de prof. Vladimir Jukl, sekve de lia morto, ne estis eldonita (vidu E. Slovaka, pĝ. 84/1949). La prezentataj grandaj 4 paĝoj donas al interesulo nur esencon por povi stenografi sen mallongigoj: da [[siglo]]j (radik- kaj vortsignoj) estas ĉi tie nur 101, nombro pli malalta ol estas kutima en nacilingvaj sistemoj. En la enkondukaj linioj estas dirite, ke la ŝanĝoj, faritaj en la alfaro kompare kun la originala sistemo. estas ofte fundamentaj pro la grandaj diferencoj inter la naciaj lingvoj kaj Esperanto koncerne la literan strukturon. Tamen estas klare, ke perfekta scio de la prezentata materialo sufiĉas nur por persona, aŭ kancelaria aplikado. Ĉe tajpistinoj al la maksimume postulata rapideco estas 80 vortoj dum minuto. La diktanto en oficejo ja ne parolas seninterrompe, ĉar li kombinas kaj meditas dum la [[diktado]]. Kiu per la prezentata [[stenografio]] volus noti fluan parolon devus ankoraŭ mem konstrui sistemon de mallongigoj laŭ principoj, validaj por nacilingvaj sistemoj.<br> Fine necesas diri, ke la ĉelilingva stenografio ĝuste travivas ŝanĝojn. kiuj jam estas oficiale publikigitaj kaj validas ekde 1. IX. 1951. Ili certagrade influos ankaŭ la alfaron por Esperanto. Tamen la publikigita verketo estas konvena por tiuj, kiuj jam nun estras la nacilingvan sistemon H-M. Ainbaŭ faktoj certe okupos la aŭtoron (A. Stanura. OSTRAVA-RADVANICE. Taborska 41), ĉar estas necese fari la duan paŝon.|[[Esperantisto Slovaka]] - Numero 09, Septembro (1951)}} ===[[Prospekto de la Filmstrioj]]=== '''Prospekto de la Filmstrioj'''. Eld. [[Esperanta Film-Grupo]], [[Bergen-op-Zoom]], 1948(?) {{citaĵo|Jam kelkajn fojojn ni priparolis ĉi tiun [[serio]]n da [[filmbendo]]j ([[filmstrio]]j). Ĉiu bendo (larĝeco 35mm) konsistas el 30-1000 bildoj (19 x 24mm), por prezento en ĉambro aŭ [[salono]]. Pri ĉiu bildo estas klariga teksto en [[Esperanto]]. Ĉiu titolo provizastre interesan kaj instruan unuhoran programon al grupoj, [[societo]]j, aŭ kursoj, kondiĉe ke ili disponas konvenan projekciilon. La tekstoj mem estas en modela Esperanto. Ni povas varme rekomendi ĉi tiun kuraĝan kaj subtenindan entreprenon al niaj grupoj. Plenaj detaloj troviĝas en la “Prospekto”. Ni donas la prezon en ŝilingoj kaj pencoj por filmbendo kaj teksto kune : ili ne estas aĉeteblaj aparte. Jam aperis jenaj titoloj (multaj aliaj estas en preparo) : ''Antikva Grekujo, 13/9 ; Inter la Araboj 10/7 ; Lando kaj popolo de Siamo, 12/7 ; [[Javo kaj Indonezio]] I, 12/5, II, 13/4 ; Kun [[Sven Hedin]] al Transhimaiajo, 16/3 ; Sovaĝaj bestoj de Afriko, 13/8 ; La vizaĝo de la Terglobo, 14/8; Meksikio, 13/3 ; [[Marvojaĝo al Indonezio]], ; La Mirinda Nilolando, 16/8 ; Borneo laŭ bildoj, 16/3 ; [[Zelando]], 9/-; Palestino Norda, 14/4; [[Palestino Suda]], 13/3''|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} === [[Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj]] === '''Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj'''. Eld. Ĉasopis Ĉeskvch Esperantisto, Praha, 1912? {{Citaĵo|Belege eldonita gvidlibro broŝuro, enhavanta inter la bele presila teksto 41 ilustraĵojn pri la Bohema ĉefurbo kaj ĉirkaŭaĵoj. Riĉe kolorigita koverto reprezentas du belajn vidaĵojn el Praha.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} === La Parizaneto === '''La Parizaneto'''. Resumeto de la vivo kaj manieroj de la francoj, kun specialaj rimarkoj rilate al Parizo de R. Kron, el la franca trad. Connor kaj Hayes, 1904 (?), 126 p. „Uzebla kiel lernolibro.“ (L. I. 1908, p: 91.) === Pejzaĝoj en Aŭstrio === '''Pejzaĝoj en Aŭstrio'''. Eldonis la ministerio por fervojaj aferoj, Vieno. [[1913]], 120 p. Luksa libro pri la antaŭmilita Aŭstrujo kun multaj ilustraĵoj. {{Citaĵo|Belega reklamlibreto, lukse eldonita, kun admirindoj gravuraĵoj enhavanta bone verkitajn detalojn pri la Austria lando. La samideanoj kiuj ne jam posedas tiun eldonaĵon, mendu ĝin sen prokrasti, lli tute ne bedaŭras la malgrandan elspezon.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} === [[Pentroarto en la malnova Hungarujo]] === '''La pentroarto en la malnova Hungarujo'''. Verkis: Genthon István. Trad.: [[Ferenc Szilágyi]]. La bildotekstojn trad. [[Kálmán Kalocsay]]. Eldonejo [[Literatura Mondo]], Budapest, 1932, riĉe ilustrita. (IEMW:370.720-C.Esp-) === [[La Pirato]] === '''La Pirato'''. Spritgazeto, fond. en 1933. „Kaperas ĉiumonate. Kajeroj por Satiro, Humoro ka Libereco. . . relativa. Ŝipestro: R. Schwartz.“ === [[Poŝtkartoj Esperanto-Paris]] === '''Poŝtkartoj Esperanto-Paris'''. Unua serio, vidaĵoj de [[Paris]] kun klariga teksto en Esperanto. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Paris, 1912? Eksteraj ligiloj * [https://mondmilito.hypotheses.org/1997 Satire kaj pirate]. [[Militrakonto]], 09/01/2019 === [[Pri Piedpilkludanto]] === '''Pri Piedpilkludanto'''. Rakonto de V. van Nispen, el la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] trad. M. Bartholomeus. [[1934]], 96 p., kun ilustraĵoj. Malmultaj okazaĵoj, religi-morala tendenco. {{citaĵo|Interesa verko tre taŭga por la knaboj.|[[Brazila Esperantisto]] 1934 n272-282_mar-dec.}} {{citaĵo|Jen libro por romkatolikaj infanoj, intence tradukita laŭ stilo simpla kaj klara. Preso kaj papero estas bonaj, kaj la ilustraĵoj domas al la libro interesan aspekton. Oni sekvas la [[aventuro]]jn de okjara knabo, al kiu la patro donis piedpilkon. Ŝajne la [[gepatroj]] atendis, ke li ludu kun ĝi sen ludejo kaj vestaĵo konvenaj, tamen nenion rompante, kaj ne malpurigante la vestaĵon; certe la kulpeco pri serio da amuzaj katastrofoj ne restas tute ĉe la knabo. Lingve sufiĉe bona, tamen kritikindaĵoj kaj preseraroj ne tute mankas. Anstataŭ ''piedpilkludo'' preferinda estus ''[[futbalo]]''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 350, Junio (1934)}} ===[[Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo]]=== [[Tomaso Sillani.]] '''Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo'''. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento. == Q == ===[[Que es el Esperanto?]]=== '''Que es el Esperanto?'''. Eld. [[Sociedad Española Esperantista]], Madrido, 1926(?) == R == === [[Rakontoj el la Biblio]] === '''Rakontoj el la Biblio''' laŭ la traduko de D-ro L. L. Zamenhof; Eld. Brita Esp. Asocio, London, 1921 80 paĝoj. {{Citaĵo|La tre zorge eldonita libro enhavas 14 rakontojn el la Biblio. Ĝi estas antaŭiranto de la aperonta traduko de la Malnova Testamento, super kiu la Biblia Komitato Esperantista laboradas. La [[libreto]] ne nur instigos deziron por la tuta volumo; ĝi ankaŭ antaŭdiras al ni, ke la promesita verko certe estos modelo por ĉiuj esperantistoj laŭ lingva vidpunkto.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} ===[[Rakonto kaj aventuro]]=== '''Rakonto kaj aventuro'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. {{citaĵo|Tiu libreto konsistas el du rakontoj :« Sur la batalkampo » (de [[Herschel S. Hall]]) kaj la « Aviadisto de Marso » (de Henry H. Barroll). La unuan mi legis kun vera plezuroo ; mi malpli ŝatas la duan.|Esperanto n102 5 jun. 1911}} === [[Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro]] === ''Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro''', kies unua kunsido okazis en « Café Anselmo », [[Anvers]], dimanĉon, la 20-an de aŭgusto, je la 10a matene. — Ambaŭ raportoj estas senpage haveblaj ĉe la [[Oficejo por studado de spiritaj fenomenoj]], Klappeistraat, 8, [[Antwerpen]]. {{Citaĵo|En tiuj du interesaj raportoj ni trovas diversfoje uzita la nomon Anverso. Tio estas entute eraro. Ni komprenas ke eĉ flandranoj povas esti tiel blindigitaj ke ili prefere uzas alian lingvon ol la sian sed la propraj nomoj, kiam oni ilin esperantigas, devas esti esperantigitaj laŭ la originala [[nacia lingvo]]. Tiel en la unua okazo oni devas legi [[Antverpeno]] anstataŭ [[Anverso]].|O.V.S. [[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo]]=== [[Marika Dragona]]. '''La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo'''. Eld. [[Nikolao Dragonas]], [[Tesaloniko]], 1947(?) {{citaĵo|La aŭtoro klarigas, ke la [[Greka Faŝismo]] kondamnis ŝin je morto, sed ke pro [[interveno]] de [[UNO]] la verdikto ŝanĝiĝis je dumviva mallibero. Ni esperu por ŝi iaman [[liberiĝo]]n. Ĉi tiun disertaĵon ŝi verkis por la edifo de siaj gefiloj. Ĝi eldoniĝis laŭ la [[deziro]] de la [[Tesalonika Esperanta Ligo]], sed pro la cirkonstancoj ne estis eble, ke ŝi ĝin poluru. [[Paĝo]]j 1-30 estas filozofia traktaĵo pri la [[influo]] de heredo kaj la homa diverseco. Paĝoj 31-108 klarigas, ke Kristanismo kaj Socialismo estas du grandaj movadoj, kiuj celas transformi la putran socion nunan en ion idealan kaj gloran. Ambaŭ estas io nova en malnova; bono en malbono; [[lumo]] en mallumo. Sed havante saman [[celo]]n, ili elektas vojojn malsamajn—-unu animan, alia fizikan—por efektivigi la belan [[sonĝo]]n por eterna beno. Ili estas ambaŭ bonaj ; saĝulo uzos ambaŭ. Al la vivo kaj instruo de Kristo raportitaj en la Evangelioj ŝi donas propran interpreton. Kristo estis kontraŭkapitalista [[revoluciulo]] : [[Karl Marx|Marks]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] estas modernaj [[Johano la Baptisto|Johan-Baptisto]] kaj Kristo, ŝi identigas la evangelion de Kristo kun la [[evangelio]] de Socialismo ; la Regnon de Dio kun la Nova Socialisma Ordo. Ni legas pri la Sankta Spirito —de socialismo.. Ekzemplo de ŝia ekzegezo : "Kiam vesperiĝis (ĉar nur vespere oni povas labori konspire)" En fina ĉapitro ŝi admonas, ke la rilato inter religio kaj socialismo devus esti tute amika. La kontraŭreligia sinteno de multaj socialistoj tre tnalbone efikis. Oni ne lasu la potencan batalilon de mistikismo en la [[mano]]j de reakcio, sed ĝin uzu por venko de [[socialismo]]. Ĉu oni konsentas, aŭ forte malkonsentas, kun la aŭtoro, oni trovos ŝian verkon interesa, ĉar tre neordinara. Lingve ĝi estas kritikebla, tamen facile legebla. ''[[Rusujo]], Rusio, Ruslando,'' interpuŝiĝas indiferente. Kurioza trajto : jen elipso, jen senbezona ripeto, de fraza subjekto.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 jan-feb 1948}} ===[[Realigo de norma socio]]=== [[Okamoto Rikiĉi]]. '''Realigo de norma socio'''. Eld. la aŭtoro, [[Jokohamo]], 1933(?) ===[[Receuil de Listes de Logatomes Esperanto]]=== '''Receuil de Listes de Logatomes Esperanto pour Mesures de Nettete.''' Eld. Comite Consultatif International des Communications Téléphoniques a Grande Distance'', Paris, 1933(?), 104 pĝ. {{citaĵo|Jen libro teknika, konsistanta el 15,000 artefaritaj silaboj, presitaj laŭ la Esperanta alfabeto, kiujn oni uzas internacie por provi la telefonian aŭdeblecon de diversaj sonoj kaj sonkombinoj. Tiujn silabojn oni nomas ''logatomoj''. La libro estas rimarkinda ekzemplo de oficiala uzo de nia alfabeto por internacia skribo fonetika, kaj akompanate de “ŝlosilo” Esperanta, por klarigi la [[alfabeto]]n, uziĝas multlande ĉe telefonrondoj oficialaj. Por la laika Esperantisto, kompreneble, la libro estas senutila. Sed ne! Jen almenaŭ 14,000 novaj [[silabo]]j je la dispono de niaj fervoraj fabrikistoj de novaj radikoj !|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[Reeĥoj]]=== '''Reeĥoj: Jugoslavia poemaro'''. Eld. [[Stafeto]], [[Tenerifo]], 1961. {{citaĵo|Post prologo de [[Marinko Ĝivoje]] kaj enkonduko de [[Marjorie Boulton]], sekvas altranga versaro de modernaj jugoslavaj [[poeto]]j. La ŝaŭmanta vigleco de la jugoslavia samideanaro ne povis ekzisti sen prezento de tiu bunta bukedo de unuarangaj poeziaĵoj. Apud [[Božidar Vančik]] kaj Velebit - vibrantaj [[poeto]]j - rangas aliaj, junaj kaj sukaj, kiuj regalas la leganton per kolekto de belaj versaroj. Malmultaj neologismoj atestas pri la saĝeco de la sudorientaj poetoj, kiuj pruvas ke en la vico de «normaluloj» oni povas poeziigi ĉiujn nuancojn de la plej inspirataj pensoj kaj sentoj. Ni reportas la belan versaron de [[Franjo Homar]], kiu atestas pri tiu perfekteco en la simpleco. <poem> De l' lingvaj aroj estis hom’ kreinto kaj uzis ilin, li, jam fruepoke; nun, ŝanĝ okazis - lingvolabirinto la novan homon premas tede, moke! Por ĉiu hom’ en ajna teroparto, ĉu solvivanto, ĉu en socirondo, parola pnovo estas sama arto : homar’ ja unu sur la tuta mondo! Por sama aĵo nur diversa vorto, pro sania ĝojo, ĉie sama sento. Al multlingveco venas jam la morto ; racion serĉas nun la homa gento! Kaj, karaj fratoj de la verda stelo, en marŝ’ triumfa kaj kun venka kanto : Babelon foren! Nun estiĝu helo ; al hom’ sufiĉas, sole, Esperanto! </poem> |Recenzis : ROHO. [[Boletín]] n129 (sep 1961)}} ===[[La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro]]=== '''La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro''', [[Konsilejo por la Rekonstruo de Roterdamo]], [[Rotterdam]] 1947(?) {{citaĵo|18-paĝa libreto, ŝajne senpaga. Ĝi priskribas la laboron nun faratan por rekonstrui la detruitan urbocentron. Ilustras ĝin dek [[plano]]j kaj mapoj. Eldonajo unika en nia [[literaturo]], kaj tre interesa por ĉiu, kiu sin okupas pri arkitekturo aŭ urba planado. Lingve modela.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 511-512 nov-dec 1947}} ===[[Resumo de la kurso pri teologio]]=== Le Clement de Saint-Marq. '''Resumo de la kurso pri teologio''' trad. Stas. Anvers (1912). ===[[Resumo pri Vjetnamio]]=== '''Resumo pri Vjetnamio'''. [[Fremdlingva eldonejo]], Hanojo, 1971. {{citaĵo|Jam de m ultaj jaroj Vjetnamio estas nomo ĉiutage renkontata en la ĵurnaloj, en la radio, en la televido. Vjetnamio, unu el la tragedioj de nia epoko, influas kaj influos en la monda historio. La sekvoj de la sanga konflikto tie disvolviĝanta certe sentiĝos rekte aŭ nerekte en la ceteraj landoj, eĉ en la malproksimaj. Ni ĉiuj konas la gravecon de Vjetnam o en la terenoj socia kaj politika, sed kion ni efektive scias pri tiu lando? Vere, kaj bedaŭrinde, preskaŭ nenion. Resumo pri Vjetnamio donas al ni ĝeneralan bildon pri ĝiaj diversaj aspektoj: geografia, historia, kultura, ekonomia, politika, ktp. kaj, kvankam oni traktas ilin de la vidpunkto de la marksisma dialektiko, la libro entenas sufiĉe da objektivaj, kaj meditigaj, [[fakto]]j, kiuj rivelas al ni la landon kaj la spiriton de brava popolo meritanta pli bonan sorton.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} ===[[La Reveno de Nia Sinjoro]]=== H. Miles. '''La Reveno de Nia Sinjoro''', Eldonis la aŭtoro, Londono, 1938? {{citaĵo|La aŭtoro kredas, ke li ricevis gravan lumon pri ĉi tiu malfacila temo. Bedaŭrinde, pro stilaj kaj lingvaj obskuraĵoj, lia klarigo restas nekomprenata de la skribanto.|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Rezultoj de la unua kvinjara plano]]=== '''Rezultoj de la unua kvinjara plano. Raporto ĉe la Unuigita Plenkunsido de Centra Komitato kaj Centra Kontrol-Komisiono de [[TKP]] (b) la 7-an de januaro 1933'''. Trad. K. K . V. Vozdviĵenskij, P. Gavrilov, E . Svedova, V. Polakov . Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1933. {{citaĵo|La leganto trovos en la broŝuro, pledon ''pro domo'' kiu celas pravigi la kvinjaran planon, pruvi ke ĝi ne nur estis efektivigebla, sed parte estas efektivigita; ĝi celas klarigi kial nur parte kaj ne tute oni realigis ĝin. Ne estas necese diri ke oni aŭdas nur unu sonon, nome la optimisman. La fundo de la [[rezonado]] revenas ĉiam al la saina punkto: kie antaŭ estis nenio, estas nun io. do la kvinjara plano sukcesis. La lingvo uzita estas sufiĉe neologisma kiel decas al renovigantoj de la ideoj. Tiu emo tamen kelkfoje malice ridindigas la [[tradukinto]]jn. Tiel ni trovas ke : "Rilate produktadon de elektro-energio, ni estis sur la plej lasta loko. Nun ni okupas unu el la primaraj lokoj." La vorto "primara" laŭ la internacia uzado, tute ne signifa s: « unuaranga, unuaklasa ». Ĝi signifas: « unuaŝtupa, komenca a kaj figure : "neperfektiĝinta, neevoluinta, neinstruita, needukita" ktp. ĉiuj nuancoj de unuaŝtupa stato. Tiel oni povus diri ke "la sono de strangaj nekomprenitaj vortoj, ĉiam allogas la primarajn homojn". La konstato ke la produktado de elektro-energio okupas primaran aŭ unuaŝtupan lokon ne estas do komplimento.|[[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} === [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] === '''Revuo de Esperanta Psikistaro'''. Trimonata psikisma gazeto. Redacio kaj Administracio A. Stas Waltwilder par Bilsen (Belgujo). ===[[Rido Sanigas]]=== [[Ivan Georgiev]] kaj [[Todor Iŝev]]. '''Rido Sanigas'''. 1946(?) {{citaĵo|Jen ankoraŭ [[anekdotaro]] (ni jam posedas samtitolan anekdotaron el Italujo). La [[ŝerco]]j estas simplaj kaj legindaj, la formato taŭga por la poŝo|[[La Brita Esperantisto]] n 493-494 maj-jun 1946}} ===[[ Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro]]=== ''' Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro.''' Eld. [[Nederlanda Ligo Nov-Malthusana]], [[Havro]], 1910 (?). ===[[Rusa-Esperanta Vortaro]]=== N. Korzlinskij, R. Mencoj G. Smirnov, A. Stupin. '''Rusa-Esperanta Vortaro'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, ~1910. == S == === SALUS === SALUS. [[Saneca Abstinenca Longviva Universala Societo]]. Romo, 1921? 4 pĝ. === Samideano === SAMIDEANO. Internacia Biblioteko. N. 1. Majo 1921. Eld. [[Os­kar Ziegler]] & Ko, [[Marktredwitz]]. 20 paĝoj 23 X 15 1/2 cm {{Citaĵo|Enhave : Ascendo al Vesuvjo antaŭ kvardek jaroj, de P. Christaller; Surprizo, de M. Walter, tradukis Cani. Fŭrth; La lasta Kanto, de A, Stamatiadis; Dum liberaj horoj, de Heinrich|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} ===[[Saved by a servant]]=== J. J. Boutwood.'''Saved by a servant'''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1918(?) ===[[Senditaj al la turo]]=== [[John Maddison Morton]]. '''Senditaj al la turo''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. ~1911 ===[[Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo]]=== '''Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo'''. Eldonis [[Universitato La Laguna]], [[Tenerifo]] 1985. 790 paĝoj. ISBN, 8460042901, 9788460042907 {{citaĵo|Jen granda libro verkita de okdek kleraj samideanoj honore al [[Profesoro]] [[Juan Régulo Pérez]]. Al la omaĝantoj mi kore aldonas mian modestan personon, pro lia jam malnova amikeco al mi kaj pro lia al Esperanto giganta servo kiun nur per honoro oni povos iel pagi al li. Verko multaŭtora ne povas esti romano. Sepdek-ok malsamaj temoj koncernantaj [[faceto]]jn de Esperanto konsistigas la libron, kaj recenzi ĉiun temon aparte, unuope, estus neeble. Tial mi unue prezentas alfabete ordigitan liston de la aŭtoroj: Albault, Ariste, Auld, Balbin, Benczyk, Bernard, Bormann, Boulton, Baŝgupto, Diego, Goninaz, Duliĉenko (en rusa), Eichholz, Ejsmont, Forster, (en angla), Franch, Giorgi, Golden, Haupenthal (en germana), Kawasaki, Knoedt, Kock, Kolker, Korinek, Lapenna, Lins, Lloancy (en franca), Makkink, Maul, Mattos, Masao, Miliajlov, Nagata-Akiko, Neergard, Novobilsky, Oljanov, Sanchez (en hispana), Pennachietti, Pie, Pilger, Piron, Ragnarsson, Riersl kaj Wood (en angla), Ró'linger, Rosbach, Rossetti, Rumler, SahebZamani, Stp-Bowwitz, Tonkin, Vatré, Themaat, Waringhien, Wells, Zlatnar. Sciemaj legantoj povos multe ĉerpi el la libro: Pri la artikolo, la verbo, la [[adverbo]], la "naturalismo kaj la skemismo", la historio de niaj lingvai [[institucio]]j, la ruslingva influo en niaj verboj, la kabareto "Verda Kato", la prononcado, la nuntempaj ŝancoj de Esperanto, la esperantigo de geografiaj nomoj, la [[Plena Gramatiko]], la rolo de Stafeto, la poezio en la Liva lingvo, la [[problemo]]j en la tradukado de Don Kiĥoto, la gravega rolo de Esperanto kiel [[interlingvo]] por maŝintradukado,... ĝis okdek temoj, inter kiuj tre spicita [[pornografiaĵo]] abunde nuancita per la pimpaj "naturalismaj" AB, AK, OB, Erst... Dufoje mi ellegis la libron, kaj kvankam pluraj el la temoj tiel plaĉis al mi, ke mi notis apude "Tre klara", "Tre fundamenta", "Bonega" mi prisilentas la aŭtornomojn, ĉar mencii ilin ja rekte signifus subtakson de tiuj ne nomitaj. Tamen, malgraŭ tiu pozitiva flanko, ĉu mi aprobu, ke en la nomo de ia propra opinio, ĉiam diskutebla, oni enŝutu en la kutiman, ordinaran [[lingvo]]n, manplenegon da misnomataj neologismoj, kiel Ad, Ob, Of, Ak, Ed, Al, Aŭtem, Erst, Koram, Ma, Par, Sol, Kom, Nam, Nulmen, Omno, Simi, Enim, Ergo, Sempre, Sovente, Solt, Interim,... Mido, Nonsanca, Plurie, Pluriam, Plenunti, Verkili, Tradukili, Internacivortoja (adjektivo de pluralo), kvestio,... k.a. krom la malfundamenta uzo de La anstataŭ la pronoma TIU (la de Kabe, la de Grabowski k.a.)? Ĉu povas plaĉi al mi, ke ni, parolanta flue Esperanton de antaŭ sepdek jaroj devu nun konsulti postartikolan glosaron kvardekfoje dum legado de nur dudek paĝoj? La [[lingvo]]j ne evoluas nek ŝanĝiĝas rapide. Cervantes verkis sian Don Kitoĥon antaŭ preskaŭ kvarcent jaroj kaj tamen ĝia lingvo estas ne tre malsimila je la nuna. Aliflanke mi konstatis ke la verba FAR uzata preporicie aperas ofte eĉ kontraŭ la fundamenta DE post la participo: Verkita DE, kvankam tiukaze DE neniam erarigas. La duopo fare de solvas la problemon en iaj esceptaj okazoj. Kial do Far, cetere ne tre eleganta en buŝo de iuj landanoj? Alia kontraŭlingva peko estas la uzado de prepozicioj antaŭ infinitivo, precipe SEN kaj ĜIS. Parole la prepozicio kuniĝas kun la infinitivo, tiel, ke "sen valorigi" sonas "senvalorigi" kies signifo estas "fari ion senvalora" dum la intenco estis "ne valorigante". La frazo "En restoracio li manĝis ne parolante kaj poste eliris ne paginte" oni skribas li manĝis sen paroli kaj eliris sen pagi. SEN : ANTE kaj : INTE. Car evidente li eniris ne pagonte, ĉu ni diru ankaŭ sen pagi? Aŭ, ĉu la formulo ne taŭgas por ONTE? Ellegu la SERTA GRATULATORIA IN HONOREM JUAN REGULO; vi ne misuzos tempon kaj per ĝia trastudo ni helpos pluporti la torĉon de [[Stafeto]] kaj grandigos la omaĝon al nia kara kaj elstara samideano. |[[Salvador Gumà|Salvador Gumà i Clavell]]. [[Boletín]] n287 (jul 1988)}} ===[[Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto]]=== '''Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto ekskluzive de medicinaj verkoj, ĝis Oktobro, 1934. '''. Eld. [[Japana Esperanto-Instituto]], Tokio, 1935. Detaloj pri 70 originalaj monografoj sciencaj: 24 resumoj, 14 terminaroj, kaj 32 diversaj verkoj. ===[[Sherlock Holmes en servo de la hispana trono]]=== [[Eduard Kühnl]], [[Karel Procházka]]. '''Sherlock Holmes en servo de la hispana trono'''. Eld. Biblioteko Časopis českých esperantistů, Praha, 1910. 42 p. {{citaĵo|En Frua, senerara Esperanto estas verkita tiu ĉi unua satiro en nia literaturo. Laŭ la lingva vidpunkto ĉerpos el ĝi ne sole la komencantoj, sed ankaŭ perfektaj Esperantistoj legos kun gojo la diversajn vortturnojn kaj la elegantajn dirmanierojn, da kiuj la libro estas plena. En sep ĉapitroj estas priskribata la historio de praktikanto Leliĉek, kiu pro sia vivsimileco estas lerte elserĉita de la fama detektivo Holmes kaj kiu nun ludas la rolon de la hispana reĝo [[Alfonso la 13-a|Alfonso XIII]], por ke nepre ne povu ĉi tiun trafi iu malfelica anarkisto! Ni legas pri la kortegaj ceremonioj pri kiuj oni instruas nian heroon, pri lia unua akrigo en areno, pri lia konferenco kun la angla rego kaj la germana imperiestro (tiu ĉi ankaŭ estis falsa), pri la danĝeroplena vojago en Anglujon k. t. p.; sed ankoraŭ aliaj interesaj scenoj estas enhavitaj en la verketo : ĉiu amiko de humoro legos kun plezuro la verkon, kiu majstre ridindigas la « detektivajn romanojn ».|[[Revuo Esperanto]] n85 5 sep. 1910}} ===[[Sindefendologiaj Studoj]]=== J. Novak (red.) ''' Sindefendologiaj Studoj'''. Eld. [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]], Prago, 1983. 94 pĝ. {{citaĵo|Jen denove prisporta eldonajo el CSSR: Artikolaro de sindefendologiaj studoj. Tri aŭtoroj, kiuj verkas ankaŭ nacilingve, pli malpli kolektive verkis tiujn originalajn artikolojn pri ĵudo kaj similaj sindefendaj sportoj. Temas pleje pri evertoj (speciala batalago). Multaj desegnaĵoj, bona sistemeco kaj profundaj teorioj klarigoj distingas la broŝuron. Fine de ĉiu artikolo oni trovas referencan liston, vortareton, liston de fakaj terminoj kaj ĉeĥan resumon. La eldono de ĉi tiu verko estas taksenda kiel riĉigo de nia faka literaturo kaj taŭga kontribuo al elformigo de [[sporta terminaro]].| [[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]]_n126_apr.1984}} ===[[Sintrompoj]]=== J. B . Hirscher. '''Sintrompoj''' trad. W. Flamer. Eld. [[IKUE]], 196? {{citaĵo|La eldono de ĉi tiu verketo aperis antaŭ cent jaroj sed ĝia enhavo restas ankoraŭ aktuala. La kajero, vera juvelo de la katolika literaturo, celas precipe instrui la homojn por sin koni kaj per tio forigi tiun ĝeneralan malsanon enradikiĝinta en nia interno: la ko nstantan sintrompon. La kajero, vere grava kaj profunda laŭ enhavo, estas daŭra instigo al analizo kaj kompreno de onia konduto kaj agoj rilate la religiajn kaj moralajn admonojn. Tra la tuta broŝuro la aŭtoro montras profundan konon psikologian pri la [[homa interno]]. Libro leginda kaj meditinda, instrua, amuza kaj profunda!|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Skizo de Ekonomia Geografio]]=== [[J. F. Horrabin]]. '''Skizo de Ekonomia Geografio''' trad. B. Ross. Eld. SAT, 1938(?) {{citaĵo|Jen venas, por la Esperantistaro, libro jam famekonata en la originala angla lingvo kaj en nacilingvaj tradukoj. La titolo eĉ ne pale komprenigas, kiom la verko estas interesa por ĉiu inteligenta nun- mondano. La aŭtoro klarigas sian temon vulgare, samtempe kompetente, penante pruvi, ke la geografio ludas la determinan rolon ĉe la ekonomia kaj socia formiĝo de la potencogrupoj. Kiam li skizas la luktojn por potenco inter la britoj kaj usonanoj en Sudameriko, aŭ kiam li klarigas per ekonomiaj kaŭzoj la malsimilojn inter la francaj kaj germanaj vivmanieroj, li faras por ni rakonton ege ekscitan kaj vivplenan kompare kun la [[romano]]j de [[Henry Rider Haggard]] aŭ [[H. G. Wells]]. Ankaŭ por la fakulo la verko nepre devas esti atendinda, ĉar la aŭtoro ne nur montras sin kompetenta, sed ankaŭ havas definitivan vidpunkton, ne ŝateblan por ĉiuj medioj, kiun la libro klare antaŭmetas. Jen verko, do, kiun oni devas aŭ konsenti, aŭ kontraŭbatali. La lingvaĵo estas tre bona, sed kelkaj nekonsekvencaĵoj ĝenas. Ekzemple, oni trovas jen [[Versajlo]], jen ''Versajo'', por la sama urbo, kaj la vorto laborista estas tre neklare uzata. |K. R. C. STURMER. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 404, Decembro (1938)}} ===[[Skizo pri Ĉinio]]=== '''Skizo pri Ĉinio'''. Eldonis: «El Popola Ĉinio», Pekino, 1981. {{citaĵo|Temas pri tipa propagandilo, karakterizata de ĉio kion tio signifas. Kiu legis iuajn [''tiel''] el tiuj libroj, tiu jam konas ĉiujn, nur ŝanĝas la lando kaj la nomoj, sed neniam la adjetivoj. Ĉio estas rozkolora, kaj problemoj tute ne ekzistas kaj ĉi-tiu [[verko]] ne estas escepto, sed male. La libro komencas per prezento de la ĉiniaj geografio kaj etnografio. Tion sekvas mallonga skizo pri la ĉina historio, uzante la historian materiismon, tre korekte unue, iom manikee poste. La ĉapitro pri politiko kaj socia organizado fariĝas peza kaj unutona, laŭ mia opinio estas eksceso da detaloj. La du lastaj ĉapitroj, tiuj pri ekonomio kaj kulturo difektas la trouzon de nombroj kaj statistikoj, emfazante la atingojn de la ĉina reĝimo, ĉefe ekde 1948-a, ĉu necesas tiom enuigi ĉiujn? Tamen, aparte interesaj kaj legindaj estas la subĉapitroj traktantaj sciencon, medicinon, literaturon, sportojn, kaj aliajn aferojn preskaŭ nekonataj pri Ĉinio en Eŭropo. La plej grava merito de la verko estas sendube ĝia alloga lingvonivelo, kiel estas kutime en ĉiuj eldonaĵoj de «El Popola Ĉinio». Ĝia vortriĉeco estas mirinda kaj ĝia frazkonstruo estas perfekta. Tio, iasence, vualas la aliajn [[difekto]]jn de la verko. |UNKERA. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} ===[[Socialismo: ĝia ideologio kaj realigo]]=== {{EdE|EdE-S}} *'''Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo'''. - De S. Chazan. 1933, 48 p. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] | teksto=„Kontraŭ la revolucia socialismo, li estas adepto de la evoluismo, emfazante, ke la socialismo estas ne nur ekonomia, sed ankaŭ morala problemo, por la efektivigo oni bezonas ĝeneraligon de l'[[Altruismo|altruista]] moralo.“ (xy, „Lingvo-Libro“, l934, p.: 26.)ordigo=Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo }} {{citaĵo|Traktato penanta konscience kaj objektive skizi la kialon de la movado socialista, priskribi la diversajn konfliktantajn skolojn, kaj trankvile kaj science taksi ilian valoron. Manĝo iom solida, sed nutra. Libro pripensiga kaj havinda .|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Solecaj animoj]] === '''Solecaj animoj''' unuakta gajaĵo tradukita de [[Oscar Susmann]]. Eld. [[Paŭlo Balkanji]], Budapeŝto, 1921? {{Citaĵo|Amuza teatraĵeto ludota de 2 aktoroj kaj 2 aktorinoj. Taŭgas por esperantistaj festoj kaj kunvenoj.|[[Belga Esperantisto]] n077-078 (jul-aug 1921)}} ===[[Somera simfonio]]=== A. A. Leenhard. '''Somera simfonio'''. Eld. [[Dansk Esperanto-Forlag]], [[Aabyhøj]], 1970/1987. {{citaĵo|Dek sonetoj pri bunta kaj pom pa somero. Oni tuj vidas, ke la inspiro de la [[aŭtoro]] estas pli profunda ol lia posedo de la poezia strukturo de Esperanto. Lia koro spontane vibras kun sincera [[sento]] ĉe la milfaceta belo de nia mondo, sed li ne funde esploris ankoraŭ la [[rimedo]]jn kaj nuancojn de la lingvo, per kiuj li povus ¡redoni la ĝustan mezuron de sia lirika staturo. Unue, la uzo de viraj rimoj en la [[kunteksto]] de liaj sonetoj ŝajnas principe erara. La viraj rimoj abrupte hakas la fluon de la versoj, kiujn li intencis solenaj, kaj rompas ilian etoson per kuspa efekto. Due, abundas vortokaramboloj apenaŭ prononceblaj. Kiel langi kaj lipi por eldiri ''tempmister', ''laŭbtegment’,'' ĉarmtorent’'', ''roz' sur, incens' de zefir' flustrad ’ laŭ, strand’ de?'' Tiaj kombinoj, anstataŭ emfazi la impreson de idilia, pacoplena somero, ŝajnas sugesti ŝtorm on aŭ preterpason de bruantaj [[ĉaro]]j. Plej bedaŭrinde estas, ke multajn tiajn karambolojn kaj eliziojn oni povus facile elimini. Por ekzemplo, en '' Aŭtun-portreto'', paĝo 27, legiĝas: ''Melankolie svingas ĉe lagbordo kan ’'' Ĉu ne pli flua, kaj pli gramatike korekta, la jena provo: ''Melankolie svingas sin ĉe lago kan ’?'' En la sama soneto: <poem. Kaj malproksime kverkarboj konturas en nebulo </poem> sonus pli ĝuste <poem> Kaj kverkoarbaro fore konturiĝas en nebulo </poem> Aliparte, S-ro Leenhard ŝajnas posedi rakitan rimoprovizon. La rimoparoj glor’-odor’ aperas en ''Majo'' kaj ''Sur la strando''; ''tilio-lilio'', en ''Majo'', ''Somerĝardeno'' kaj ''Somer-imago''; ''maro-paro'' en ''Somerobildoj'' kaj ''Sur la strando''; ''ĉieltegment' - firmament’'' en ''Frusomero'' kaj ''Somerobildoj''; ''naturo-lazuro'' en ''Majo'' kaj ''Somero-adiaŭo''. En grandaj, elegantaj litertipoj pli akre evidentiĝas preseraroj, kiel, interalie, ''fimamento'' (paĝo 11) , aŭdiaŭis (paĝo 15), pesas (paĝo 13). Mi ne scias, ĉu noti kiel mispreson la vorton ''kreman'' en ''kaj ekkaresis ĉarman kreman junulin-femuron''. Duoble frandinda femuro, ĉar junulina kaj, krome, krema. La belaj vinjetoj kaj fronta paĝo de [[Ole Nederland]] rivelas manon de sentema kaj lerta artisto, dum la tipografia aranĝo de la libreto plaĉas per sia sobra eleganto.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n179 (maj 1970)}} ===[[Sondilo skrapanta]]=== M. Léger. '''Sondilo skrapanta'''. Eld. M. le Dr Richard, Monako, 1904(?). === [[La Sonoril-koncertoj]] === '''La Sonoril-koncertoj''' de [[Jef Denyn]], eldonita de la societo « Mechelen-A antrekkelijkheden; Malines-A ttractions» okaze de la festoj organizitaj nunjare je la honoro de la Majstro-Sonorilaristo de [[Meĥleno]]. {{Citaĵo|La broŝuro enhavas la programon de la diversaj koncertoj kiuj okazos dum la somero sur la turo de la Meĥleno preĝejo. La klarigaj tekstoj pri la koncertoj, pri la sonorilaro, kaj pri la urbo ankaŭ enhavan Esperantan tradukon. Bedaŭrinde tiu teksto enhavas pli ol sufiĉe da eraroj. Ni kore esperas, ke estonte la teksto estu pli zorge korektita. La broŝuro estas bele ilustrita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]=== Edward Gruber. [[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]. Eld. [[Friends Service Council]] de la Societo de Amikoj, London, 1931. {{citaĵo|Edward Gruber estas verkisto de «Kio estas la Kvakerismo?», de "La Biblio: ĝia karaktero kaj inspiro" , de «La Kristianismo kiel Vivo» k. c. Tiu ĉi broŝuro estas nova propagandilo por la kvakerismo. Ĝi estas interesa por ĉiuj, kiuj sin okupas pri tiaj demandoj.|[[Belga esperantisto]] n195 (apr-maj 1932)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro klarigas la kredon de la [[Kvakeroj]] pri la “Interna Lumo,” kaj montras, ke el tiu kredo nature venas la silenta kunvenado, egaleco de la seksoj, eklezia organizo, sinteno pri la [[sakramento]]j, simpleco en ekstera vivo, kaj ĉio, kio distingas ilin de aliaj Kristanoj. Sekvas mallonga historio pri la problemoj kaj agado de la Societo dum kaj post la milito. Leginda broŝuro, bone tradukita. Vortoj notitaj; ''intua, redemplo, mutilas''.| [[Frederic William Hipsley|F. W. HiPSLEY]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Starptautiska valoda lingvo internacia === '''Starptautiska valoda lingvo internacia''', [[latve]] kaj en Esperanto. [[Rigo]], 1923. ===[[Statistika Resumo de Brazilo, 1946]]=== '''Statistika Resumo de Brazilo, 1946''' . Eld. [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu lasta Esperanta eldonaĵo de la [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]] estas dokumento tre atentinda, ekzemplo de serioza oficiala uzo de Esperanto fare de grava nacia Instituto, ĉi estas dense sed klare presita, kaj liveras tre detalan [[statistikero]]n pri Brazilo—loĝantaro ; sanstato ; geografio ; fizika situacio ; stato kaj movado de la loĝantaro ; [[produktaĵo]]j mineralaj, agrikulturaj, kaj industriaj ; [[transporto]] ; komunikado ; financo ; [[komerco]] ; socia servaro ; [[edukado]] ; k.m.a. (sole pri religiaj konfesoj ni trovis nenion). La Esperanta traduko estas vere bonega, kaj liveras modelon por ĉiu simila verko. Ni kore gratulas la Instituton pri la [[eldono]] de ĉi tiu dua Statistika Resumo (la unua aperis en 1940), kaj varme esperas, ke ĝia bonega ekzemplo trovos multajn [[imitanto]]jn ĉe aliaj registaroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Stenografiaj Gamoj]]=== A. G. Provost. '''Stenografiaj Gamoj'''. Eld. [[Stenografa Instituto Tutmonda]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1938(?) {{citaĵo|Ŝerio da tekstoj lingve kontrolitaj de D-ro [[Pierre Corret|Corret]], en perfekta Esperanto, interesa, kaj diverstema. Ĝi servus bonege kiel legolibro. Tamen la verko principe celas provizi al la lernanto ekzercmaterialon por akiri stenografian aŭ tajpan rapidon: tiucele ĝi estas aranĝita laŭ triopaj paragrafoj legotaj en tri minutoj diversrapide inter po 60 kaj 200 silaboj minute; tamen mankas ĉia gradigo rilate stilan malfacilecon. La verko estas senrezerve rekomendinda, kaj —se nur oni povus instigi la Esperantistaron lerni Esperantan stenografion —ĝi liverus por la [[lernanto]] de iu ajn sistemo idealan materialon. La kompilinto diras, ke la stenografistoj kapablaj sekvi Esperantan oratoron parolrapide estas kalkuleblaj per la fingroj de unu [[mano]], Tio estas vera. Ordinare oni “raportas” Esperantan parolon, mense tradukante ĝin nacilingven, stenografiante la tradukon nacilingve, kaj poste retradukante ĝin Esperanten. Sed tio ja ne estas Esperanta stenografio! La skribanto mem ofte raportis kongreson laŭvorte per Esperanta stenografio kiu ne estas “nur [[alfaro]] de nacia sistemo,” kaj kiu montriĝis taŭga en la praktiko. Mankas nur, ke la Esperantistoj mem interesiĝu pri la afero. Lingva demando : ĉu ''to type'' (-write) pli bone<nowiki>=</nowiki> ''daktilografi'' (laŭ la aŭtoro), ''maŝinskribi'' (malpreciza sed ĝenerale uzata) aŭ ''tajpi'' (propono de [[Gaston Waringhien|Waringhien]]) ?| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} === [[Studo pri la organizo de Esperanto]] === '''Studo pri la organizo de Esperanto'''. [[Parizo]], [[Centra Esperantista Librejo]], 1912?, 64 paga. {{Citaĵo|franc-esperanta broŝuro, grandformata, enhavanta interesajn [[detalo]]jn kai projektojn pri organizo de la movado.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} ===[[Sub la nobla ĉevalo]]=== [[Andrzej Szgzypiorski]]. '''Sub la nobla ĉevalo'''. Eldonis [[Pola Esperanto Asocio]], 1965(?) ===[[Sub la Signo de l' Espero]]=== '''Sub la Signo de l' Espero'''. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1935. {{citaĵo|Kolekto de konkursprovaj noveletoj kaj rakontoj el la Esperantista vivo. Ni citu el la [[Antaŭparolo]]: “La noveletoj ne pretendas specialan literaturan valoron : kelkaj estas eĉ iom naivaj. Tamen kiel tutaĵo ili prezentas beletan bukedon da skizoj pri la pensoj, deziroj, sopiroj, ĝojoj, kaj seniluziiĝoj de nia samideanaro en diversaj landoj kaj kontinentoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio]]=== R. H. Messel. '''Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio'''. Eld. H. Runham Brown, [[Enfield]], 1939(?) {{citaĵo|Ilustrita rakonto pro fondo de nova Sudamerika Kolonio por Rifuĝintoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Sur la bordo]]=== [[Nevil Shule]]. '''Sur la bordo'''. Ĉirkaŭ 2000. {{citaĵo|Romano, kvankam skribita antaŭ 30 jaroj, la verko estas aktuala: “...ĝi avertas nin, ke tria mondmilito estus la fina [[konflikto]], ĉar la atombomboj en la arsenaloj de la [[superpotenco]]j jam superas la nombron, kiu sufiĉus por detrui ĉian vivon de nia planedo”. Enkonduko, p. 1. Tiu verko inspiris filmon en kiu stelrolulis [[Ava Gardner]] kaj [[Gregory Peck]]. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 322, Januaro ĝis Marto 2003}} ===[[Sur la Feliĉvojo]]=== [[René E. Bossière]]. '''Sur la Feliĉvojo'''. Esperantigita de Ch. Meunier, kun la kunlaborado de H. Dubuisson, [[Julia Guillaume-Isbrücker|J. Guillaume]] kaj [[Emmanuel Chicot|E. Chicot]]. Eld. [[Esperantista Centra Librejo]], Parizo, 1930. {{Citaĵo|La libreto estas tre moderna pritrakto de la situacio de Francujo, kaj de [[Eŭropo]] en la postmilita tempo, ne de tiu periodo kiu jam estas for, sed de tiu kiu ankoraŭ devas veni kaj kiu daŭras ĝis proksimume 1980. Estas do sonĝo de la aŭtoro, sed sonĝo bazita sur realeco, sur ciferoj, sur kontraktoj. Ne estas eble detale pritrakti la libron. La rekompencoj de la francaj institucioj montras jam sufiĉe ke la temo estis funde pripensita kaj prilaborita. S-ro Ch. Meunier zorgis por flua esperanta traduko kaj lin helpis en tiu laboro H. Dubuisson, J. Guillaume kaj E. Chicot, kiuj ĉiuj kune meritas laŭdojn por tiu laboro.|[[ Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Svensk-esperantisk ordbok]]=== [[Sam Owen Jansson]], [[Frits Linden]], kaj [[Birger Gerdman]]. '''Svensk-esperantisk ordbok'''. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1935(?), 576 pĝ. {{citaĵo|Skribinte la apudan artikolon pri la [[Nova Vortaro Japana-Esperanta|Japana vortarego]], ni salutas kun simila ĝojo la aperon de ĉi tiu belega volumo, kiu faras por la sveda lingvo tion, kion faris S-ro [[Okamoto Joŝicugu|Okamoto]] por la japana. Jen [[volumo]], kiu preter ĉia dubo estas fidinda kaj ĉiel bonega. Papero, preso, kaj aranĝo estas plaĉaj, kaj la enhavon oni povas senrezerve laŭdi. Kvankam la posedo de bona vortaro ne faros el iu Esperantiston, tamen ĝi estas [[helpilo]] nekalkuleble valora. Pro la simileco inter la angla kaj la [[sveda lingvo]]j, ĉiuj angla lernanto trovos en ĝi multan helpon. Pri kelkaj detaletoj, kiaj ekz. la misuzo de ''flos'' ĉe ''flott'', ''acido sulfur(ik)a'' anst. ''sulfata'', ne utilas ĉi tie paroli. Tre kore ni gratulas la aŭtoron, la eldonejon, kaj la svedan samideanaron, pri ĉi tiu [[modela verko]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} ===[[Svislando en la neĝo]]=== '''Svislando en la neĝo'''. Eld. Svisa Turisma Centralo, Zurick, 1938(?) ===[[Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj]]=== '''Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj'''. Eld. [[Svisa Esperanto-Propagando-Servo]]/[[Svisa Centra Turisma Oficejo]]/ [[Ĝenerala Poŝta Direkcio]], Berno, 1924(?). ===[[Systematisk kurs i Esperanto]]=== [[Henrik Seppik]]; [[Ernfrid Malmgren]]. '''Systematisk kurs i Esperanto'''. [[Eldona Societo Esperanto]], Stockholm , 1932. Tiu ĉi libro estis reeldonita en 1936 kiel [[Esperanto keele süstemaatiline kursus]]. Vendiĝis pli ol 5000 ekzempleroj. {{citaĵo|Rapida konversacia [[kurso]], kun notetoj en sveda lingvo. Jam en tri monatoj vendiĝis 3000 ekzempleroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 333, Januaro (1933) }} == Ŝ == ===[[Ŝakludado]]=== [[Josefo Giacosa]]. Ŝakludado. Esperantigis verse P. & R. Padulli. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1921 == T == ===[[La Taso de Amservo]]=== [[Eliza Dean Taylor]]. '''La Taso de Amservo''' trad. E. W. Weems. Eld. E. F. Dow, [[West Newton]], 1928, 27 pĝ. ===[[Teozofio kaj ĝia doktrino]]=== '''[[Teozofio]] kaj ĝia doktrino'''. Eld. [[Teozofia Esperanta Ligo]], Praho, 1929. ===[[Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo]]=== '''Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo'''. Eld. [[Brazila lnstituto de Geografio kaj Statistiko]]. {{citaĵo|Ni jam notisJa aperon de ĉi tiu rimarkinda [[verko]]. Kompetenta recenzo aperas en la nuna [[Esperanto Internacia]].|[[La Brita Esperantisto]] n. 495-469 jul-aŭg 1946}} ===[[Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto]]=== Rienzi. '''Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto'''. Eld. [[Esperantista Centra Oficejo]], Parizo, 1912(?) {{citaĵo|S-ro Rienzi, la aŭtoro de ĉi tiu broŝuro, vojaĝis per Esperanto tra la landoj nomitaj. Preskaŭ la unuan tagon, en kiu li metis piedon en Anglujo, li pruntis motorbiciklon de la [[delegito]] vizitita, kaj fulmorapide flugis tra la stratoj, zorge tenante la veturilon — ''al la dekstra flanko!'' Pro tio, ĉasis lin policisto, al kiu kaptite li balbutis en sia plej bona anglaĵo: ““Do you will com with me to mi fried... S-ro Vivian...” La libreto montras, kiel bonege li sin servis per [[Esperanto]] en siaj vojaĝoj. Ĝi estas rekomendinda, ne kiel modelo de la plej pura literatura [[stilo]], sed kiel tre bona prezento de la praktikebleco de vojaĝoj entreprenitaj per Esperanto kaj U.E.A. |P.J.C. [[La Brita Esperantisto]] - numero 090, junio (1912)}} ===[[La tradicia Vjetnamio]]=== [[Kao Lang Nguyen Kha Vien]] '''La tradicia Vjetnamio'''. Eld. [[Fremdlingva Eldonejo]], Hanojo, 1970. {{citaĵo|Niaj senlacaj samideanoj de Hanojo regalas nin ĉi-foje per verko, kiu prezentas historian perspektivon de Vjetnamio, de la ŝtonepoko ĝis la 18a jarcento, kun mencio de la kultura evoluo de la 17a ĝis la kom enciĝo de la 19a jarcento. Kvankam oni interpretas la [[histori]]on de la vidpunkto de la revolucia dialektiko, kio al kelkaj ŝajnas procedo tro partia kaj subjektiva, tamen la verko havas nedubeblan intereson, ĉar ĝi rivelas la fascinan historion de popolo apenaŭ konata en nia parto de la mondo. La lingvo estas ĝenerale bona, kaj ne valoras mencii sporadajn makuletojn.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} ===[[La Transdorsoĵeto]]=== [[Jindřich Novák]], [[Ivan Špička]], [[Václav Hník]]: '''La Transdorsoĵeto kaj ĝia rilato al la seoinago'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. {{citaĵo|Suplemente al [[Starto|STARTO]] aperis en 1982 libro pri speciala elemento de [[ĵudo]]: La [[transdorsoĵeto]]. Ĝi estas faklibro kaj tial malfacile recenzebla de nefakulo. Troviĝas fizikaj klarigoj, teoriaj konsideroj kaj praktikaj ekzercoj. La [[aŭtoro]]j detale priskribas la plenumon de transdorsoĵeto, ili traktas didaktikajn demandojn montras la rilatojn inter transdorsojeto kaj [[seoinago]]. Atentigon meritas la zorga [[preparado]] kaj la komplekseco de la libro. Ĝi enhavas multajn bonege plenumitajn [[desegno]]jn, vortareton kaj liston de terminoj (pĝ. 64: «listo de fakaj terminoj" — termino estas fak-vorto!) kaj ampleksan referencan [[listo]]n. La ĉapitroj 1 kaj 4 enhavas nur po unu subĉapitron (1.1. — 1.1.1.6. kaj 4.1. — 4.1.3.), laŭ mi estus bone ŝanĝi la subdividon kaj forigi la subpunkton 1.| [[Michael Lennartz|M. Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan . 1984}} === [[Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon]] === '''Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon'''. Eld. Pamatnik Odboje, Praha, 1921. {{Citaĵo|Belega albumo kun 230 fotugravuraĵoj pri la vojaĝo ĉirkaŭ la mondo, kiujn faris la ĉeĥoslovakaj legioj batalintaj en Ruslandon. Klariga teksto de d-ro F. Steidler, estis bonege tradukita de inĝ. L. Berger. La bildoj estas arte presitaj sur luksa papero. Mi ne kapablas fari pli granda laŭdon pri tiu albumo, ol dirante ke ĝia eldono estas entute granda sukceso! Ĉiu vera libramanto deziros posedi la libron, kaj mi eĉ kuraĝas diri, ke ĝia loko estus en ĉiuj lernejoj. |F. D. [[Belga Esperantisto]] n094 (dec 1922) }} ===[[Trapafita dekreto]]=== [[Ivan Tračuk]]. '''Trapafita dekreto''' trad. Nikitin. Eld. [[EKRELO]], Leipzig, 1931, 72-pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Ĉi tiu libreto prezentas trafan bildon de la solidaj ecoj ennaskaj en la [[homa naturo]]. La verkinto, iama ruĝarmeano, vive kaj kortuŝe priskribas la [[tragediaĵo]]jn de milito (kiajn li mem travivis) rilate al la vivo de simplaj [[kamparano]]j. Al kio servas tiu suferado? Por mi la beleco kaj instruo de la rakontoj kuŝas en tio, ke finfine oni trafas la celon alstrebitan. La stilo de la traduko estas iom stranga, kaj troviĝas ankaŭ sufiĉe multe da [[preseraro]]j; tamen la libro estas tre leginda kaj pensiga.| OFIRO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Tria Internacia Specimenfoiro en Padova === '''Tria Internacia Specimenfoiro en Padova. 1 — 10 Junio 1921'''. 6 paĝoj 22 X 29 cm. {{Citaĵo|Tre ampleksa prospekto kun regularo kaj aliĝilo pri tiu foiro, kiu okazas en provizora konstruaĵo kun tute kovritaj trairejoj. Tiu organizaĵo ankaŭ anoncas ke ĝiaj oficejoj korespondas: france, angle, germane, hispane- kaj Esperante. La praktikado de nia lingvo faros ĝian triumfon!|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[La Tribune Esperantiste]] === '''La Tribune Esperantiste'''. Grava prop. gazeto en franca lingvo. Fondita en 1930 de H. Ferez, kiu ankaŭ redaktas ĝin. Aperas kvaronjare en 60x 45 formato. ===[[Trilingva Lernolibreto de Esperanto]]=== '''Trilingva Lernolibreto de Esperanto'''. Eld. [[Svisa Esperantista Societo]], Berno, 1917(?), 24-paĝa. === Tutmonda Intersteno === '''Tutmonda Intersteno'''. Monata gazeto por la disvastigo de la Intersteno (v.) Aperas de 1930, 21x15 cm. Red. Fr. Graser, Frankfurt. === [[Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912]] === '''Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912 (korektita ĝis la 1-a de julio 1912)'''. Paris, [[Centra Esperantista Oficejo]], 1912. {{Citaĵo|225-paĝa, grandformata volumo. Enhavas dokumentojn pri la [[Lingva Komitato]], la Akademio, la konstanta komitato de la kongresoj, la [[Centra Oficejo]], la [[Oficiala Gazeto]], la [[Internacia Societo de Amikoj de Esperanto]], la liston de la Internaciaj Fakaj Asocioj kaj institucioj, la liston de la regionaj propagandaj asocioj, la liston de la esperantaj gazetoj kaj fine liston de personoj kiuj deziras korespondadi.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == U == ===[[Unua helpo (broŝuro)]]=== '''Unua helpo'''. Eld. de [[Burroughs-Wellcome]], Londono, 1913(?) {{citaĵo|La ĉiekonata firmo Burroughs, Wellcome & Ko., Londono, kies artikoloj portas la fabrikmarkon “[[Tabloid]],” jam de longe uzis Esperanton en siaj komercaj rilatoj; kaj nun niaj antaŭemaj amikoj publikigas bele presitan broŝuron (taŭgan por porti en la poŝo), kiu enhavas mallongan sed tre klaran informon pri unua-helpo ĉe akcidentoj. Tiuj, kiuj apudestas, kiam akcidento okazas, fariĝas respondaj por la prizorgo de la suferanto. Ne ĉiam estas eble havigi kuracistan helpon. Tio devas esti tuj farata, sed dum la neevitebla [[intertempo]], oni devas fari ion por malpliigi doloron kaj malhelpi pluan difektiĝon. La Esperantistoj forte subtenu tiun ĉi firmon, kaj sendu poŝtmarkon rekte al ĝi por ekzemplero de la suprenomita verko.|Ŝolom. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} ===[[Unua slovaka kristana princo]]=== J. Hodál. '''Unua slovaka kristana princo''' trad. St. Kamaryt. Eld. Komitato de Pribina-festoj, [[Nitra]], 1933(?) ===[[Unesteno: Universala Esperanta Stenografio]]=== *[[Johannes Jakob Sturzenegger]] kaj [[Hainrich Matzinger]]. '''Unesteno: Universala Esperanta Stenografio'''. Eld. Mondo, Zuriko, 1965. {{citaĵo|La vivo konsistas el aro da malhelpoj, kiujn oni devas venki. Antaŭ tiuj [[malhelpo]]j, la homo reagas inventante ilojn, kiuj faciligas la lukton kontraŭ tiuj baraĵoj. La sumo de tiuj famligiloj kreitaj de la homo konsistigas la kulturon. La esperantista kulturo — kaj sekve la tuthomara, el kiu Esperanto estas konsistiga ero — ĵus riĉiĝis per unu el tiuj faciligiloj, kiujn postulas la ĉiutage pli kaj pli nin rapidiganta ĉirkaŭmondo: stenografio propra. La amo al [[Esperanto]] de nia samideano Sturzenegger, apogita sur lia faka kompetento kaj tiu de S-ro. Matzinger pri [[stenografio]], donis al ni la kape priskribitan [[libro]]n, kiu aldone estas unu el la plej belaj iam ajn produktitaj en Esperantujo. Per ĝi, krome, debutas en la Movado nova eldonejo, sidanta en [[Svislando]]. Se mi aldonas, ke la libro estas originale verkita en Esperanto kaj aperas sub la aŭspicio de UEA kaj de Instituto por Esperanto en Komerco kaj [[Industrio]], mi certe apenaŭ povus aldoni aliajn eksterajn rekomendojn. Pri la enhavo mi estas tute laika; sed se juĝi laŭ voĉo de fakuloj, ankaŭ el faka vidpunkto temas pri vere atentinda kontribuo ne nur al la Esperanta, sed ankaŭ al la ĝenerala stenografio. La libro estas fundamente orientita al [[memistruado]], kaj tio estas alia ĝia [[elstaraĵo]], ĉar ordinare stenografiaj lernolibroj estas aranĝitaj por [[klasĉambro]]j. Tiel, post 24-paĝa sojlo kun glosaro kaj skribtefinikaj instrukcioj, venas la unua el la du ĉefaj partoj, kiuj konsistigas la metodon, nome ''Koresponda Skribo'', tra 61 ĉapitroj, el kiuj la 41 lastaj estas perfektigaj; tuj sekvas la dua parto, ''Rapida Skribo'', kiu ampleksas 67 [[ĉapitro]]jn. El pedagogia vidpunkto la libro ŝajnas al mi ia eminenta (mia laikeco devigas min uzi la vorton ŝajnas), ĉar ĝi adaptiĝas al la 3-ŝtupa lernoprocezo de Pestalozzi: rigardi - pensi - agi, kaj estas aldone aranĝita laŭ la metodo de programita instruado kaj laŭ la principo de la facila al la malfacila. Laŭ mia kompreno,[[Universala Esperanta Stenografio]] (UNESTENO) estas [[Misiado|misia laboro]], kiu pioniras preskaŭ virgan kampon de nia propra kulturo. Kiam mi montris la libron en mia Universitato al homoj kun tiufakaj interesoj, ili ĝin admiris kaj laŭdis, sed ne malĉefe impresis ilin, ke [[Esperantujo]] estas tiel fortika kaj serioza «lando», ke ĝi povas aldoni al la faka literaturo stenografia tian produkton. Sekve do mi povas aserti, ke la libro UNESTENO estas bela rezultaĵo de ama krea laboro plenumita de du kompetentaj spertuloj, kiuj, per ĝi, digne aŭtoritatigis nian Movadon en la monda kadro de la stenografia didaktiko. Al ĉiuj esperantistoj, sed ĉefe al interesitoj pri rapidskribanto, mi povas nur rekomendi la libron per duonparafrazo el vortoj de la frumezepoka romhispana klasikulo [[Isidoro el Seviljo]]: ''Sunt hic multa bona: tolle, lege!'' [[La Laguna]], sept. 1967.|[[Juan Régulo Pérez|J. REGULO]]. [[Boletín]] n164 (nov 1967)}} ===[[La Unuiĝo sen Nomo]]=== H. de Greeve. '''La Unuiĝo sen Nomo'''. Eld. la aŭtoro, Harlemo, 1939(?) {{citaĵo|La aŭtoro pledas, ke oni plibonigu la mondon, unue plibonigante sin mem ; ke oni reportu amon en la mondon, amante mem la proksimulon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto]]=== D. Fajnŝtein.'''Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto''', Eld. Zawalna, Vilno, 1932(?) {{citaĵo|Metodo de memorfortigo trifoje premiita de la Pariza Akademio[...] Prospekto pri memorfortigo: kurso instruata per korespondaj lecionoj en Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n196 (jun-aug 1932)}} === [[Universala Unuiĝo]] === ''Universala Unuiĝo'' Organo por homa [[unuiĝo]] en ĉiuj formoj de la pensoj kaj agoj. Eld. [[Agentejo Esperanto]], Moskvo, ekde 1914. ===[[Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945]]=== '''Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945'''. Fremdlingva eldonejo, Hanojo, 1970. {{citaĵo|La tabelo de la enhavo parolas per si mem: La perdo de la sendependeco. La starigo de la kolonia reĝimo (1897-1918). Ekonomiaj transformoj (1919-1929). De la ekonomia krizo ĝis la dua mondmilito (1930-1939). Vjetnamio dum la dua [[mondmilito]] (1939-1945). La fondiĝo de la Vjetnama Demokratia Respubliko (1945-1946). La eventoplenaj jaroj de tiu epoko interpretiĝas en la libro, kiel oni certe atendas de la Hanojaj esperantistoj, laŭ la linioj de la revolucia dialektiko.|[[Fernando de Diego|F. DE DIEGO]]. [[Boletín]] n184 (mar 1971)}} ===[[Urbo São Paulo]]=== '''Urbo São Paulo'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1948(?) {{citaĵo|Bela 48-paĝa libro, kun 45 tutpaĝaj bildoj kaj priskriba teksto pri la [[vidindaĵo]]j de tiu Brazila ĉefurbo. Oni jam eldonis similan verkon pri [[Salvador]], kaj esperas aldoni pluajn al la serio. La verko estas oficiala eldonaĵo de la Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} == Ŭ == == V == ===[[Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo]]=== [[Claude Vernay]] kaj [[Marcel Delcourt]]. '''Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo'''. Eld. [[Nordfranca Esperantisto]], [[Dunherque]], 1939(?) {{citaĵo|Bonstile verkita biografo, kun portreto, pri [[Leŭtenanto]] [[Valentin Mannevy|Mannevy]] (1882-1912), kies mallongan kaj modestan sed meritoplenan vivon la loka [[Esperantistaro]] ĉiam konservas en memoro kun [[danko]] kaj admiro.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939) }} ===[[Varna - La Reĝino de la Nigra Maro]]=== '''Varna - La Reĝino de la Nigra Maro'''. Eld. Oficejo de Somerrestado (Kurortno bjuro), Varna(?), 1930(?), 32pĝ. {{citaĵo|Bela multkolora bildo sur la unua paĝo de la kovrilo, prezentanta la havenon kun la banejoj, allogas. 27 Ilustraĵoj en la libreto montras belajn angulojn el la haveno, banejojn, la kazinon, apudmaran ĝardenon kaj belajn ĉirkaŭaĵojn de Varna: Diklli taŝ, Alaĝa monaĥejo ktp. Landkarto montras la vojon al Varna de diversaj urboj en [[Meza Eŭropo]]. Speciala tabelo donas la vojaĝdaŭron kaj la veturpagon de la samaj urboj al Varna. La libro estas destinita por eksterlandanoj, por diskonigi la belecon kaj ĉarmon de la [[bulgara Riviero]].|[[Bulgara esperantisto]], j.12 n.09-10}} === [[La Vangfrapo]] === [[Abraham Dreyfus]]. LA VANGFRAPO, unuakta komedio. Trad. el franca lingvo Ŝ. Sar. Eld. [[Librairie de Esperanto]]. Paris. 52 paĝoj ===[[Varsovio rekonstruita]]=== A. Ciborowski kaj S. Jankowski.'''Varsovio rekonstruita'''. Eldonejo «Polonia», Varsovio, 1964(?) {{citaĵo|Pri la drastaj sekvoj de milito oni jam multe skribis kaj spertis laŭlonge de la historio, kaj la lasta mondmilito (1939-1945) ĝisoste skurĝis la homaron. Disŝiritaj korpoj, velkintaj animoj kaj sennombraj detruoj estis la diabla rikolto kiun tiu kunflagrado donacis al [[Eŭropo]]. Tiu ĉi albumo estas plua atestilo pri la emo «ree stumbli en sama ŝtono» kiun la homo prisuferas; sed... ĉu ne la homo estas nevole haŭlita al tiaj [[milito]]j? Jen pensiga demando. Mi inklinas pensi, ke nia mondo estas tretejo kie la okazintaĵoj tretas la homojn «prilaboras» ilin..., sed ni ne fantaziu, kaj revenu en la libron. '''Varsovio rekonstruita''' estas esence fotoalbumo kiu paralele montras bildojn el la ĉefaj stratoj, monumentoj, ktp., de la urbo tiel kiel restis en la 1945a jaro, kaj tiel kiel aspektis en la 1962a. Interesa teksto — en bonega lingvo — klarigas la signifon kaj gravecon kiun havis [[Varsovio]] por la tuta Polujo, vera «koro, cerbo kaj trezorejo» de la nacio. Per [[cifero]]j, statistiko vekas hororon en nia koro: Kiom da voj —kaj fervoj— pontoj, industriaj kaj memoraĵaj konstruaĵoj, [[loĝdomo]]j, lernejoj, ktp. detruitaj!, kaj kio estas multe pli valora: la homoj ! ! La teksto estas grandparte akuza [[dokumento]] bazita sur historiaj faktoj, kies komento trolongigus ĉi tiun recenzon. La libro — 140 paga— estas bone bindita per blanka tolo kun malhelaj verdoflavaj literoj, kaj emajlita, papera kovrilo. Gratulojn al la [[Pola Esperanto Asocio]], aŭtoroj kaj tradukinto, pro la [[eldono]] de tiu grava dokumento.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n145 (sep 1964)}} ===Venko=== *S. Frantz. Venko. Verŝaĵo originale verkita. Eld. Esperantista Centra Librejo, Paris. Poŝtkarto : 9 x 14 cm. ===[[La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR]]=== M. Ŝervud. La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR. Eld. Uniono de militantaj ateistoj kaj CK SEU, Moskvo, 1930. {{citaĵo|Broŝuro celanta nei aŭ klarigi ]a informojn rondirantajn en eŭropa kaj amerika gazetaro pri kontraŭreligiaj persekutoj en Sovetio. El lingva vidpunkto, oni ne rajtas nomi la libreton valora akiro por nia literaturo, kvankam ĝi estas facile komprenebla, malgraŭ sufiĉe multnombraj nekorektaĵoj. Prijuĝante la enhavon oni devas konstati, ke la argumentado estas tre manka, kaj pro troa klopodado pruvi neekziston de kontraŭreligiaj persekutoj, nur sukcesas veki, eĉ ĉe senreligia Eŭropano, la senton ke ne estas eble en [[Sovetio]] esti liber-pensanto, se tiu koncepto ankaŭ ampleksas liberan ekzercon de iu kulto sen revenĝo iuspeca de la aŭtoritato. Kiu tro volas pruvi, ofte konvinkas pri la malo.|[[Belga esperantisto]] n187 (jul-aug 1931)}} ===[[La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj]]=== '''La vero pri la Vjetnam-Ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj'''. Eld. Ruĝa Rivero; Fremdlingva Eldonejo, Hanoi 1980. - 110 p {{citaĵo|Dum la lastaj kvin jaroj la streĉoj en la mondo denove pliakrigis. Sed nia „La mondo" tro ofte koncentriĝas je [[Eŭropo]]. En [[sudorienta Azio]] ĝis 1975 ekzistis nenia malstreĉiĝo — estis milito. Nur tiam Usono retiris siajn trupojn el SO-Azio, liberiĝis suda [[Vjetnamio]]. Kaj la [[Kamboĝa Genocido|kampuĉia tragedio]] — kiu povus ĝin forgesi? Post la batalo kontraŭ Usono Vjetnamio (por rememoro: 43,2 milionoj da enloĝantoj, 332 559 kv. km da teritorio, [[liberiĝo]] el sub franca kolonieco en 1945) komence de 1979 sin devis defendi kontraŭ ĉina agreso. Mi esperas ke ĉiu memoras la barbarajn batalmetodojn de la ĉinaj trupoj. Sed kiuj estas la kaŭzoj, ke Ĉinio, iam subtenanta revoluciajn [[movado]]jn en la liberiga batalo, ŝanĝis sian politikon kaj agresas kontraŭ lando, en kiu vivas nur 4,5 procentoj de la nombro de la propra enloĝantaro? Respondon pri tio donas ĉi tiu libro. En Vjetnamio eldoniĝis konsiderinda nombro de esperantlingvaj libroj, kaj post paŭzo la eldonagado rekomenciĝis per «Kampuĉio — la nigraj jaroj". Daŭrigas tiun agadon „La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj". Laŭ mi du ecoj distingas tiun verkon: la konsekvenca historia metodo kaj la ampleksa uzo de pruvaj ĉinaj dokumentoj. La aŭtoroj tre detale priskribas la rolon de Vjetnamio en la ĉina strebado al pli granda politika influo kaj klarigas diversajn poziciojn kaj celojn de Ĉinio, Vjetnamio kaj la aliaj du hindoĉinaj [[ŝtat]]j en la periodo de la [[hindoĉina milito]] (ĝis 1954), en la kontraŭusona [[batalo]] kaj post la nacia unuiĝo de [[Vjetnamio]]. En tio ili speciale emfazas la hegemonismon, „grandpotencismon" de la ĉina registaro, tamen menciante la subtenon, kiun donis la ĉina popolo al la batalanta suda najbaro. Do prezentiĝas libro, kiu estas valora por politike interesita homo. Precipe se li ne volas informiĝi ekskluzive per propralandaj gazetoj kaj radioelsendoj. La lingvaĵo havas kelkfoje iom propagandisman stilon — sed tio neniel malaltigas la aprezon, kiun meritas tiu [[libro]].|[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] - Numero 106, Februaro (1981)}} ===[[Viaj Amikoj la Libroj]]=== '''Viaj Amikoj la Libroj'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Koln, 1932(?) ===[[Vintro-fabeloj]] [[Heinrich Seidel]]. [[Vintro-fabeloj]]: Unua volumo, trad. I. Bücker. Eld. [[Ader & Borel]], Dresden, 1919(?) {{citaĵo|Sciencistoj asertas, ke dum sia junaĝo, infano devas travivi resume la longan evoluon de sia prapatraro. Ĉu ankaŭ juna lingvo devas progresadi samvoje, kiel naturaj idiomoj, kaj ĉu tial ĝi ŝategas [[legendo]]jn, fabelojn? Riĉa estas jam tiu fako, de "[[La feino]]" en la [[Ekzercaro]] kaj "L' virineto de l'maro" en la Krestomatio, ĝis la [[traduko]]j de l’ rakontaroj de Grimm aŭ de Andersen. Jen simila, kaj tion oni rajtas diri, ne malpli valora verko. "Vintro-fabeloj" prezentanta sin, kiel konvenas en neĝblanka placa bindaĵo. En la [[antaŭparolo]] deziras la tradukintino, ke la ĉarmaj fantaziajoj, kiuj vidigas profundan amon al la naturo, havigu al la tutmonda gejunularo ioman plezuron kiel "al ĉiuj plenaĝuloj sciantaj revi kaj ŝati fantaziaĵojn". Do, sorĉistoj, magiistoj, feinoj, reĝidinoj, sagacaj bestoj, jen la [[personaro]]; miraklaj okazoj, virto rekompencita kaj malbono punita, jen la enhavo de l’ dekunu vivplenaj rakontoj. Oni povas laŭdi la nunan kutimon antaŭekzamenigi manuskripton de societo aŭ de alilandaj spertuloj. La stilo estas vigla, tre komprenebla; ĝi denove montras, kiom nia lingvo, sen plibonigoj, taŭgas por tradukoj fidelaj. Oni rimarkos oftan lertan uzon de l’ apartaj propraĵoj de Esperanto, t. e. adverboj kaj participoj, malpezigante multe da esprimoj. Sed [[perfekteco]] estas malfacile atingebla. En frazoj kiel: "La reĝo estis promesinta al tiu, kiu sukcesas, la manon de lia filino kaj la duonon de lia regno" la vorto "sia" estus sole korekta. Se formoj kiel: "sunumitaloko", "hejmveo", "rapideforumante", "rajdonte kastelen" agrable surprizas, vortoj kiel: "sekalderikolto” aŭ "detondi" gajnus perdante sian "de". En: "La pluvo deglitis de ŝi nenion domanĝante", aŭ: "La akra vintro ne domaĝis la semon", la verbo "domaĝi" havas sencon preskaŭ malan al la ĝisnune uzata. Ĉu "la [[kano]]" povas signifi: "la kanoj" aŭ "la kanejo"? Ĉu prepozicio ne estus pli konsilinda ol akuzativo en: "Ili malsuperen falis la Stuparon" "Moka ridado trasonis la tutan arbon?" Kaj kial "cizeli" anstataŭ "ĉizi"? Sed tiuj makuletoj kaj kelkaj similaj estas neoftaj; vere rekomendinda temppasigilo estas tralego de tiu rakontaro, agrabla laŭ ekstero kaj interno; multaj legantoj pruvu, ke mirindajoj ankoraŭ placas en nia materia epoko kaj rekompencu ia laboron de l' tradukintino kaj la kunagon de l’ [[eldonisto]]j.|G. S.|Esperanto n223 fev 1919}} ===[[Virinoj en Hungario]]=== [[Erzsebet Nogradi Toth]]. '''Virinoj en Hungario'''. Eld. [[Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj]], Budapest 1983, 17 p. {{citaĵo|La malgranda kajero permesas enrigardon en la evoluon de la hungaroj virinoj dum la lastaj 40 jaroj. Ĝin eldonis la Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj kaj redaktis Erzsebet Nogradi Toth. La broŝuro donas informojn pri la realigo de la egalrajteco de la virinoj, komencante kun la inkluzivigo en la [[laborproceso]]n, la faka klereco kaj de la sama [[salajro]] por sama laboro ĝis dumlabora protektado koj sanitara prizorgado. Granda [[parto]] estas dediĉita al la hungara familio, ol la familiopolitiko, al la zorgado pri la pli aĝa generacio, precipe de la virinoj kaj al la kultura klerio. Fine estas substrekata la [[pacoklopodo]]j de la Nacia Konsilio de hungaraj virinoj kaj ilia kontribuo, kiun ili donas en la kadro de la [[tutmonda esperantista movado]]. Kvankam oni ne povis pritrakti ĉiujn problemojn en ĉi tiu 17-paĝa kajero, valorus havi [[informo]]jn pri la enigo de la ciganinoj en la [[evoluproceso]]n de la hungara socio.|[[Monika Schrage]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj]]=== [[Henk Thien]]. '''La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj'''. . Eldonas UEA, 1984. Formato 21 x 29 cm. kun 128 pĝ. {{citaĵo|La grandformata libro estas laŭtempe ordigita dokumento pri la tuta vivo de la iniciatinto de la Internacia Lingvo Esperanto. Sen analizoj aŭ provoj al [[interpret]]o oni povas sekvi lian vivon, jaron post jaro, kun la helpo de 114 elektitaj fotoj kaj 25 mapoj, presitaj sur luksa papero. Aperas ankaŭ konsiloj kiel uzi la bildlibron por artikoloj du en klubvesperoj, kie oni povas aranĝi [[kurso]]jn.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} ===[[Vivo de D-ro Martin Luther]]=== G. T. Löwe, '''Vivo de D-ro Martin Luther kun aldono: La Malgranda Kateĥismo'''. Eld. la aŭtoro, Dresden, 1933(?) {{citaĵo|Libro interesa kaj utila, sed difektita de multaj eraroj de preso kaj de stilo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)}} ===[[La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj]]=== '''La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj'''. Eld. [[The Esperanto Publishing Co.]], 1937(?) {{citaĵo|Ĉi tiu libro konsistas el du partoj. Unue ĝi prezentas serion da elĉerpaĵoj el [[kvakeraj skribaĵoj]] verkitaj en la lastaj 300 jaroj, ĉe kiuj la leganto trovos la koncepton de la [[Societo de Amikoj]] aŭ de kelkaj ĝiaj membroj pri diversaj religiaj demandoj kaj pri ĝia [[traduko]] en la ĉiutagan vivon de [[Kristano]]. Pro tio, ke kelkaj citaĵoj estas antikvaj, aŭ esprimitaj per lingvaĵo mistika, eble la ordinara leganto (kaj certe la supraĵa) trovos ĝin kelkloke nefacile komprenebla. Estus konsilinde studi unue la broŝuron ''[[Religio sen Ritoj]]'', kaj aparte la libron [[Fundamentoj de la Kvakerismo]] (B.E.A. 18.), por pli bone kompreni kelkajn aludojn. Tamen tiu, kiu legos la verkon penseme, trovos en ĝi multon pripensindan. Verŝajne la dua parto troviĝos ĝenerale pli facila. Ĝi prezentas la konatajn ''Konsilojn'' kaj ''Demandojn'', kiujn en ĉiu kvakera kunveno oni kutimas de tempo al tempo legi kaj primediti. Pro ilia solida saĝo kaj praktika gravo ilia studo povas esti tre helpa por ĉiu, kiu sin nomas Kristano, ĉu kvakero aŭ ne. Kontentiga traduko de tia verko estas afero eksterordinare malfacila —kiom malfacila povas kompreni nur spertulo-provinto— kaj farebla nur de iu, kiu profunde scias la temon, kaj samtempe majstras ambaŭ lingvojn. Tia estas la tradukinto, [[John A. Gill]] (Kial li kaŝas sian nomon ?). Zorge komparante la tradukon kun la originalo, mi fojon post fojo miris pri la perfekteco de lia traduko (ĉe kiu multe helpis ankaŭ [[James Tyler Harrod|James T. Harrod]]). Tipa malfacilaĵo estas la traduko de la vorto ''ministry'' (laŭ kvakera uzo); ĝi estas tradukita en ''Fundamentoj'' per ''[[ministrado]]'', sed ĉi tie, pli ĝuste, per [[pastrado]] (kp. ''Apok''. 1/6, 5/10). La sola preseraro, kiun mi rimarkis (krom duba ĉu se sur p. 61) estas la ellaso de la apostrofo ĉe ''Friends' Book Centre'' kaj ''Friends’ Service Council'': moda eraro, kiu nuntempe makulas pli ol unu kvakeran eldonaĵon en la angla lingvo. Entute verko, kiu nenion diros al la supraĵulo serĉanta nur facilan distron; sed kiu abunde repagos tiun, kiu ĝin serioze studos kaj pripensos.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 394, Februaro (1938) }} ===[[La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano]]=== A. Christianson. '''La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano''' trad. [[James Robbie]] kaj [[Alexander M’Callum]]. 1914(?) {{citaĵo|En tiu ĉi ok-paga brogureto ni ricevas kernecajn dirojn de famaj aŭtoroj, fanditajn en [[versaĵo]]n esperantan, ankaŭ dek tri regulojn por la bonsano, kiuj nepre utilos al ĉiu, kiu ilin sekvos. Tamen pri unu el tiuj ĉi mi dubas, ĉu ĝia graveco meritas lokon.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} ===[[Vivo de nia Vojo]]=== [[Adalberto Bangha]]. '''Vivo de nia Vojo'''. Eld. [[Ligo de Jesu-Koro]], Budapeŝto, 1938(?) ===[[Vizitu la Altajn Tatrojn]]=== '''Vizitu la Altajn Tatrojn'''. Eld. [[Stefan Toth]], [[Svit]], 1948 (?) === [[Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto]] === '''Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto signé par les membres de l'Académie des Sciences'''. Académie des Sciences, 1923? == W == ===[[Warum Esperanto?]]=== '''Warum Esperanto? Warum Deutscher Esperanto-Bund?''' Eld. [[Deutscher Esperanto-Bund]], [[Dresden]], 22pĝ. {{citaĵo| Propaganda broŝuro en germana lingvo. Respondo al oponoj, apologio de [[GEA|G.E.A.]], kaj pozitiva faktaro por konvinki dubemulojn.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, Oktobro (1936)}} == X == == Y == == Z == === [[Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj]] === '''Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj'''. Eld. R. A. Ĉech, Vieno, 1922? {{Citaĵo|Plena kurso de Esperanto , kun la tu ta ekzercaro fundamenta de D-ro Zamenhof, en Esperanto kaj en [[ĉeĥa lingvo]]. La merito de ĉi tiu eldono estas, ke per la graveco de ĝia eldonnombro (20.000 ekz.) kaj per ĝia [[presigo]] sur tute ordinara ĵurnala papero, ĝi atingis tre malmultekostan prezon. Tre certe tiu eldono multe helpos la propagandon en la [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} ===[[Zejnab kaj Aman]]=== [[Ĥamid Alimĝan]]. '''Zejnab kaj Aman''' tradukis [[Petro Poliŝĉuk]]. Komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj de soveta Uzbekistano. Taŝkent, 1968. {{citaĵo|La verketo konsistas el mallonga biografio de Ĥamid Alimĝan, el poemo kaj glosaro. La aŭtoro naskiĝis en j. 1909-a kaj mortis en sia 35-a jaro pro akcidento. En sia poemo Alimĝan rakontas pri la amo inter Zejnab’ (la junulo) kaj [[Aman]] (la junulino), amo kiun malhelpis kruelaj moroj, superstiĉoj, despoteco. La aŭtoro, arda adepto de Socialismo, per sia poemo skurĝas ĉion, kio kontraŭas la homan rajton direkti libere sian amon. Per averto de la tradukinto ni scias, ke en la uzbeka lingvo la akcento falas sur la lastan silabon. Tial estas evidenta la malfacila tasko de la tradukinto: trovi unusilabajn vortojn kaj apostrofi... senĉese. Tamen, tio ne pravigas ke pro rimbezono oni esperantigu uzbekajn [[vorto]]jn, kiuj jam havas sian respektivan en Esperanto, kiel ''dastamo'': rakonto, ''pajandozo'' :tapiŝo, ''perio'' :feino, ''kaseto'' : bovlo, urjuko : abrikoto, ''apa'': fratino k.a. Ie la tradukinto hezitas inter la adjektiva kaj adverba participo: "Se vi iam tuŝinta akvon trinkas ĝin”; "Mi vagis povra, malsatinta". Ankaŭ pro la [[verspostulo]]j iu strofo estas ne tuj komprenebla, pĝ 5: “Ĉi tie plenaj kantojn belajn kanaloj bruas” (ĉi tie plenaj kanaloj bruas belajn kantojn). Laŭ konata proverbo, komenco bona, laboro duona; ni do esperu ke la bravaj [[samideano]]j uzbekaj konigos al ni pli gravajn verkojn de sia literaturo.|S. Gumá. [[Boletín]] n176 (nov 1969)}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] 6p4wah4vmco610urhmaeln0w4kl196y 9490776 9490775 2026-10-09T11:19:32Z Roberto 609 /* Kleine Esperanto Sprach lehre */ 9490776 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:libro.svg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto =''Tiu ĉi artikolo estas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermo]]j de Eldonaĵoj en kaj pri Esperanto. Movu mallongajn informojn pri esperantaj eldonaĵoj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝusta kategorio (minimume Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj), kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie. }} {{KompaktaEnhavTabelo}} <!--{{Enhavtabelo dekstre|default=hidden}}--> {{-}} == A == ===[[Afrika Revuo]]=== '''Afrika Revuo: Esperanto-gazeto por ĉiuj.'''. Siatempe la sola esperanto-gazeto aperanta en Afriko. Casablanca (Maroko). Jan.-nov.-dec. 1947, 8-20 p. 23x15. 20,5x13,5, presita, 12 n-roj entute 108 paĝoj. Ĉefred. [[Iréne Fink]]. IEMW 705.227-B.Esp. HEM (340), GEBAA (1829), === [[Akordoj Esperantaj]] === [[M. L. Kaplan]]. '''Akordoj esperantaj'''. Eld. [[Jakobo Ŝapiro]], Bialystok, 1923? {{Citaĵo|Aro kun 14 poezioj, kiujn ni povas rekomendi al la amantoj de bonaj versaĵoj|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Albumo de konataj Esperantistoj]] === [[Fritz Schuck]]. '''Albumo de konataj Esperantistoj.''' [[1906]]. 55 p. kun 111 fotoj. Unika dokumento pri la pioniroj de la unua epoko de Esperanto. ===[[Al la nuklea epoko pacan akordon]]=== [[Vladen Kuznecov]]. '''Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj'''. Eld. [[APN]] (Novosti), Moskvo 1984. {{citaĵo|De la konata konata sovetia publicisto Vladen Kuznecov ĵus aperis en Esperanta traduko la broŝuro "Al la nuklea epoko pacan akordon. 6 principoj de Konstantin Ĉernenko — normoj de interrilatoj de la nukleaj regnoj". La 14-paĝan broŝuron eldonis APN (Novosti), Moskvo 1984. Tre bonvena bonege presita materialo. [[Der Esperantist]] n128_jun 1984}} ===[[Amatora iluziisto]]=== [[Magi Emulo]]. '''Amatora iluziisto'''. Eld. Esperanta [[Stenografio]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1932(?) {{citaĵo|Facilaj iluzioj fareblaj sen speciala aparato, priskribitaj en Esperanta Stenografio Duployé-Flageul|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23 n01-03_jan-mar}} ===[[Antaŭen al la batalo kaj venko !]]=== '''Antaŭen al la batalo kaj venko !''' Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931(?), 15 pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Interna disputo inter diverstendaj liberpensuloj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 315, julio (1931)}} ===[[Aprenda el Esperanto en su casa!]]=== '''Aprenda el Esperanto en su casa!'''. Eldonis [[Argentina Esperanto-Asocio]] (antaŭaĵo de la nuna [[Argentina Esperanto-Ligo]]), [[Bonaero]], 1927(?) ===[[Arboj de la Arbaro kaj Kampo]]=== [[Frank Booth]]. '''Arboj de la Arbaro kaj Kampo'''. [[Esperanto Publishing Co. Ltd.]], 1947(?) {{citaĵo|Abundas en Esperanto verkoj fikciaj aŭ efemeraj, sed verkoj kun eduka valoro ankoraŭ tro malmultas. Kun plezuro ni bonvenigas ĉi tiun libreton. Ni ne scias la [[nomo]]n de la tradukinto, sed li bone faris sian laboron ; kaj la ilustraĵoj estas vera ĝojo por la okuloj. Eble la titolo iom troesperigas, ĉar (post klarigo pri arba [[botaniko]]) temas pri nur ses arbospecoj : [[frakseno]], platanacero, fago, karpeno, ulmo, kaj kverko. Tamen ne ĉiu certe konas eĉ tiujn ses ; kaj ilin la libro klare priskribas. Sed ni insiste rekomendas —aparte por [[leganto]] nebrita (kiu povas dubi pri la preciza signifo, ekzemple, de ulmo glatfolia, [[ulmo]] ordinara, aŭ kverko durmast)—ke oni aldonu la nomojn Latinajn. Eĉ leganton Britan helpus Angla traduko de du-tri [[vorto]]j ne ĉie troveblaj, ekz., kambiumo, [[tirujo]]. Fina paĝo priskribas la Arbaraman [[Popolo]]n ([[La Brita Esperantisto|B.E.]] 1945, p. 65). Recenzisto kutimas serĉi kritikindaĵojn. Ni do rekomendas, ke ĉe dua eldono oni pripensu jenajn sugestojn : p.2, ĉi-tiu (ĉi tiu) (sen streketo) ; 8/24 brulas {bruli) ; 8/26 aprilo (Aprilo) ; 20 malpli malglataj (pli glataj) (simpligo) ; ruĝtinkturete verdeta (?); 32 mezkampo (kampomeze) ; 37 certa (iu). ''Podue'' (8) estas esprimo interesa, ĉar neordinara, tamen tre trafa : ''duope'' ne signifas same. Entute verko tre rekomendinda: por lernejo ĉe kiu oni instruas Esperanton, bonega legolibro. Kaj ne sole por infanoj. Ni esperas, ke sekvos ĝin aliaj libretoj pri elementa scienco, simile valoraj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 509-510 sep-okt 1947}} {{citaĵo|La tradukisto skribas, ke tiu [[libreto]] helpos al pli granda familiareco kun arboj kiuj ŝirmas kaj nutras la peltajn kaj plumajn estaĵojn kaj provizas la semantajn flamojn ĉirkaŭ kiuj oni kolektigas kiam en [[Anglujo]] la strigoj komencas sian noktan kriadon ». La libreto prezentias ion novan en nia tradukita literaturaĵo, kaj certe interesos multajn, kiuj ŝatas la naturon.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[Argenta Duopo]]=== '''Argenta Duopo. Jubilea libro pri Baghy kaj Kalocsay'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1937(?) {{citaĵo|Kiom oni rajtas jam nun profeti pri la [[estonteco]] de la lingvo Esperanto, tiom oni pravas aserti, ke la postmilita laboro de [[Julio Baghy|Baghy]] kaj [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay]] restos ĉiama mejloŝtono en nia literaturo. Tial la apero de ilia jubilea libro interesos ĉiun, kiu laŭvalore taksas la kontribuojn de ĉi tiuj hungaroj, al nia kulturo kaj kiu kredas gravaj ties disflorigon kaj popularigon. La unua volumo de Arĝenta Duopo (presita sur paĝoj ornamitaj per verda bordero) konsistas el mallonga enkonduko. La jubileantoj parolas pri si mem, kaj [[kolekto]] da verketoj prozaj kaj versaj pri la jubileantoj el la plumoj de aliaj [[verkisto]]j diverslandaj. Troviĝas en ĉi tiu [[volumo]] ankaŭ multaj fotografaĵoj de Baghy kaj Kalocsay je diversaj aĝoj kaj [[cirkonstanco]]j. En la unua parto la intervjuoj raportitaj de [[László Halka]] ĵetas interesan lumon sur la [[personeco]]jn, la aspirojn, kaj la reciprokan sintenadon de niaj du plej eminentaj vivantaj poetoj; dum al tiu, kiu trovas pli studinda ol la personaĵoj la strukturon de la lingvo, oni povas rekomendi la 12-paĝan resumon de la klera vortkunmeta [[sistemo]] ellaborita de Kalocsay. La enaj diferencoj inter Baghy kaj Kalocsay respeguliĝas en la malsamaj kriterioj, kiujn oni devas uzi, prijuĝante iliajn verkojn. [[Bruno Migliorini]] ([[Dante]] — [[Infero (La Dia Komedio)|Infero]]), [[Lauri Ilmari Lappi]] ([[Kalocsay]] kaj [[Kalevala]]) kaj [[Leo Belmont]] (Strangaj amimoj) ĉiuj emfazas la vaste kulturitan esteton, la preskaŭ pedante sinperfektigeman poeton, kiu estas Kalocsay, kaj kies verkojn oni povas kritike taksi el pure artisma vidpunkto, sen atento al la homo ilin kreinta. Sed ĉe Baghy estas tute malsame; neniel eblas apartigi de li liajn poemojn, romanojn, [[novelo]]jn, ĉar lia spirito, liaj idealoj ĉion enestas kaj ĉion vibrigas, tiel ke jam post [[legado]] de du-tri verkoj oni sentas, ke oni bone konas la homon mem. Ne la malplej granda merito de Baghy kaj Kalocsay sin montris en ilia ĉiama preteco kuraĝigi kaj helpi novajn talentulojn sur la literatura kampo ; ili sukcesis arigi ĉirkaŭ si en Budapeŝto kaj en la paĝoj de ''[[Literatura Mondo]]'' kreskantan nombron da novaj verkistoj, kiuj sen tio eble ne povus elveni antaŭ la publikon. Pri tiu [[faceto]] de ilia multflanka laboro, por kiu la amantoj de la literaturo ŝuldas al ili eternan dankon, ne mankas atestoj sur la [[paĝo]]j de Arĝenta Duopo.|[[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 390, oktobro (1937)}} ===[[Artefarita helplingvo Akciom Variant]]=== D. G. Baev. '''Artefarita helplingvo Akciom Variant''' ===[[Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado]]=== '''Asocia Libro, kun oficialaj informoj pri la Itala Esperanto-Movado'''. Eld. Esperanto-Centro Itala, Milano, 1935(?) {{citaĵo|Priskribo kaj historio de la movado tutmonde, kaj aparte en ltalujo, kun [[detalo]]j pri la [[Itala Esperantista Federacio]], kaj artikolo pri la [[faŝismo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Astronomio (libro)]]=== '''Astronomio''', Ŝanhajo, 1935(?) ===[[Aŭstrio (libro)]]=== '''Aŭstrio'''. Eld. Varb-oficejo de Ministerio por komerco kaj trafiko, Vieno, 1936(?), 32 pĝ. {{citaĵo|Belege, laŭ artisma vidpunkto eldonita, 32-paĝa gvidlibro tra la lando de la [[UK 1926|XXVIII-a]]. Priskribas turismajn kaj kultur-historiajn atrakciojn de [[Vieno]] kaj de ĉiuj federaciaj landoj de la [[ŝtato]]. Sekvas detala listo de banlokoj, aer-kuraclokoj kaj someraj restadejoj, veturado sur Danubo, sporto kaj popolkostumoj en Aŭstrio. Amaso da perfekte reproduktitaj fotoj de pejzaĝoj ilustras la tekston. Geografia karto estas aldonita. Kolora kovrilo prezentas [[tirolano]]n kaj tirolaninon en iliaj ĉarmaj popolkostumoj.|[[Bulgara esperantisto]] j. 17 n. 09-10 maj-jun 1936}} == B == ===[[Batalante por la metalo]]=== N. Mihajlov. '''Batalante por la metalo''' tradukis P. Gavrilov. Eldonis [[Ekrelo]] ([[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo]]), Leipzig, 1931, 27 pĝ. La aŭtoro estis laboristo en la uzino “Serp i Molot”. {{citaĵo|Dramo pri rusaj ŝipanoj en revolucio de 1917. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, marto (1931)}} ===[[Bohemaj kantoj]]=== '''Bohemaj kantoj''' trad. [[Rudolfo Dostal]]. Vieno, 1913(?) {{citaĵo|Pri tiu hektografita kolekto de muzikaloj mi ne povas fari pli bone ol rekopii la antaŭparoleton de S-ro R. Dostal: "Provinte esperantigi kelkajn el la amasa riĉeco la plej konatajn bohemajn popolkantojn, mi ne atentis en la tradukoj tiel severe pri la korektaj rimoj, kiel pri la laŭsenca kaj preskaŭ laŭvorta transmeto. La konantoj de la afero scias, ke la originaloj ankaŭ ne estas rimpuraj. Se mi trafis klare kopii la naivan senton de tiuj ĉi popolkantoj, tio min jam kontentigus kaj samtempe tio ree pruvus, kian mirindan flekseblecon Esperanto enhavas. — Pro tio, karaj kantoj, plezurigu kelkhore la Esperantistaron!"|Esperanto n140 mar 1913}} === [[La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj]] === [[Ambros Schiffner]]. '''La Bohemaj Mondbanlokoj kaj iliaj ekskursteritorioj'''. Trad. Josef Wünsch kaj Bruno Zeinon. Eld. Landligo por Interkomuniko de Fremduloj, [[Karlsbad]], 1922? ===[[Bukedeto]]=== [[Margarethe Krestanoff]] (org.) '''Bukedeto: sep diversnaciaj rakontoj''' Kun antaŭparolo de [[Marie Hankel]]. Eld. Sudgermana Esperanto-Eldonejo, [[München]], 1923(?) {{citaĵo|Kolekto de sep floroj, ŝiritaj el sep kampoj: el la [[angla]], [[bulgara]], [[franca]], [[germana]], [[montenegra]], [[rusa]] kaj [[turka literaturo]]j. Jen kion skribas en la antaŭparolo nia konata samideanino Marie Hankel: „La leganto de la rakontoj kvazaŭ anime laŭ fabela maniero tramigras sep diversajn landojn, ricevas impreson de malsimilaj karakteroj, samtempe ankaŭ spertas, ke ni ĉiuj simile sentas, ĝojas, ploras kaj ŝercas“ [[Bulgara esperantisto]] j04 n12 aug. 1923}} ===[[Bulgario. Mallonga skizo]]=== *[[Spas Rusinov]]. [[Bulgario. Mallonga skizo]]. Trad. Stefka Ĥristova, Lidia Raevo kaj [[Venelin Mitev]]. [[Redaktoro]], [[Asen Grigorov]]. Pentristo, Doĝo Doĉev. Belarta aranĝo, Dimitr Kartelev. Teknika redaktoro, T. Janĉeva. Sofia-Press, 1968, 119 paĝoj. {{citaĵo|Anstataŭ mallonga skizo pri Bulgario, pli bone estus nomi tiun verketon "Ĉio pri [[Bulgario]]”. Tiu ĉi bela lando de la [[Balkana Duoninsulo]], lerte priskribita kun ĝia situacio, reliefo, naturaj riĉaĵoj, hidrografio, klimato, flaŭro kaj faŭno, loĝantaro kaj ĝia deveno, historio, rajtoj kaj devoj de la civitanoj, libereco de [[konscienco]] kaj [[konfesio]], deviga kaj senpaga edukado de la junularo, ekonomio, industrio, [[agrikulturo]], evoluo de transporto kaj [[komunikado]], komerco, nacia [[enspezo]] kaj distribuado, senpaga sanprotektado, feriado kaj ripozo, sociala [[asekurado]], zorgoj por infanoj kaj patrinoj, [[kulturo]] kaj arto, scienco, [[literaturo]], [[gazetaro]] kaj libroeldonado, muziko kaj sceneja muzikarto, filmarto, artaj [[monumento]]j de la antikvaj tracoj, helenoj, romianoj kaj bizancanoj ĝis nun, [[skulptaĵo]]j, freskoj kaj ĝenerala pentrarto, marmoraj kaj ceramikaj mozaikoj, arkitekturo, bibliotekoj, muzeoj, amatora artagado, korpokulturo kaj sporto, turismo, (kampadejoj, ktp.), per malgrandaj presliteroj ĉio estas detale raportita, kun buntaj mapoj kaj kovrilpaĝo, multaj fotografaĵoj kaj, portretoj pri elstaraj gravuloj de ĉiu epoko. Vere, mankas nenio en tiu ĉi skizo por bone koni la landon... krom iri tien kaj ĝui ties belaĵojn.|J. Devis. [[Boletín]] n173 (maj 1969)}} == C == ===[[100 jaroj de slovaka gimnazio Martin]]=== [[Renatino Vongrej]]. '''100 jaroj de slovaka gimnazio Martin''' trad. Ludoviko Izak. Eld. Meza Ĝeneralkleriga Lernejo, [[Martin]], 1968(?) {{citaĵo|Tre interesa kaj bele prezentita estas tiu broŝuro eldonita de la Meza Ĝeneralkleriga Lernejo en Martin, kiel propagando al la jubileo. De la «Historia Enkonduko » ĝis « Centjara Historio kaj Estanteco » , ĉio estas interesa; la grafika parto estas kiel viva elmontro de la evoluo de la urbo. Gratulon al la urbo MARTIN.|[[Boletín]] n165 (jan 1968)}} ===[[Cuñataí Porá]]=== Katalin. '''Cuñataí Porá''' 20 p. 1987? {{citaĵo|Broŝuro verkita de Katalin. Eldonita de Astura Esperanto-Asocio. La verko estas rakonto de tragedio okazinta meze de ĝangalo en Sud-Ameriko inter indianoj kaj blankuloj en kontrasto al diverseco de [[moro]]j, sed komuneco de profundaj sentoj. La dramo spegulas la subpremadon de la indianoj fare de la blankuloj. La stilo estas flua kaj invitas al senhalta legado ĝis la fino. Cinataí Porti estas la nomo de la rolantino, kiun en [[gvarania lingvo|gvarania]]j vortoj signifas "Belan Knabinon".| G.M.E. [[Boletín]] n280 (maj 1987)}} == Ĉ == ===[[La Ĉaso al diablo]]=== U. E. Bersetzerre. '''La Ĉaso al diablo'''. Trad. A. L. Reni. N. 4-5 de «Malgranda Kolekto de l’Espéranto». Eld. [[Antonio Paolet]], [[San Vito al Tagliamento]], 1916 ===[[Ĉielarka standardo]]=== '''Ĉielarka standardo''' estis la unua gazeto esperantlingva pri [[kooperativismo]], eldonita en Varsovio de eldon-kooperativo Spolnota Ргасу ĉirkaŭ 1935. ===[[Ĉu nova milito? Jes. Kial?]]=== [[A. den Doolaard]]. '''Ĉu nova milito? Jes. Kial?'''. 1939(?) {{citaĵo|Ĝi pritraktas la fiinfluon de trustoj kaj private posedataj armilfabrikejoj sur internacian politikon, kaj vidas en ties komercaj interesoj nepran fonton de militoj. Verŝajne tion konsentus ĉiu, kaj pri la temo jam aperis multaj libroj. La stilo de la nuna verko tamen estas tiel obskura, ke el ĝi mi persone ricevis nenian klaran ideon.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 409, Majo (1939)}} ===[[Ĉu vi konas Italion?]]=== '''Ĉu vi konas Italion?'''. Eld. Direzione Generale per il Turismo, Roma, 1938(?) ===[[ Ĉu vi parolas tendare?]]=== [[Renato Corsetti]], [[Mauro La Torre]], [[Hans Bakker]].''' Ĉu vi parolas tendare? Bildkurso por labortendaroj'''. Eldono: [[TEJO]], Rotterdam , 1974. {{citaĵo|La libro eldoniĝis, laŭ la kunaŭtoro Renato Corsetti, kiel helpilo por la instruado de Esperanto en labortendaroj. En sia karaktero de helpilo ĝi povas fari bonan servon, ne nur inter tendaranoj, sed ankaŭ inter ĉiuspecaj komencantoj, se ilin gvidas kompetenta instruisto. La ekzercoj abundas, kaj la amuzaj desegnoj kontribuas al la uzindeco de la libro.|[[Fernando de Diego]]. [[Boletín]] n208 (mar 1975)}} == D == ===[[Danco ĉirkaŭ lokomobilo]]=== [[Mats Traat]] ([[d:Q729330|en vikidatumoj]]). '''Danco ĉirkaŭ lokomobilo''' trad. [[Hillar Saha]] kaj [[Henrik Seppik]]. 1984(?) {{citaĵo|En Estonio operis en Esperanto romano de estona verkisto Mats Traat "Danco ĉirkaŭ lokomobilo". La baza temo de la romano estas la festo de la estonaj kampuloj en [[vilaĝo]] de la 20-a jarcento. Lia verkaro ricevis plurajn literaturajn premiojn de la Estona Respubliko. Parto de lia [[poezio]] kaj prozo estas tradukita en la rusan, germanan, finnan, bulgaran, latvan kaj aliajn lingvojn. El la [[estona lingvo]] tradukis Hillar Saha kaj Henrik Seppik. Eldonkvanto 4000.| [[Elmar Ratassepp]]. [[Der Esperantist]] n128_jun. 1984}} ===[[Defendi la pacon, preventi nuklean militon]]=== '''Defendi la pacon, preventi nuklean militon: Proponoj de Soveta Unio en la Dua Speciala Sesio de la Ĝenerala Asembleo de UN pri malarmado'''. Eld. [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]]/ Sovetia MEM-sekcio; Moskvo 1982, 76 p. {{citaĵo|En tiu ĉi broŝuro la sovetia [[MEM]]-sekcio prezentas la Esperanto-tradukon de gravaj dokumentoj pri la persista batalo de [[Soveta Unio]] por konservi la pacon. Temas pri jenaj [[dokumento]]j: — Mesaĝo de [[Leonid Breĵnev|L. I. Breĵnev]] al la Dua Sesio de la [[Ĝenerala Asembleo de UN]] pri malarmado, en kiu li solene proklamis la decidon de Soveta Unio, ne uzi la unua {{JN|nuklea armilo}}; — Parolado de [[Andreo Gromiko|A. A. Gromyko]] je la 15-a de julio 1982 en la sama loko, en kiu li detalege prezentas kaj klarigas la eksteran [[politiko]]n de Soveta Unio, direktitan al konservado de la paco, al haltigo de la vetarmado, speciale rilate la nukleajn armilojn, kaj al iom-post-ioma malaltigo de la nivelo de armiteco per traktadoj kaj intertraktitaj [[Konvencio]]j; — Memorando de [[USSR]] prezentanta la sovetian opinion pri solvendaj problemoj kaj la vojoj al ilia solvo, por elimini la kreskantan nuklean minacon kaj por bridi la [[vetarmado]]n; — Bazaj tezoj de Konvencio pri malpermeso kaj fina neniigo de kemiaj armiloj; — Gazetara konferenco de A. A. Gromyko je la 21-a de julio 1982 en Nov-Jorko, en kiu li, post enkondukaj rimarkigoj, respondas la [[demando]]jn de reprezentantoj de amaskomunikiloj. Ne necesas substreki la politikan gravecon de la prezentitaj materialoj, kaj la sovetiaj [[esperantisto]]j meritas plenan laŭdon kaj aprobon, ke ili disponigis tiun tradukon al la internacia esperantistaro, precipe al tiu en okcidentaj regionoj, en kiuj cni kutime ne tre klopodas disvastigi la veron pri la sinteno kaj celado de Soveta Unio. Krom tio, la broŝuro vekas intereson ankaŭ en lingva rilato, ĉar la materialoj entenas la tutan politikan terminaron de niaj tagoj. Sed tiurilate la broŝuro ŝajnas ne tute kontentiga. La uzitaj nocioj (ekz. raketoj de surtera baziĝo, rimedoj de avangarda bazigo, flugilhavaj raketoj por granda distanco k. a.) ja estas kompreneblaj, sed ofte ŝajnas trovitaj sen deca konsidero de la internacie kutima dirmaniero. Certe ĉiu politike informita leganto komprenas el la kunteksto, ke «blokado" estas tio, kion la anglalingvanoj nomas "freeze" kaj la germanoj «"Einfrieren". Nu, kial ne preni la samsencan Esperanto-vorton "[[frostigo]]" (eble eĉ "fridigo")? Aliakampe ja oni ankaŭ parolas pri frostigitaj aŭ tradiciaj armiloj (kontraste al la nukleaj), sed la tradukintoj preferis la senkoloran esprimon «ordinaroj armiloj". Se oni celas la tutan arsenalon de la nukleaj armiloj, oni devus paroli pri «nukleaj armiloj" aŭ "[[nuklea armilaro]]", sed ne nur pri "[[nuklea armilo]]", same pri "kemia armilaro" aŭ "kemiaj armiloj" kaj ne pri "[[kemia armilo]]". Rimedoj, per kiuj oni volas estigi konfidon inter la ŝtatoj, certe estas "konfidigaj [[rimedo]]j", ne nur "(kon)fidrimedoj". Kaj per "submarino-raketportantoj" la tradukintoj certe celas "raketportantajn (aŭ: raketekipitajn) [[submarŝipo]]jn". Apud la trafa «malarmado" troviĝas okaze "senarmiĝi" kaj "[[malarmigo]]". Kaj certe oni devas supozi sub "gardaranĝoj" protektajn disponojn aŭ aranĝojn. Ankaŭ ĝenerale la lingvaĵo kelkloke efektas iomete ruse, ne nur pro la evidenta necerteco en la apliko aŭ neapliko de la difina [[artikolo]], sed ankaŭ — en la vortelekto; ekz. elpaŝi (anstataŭ pledi, engaĝiĝi) por io; bruliga (anst. urĝega) problemo; penetrita (anst. saturita, kaptita) de zorgo; malmagnetigi (anst. neŭtraligi, malfortigi) la volon; sindevigo (anst. [[devontigo]], devoligo); malelekte (anst. senelekte); militteatro (anst. militejo); informacio (anst. inform-aĵ-o); ŝtatulo (anst. ŝtatisto) k. a. — en la traktado de kelkaj transitivaj verboj" ekz. anonci pri programoj (anst. anonci [[programo]]jn) ; minaci al Soveta Unio (anst minaci Sovetan Union); impresiga (anst. impresa) k. a. — en nekutimaj elipsoj kaj dirmanieroj; ekz. Se restarigi la veron, necesas agnoski . . . (anst. Por restarigi la veron aŭ Se oni volas restarigi la veron) ; Temas pri minaca armilo, precipe se konsideri la atingojn de la scienco (anst. . . . precipe se oni konsideras . . .); ajne bona estu la rezolucio (anst. Kiel ajn bona estu . . .) k. a. Tamen, malgraŭ tiu ŝajna multnombro la lingvaj rimarkoj tute ne malgrandigas la valoron de la prezentita traduko, kiu entute transdonas la komplikajn kaj malfacile tradukeblajn tekstojn en komprenebla kaj flue legebla formo. Estas nepre dezirinde, ke la [[materialo]] atingu kiel eble plej vastan legantaron en Esperantujo. |D-ro [[Karl Schulze]] (᛭)|[[Der Esperantist]] 1983 n122 jun.1983}} ===[[La dektri mortis]]=== L. Vetter. '''La 13 mortis'''. Tradukis [[Hans Borschert]]. Eld. Borschert kaj Riemasch, [[Bamberg]], 1950. {{citaĵo|Mi ĵus finas la legadon de la supre menciita libro. Mi min sentas maltrankvila. Mi jam ne dormis la lastan nokton kaj mi divenas ke la venontan mi ankaŭ pasigos sen dormo plie. Mi dronus en suspekto ĉiuspeca. Se mi ion manĝas aŭ trinkas, nu min demandas ĉu krima mano ne metis venenon en ĝin. Konsekvence, mi suspektas miajn konatulojn, proksimulon!, kaj eĉ mian parencaron ke ili volas mortigi min. Do, se vi intencas pasigi sendormajn noktojn, se vi volas havi la impreson ke ĉio, kion vi trinkas aŭ manĝas havas guston de amara veneno, se vi emas perdi la konfidon al ĉiuj, kiuj vivas kun vi, mi donas al vi taŭgan konsilon: vi leku (''tiel'') « La 13 mortis >. La verkon oni legas facile kaj la teksto estas konvena. Bedaŭrinde kelkaj strangaj formoj, kelkaj novaj vortoj, kaj ankaŭ kelkaj maloftaj preseraroj malagrabligetas la rakonton.| L. GENIN. [[Belga esperantisto]] n306 (okt 1951)}} ===[[Der Grossvater unserer Familie]]=== '''Der Grossvater unserer Familie'''. Eld. Internacionalo de Militrezistantoj, [[Enfield]], 1940(?) {{citaĵo|La titolo estas Germana (kial?), sed la teksto estas Esperanta —simpla kaj kompreneble, sed kun tro multe da eraretoj. Ĝi priskribas laboron por diversnaciaj rifuĝintoj en kaj el diversaj landoj. Sur la titolpaĝo estas ĉarma bildo de [[George Lansbury]] kun tri knabinoj zorgataj de la Internacionalo (pro kio la titolo). Petu ekzempleron.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch]]=== J. Künnel. '''Deutsch-Esperanto Taschenwörterbuch'''. Hamburg {{citaĵo|Kiom ni povas juĝi, ĝi estas tre bona. [[Papero]] neluksa: tamen ke la aŭtoro eldonu ion ajn en la nunaj cirkonstancoj estas mem triumfo. Ni gratulas lin, kaj deziras por la verko grandan disvendon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Devo de reĝo]]=== A. Vandevelde. '''Devo de reĝo'''. Eld. [[Charles H. Edmons]], London, 1916(?) {{citaĵo|Tiu ĉi teatraĵeto estis tre sukcese ludita ĉe la 9-a [[Brita Kongreso de Esperanto]], en [[York]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1916 j07 n09-12 sep-dec.}} {{citaĵo|Vandevelde ne estas nur talentplena aktoro, li ankaŭ scias uzi la plumon. La [[teatraĵo]]n, kiun li prezentis en York kaj kiu estis tiel entuziasme aplaŭdata, li verkis si mem, kaj nun, laŭ la deziro de multaj amikoj, li konsentis publikigi ĝin. La temo estas eltirita el la granda tragedio, kies scenejo nun estas Eŭropo. En boma kaj flua [[Esperanto]] li gloras la heroan viktimon de la unua horo kaj sian glorindan reĝon. La legontoj certe ĝuos la sentplenan [[kanto]]n de la Feino de l' paco; estas ĉefverketo de vere sentita poezio; la [[ritmo]] kaj versfarado estas senriproĉaj. Mi plezure rekomendas tiun ĉarman verketon al ĉiuj amantoj de bona literaturo.|-R.U. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 141, Septembro (1916) }} ===[[La Dia Vojo]]=== H. Hubertsson. '''La Dia Vojo''' . Eld. [[Esperanto-Missionen]], [[Nora Stad]], 1953(?) {{citaĵo|Temas pri nova kajero por dissemi la kristanan kredon pere de Esperanto. Ĝi enhavas aron da religiaj normoj, celantaj konduki la homojn al la Dia Vojo, al daŭra paco kaj al superabunda ĝojo pro saviĝo.|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Diccionario simultaneo en 21 idiomas]]=== '''Diccionario simultaneo en 21 idiomas''' Eld. Ediciones DISTEIN, Barcelona. 1977, 218 pĝ, 20 x 13 cm. {{citaĵo|Ediciones Distein eldonis vortaron kiu enhavas 2.000 vortojn en 21 [[lingvo]]j: hispana, germana, kataluna, ĉeka, dana, esperanta, finna, franca, greka, nederlanda, hungara, angla, itala, malaja, norvega, pola, portugala, rumana, rusa, sveda kaj turka. Por faciligi ĝian studadon, la vortaro estas dividita en du partojn. En la unua parto estas 2.000 vortoj kun siaj tradukoj en la 21 lingvoj. En la dua parto oni enlistigis la 2.000 [[vorto]]jn, grupigitajn laŭ alfabeta ordo en ĉiu el la 21 lingvoj. Dank'al tiuj du partoj oni povas traduki kaj kompari vortojn facile kaj rapide. Nur unu makulo pro la granda lingvadiverseco la verko enhavas kelkajn [[preseraro]]jn.|[[Boletín]] n257 (maj 1983)}} === [[Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt]] === H. Ploeles; [[Hans Sappl]]. '''Die bisherigen Erfolge der Welthifssprache Esperanto auf den ganzen Welt''' (3-a eldono). Eld. Paulus-Verlag, Graz, 1922. {{Citaĵo|Tre interesa dokumento por propagandistoj kaj paroladistoj, kiuj komprenas la germanan lingvon. La libro enhavas allogan historion kaj gramatikon de Esperanto kaj ĉiuspecajn informojn pri la disvastiĝo de nia movado tra la tuta mondo.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[La difino de la dattago en la kristana epoko]] === E. Fischer. '''La difino de la dattago en la kristana epoko , nova similia metodo por elkalkuli senskribe (ankaŭ sen tabeloj) la semajntagojn por ĉiuj datoj de la jaro 4 ĝis 5000 post Kristo laŭ [[kalendaro]]j julia kaj gregora'''. Eld. Ader & Borel, Dresden, 1914, - 20 paĝoj, (15,5x11,5) cm . {{Citaĵo|Belege eldonita libreto, kies subtitolo plene montras la enhavon, kiu estas tre agrabla verkita. Ĝi estas tre interesa por grupaj kunvenoj|[[Belga Esperantisto]] n069 (jul 1914)}} ===[[Dion adori]]=== [[Maria Ha De Vermyj]]. '''Dion adori'''. Eld. [[Literatura Mondo]], Budapest, 1938(?). {{citaĵo|La verko konsistas el tri poemoj liberpensaj —''Pentofarantino, En Cirkloj Centrifugaj'' (pri [[Friedrich Nietzsche|Nietzsche]]), kaj ''Amatino Dia''. iuj montras profundan senton poetan kaj religian, ĝisekstazan [[amo]]n al beleco, kaj delikatan elekton de vortoj kaj esprimoj; tamen ili plaĉos nur al tiu, kiu komprenos ilin tra la nuboj de mistikismo.| I. C. FORTEY. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj]]=== S. Dziwlik. '''D-ro Leono Swiezawski kaj liaj verkoj'''. Eld. [[Edward Fialek]], Krakovo, 1939(?) {{citaĵo|Interesa rakonto pri la vivo de liberpensa filozofo Swiezawski, kaj pri lia ĉefverko ''Dio Prudento'' [''tiel''] kaj aliaj, kiujn oni esperas eldoni post ne longe. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 405, Januaro (1939)}} ===[[Du horojn en timego]]=== Fratino Teresa. '''Du horojn en timego'''. Eld. Centra Nederlanda Katolika Esperanta Librejo, [[Eindhoven]], 1933(?) {{citaĵo|La libro havas ian propran ĉarmon, kaj ĝenerale la stilo estas bona, kvankam pro la multeco de kunmetitaj vortoj iom peza. |[[La Brita Esperantisto]] - numero 338, junio (1933)}} ===[[Du Premiitaj Tezoj]]=== [[A. J. Edmonds]] kaj [[William Phillimore]]. '''Du Premiitaj Tezoj'''. Eld. [[Brita Esperanto-Asocio]], Londono, 1914. {{citaĵo|Jen 20-paĝa broŝuro enhavanta la tezojn, kiuj gajnigis al la verkintoj, en 1913 kaj 1914 respektive, la Prezidantan Premion, kiun starigis siakoste nia Prezidanto de la B.E.A., S-ro [[Leŭtenanto]] [[Harold Bolingbroke Mudie|H. B. Mudie]]. Ambaŭ tezoj estas tre legindaj por ĉiuj [[Esperantisto]]j, kiel ankaŭ por ne-Esperantistoj, kiuj interesiĝas je la objektoj traktitaj. En la tezo: ''La grava signifo de l' Nova Testamento en Esperanto'', Pastro A. J. Edmonds, M.A., kies bedaŭrindan morton ni raportis en nia numero de lasta Julio, traktas la Novan Testamenton laŭ ĝiaj vidpunktoj literatura kaj morala, ankaŭ konsideras ĝin kiel instruilon kaj propagandilon por la Esperanta movado. Mi devas, kiel honesta kritikanto, raporti, ke kelkaj (tre malmultaj) radikoj estas neĝuste uzitaj, ekzemple en la diro, ke Jesuo “riverencis la virinojn,” kie oni volis komprenigi respektegis. Bonegan pledon faras S-ro W. Phillimore en sia tezo: ''La graveco de Esperanto por la Blinduloj'', montrante, kiajn gravajn servojn jam faris, kaj ankoraŭ plimulte faros, Esperanto por tiuj niaj fratoj, kiuj ne ĝuas la benon de la vidado. Kompreneble li parolas pri la fizike blindaj ; sed li povus dediĉi ankaŭ kelkajn [[vorto]]jn pri spirite blindaj, por kiuj Esperanto nepre servos kiel grava lumigilo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} == E == ===[[Eklezio kaj Oktobra Revolucio]]=== [[Boris P. Kandidov]], '''Eklezio kaj Oktobra Revolucio'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 20 pĝ ===[[Ekrigardo al Budhismo]]=== [[Dosiero:1956 Ekrigardo al Budhismo.jpeg|eta]] R. L. Soni. '''Ekrigardo al Budhismo'''. Eld. Budhana Ligo Esperantista, [[Prestatyn]] ([[Denbighshire]], [[Kimrio]]), 1956. {{citaĵo|La broŝuro prezentas tre koncizan enkondukon al la budaisma doktrino, proponata al la multokupita leganto, neinformata pri enhavo kaj potencoj de [[budhismo]]. Ĝi celas servi la budaisman movadon kaj pli bonan komprenon inter [[budhano]]j kaj la cetera mondo por ke per la renaskiĝo de budaismo la mondo povu saviĝi. Estas montrata kelkaj fundamentaj doktrinoj de budhidmo. La mondo estas malsana pro la suferado kiun kaŭzas la avido, t.e. la egoisma deziro asociigi kun ĉio kion ni amas kaj disiĝi de ĉio kion ni malamas. Tiuj egoismaj deziroj kutime kondukas al seniluziiĝo, al suferado. Por forigi la suferadon la homo superregu tiujn avidojn sekvante la vojon de mem-venko, vojon kiu kondukas al Nirvano, la stato de perfekta ripozo, foresto de deziro, iluzio kaj malĝojo. Menciinte la plej gravajn kontribuaĵojn kiujn budaismo faris en la pasinteco por la bono de la mondo, la broŝuro proklamas ke la okcidenta civilizacio urĝe bezonas la forton de la racia, sublima religio, [[konsolo]] kaj espero de triono de la homaro, por eskapi la teruraĵojn de nova mondmilito kaj atingi [[feliĉo]]n, prosperon kaj pacon. F. C.|[[Belga Esperantisto]] - Numero 346, Decembro, 1956}} ===[[Eksplodo de l' Paco]]=== [[Edward Ozimek]]. '''Eksplodo de l' Paco. Telegramo al la Ligo de Nacioj kaj al la Homo'''. Eld. la aŭtoro, Varsovio, 1937. {{citaĵo|Ĉi tiu konciza alvoko por la paco kaj egaligo de l' sociordo—verko de pola fervoja [[pensio|pensiulo]], kiun oni tradukis okaze de la [[UK 1937|Jubilea Kongreso]] — prezentas familiaran eklektikon. Denove pledoj kontraŭ armebudĝetoj, privata fabrikado de armiloj kaj mortpuno, kune kun proponoj pri laborhoroj, edukado, grandurboj, kaj universala uzo de Esperanto. La aŭtoro fincelas Unuigon de la Ŝtatoj de l' Mondo. Facilanime li rekomendas tiurilate centran kontrolon de la financa politiko. Pli realisma ŝajnas la konsilo apliki la plej akrajn sankciojn kontraŭ ŝtatoj kiuj ekster la Ligo preparas batalilojn por atako. “Pereu hodiaŭ miliono—por ke ne pereu post jaroj dekoj da milionoj.” |M.M.D. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro skizas praktikan planon por forigi militon. La Ligo de Nacioj devas fariĝi plej supra, direktanta organo, kiu regas la mondon —la “Unuiĝintaj Ŝtatoj de la Mondo”. La aŭtoro kredas ebla tujan realigon de sia detala projekto ; unu postulo kies estas tutmonda enkonduko de [[Esperanto]] en internaciajn rilatojn. Ni ĉiuj devas kun la aŭtoro alceli “universalan unuiĝon de paco, [[libereco]], kaj bonstato”, kaj eĉ se oni dubas, ĉu la [[propono]]j estas eblaj, kaj ĉu ili nepre trafus la celon, oni ja tralegos la bone tradukitan “telegramon” kun intereso.| J. FARRAND. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, Aŭgusto (1938)}} ===[[Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas]]=== '''Elektitaj Fabeloj de Fay Andreas''' trad. Maŭro. Eld. [[Esperanta Librejo]], [[Budapeŝto]], 1946. {{citaĵo|Kolekto de 29 fabloj, kun biografio. Tute leginda, kaj lukse eldonita. Por esti sincera, tamen, oni devas konfesi, ke de literatura vidpunkto la stilo estas nur mezgrada, ŝanĝo de esprimo, elekto de [[radiko]] pli ĝusta, aldono de pronomo, forigo de erareto, rearanĝo de vortordo—aferoj kiom etaj ! Tamen ĉe ili kuŝas la [[diferenco]] inter la verko de inteligenta [[lernanto]] kaj la kreaĵo de majstro !|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 499-500}} ===[[El Esperanto]]=== '''El Esperanto'''. Eld. [[Societo Kuba por la Propagando de Esperanto]], s/l, 1927(?) 8 pĝ. {{citaĵo|Bonega kaj bele prezentita propagandilo por nia lingvo.|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[El idioma internacional Esperanto]]=== '''El idioma internacional Esperanto''' . Eld. Asociacion Esperantista Argentina, 1919? Enhavo : Propaganda parto. Kurso de Esperanto en 18 lecionoj. Ĝenerala Esperanto-hispana vortaro.<ref>Esperanto n231 nov 1919</ref> ===[[Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto]]=== '''Enkondukilo en la fundamentajn regulojn de la mondlingvo Esperanto'''. Eldonita de Esperanto-Junularo, [[Leipzig]], 1927(?) ===[[Enkonduko en la kulturon]]=== '''Enkonduko en la kulturon'''. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], Porto, 1982? ===[[En la Lando de la Blanka Monto]]=== [[Léon Huot-Sordot]]. '''En la Lando de la Blanka Monto''' trad. Noel. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Parizo 1913 - 67 pĝ. {{citaĵo|Bonan servon faris al ni Esperantistoj D-ro Noel, prezentante al ni tiel bonstilan tradukon de tre leginda libro. Mi tuj konstatu, ke ĝi neniel estas gvidlibro, tiu severa tirano, kiu, sub masko de bonintenca amiko, diktas al vi, per kiaj brokantitaj adjektivoj vi devas admiri tiun aŭ alian vidindaĵon, kaj distras vian animon per aludoj pri nekoncernaj faktoj rilate doganon, biletprezojn, k.t.p. Kontraŭe, ĝi estas libera rakonto de sprita kaj homa homo, kiu nek afektas emociojn, nek hontas pri ili. Ni amas lin, kiam, matene, kun nelacigitaj kruroj, li marŝe ekiras sur la monton, malŝatante la vagonaron, kiu portas la senfortulojn kaj dikventrulojn ĝis la supro de [[Montenvers]]; kaj egale ni amas lin, kiam, kun membroj streĉitaj de nekutima ekzerciteco, li staras sur la supro kaj meditas pri la komforta hotelo tie malsupre, pri la baldaŭ venonta krepusko, pri la longa penado de la malsuprenira marŝo, kaj decidas enpoŝigi sian antaŭan fierecon kaj veturi kun la dikuloj. Pri du aŭ tri punktoj stilaj en tiu ĉi cetere bonstila [[traduko]] mi sentas min ne plene kontenta; el tiuj mi citos unu, la plej gravan. Rilate la sufikson ''ig'', mi trovas en kelkaj lokoj jen mankon, jen troecon. Ekzemple: teruriga (12, 8) estas neĝusta, ĉar teruri (sen ig) signifas: meti teruron (Ps. xxvii. 1; Ham. 18, 11); dronitaj (14, 18) bezonas ''ig'', ĉar droni signifas, ne sufoki, sed sufokiĝi (Ham. 70, 14; Krest. 185, 35); naŭziga (22, 17) estas trohava, ĉar naŭzi signifas: meti naŭzon (Rab. 33, 11; Rev. 26, 21); ardita (28, 18) devus esti ardigita aŭ ardanta, ĉar ardi signifas : esti varmega (Sent. Sal. vi, 28; Marta 166, 11); duonruinita (50, 18) bezonas la ig (Ham. 46, 14; Rab. 64, 31). Pri la tipografio kaj bildaro de tiu ĉi volumo mi povas diri, ke ili inde subtenas la tradiciojn de la Presa Esperantista Societo de Parizo.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 107, Novembro (1913)}} ===[[Ekskurso en nombroj]]=== F. Emerson Andrews. '''Ekskurso en nombroj'''. Eldonis ''The Duodecimal Society of America'' (poste renomita ''Dozenal Society of America'', [https://dozenal.org/ ligilo]), [[Staten Island]], 1960(?) {{citaĵo|Tiu interesa broŝureto enhavas [[artikolo]]n, kiu prezentas, en popularaj vortoj, malnovan ideon. Ĝi estas la kalkulado laŭ la [[Dekduuma sistemo|bazo 12]], en matematiko, pezoj kaj mezuroj kaj aliaj branĉoj, anstataŭ la uzata [[Dekuma nombrosistemo|decimala sistemo]]. Laŭ la aŭtoro, “la sistemo 12 ne estas malfacila por provi; tradicio, ne malfacileco, estas la obstaklo. Unue, ni devas elpensi eldonajn [[simbolo]]jn, kiujn la hindoj kaj la arabaj forgesis”. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} ===[[Ekstremoj]]=== [[Miguel Fernandez]]; [[Jorge Camacho]]; [[Gonçalo Neves]]; [[Liven Dek]]. '''Ekstremoj'''. Eld. [[Internacia Esperanto-Muzeo]], Vieno, 1997. ===[[Esenco de la Danziga Problemo]]=== St. WL '''Esenco de la Danziga Problemo: Kelkaj notoj histori-ekonomiaj. '''. Eld. Pola Esperantista Klubo, Krakovo, 1934? 10 pĝ. ===[[Esperanta vespero tra la radio JFAK]]=== '''Esperanta vespero tra la radio JFAK'''. Eld. [[Taikoku Esperanto-Asocio]], [[Tokio]], 1931(?). {{citaĵo|Enhavas la tekston de la «Esperanta Vespero», kiun la tieaj Esperantistoj dissendis okaze de naskiĝtago de Zamenhof, tra ia radio-stacio J.F.A.K. La teksto estas en Japanaj literoj skribita, sed kun klarigoj en Esperanto|[[Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Esperanto?]]=== '''Esperanto? Eldiroj de eminentaj polaj intelektuloj. En Esperanto kaj [[Pola Lingvo]]. ''' Eld. [[Pola Esperanto-Asocio]], Varsovio, 1965(?) ===[[Esperanto and Machine Translation]]=== Ian D. K. Kelly. '''Esperanto and Machine Translation'''. Eld. [[Esperanto Centre]], Londono, 1983. 4 p. 30 cm. {{citaĵo|Anglalingva informbroŝuro pri la utilo kaj stato de Esperanto en maŝina tradukado|[[Der Esperantist]] n132 apr.1985}} ===[[Esperanto-Bulgara Frazaro]]=== '''Esperanto-Bulgara Frazaro / Есперанто-Български разговорникъ.''' Eld. [[Centra Librejo Esperanto]], [[Sofio]], 1925(?) {{citaĵo|Bontempe venas tiu ĉi libreto ; oni sentas jam bezonon je tia verko, por plifaciligi la parol-lernadon al la novaj [[samideano]]j. La teksto estas aranĝita laŭ la Esperanto-Germana frazlibro „[[Ĉu vi parolas Esperante]]“. Preso bona kaj korekta, escepte okazon de erara neuzo de akuzativo: „kia vetero ni havos morgaŭ?“ (pĝ 12), kaj de erara uzo de akuzativo: „La deziritan ĉambron estos libera hodiaŭ posttagmeze“ (pĝ. 30).|[[Bulgara Esperantisto]], j06 n10, 1925}} ===[[Esperanto a Katolíci]]=== '''Esperanto a Katolíci'''. Eld. [[Katolika Esperanta Societo]], Praha, 1948(?), 32 pĝ {{citaĵo|32-paĝa libreto por diskonigi la Esperantan movadon al la Ĉeĥlingva Romkatolikaro. Alloge presita en 10,000 ekz. Ni esperas, ke ĝi bone trafos sian celan, por kiu ĝi aspektas tre taŭga.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-523 nov-dec 1948}} ===[[Esperanto Commercial]]=== '''Esperanto Commercial''' Complement de l'Esperanto en dix leçons. Eld. [[Centra Librejo Esperantista]], Paris, 1926? {{citaĵo|Speciala terminaro kaj ekzercaro komercaj.|[[Belga esperantisto]] n138-139 (aug-sep 1926)}} ===[[Esperanto-Deklaracio]]=== C. C. Walker. '''Esperanto-Deklaracio fidela pri la Vero elmontrata laŭ la Sankta Biblio (la neerareblaj Skriboj), kaj ne sama kiel la kredo populara, kiu multe konsistas el la fabloj, kiujn venontajn la apostolo Paŭlo antaŭ diris'''. Eld. la aŭtoro, Birmghan, 1926? ===[[Esperanto for de Friezen]]=== C. Hettema. '''Esperanto for de Friezen ( Frysk EsperantoLearboek)''. Eld. la aŭtoro, [[Munnekeburen]], 1935(?) {{citaĵo|Simpla lernolibro de Esperanto en la [[Frisa lingvaro|lingvo frisa]] : represo de artikolaro ankoraŭ daŭrigata en la gazeto ''It Forban''. Ŝajne la unua en tiu lingvo, kaj tre bona. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936)}} ===[[Esperanto in Outline]]=== R.A.M Kearney. '''Esperanto in Outline'''. Eld. ''[[Brita Esperanto-Asocio|British Esperanto Association]]'', Londono, 1932 (?), 48 pĝ. {{citaĵo|Ĉi tiu libro celas provizi suplementan legaĵon de elementa speco, uzeblan paralele kun iu ajn gramatiko. Ĝi ankaŭ povas utili kiel revizia legaĵo, aŭ eĉ kiel [[lernolibro]] sendependa. Por tiu lasta [[celo]], tamen, estus bone havi la helpon de [[instruisto]]: la ordinara lernanto sole studanta eble trovus ĝin iom tro konciza. Efektive, en 86 malgrandaj paĝoj oni sukcesis prezenti klare kaj interese per simpla kontinua legaĵo la ĉefaĵojn de la [[Esperanta gramatiko]]. Sekvas tre plenaj indeksoj. Iom stranga estas ''Braŭn, Grijn, Ĉalz, Ĝejmz,'' flanke de ''Roberto'' kaj ''Ermesto''. ''Kresento'' estas formo almenaŭ diskutebla ; ordinare oni diras konduti, ne sin konduti. Sed entute la libro ŝajnas tre bona kaj siaspece unika. Ĝi eestas tute rekomendinda. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 329, Septembro (1932)}} === [[L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles]] === '''L'Espéranto et les associations internationales au congrès mondial de Bruxelles'''. Publikaĵo No 8 de la ''«Societé des Amis de l’Espéranto». Office Central Espérantiste''. Paris, 1920. {{Citaĵo|Stenografa raporto pri la diskutoj pri Es­peranto dum la memorindaj kunsidoj de la Unuiĝo de la Internaciaj Asocioj, [[diskuto]]j, kiuj kondukis al brila venko de Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} === [[Esperanto for all]] === '''Esperanto for all. How to Read, Write and Speak it'''. Eld. [[British Esperanto Association]], London. {{Citaĵo|Tre praktika propaganda broŝuro kun malgranda gramatiko de nia lingvo. La propagranda parto estas tre efike aranĝita, kaj prezentas la tutan problemon de Esperanto per malgrandaj artikoletoj, laŭ fake: Kio estas Esperanto? La eduka valoro de Esperanto; Esperanto en komerco, komercaj ĉambroj; Kongresoj, scienco; literaturo. Organizaĵoj; Esperanto en Granda Britujo; La aŭtoro de Esperanto; Ligo de Nacioj; Vortoj de Universitataj Profesoroj.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} === [[Esperanto-Gazeto]] === Informilo de la ''Esperanto-Gruppe Unterweser'', regiona esperanto-unuiĝo kun centro en la [[distrikto Wesermarsch]] de [[Malsupra Saksio]], Germanio, [http://www.esperanto.de/unterweser ligilo], kvarmonata ekde oktobro 2001. ISSN 1861-3330 ===[[Esperanto Lehrbuch]]=== *''Esperanto Lehrbuch nach grammatikalischer Lehrmethode. (Esperanto-Lernolibro laŭ gramatika instrumetodo)''. Eld. ''-Esperanto-Bund für die Deutschen Sprachgebiete'', do [[Germana Laborista Esperanto-Asocio]], la germanlingca branĉo de [[SAT]], Berlino, 1933(?). {{citaĵo|Verkita en simpla lingvo kun multaj gramatikaj klarigoj, la libreto ŝajnas al ni taŭga por instruado en laboristaj rondoj. La aŭtoro(j) tamen montras la [[emo]]n nenecese kompliki la lingvon. Ni rimarkas la prepozicion kontraŭ kun [[akuzativo]] superflua en sekvantaj ekzemploj: p. 54 rimedo kontraŭ malsanon, kiu estas kontraŭ min. Same "tra" kun superflua akuzativo: p 67 rigardi tra la [[fenestro]]n. Oni ne emu korekti la [[Fundamento de Esperanto|Fundamento]]n, kiu donas tute similajn ekzemplojn kun simpla nominativo: kondukis tra la stratoj § 22.14; iras tra la fenestro § 25.29 ; Trairi tra nia mallarĝa pordo § 33.2: vojeto kondukas tra tiu ĉi kampo al nia domo. Pri kontraŭ; havis malamon kontraŭ la pli juna § 13.1 ; batalis kontraŭ niaj malamikoj § 39.14 Ni same rimarkas eraran uzon de po, en la frazo p. 76: laboristoj laboras nur 6 horojn po tage. Tie oni devus bavi laboras po ses horoj tage, (por tago aŭ ĉiutage), la prepozicio po estas uzota antaŭ la variebla kvanto- po 6, po 8, po 10, kaj ne antaŭ la fiksa unueca ideo: por (ĉiu) tago, por (ĉiu) jaro, por (ĉiu) infano. Vidu Fundam.: po 3 pomoj al ĉiu el la infanoj § 15.14; po 10 paĝoj en ĉiu tago § 15 16|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} === [[Esperanto, Lingua Internazionale]] === '''Esperanto, Lingua Internazionale'''. [[Cooperativa Esperantista Italiana]]. [[Ĝenovo]], 1912(?). {{Citaĵo|Bona propaganda broŝuro por Italoj. Krom la regulojn de nia lingvo ordigitajn en 10 lecionoj, tiu libreto enhavas noteton pri Esperanto kaj ĝia disvastiĝo kaj pri la Kongresoj, tradukajn ekzercojn, tabelon de la pronomoj, la himnon Espero kaj fine vortareton praktikan esperanto-italan.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Esperanton Kielioppi]] === * '''Esperanton Kielioppi, gramatiko de Esperanto por finnoj verkita laŭ la Fundamento de D-ro Zamenhof'''. Eldonis K. J. Gummerus, Osakeyhtitö, Jyvaskyla. 120 paĝoj 18 X 12 1/2. ===[[La Esperanto-societo]]=== '''La Esperanto-societo'''. [[UEA]], [[Roterdamo]], 1966. {{citaĵo|El la plumo de la Estraranoj de UEA [[Ivo Lapenna]], [[Gunther Becker]], [[Egidius Wensing|E. L. M. Wensing]] kaj [[Maurice Jaumotte]], la interesa serio de artikoloj, kiuj konsistigas ĉi tiun utilan libreton celas informi al la esperantistaro pri aferoj kiuj koncernas al la plej efika disvastigado de nia lingvo, ĉefe per la celtrafa agado de la lokaj Esperanto-Grupoj. La enhavo prezentiĝas jene: 1 : La rolo de la lokaj Esperanto-Societoj por realigo de la dua laborplano de UEA (I. Lapenna); 2: Unikaj eblecoj por informado sur loka nivelo (G. Becker); 3: Kie formiĝas la vera Esperantisto? (E. L. M. Wensing); 4: Kiel vivadigi niajn lokaj grupojn (M. Jaumotte); 5: Ekzemplo de modela esperanto-societo (I. Lapenna); Modela Statuto de Loka Grupo. El la Dua Baza Laborplano de [[UEA]]. Ne estas necese diri, ke ĉi tiu broŝuro estas speciale interesa por la lokaj Esperanto-grupoj de la tuta mondo. Al ĉiuj ĝi liveros abundajn konsilojn pri [[informado]], organizado kaj distraĵoj.|[[Nicolás Escartín|N. L. ESCARTIN]]. [[Boletín]] n155 (maj 1966)}} ===[[Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)]]=== Z. Adam. '''Esperanta Pola kaj Esperanta Litova bibliografio (1887-1912)'''. Eld. L. Boguslawski, Varsovio, 1914 (?) {{Citaĵo|Tiu grava verko havigos oportunan dokumentaron al la Esperantistaj literaturistoj kaj historiistoj. Ĝi daurigas, en pli kompleta kaj pli scienca formo, la laboron tiel bone komencitan de S-ro G. Davidov. La Esperanta - Pola Bibliografio enhavas: a) Esperantajn verkojn de polaj autoroj; b) polajn tradukojn de priesperantaj verkoj de nepolaj aŭtoroj; e) kolektajn verkojn de diversnaciaj autoroj. La ordo de libroj estas kronologia, sed nur laŭ jaroj, ĉiuj detaloj de la titoloj estas konservitaj. Prave rimarkigas S-ro Z. Adam, ke en la titoloj ofte troviĝas interesaj kaj gravaj detaloj por la historio de Esperanto. La valoro de tiu libro de S-ro Zakrzeuwki, jam granda en la estanteco, pli kaj pli grandigos en la estontjaroj.|Esperanto n172 jul 1914}} ===[[Esperanto poŝ-libreto]]=== '''Esperanto poŝ-libreto'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, 1913(?) du volumoj. N° 1. [[La Premiito]], novelo originale verkita en Esperanto de [[Herschel S. Hall]]. Nº 2. [[Tra la loko ensorĉita]], novelo originale verkita en Esperanto de [[J. Ŝirjaev]] ([[Ivan Malfeliĉulo]]) (17 paĝa). {{citaĵo|Feliĉe kaj esperige komenciĝas la malkara Esperanta poŝ-biblioteko. Efektive "La Premiito" kaj "Tra la loko ensorĉita" ambaŭ sin rekomendas per interesaj temoj, lerte kondukita rakonto kaj bona stilo. En "Tra la loko ensorĉita" mi rimarkis nur la kutiman malkorektajon de niaj rusaj literaturistoj: por ke aranĝi la edziĝofeston (por ke ili aranĝu, por aranĝi). Vidu sur la paĝo 14: por ke ŝi ne forkuru, ĉu iu el niaj rusaj legantoj komplezus skribi al mi (mi ne konas la rusan) kaj klarigi, kial la Rusoj emas tiun nekorektan uzmanieron de "por ke"? |[[Verto]]; Esperanto, n 148 jul 1913}} ===[[Esperanto the world interlanguage]]=== [[George Alan Connor]], [[Doris Tappan Connor]], [[William Solzbacker]] kaj [[Johano Baptisto Se-Tsien Kao]] (kompilintoj). '''Esperanto the world interlanguage — Six books in one'''. Eld. [[Thomas Yoseloff]], [[New York]], 1959. {{citaĵo|Tiu nova reviziita eldono (ses [[libro]]j en unu) enhavas ses partojn: ''Lingvoj kaj Esperanto. Praktika lernolibro. Moderna legolibro. Gvidlibro por la esperantistoj. Esperanta angla vortaro. Angla-Esperanta vortaro. Interesa, utila verko por ĉiuj, kiuj scias la anglan lingvon.|[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec.}} ===[[Esperdona Islando]]=== Jak. de Vreese. '''Esperdona Islando'''. Esperantigita de [[Fratulo Floriano]]. Eld. [[Espero Katolika]], Parizo, 1931(?) - Islanda originalo: '''Veelbelovend Ijsland''', eld. Xaveriana, Leuven, 1924. {{citaĵo|Tre zorge prezentita libreto, kies kliŝoj sur glata papero presitaj bele aspektas, dum la enhavo ĵetas specialan lumon sur la vivo en tiu malproksima lando, aparte je rilato al la Katolika religio.|[[ Belga esperantisto]] n.190 (nov 1931) }} ===[[Espersteno]]=== J. Catton . '''Espersteno'''. 1912(?) {{citaĵo|Tiu libro ne celas sole tiujn, kiuj jam scias la Pitmanan sistemon, sed ankaŭ samideanojn, kiuj dezirus konatiĝi kun tio per Esperanto. Ĉar ni ne esploris funde la aferon, ni ne povas juĝi pri la komparaj meritoj de ĉi tiu alfaro kaj tiu farita de alia amiko, S-ro Ledger ; tion oni povus decidi nur post detala ekzerciĝado pri ambaŭ. Ni nur konstatas, ke S-ro Catton evidente tre zorge kaj detale ellaboris la aferon, kaj ni kore rekomendas la [[libro]]n al la atento de ĉiu praktikanto de la “flugilhava arto.” |Z. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 090, Junio (1912)}} === [[Estas, do, en Kristianismo io valora]] === [[Walter Searle]]. '''Estas, do, en Kristianismo io valora'''. Eld. «One by One» Working Band, London, 1921? ===[[Estonio antaŭe kaj nun]]=== '''Estonio antaŭe kaj nun'''. Eldonis Esperanta Turista Komisiono ĉe [[Esperanto-Asocio de Estonio]], [[Talino]], 1930. ===[[Estonta milito]]=== [[Johano de Bloch]]. '''Estonta milito'''. Eld. Libraro Pacifisma, Parizo, 1908(?) ===[[La Eterna Evangelio]]=== H. J. Pätiälä, pastro. '''La Eterna Evangelio'''. Eldonis la aŭtoro, [[Turku]], 1931(?). {{citaĵo|La aŭtoro intencas daŭrigi la serion de siaj libretoj pri sanktaj kaj bibliaj [[temo]]j. |[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Eterna Sopiro]]=== J. Olsvanger. ''Eterna Sopiro'''. Eld. [[Palestina Esperanta Ligo]], Jerusalemo. Tiu verko havis almenaŭ du eldonojn, la dua en la frua 1940 jardeko. ===[[Eŭropa kalendaro 1981-82]]=== '''Eŭropa kalendaro 1981-82'''. Eld. [[Eŭropa Klubo]], Paderborn, 1981. {{citaĵo|Ni havas antaŭ ni surprize kompletan, nekutiman, originalan kaj bele presitan kalendaron. La kovrilo, diverskolora jam, prezentas la flagojn de la diversaj ŝtatoj apartenantaj aŭ apartenontaj al la [[Eŭropa Komunumo]], kaj per diversaj koloroj kaj frazoj montras kion interne havos la kalendaro, tio estas veran eŭropan kulturan informaron. La samaj frazoj de ĉiu paĝo aperas en la lingvoj de la membroj de la nuna, E-Komunumo, krom en la latina kaj en la internacia lingvo Esperanto. Jam de la unua paĝo, krom la notoj de normala kalendaro (dato, semajntago, monato) kaj ĉiam en la menciitaj lingvoj, paĝon post paĝo, oni trovas veran internacian [[vortaro]]n por lerni eŭropajn lingvojn aŭ rememori ilin se iam lernitajn. Krom tio aperas la historio de la evoluo de la Eŭropa Unio, kaj la historio, [[klimato]], ekonomio k.t.p. de la diversaj eŭropaj landoj. Vere ne temas pri poŝa. nek mura kalendaro, sed informa kalendaro, taŭga por sciemaj personoj, ĉar ĝi enhavas ankaŭ prezentadon de la fonetiko, gramatiko k.t.p. de Esperanto, krom aliaj tre utilaj informoj pri eŭropaj gastejoj, hoteloj, konendaj Deklaracioj kiel la [[Universala Deklaracio pri Homaj Rajtoj]] kaj la Memorando de la [[Eŭropa Klubo]]. Por la studentoj, por la lingvamantoj ĉi tiu kalendaro estas posedinda [[juvelo]], kiu permesas lerni aŭ perfektiĝi en diversaj lingvoj samtempe kaj ekkoni novaĵojn kiuj neniam restos malaktualaj. Al tio jam dirita, ni devas aldoni ke la kalendaro prezentas en la lastaj folioj la datojn ĝis 1989-a. Ni gratulas la Eŭropan Klubon de Paderborn pro la granda laboro kaj bona prezentado kaj informado kiun tiu kalendaro proponas al la leganto.|Uruena. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} === serio [[Evangelio de belismo]]=== Okamoto Rikiiĉi (岡本力一著). Eldonis Belisma Koopera Kulturejo, [[Ŝizuoka]], 1932 Serio de tri volumenoj, ĉiu en amplekso de 44 paĝoj kaj formato de 13x19 cm: # [[Evangelio de spirita korpo]] # [[Evangelio de sinkompletigo]] # [[Evangelio de pura belo]] ===[[La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto]]=== '''La Evangelio laŭ Sankta Johano kaj la Prediko sur la Monto en lingvoj Esperanta kaj Portugala.'' Eld. [[Federação Espírita Brasileira]], Rio de Janeiro, 1946? {{citaĵo|Represoj el la Biblio, kun Portugala teksto en paralela kolumno. Espereble ĝi tre utilos al la Brazila [[Esperantistaro]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 491-492 mar-apr 1946}} === Eŭropo Unuigita === '''Eŭropo Unuigita. N° 1. (Skizo de praktika programo pacifista)'''. Teksto Esperanta-Franca. Verkita kaj eldonita de V. Zielinski, [[Konstantinopolo]]. 32 paĝoj 14 X 22 cm. {{Citaĵo|Plej priatentinda [[studo]] pri la nune tiom diskutata problemo de la universala pacigo de la homaro. La aŭtoro ne forgesas la potencon de la lingva pacigilo, kaj dediĉas al Esperanto gravan rolon en la praktikado de la de li proponitaj principoj. La libreto ankaŭ enhavas projekton de mallonga sed klara [[regularo]] de la celata Proksimorienta Paca Asocio|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} == F == ===[[Faktoj pri Germanujo]]=== [[Helmut Arntz]]. '''Faktoj pri Germanujo'''. Eld. Franz Steiner Verlag, Kolonio, 1958. [[Dosiero:Faktoj pri Germanujo.jpg|eta]] {{citaĵo|Ĝi estas la libro kiun la Germana Federacia Registaro disdonis senpage al la partoprenantoj de la [[UK 1958|universala kongreso en Mainz]] : kaj kiu ĝi nun disponigas al la Fremdlandaj esperantistoj por la prezo de nur unu respondkupono ! Vera donaco ! Ĝi estas tre interesa kaj tre bela. Tute kompreneble ĝi prenas starpunkton kontraŭ la reĝimo en [[Orienta Germanujo]] kaj konsideras fakte kiel Orientan Germanujon la parton kiu troviĝas nun en la Pola ŝtato. Lingvo bona kaj klara. Sed ni ne povas allasi la vorton dojeno : dekano estas la ĝusta vorto. Kara legant(in)o, rapidu havigi al vi tiun riĉan fonton de dokumentado.|[[Belga esperantisto]] n367 (mar-apr 1960)}} {{citaĵo|La nova eldono de tiu informilo pri la nuntempa Germanlande estas detala [[ekspozicio]] de ĉiuj pecoj kaj porcioj kiuj entute formas la tutan nacion, kun [[institucio]]j, registaro, formo de vivo, kaj popola evoluado. Kiel ĉiuj germanaj [[libro]]j, la aspekto estas serioze eleganta kun klaraj fotoj kaj originalaj desegnoj. La enhavo pritraktas la antikvan historion de la lando pasante tra la mezepoko ĝis la modema tempo, kie reliefiĝas la gravaj krizoj kiuj skuis ne nur tiu ŝtato, sed la tutan mondon. Estas rimarkindaj la atingoj kaj alta [[nivelo]] de disvolviĝo, en la kampo de la scienco, arto, kun biografioj de muzikistoj kaj verkistoj; same kiel en la sperta fako, kie oni vidas la progresojn atingitajn de la nova generacio. Finfine oni klare vidas la plibonigojn akiritajn lasta tempe per konstanta laborado kaj persistemo. Potenca ekonomio, aktiva vigla komerco kaj industrio, alta kulturnivele kaj agrablaj vivkondiĉoj por la civitanoj. Estas preskaŭ neeble priskribi detale la tutan interesan informadon. Tial kiu deziru sin informi pri la moderna vivo en tiu lando legu «Faktojn pri Germanujo» |A. Salete. [[Boletín]] n159 (jan 1967)}} ===[[Faktoj pri Nederlando]]=== '''Faktoj pri Nederlando'''. Eldonis la Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, ''[[d:Q1037495|Ministerie van Buitenlandse Zaken]]'', [[Amsterdamo]], 1970(?) {{citaĵo|Informa [[broŝuro]] 48-paĝa, pri tiu interesa kaj laborema lando. La teksto estas dividita en 13 ĉapitrojn kaj ilustrita per pluraj fotografaĵoj.|[[Boletín]] n182 (nov 1970)}} ===[[Faktoj pri Norvegujo]]=== '''Faktoj pri Norvegujo''' tradukis [[Hans Amund Rosbach]]. Eld. Chr. Schibsteds Forlag, [[Oslo]], 1953(?) {{citaĵo|Jen tre interesa libreto, ĝemela frato de tiu titolita «Faktoj pri Danlando». Ĝi estas Esperanta eldono de oficiala informbroŝuro, pri la norvega lando, aperinta jam en pluraj lingvoj. Eldonita de Chr. Schibsteds Forlag kaj la plej granda norvega taggazeto ''[[Aftenposten]]'', en kunlaboro kun [[Norvega Esperantista Ligo]], ĝi ricevis subvencion de la norvega departemento por la ekstero. Koncize, sed abunde, la libreto donas konkretajn kaj objektivajn informojn pri la bela lando de la [[fjordo]]j, kiu certe interesos al ĉiuj esperantistoj. La nomo de la tradukinto, [[Johan Hammond Rosbach|S-ro H. A. Rosbach]], konata aŭtoro de «Bagatelaro», estas bona garantio pri lingvoperfakteco. Miaopinie, estus tre interese eldoni similajn libretojn pri aliaj [[lando]]j, kiuj konstigus belan [[kolekto]]n.| J. JUAN FORNÉ [[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro]]=== '''La Fermo kaj Sekigo de la Suda Maro'''. Eld. Nederlanda Ĝenerala Fremdultrafika Asocio <!-- nacilingve ne ''Nederlandse Algemene Buitenlandse Verkeersvereniging'' - kio do? -->, [[Hago]], 1938(?) {{citaĵo|Rimarkinda raporto pri la konstruo de digo, kiu en majo 1932 fine fermis la sudan parton de la [[Suda Maro]] (Zuider Zee), kiu fariĝis pro tio akvo enlanda, aldonis 794 al la surfaco de [[Nederlando]], kaj donos kultivlaboron al 300,000 homoj. Sendube unu el la plej interesaj kaj rimarkindaj inĝenieraj laboroj iam plenumitaj. La rakonto estas unika, klare prezentita, kaj belege ilustrita per 33 bildoj elaeraj. Ni varme rekomendas, ke oni ĝin akiru. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 395, marto (1938)}} ===[[Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste]]=== [[Louis Perret]]. '''Feuillets Encyclopédiques de Documentation Espérantiste'''. Lyon, edke 1946 ĝis 1955.<ref>https://arkivo.esperanto-france.org/divers/perret/fede.htm</ref> {{citaĵo|Jen aperis 3-a kajero de tiu bonega verko, kiu alportos senegalan helpon al propagandistoj en landoj de francalingvo. Estas metoda kompilo de plej diversaj tekstoj, opinioj de famuloj, kiujn kompletigas bonegaj fotoj, je tre diversaj temoj kaj okazoj en la esperantista mondo. Estas vere giganta laboro, kiun entreprenis tiu fervora samideano, kiu vere meritas helpon de ĉiuj. Ni esperas, ke ĉiu samideano fariĝos abonanto de tiu Enciklopedio por sia profito en la propagando de nia kara lingvo kaj por helpi la eldoniston en lia peniga kaj honorinda laboro.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La Fianĉino de Olivetan]]=== Denise Hourtisque. '''La Fianĉino de Olivetan'''. Trad. André Bachelier. Eld. [[Kristana Esperantista Ligo Internacia]], Parizo, 1955(?). {{citaĵo|La enhavo rekondukas nin al la unua periodo de la reformaco (''tiel''), kiam la protestantoj suferis pro gravaj kaj teruraj persekutoj ofte finigantaj sur la [[brulŝtipo]]. Ĝenerale la lingvo estas bona, kvankam kelkaj gramatikaj eraroj ne mankas. Ekz. pago 2: li edzigis sencerbulinon tian, KIA vi. (kiel), paĝo 3: Neniam mi vidis lin kolerantan (koleranta) konduki ĝis bona fino (al); paĝo 6: ĝis ĵeti nin (prepozicio antaŭ infinitivo).|[[Belga Esperantisto]] - Numero 332, aprilo 1955}} ===[[La filoj de l’ŝtonkora homo]]=== T. Horvath, [[Pŭl Korcsmŭros]]. '''La filoj de l’ŝtonkora homo''', trad [[Vilmos Benczik]]. Hungara Esperanto-Asocio, Budapest (1978), 60 p. Bildstria libro bazita en samnoma romano de Mór Jókai (1825—1904). {{citaĵo|Mór Jókai (1825—1904) estas granda [[romanisto]] de la lastjarcenta Hungario. Li verkis pli ol cent librojn, ties temoj li ĉerpis el la heroaj eventoj de la [[revolucio]] kaj liberecbataloj de la jaroj 1848/1849, kaj la tielnomata «reformepoko" inter 1825 kaj 1848. "La filoj de l’ŝtonkora homo" aperis [[1869]], du jardekojn post la malvenko de la liberecbatalo. Ĝi estas deviga legaĵo en la antaŭlasta klaso de la hungaraj [[bazlernejo]]j, ĝi estas tradukita en ok [[lingvo]]jn kaj plurfoje filmigita. HEA prezentas al eksterlanda legantaro la skeleton de la ampleksa verko en [[formo]] de bildrakonto. [[Vilmos Benczik]] esperantigis la tekstojn de T. Horvath kiuj akompanas la desegnaĵojn de [[Pŭl Korcsmŭros]]. Estas provo apliki la en multaj landoj popularan formon de bildrakontoj kaj liveri facilan, intereskaptan legaĵon ankaŭ por komencantoj. Rakontiĝas la aventura historio de la tri fratoj Baradlay kiuj diversmaniere kaj diversloke partoprenis la revolucion [[1848]]. Eĉ tiu mallonga bildrakonto kun malmultvorta teksto prezentas mozaikon de aventuro, politiko, heroismo, sed ankaŭ amo, malico, humoro. Eble la bildrakonto instigas al legado de la nacilingvaj tradukoj de verkoj de Mor Jokai, kiuj helpas al eksterlandanoj pli bone kompreni hungarojn. Tio estis unu el la motivoj kiuj instigis. HEA-n eldoni tiun-ĉi libreton.|[[Linde Knoschke]]. [[Der Esperantist]] - Numero 103, Majo (1980)}} === [[La fina batalilo]] === [[Theodora Wilson Wilson]]. '''la fina batalilo (Hellito aŭ...) Vizio'''. Trad. anonima. Eld. C. W. Daniel Ltd., London, 1916(?) 172 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro interesa por ĉiu samideano. Oni sentas, ke la aŭtorino ĝin verkis el plena koro. Kortuŝita de. la teruraĵoj de la Milito, inspirita verki libron, kiu prezentos la faktojn al la ĝenerala nescianta publiko, ŝi esperas, ke la publiko, siavice, kortuŝiĝos kaj inspiriĝos forte militi kontraŭ la milito. Neniu homamanto povas legi la malgajigajn paĝojn ne pensante: “ Efektive tiuj veraĵoj devus esti konataj de ĉiuj, kaj precipe de la nepensemuloj, kiuj avide sekvas la politikajn kaj ĵurnalistajn alvokojn kaj blinde kredas la troigojn kaj falsdirojn de la ĉieaj militemuloj.” En Ĉapitro VII, kie soldatoj parolas en vagonaro en Ĉapitro X, kie flegistino kaj alia virino malkaŝas siajn korsentojn, en Ĉapitro XVII, kie la “ homamaso ” montras sian timon kaj brutan forton,en Ĉapitro XXVI, kie vundita oficiro kaj pastro ortodoksa interŝanĝas siajn opiniojn pri “[[Dio de Bataloj]],” kaj en aliaj, oni facile konstatas, ke la verkintino profunde konas la homan karakteron. Tute trafeŝi prezentas bildon post bildo de la [[Granda Milito]], sed me, kiel la populara kinematografo ilin prezentas. Efektive la libro dividiĝas en 33 Ĉapitrojn, kaj preskaŭ ĉiun oni povas legi kiel apartan rakonton. Tamen la tuta ĉapitraro prezentas unu historion pli malpli bone kunligitan. Al la recenzisto ŝajnas, ke eble la libro mem estus pli grava kaj pli efika, se ĝi enhavus malpli da fantaziaj Ĉapitroj, kaj simple prezentus la krudajn faktojn kiel ili estas, lasante al la imago de ĉiu religiulo aŭ nereligiulo la eltrovon de la vera kaŭzo de la tragediaj tagoj, kiujn ni nun travivas, Pri la esperanta stilo, al la recenzisto malmulto ŝajnis kritikinda. Vortoj kiel “mesaĝo,” “murdi”, “mis-kompreni,” “ perpleksi,” kaj “ kunsorti” ne estas troveblaj, certe, en la ĝisnunaj vortaroj. Iliaj advokatoj pretendas bezonon de tiaj vortoj, kaj, cetere, ĉiam estas permesite al verkistoj la provuzadon de tiaj novaj vortoj. Tamen estus bone aldoni ĉiam moton pri la provvorto, kiel, efektive, oni faris pri unu el la supraj vortoj. (Vidu p. 77). Oni rimarkas: “ Ĉio por kiu, p. 12, kaj “ ĉio por kio,” p. 18. La unua, kredeble, estas preseraro. Malofte eraroj de stilo enestas la libron, sed eble “ kaptante la punkton,” p. 21 ne estas klara al alilanduloj ; kaj pli bona ol “ rediris,” lasta linio, p. 24, estus “ respondis.” Aliflanke, oni povas rekomendi al ĉiu studanto de Esperanto la legadon de tia bone kaj lerte tradukita verko.|Moljo. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 146, Februaro (1917)}} === [[Foiro de Frankfurt]] === '''Foiro de Frankfurt. 23-29 sep.''' Frankfurt, 1923, 23 pĝ. Ilustrita. ===[[Folkenes forbund om esperanto]]=== '''Folkenes forbund om esperanto'''. Eld. [[Centra Dana Esperantista Ligo]], Kopenhago, 1923. ===[[Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj]]=== A. Varagnac. '''Folkloro kaj Kolektivaj Esploroj per Bonvolaj Informantoj'''. Eld. Union Republicaine, [[Chalons-sur-Marne]], 1935(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Studaĵo pri la utileco de folklora [[studo]], kun klasifiko kaj priskribo de ĝia [[kampo]]. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[La Franca Linio]]=== '''La Franca Linio. La Linio, kiu fortranĉas la angulon Plymouth al Novjorko en malpli ol ses tagoj'''. Eld. Compagnie Generale Transatlantique, Ltd., Londono, 1926 (?), 8 pĝ. ===[[Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro]]=== [[Yoshi H. Ishiguro]] kaj [[Kurachi Haruo]]. '''Fundamenta Esperanto-Japana Vortaro'''. Eld. Kiboŝa, [[Tokio]], 1931(?) {{citaĵo|Luksa rizpapera 100-paĝa [[gramatiko]] kaj vortaro Esperanto-japana, lede bindita, por la veŝt-poŝo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 314, Junio (1931)}} == G == ===[[Gajaj Klubvesperoj]]=== [[Gudrun Riisberg]] kaj aliaj '''Gajaj Klubvesperoj'''. Eld [[Dansk Esperanto-Forlag]], Aabyhoj, 197(?) {{citaĵo|Jen kolekto de bonhumoraj skeĉoj kaj ludoj tre adekvataj por vivigi nian lingvon en la kluboj. La libreto estas tre bonvena pro la spriteco kaj facila ludeblo de sia enhavo. Mi citu la skeĉojn “La kudrilo", ludebla de kvar aktoroj; “Egal-Rajto", "Fatamorgano" kaj "Kion vi diras?" ludeblaj de du kaj "La Porko” ludebla de tri. Kio pli bona ol praktikadi amuze? La preso esta s tre klara, mi trovis nur tri preserarojn, kiujn mi citas por eviti miskomprenon: p. 5, orelon ilin ( : ili); p. 8 foriros (: foriras); viziko (veziko ) . La lingvo estas korekta. Tamen... bedaŭrinde la uzo de: TIOM tiom malgaja, tiom granda, tiom malĝentila (paĝ. 18, 20, 22) kontraŭ la tradicia kaj pli flua TIEL. ATA "Li povas e sti savATa". AT kiel AS esprimas absolute neperfektan agon, dum la frazo citita celas perfektecon, do savITa (p. 25). A kun la pasiva gerundio. "Veni nerazita” anstataŭ nerazite. AS Por subjunktiveco: “ke la sinjorino estas zorge vestita ” anstataŭ estu. Miaj atentigoj ne iras nur al la simpatia libreto "Gajaj Klubvesperoj”, sedal ĉiu , kiu uzas la lingvon diverĝe, neunuece.|[[Salvador Gumá]]. [[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Geodezia fakterminaro en ses lingvoj]]=== '''Geodezia fakterminaro en ses lingvoj'''. Eld. Budapesti Geodeziaj es Terkepeszeti Vallalat, Budapeŝto, en kvar volumenoj: 1976/1980/1981. En la angla, Esperanto, franca, germana, hungara kaj rusa. 1-a parto: Kompensuma kalkulado, kupera geodezio, landa [[mezurado]], 1976 (322 p.) ; 2a parto: Instrumentoj, iloj, instrument-teknikaj nocioj, 1978 (388 p.); 3a parto: Elementa [[geodezio]], parcelado, urb-ordigo, katastro, grundoklasifiko, 1980 (374 p.); 4a parto: [[Topografio]], 1981 (343 p.), 25 cm. === [[George Williams]] === '''George Williams. Skizo de la vivo de la fondinto de la [[Kristana Asocio de Junaj Viroj]] okaze de la centjarfesto de lia naskigo'''. Eld. Tutmonda Komitato de la K. A. de J. V., Ĝenevo, 1921. {{Citaĵo|Traduko laŭ la franca resumo de Th. Geisendorf de la angla verko «The Life of Sir George Williams». — La esperanta stilo kaj lingvo de tiu libro estas bonegaj. Entute tiu eldonaĵo estas tre interesa dokumento|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} ===[[Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns]]=== '''Gramatiche vocabulari ed eserciçis di lenghe internacional esperanto pailadins furlàns'''. Eld. [[Esperanto-Udine]], [[Udine]], 1935(?) ===[[Grammatica da Lingua Esperanto]]=== [[Alberto Alvares Fernandes Vieira]] kaj [[Leonel Gonzaga]]. '''Grammatica da Lingua Esperanto'''. 2a eldono. Eld. M. Piedade & K°, Rio de Janeiro, 1907. ===[[La Granda Reĝo]]=== Pastro Joaĥim. '''La Granda Reĝo'''. Eld. Sekretariejo de la Surtronigo de la S. Koro de Jesuo, Ginneken, 1936(?), 22 pĝ. {{citaĵo|Alvoko al la honorigo de bildo de la [[Koro de Jesuo]] en Romkatolikaj hejmoj, kaj historio de tiucela movado. Lingve sufiĉe bona, sed ne perfekta. Ĉu necesas ''devocio, supremacia'' Preferinda estas ''Jesuo'', ol ''Jezuo''.|[[Montagu Christie Butler|M. C. B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, oktobro (1936) }} ===[[Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto]]=== '''Gravuras e Vocabularios para o Ensino do Esperanto'''. Eld. [[Liga Esperantista Brasileira]], Rio de Janeiro, 1941(?) {{citaĵo|En ĉi tiu volumeto ni vidas serion de 21 [[bildopaĝo]]j, kiuj prezentas objektojn el la [[ĉiutaga vivo]]. Sur ĉiu paĝo troviĝas plimalpli 50 Esperantaj terminoj, nomantaj la [[objekto]]jn desegnitajn: entute la libro enhavas la nomojn de preskaŭ 1000 objektoj. Pri la Esperanta teksto respondas S-ro [[Alberto Couto Fernandes|S. Couto Fernandes]] [''tiel''], kaj (kiel oni atendus ĉe tia eminenta samideano) ĝi estas tute laŭdinda. Unu-du nekutimaj terminoj estas [[persieno]] (Venetian shutter) (kp. ĵaluzio, Venetian blind); kaj [[babasuarbo]], [[karnaubarbo]] (nomoj de lokaj arboj, kies signifon ni ne eltrovis). La ''[[Union Jack]]'' estas standardo Brita, ne sole Angla. Anstataŭ [[golfio]] aŭ gaŭfo (eksperimentaj nomoj ne plu uzataj) oni nun ordinare nomas la ludon [[golfo]]. Diversloke la bildoj estas iom tro malgrandaj aŭ malklaraj por facila distingo. Sed por 130 milreis la kursestro povas ricevi de la eldonejo la kolekton “A”, kun la samaj bildoj grandformataj por montro surmure : tio tre faciligus la instruadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 433-434, Majo - Junio (1941) }} ===[[Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj]]=== '''Gvidilo de l' profesoroj kaj de l' lernantoj'''. Eld. [[Eldonejo de Esperanto]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1933(?) {{citaĵo|Konsiloj por la lernado de Esperanta [[stenografio]] Duployé-Flageul kaj modela traduko de l’ ekzercoj.|[[Brazila Esperantisto]] 1933_n258-261_jan-apr.}} [[dosiero:Ŝapiro - Gvidilo tra Bialystok, 1923.pdf|eta|140ra]] === [[Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro]] === '''Gvidilo tra Bialystok, la nask-urbo de nia Majstro'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ([[d:Q94695516]] en vikidatumoj) == Ĝ == ===[[Ĝenerala instruado en V.D.R.]]=== '''Ĝenerala instruado en V.D.R.''' Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1971. {{citaĵo|Malgraŭ la sanga batalado, kiu jam de 25 jaroj ŝtormas tra Vjetnamio, la ĝenerala instruado disvolviĝas en vere mirigaj proporcioj, se konsideri kiom da obstakloj kaj handikapoj devas superi militanta popolo. Ĉi tiu [[libro]] bone prilumas la nunan situacion en la kampo de la edukado en [[Nord-Vjetnamio|V. D. R.]], faras rivelajn kom parojn kun la panoramo de pasintaj tempoj kaj projektas kun fido kaj optimismo por la futuro. Leginda libro, kies klara, simpla lingvo estas kroma logaĵo.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} == H == === [[Handbook of the church esperantist leage]] === ''Handbook of the church esperantist leage (La Eklezia Esperantista Ligo)''. Eld. [[Eklezia Esperantista Ligo]], [[Huddersfield]], 12 paĝoj 22 X 14 cm. {{Citaĵo|Tre efike redaktita broŝuro en angla lingvo. Ĝi enhavas klarigon de la tuta programo de la ligo Eklezia, kiu konsistas el: Enkonduki Esperanton en la servo de la religio, Pliigi la Influon de l'Eklezio per Esperanto, Favorigi la literaturon de la internacia lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n073-074 (mar-apr 1921)}} ===[[Hat Esperanto eine Zukunft?]]=== '''H. Jungschaffer'''. '''Hat Esperanto eine Zukunft?'''. 1948(?) ===[[Hejmoj de Birdoj]]=== [[Ju Zi]] '''Hejmoj de Birdoj'''. Ilustrita de [[Wu Daisheng]]. Eld. [[Ĉina Esperanto-Eldonejo]], [[Pekino]], 1983, 21 cm. {{citaĵo|Plenkolora infanlibreto pri birdoj kaj ties [[nesto]]j.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Heroldo-Taschenworterbuch]]=== '''Heroldo-Taschenworterbuch'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1933(?) 131 pĝ. {{citaĵo|Esp-Germana kaj German-Esperanta poŝvortaro; klare presita, oportuna formato. Kun plenaj [[listo]]j de nomoj geografiaj kaj personaj, kaj interesa kaj utila enciklopedieto de la [[Esperanta movado]]. Bedaŭrinde la vortaro multe tro facile enlasas vortojn senutilajn kaj dubindajn. [[Ŝanĝo]], ekzemple, de ''fugo'' al ''fugeo'', aŭ de ''vipuro'' al ''vipero'', estas neakceptebla. ''Komuti'' kaj ''ŝalti'', ''gracila'' kaj ''svelta'', ''niti'' kaj ''vinkti'', ''MET'' kaj ''CET'', baraktas kune por ekzisto. Ŝajne oni celis kolekti multajnrenkonteblajn formojn senkribre, lasante la lolon kaj la tritikon kreski kune. Tio utilas pli al la leganto de nia [[gazetaro]], ol al la lernanto bezonanta gvidon. Malgraŭ la amaso da novaj [[vorto]]j, mankas ''heĝo'' ! | [[La Brita Esperantisto]] - Numero 336, Aprilo (1933)}} ===[[Hebrea progreso en Palestino]]=== '''Hebrea progreso en Palestino. Prezentita al la XVII-a Tutmonda Kongreso de Esperanto en Ĝenevo en Aŭgusto 1925'''. [[Centra Cionista Organizaĵo]], Londono, 1925. ===[[Hibakusha]]=== '''Hibakusha'''. Eld. Nihon Hidankyo. Tokyo 1982, 20 p. {{citaĵo|Hibakeoj en Esperanto nomiĝas la vunditoj kaj domaĝitaj de la jeto de atombomboj far [[Usono]] sur Hiroŝimon kaj Nagasakion. La Japana Federacio de la organizaĵoj de A- kaj [[H-bombo]]j suferitoj ([[The Japan Confederation of A- and H-Bomb Sufferiers Organization]]) eldonis 3-lingvan (Esperanta, angla, itala) riĉe kaj ja terure ilustritan kajeron pri la detruitaj [[Hiroŝimo]] kaj [[Nagasaki]] kaj pri ties mortbruligitaj aŭ ankoraŭ vivantaj viktimoj. Ege emociiga broŝuro, kiu helpu al ankoraŭ pli aktiva kontraŭstaro al la usona minaco de "unua nuklea bato". Ni represas parton de la [[broŝuro]]. „'''Kial estis uzita la atombombo?'''<br> Meze de 1945 Japanio jam perdis ĉiom da maraj kaj aeraj armefortoj, kaj preskaŭ restis sen militpovo por daŭrigi la batalon. En [[februaro]] interkonsento estis farita inter la [[aliancano]]j en Jalta, ke Sovetunio partoprenu la militon kontraŭ Japanio en Siberiu [''tiel''] komence de aŭgusto, ĝis tri monatojn post la [[malvenko de nazia Germanio]]. La uzo de la [[atombombo]]j fare de Usono fakte ne estis "por mallongigi la agonion de milito, por savi milojn kaj milojn da vivoj . . ." (la prezidento [[Harry S. Truman|Truman]]), sed "por havigi al si politikan [[avantaĝo]]n en la usona postmilita strategio kontraŭ Sovetunio" (la milita [[sekretario]] [[Henry L. Stimson|Stimson]]). Troviĝis ankaŭ alia kaŝita celo, nome, por esplori la povon de la atombombo pretige por la plua uzo de nukleoj armiloj en la [[estonteco]]. Jen kial ambaŭ urboj estis elektitaj kiel celobjektoj por fari eksperimenton sur la vivantaj korpoj. Pro tio Usono rigardis la damaĝon milita sekreto kaj rifuzis helpi la [[hibakŝo]]jn malgraŭ propono farita de [[Internacia Ruĝa Kruco]]. Usono perforte venigis multe da hibakŝoj al militaj hospitaloj en Hiroŝima kaj Nagasaki, kie ili prenis specimenojn de ilia sango kaj fortranĉis la afektitajn partojn de iliaj malfortiĝintaj korpoj por patologia esplorado, traktante la viktimojn kiel "[[kobajo]]jn", sed ili donis al ĉi tiuj nenian medicinan traktadon.<br> '''Hibakŝoj alvokas por la neniigo de nukleaj armiloj'''.<br> En 1954, kiam Usono faradis eksperimentojn de hidrogenaj bomboj en la [[atolo Bikini]], la telekomunika funkciulo de Japana fiŝista [[ŝipo]], aganta en Pacifika Oceano, mortis pro la radioaktiveco el la "[[polvo de morto]]" kiu falis sur la ŝipon. Tio vekis fortan indignon en larĝa gamo de japana popolo, kaj la [[movado]] kontraŭ A- kaj H-bomboj disvastiĝis tra la tuta lando. Kuraĝigite de la [[Unua Monda Konferenco kontraŭ A -kaj H-bomboj]] en Hiroŝima en 1955, la neglektitaj hibakŝoj unuigis sin kaj formis [[Hidankyo]] [''tiel''] (Federacio de Asocioj de Viktimoj de Atom- kaj [[Hidrogenbombo]]j) la sekvantan jaron. Ekde tiam la hibakŝoj persistis en aktivadoj ĝis nun, postulante la kompletan malpermeson de {{J|nuklea armilo}}, kaj postulante de la registaro efektivigon de nova leĝo por la helpo al hibokŝoj. Subtenate de multe da civitanaj organizoj, Hidankyo, klopodas kolekti 20 milionojn da subskriboj por postuli la starigon de leĝo por helpi la hibakŝojn, kaj ĝi preparas sendi [[delegitaro]]n eksterlandon por dissemi la [[vero]]n, kaj denunci la krimecon de la atorm-bombado pri Hiroŝima kaj Nagasaki." La broŝuro ankaŭ ekzistas unu lingva.|[[Der Esperantist]] n123 jan. 1984}} ===[[Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado]]=== '''Hiroŝima-Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado'''. Eld. Eldon-Komitato por Hirosima-Nagasaki, 1978. {{citaĵo|''„Estis mateno agrable serena; oni antaŭvidis ardan varmegon kun la koruso de cikadoj kiel kutime en somero. Hiroŝima, la 6an de aŭgusto 1945, je la 8a horo, 15 minutoj. Matennebulo jam forpasis sub la intensa sunbrilo, kiu ankaŭ tiutage aŭguris tipan somertagon kun varmego. Nagasaki, la 9an de aŭgusto 1945, je la 11-a horo, 2 minutoj. Jen la fatalaj momentoj, kiam du atombomboj de la usona armeo, urania kaj la alia plutonia, unuafoje uzitaj en milito, atakis la du urbojn. Ili pereigis 130 000 — 140 000 homojn en Hiroŝima kaj 60 000 — 70 000 en Nagasaki“.'' Aperis 1979 en Japanio libro pri la sekvoj de la unua atombombado. „Hiroŝima — Nagasaki. Bilda Dokumento pri la Atombombado“. La ampleksa 350-paĝa librego entenas 390 fotojn kolorajn kan nekolorajn, kiuj estas faritaj horojn post la bombado aŭ jarojn poste (ĉar atombomba malsano ankoraŭ hodiaŭ rabadas vivon de travivintoj) kaj 93 kolorajn bildojn, kiuj estas desegnitaj surloke aŭ pentritaj de la bombitoj („hibakŝoj“) mem. Entute oni elektis tre zorge el materialo de pli ol 4000 fotoj kaj 2500 desenaĵoj. Multaj fotoj nur lastatempe estas disponigitaj de la usona mararmeo. Preskaŭ ĉiuj fotoj estas faritaj rekte de la originalaj kliŝoj de la [[posedanto]]j. La libro estas verŝajne unika en la mondo. La eldonadon de la libro ebligis per sia mono 15 000 japanaj civitanoj, kiuj formas la bazon por la „Komitato de Japanaj Civitanoj por sendi Donacajn Kopiojn de Bilda Dokumento de la Atombombado al Niaj Infanoj kaj Kolegaj Homoj en la Mondo“. Ĝis nun aperis eldonoj en la japana, angla, hispana lingvoj kaj en Esperanto. Dum la somero 1979 delegitaro de tiu-ĉi komitato traveturis kelkajn eŭropajn landojn kaj ankaŭ, fine de aŭgusto, estis gastoj de la „Packonsilantaro de GDR“, por transdoni la librojn al la reprezentantoj de GDR. Du [[reprezentanto]]j de la [[Japana Pacdefenda Esperantista Asocio]] (la japana [[MEM]]-sekcio), nome [[Kimiaki Kurita]] kaj [[Ikuo Senga]], kiuj apartenis al la [[delegitaro]], transdonis ekzemplerojn de la esperantolingva eldono al la [[prezidanto]] de [[Centra Laborrondo Esperanto]], [[Rudolf Hahlbohm]]. Tiom pri la faktoj. Nun iom pri la fono de la verko. Ni legas: „Kiel eble plej frua efektivigo de la kompleta abolicio de nukleaj armiloj kaj de la plena malpermeso de atom- kaj hidrogenbomboj — tion forte aspiras ĉiuj [[homo]]j en la mondo. Ni devas nepre komuniki al la sekvantaj generacioj kaj al ĉiuj homoj en la mondo la neniam ripetendan tragedion de Hiroŝima kaj Nagasaki. Tiu arda deziro kovis kaj naskis tiun ĉi libron. La [[projekto]] startis per ideo hazarde ekhavita. En iu mezlernejo en Gubernio Hiroŝima la lernantoj regule sendadis al aliaj [[mezlernejo]]j en la lando lernomaterialojn pri la atombombado, kiujn ili ricevis de siaj instruistoj kaj gepatroj. El tio sekvis, ke en iuj lemejo) oni ekhavis lecionojn pri la atombombado, kaj ke naskiĝis kontakto inter la geknaboj jen per korespondo jen per rekta renkontiĝo. Cu do ne eblos fari la samon adrese al la tutmondaj popoloj? Tio estis la [[ideo]] trafinta unu patron, kiu vizitis Hiroŝimon kune kun siaj infanoj kaj estis forte impresita de la valora agado de la geknaboj. Li tuj parolis al siaj amikojj pri la sugesto, kaj tiel komenciĝis la tuta afero.“ Kion diri pri la fotoj mem? Ili estas tiom teruraj kaj animskuaj, ke apenaŭ sufiĉas la homa lingvo sin esprimi. Tro malmultaj ja scias pri tio, kio okazis 1945 al tiuj du urboj. Gi estas la infero laŭ ĉiuj eblaj variantoj de imago-povo. Se oni trafoliumis la libron, oni ekkomprenos, kio atendos la mondon, se oni ne sukcesas bridi la militpreparantojn. Por ke la libro ankaŭ aperu en Esperanto, esperantistoj-subtenantoj el [[Japanio]] fondis apartan asocion por akceli la [[eldonado]]n. Deko da esperantistoj tradukis la tekston sub la kontrolo de Konisi gaku. Povas okazi, ke japana esperantisto donacos tiun verkon al sia eksterlanda amiko. Tiam tiu nepre sendu sian impreson al„Hiroŝima-Nagasaki osekaj e okuru esperanto no kai“ ĉe Japana Esperanto-Instituto, Wasedamati 12-3, Siuzyuku-ku, Tokio, 162 Japanio. La libro estas forta kaj siaspece unika alvoko al la homaro, ĉion entrepreni por ke finfine ekhaltu la vetarmado, venu la plena kaj senkondiĉa malarmado kaj estu sekurigita la paco. En tiu strebado la esperantistoj de GDR estas plene je la flanko de la japana civitana komitato.|[[Der Esperantist]] - Numero 100, Februaro (1980)}} {{citaĵo|La libro pri Hiroŝima—Nagasaki. Spertoj el ĈSSR<br> Nia paca sekcio streĉas forton, kiel eble plej multe helpi en la batalo por forigi nukleajn armilojn. En tiu klopodo tre helpis al ni japanaj pacamikoj, kiuj donace sendis al ni fotoalbumojn "Hiroŝima — Nagasaki", bilda dokumento pri la atombombado. Tiu donaco instigis nin, sendi al ĉiuj rondetoj alvokan leteron, ke ili organizu inter esperantistoj prelegojn pri la nuklea danĝero kaj ke ili uzu la [[libro]]n kiel dokumenton de teruraj postsekvoj. Paroladoj estis organizitaj ne nur inter esperantistoj, sed la albumoj estis pruntitaj al diversaj societaj organizaĵoj, kie diskutoj havis tre bonan rezulton. Ĝis hodiaŭ jam estis organizitaj prelegoj en 56 lokoj de Ĉeĥoslovakio kaj konstante venas postuloj pri la prunto de tiu ĉi unika libro. Laŭdinda fakto estas, ke la rondetoj en Trebiĉ preparis enkondukan skriban prelegon por ĉiuj. De plua rondeto estis la prelego surbendigita. Aliaj [[aktivulo]]j preparis [[diapozitivo]]jn, lauj vagas kun la libro. Alia rondeto preparis mallongan filmon pri diskuto, kiun instigis trarigardo de la bildoj. Kelkaj kluboj sukcesis pri prelego publiki artikolojn en tagaj gazetoj. Unu aktivulo fondis kronikon de eldiroj, kie ĉiu trarigardante povas skribi sian impreson pri la libro. La libro estis ankaŭ uzita por instruado en alta lernejo en studobjekto „radio�aktiveco **. Ni kredas, ke pluaj rondetoj ankaŭ disvolvos novajn metodojn kaj [[maniero]]jn por la plej efika eluzo de la bilda dokumento. Mi volas esprimi sinceran [[danko]]n al la japanaj pacamikoj, kiuj donis per la eldono de libro decidan paŝon...|[[Drahomir Koĉvara]]. [[Der Esperantist]] n112 feb. 1982}} ===[[Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo]]=== [[Herbert Runham Brown]]. '''Hispanujo-Elvoko al la Pacifismo'''. Eld. la aŭtoro, [[Enfield]], 1937(?) {{citaĵo|Interese kaj klare prezentas la vidpunkton de la absolutista militrifuzanto pri la nuna situacio en [[Hispanio]], kaj la problemoj naciaj kaj personaj (ekz., “Se mi estus en Hispanujo!”) kiujn ĝi levas. Lingve bonega. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 383, Marto (1937)}} ===[[Hispanujo (gvidlibro)]]=== [[Francisco Javier Sánchez Cantón]]. '''Hispanujo'''. Eld. Reĝa Delegito por Turismo kaj Artkulturo, Madrido, 1926. {{citaĵo|Ĉi tiu bela libro estas havebla senpage de ĉiu Esperanta grupo aŭ Asocio por sia Biblioteko, per peto pri tio al la Reĝa Delegito por Turismo, Romantika Muzeo, Strato S. Mateo, Madrid, per ilustrita poŝtkarto kiel eble plej bele kaj esperante verkita ; kaj prefere kun la [[stampo]] de la grupo aŭ asocio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado]]=== '''Historio, instruoj kaj valoro de la Baha’i-movado''' trad. [[Hermann Grossmann]]. Eld. [[Esperanto-komitato de la Baha’i-movado]], Hamburgo, 1925(?) ===[[Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado]]=== "Historio pri la Skismo en la Laborista Esperanto-Movado. Dokumentaro, — kiu montras la kaŭzojn kaj respondecojn, kaj preparas la bazon por unueca agado." Eld. [[SAT]], Parizo, 1935(?) {{citaĵo|Ĉi tiun broŝuron nepre devas legi ĉiu, kiu interesiĝas pri la laborista Esperanto-movado. Laŭ la antaŭparolo, la kompilintoj “klopodis paroligi nur faktojn, dokumentojn”, kaj ĝia ĉefa valoro estas la interesa kolekto da gazet-artikoloj, leteroj, k.t.p., pri la evoluo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], la agado de la komunista opozicio, la transpag-malpermeso rilate al la SATmono en Moskvo, kaj la fondo de nova [[Internacio]] — I.P.E. Kompreneble, la komentoj ne pretendas senpartiecon, kaj la “alia flanko” vidas la aferon de mala vidpunkto (vidu, ekz., Sur Posteno, Jan., 1935). Sed ĉu oni konsentas aŭ ne, oni ne povas ignori la verketon.| J.F. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 365, Septembro (1935)}} ===[[Homaranismo en praktiko]]=== '''Homaranismo en praktiko: Projekto kaj opinioj pri la Domo de Homamo. La plej grandiosa entrepreno en Esperantujo'''. Eld. [[Oomoto]] Internacia, Parizo, 1932(?) ===[[La Homo, kiun Milionoj aŭskultas]]=== [[Gunnar Furhanimar]]. '''La Homo, kiun Milionoj aŭskultas (Stanley Jones kaj Lia Mesaĝo).''' Eld. [[Kristana Eldonejo]], Stockholm, 1946? {{citaĵo|Jen biografieto, kun portreto, de [[Stanley Jones]] : homo, kiu eble pli multe ol iu ajn alia helpis interpreti la [[Kristanismo]]n al [[Brita Hindio|Hindujo]], kaj Hindujon al la Okcidento. Ni legas pri Ha laboro kiel Kristana [[evangeliisto]] ĉe hinduoj, islamanoj, ateistoj, [[komunisto]]j, kaj teozofoj ; per prelegoj, [[diskutado]], seminario, kaj alimaniere; lia [[vojaĝado]] en Hindujo, ĉinujo, Aŭstralazio, [[Usono]], Sudameriko; la argumentoj de [[oponanto]]j; renkontoj kun [[Mohandas Karamchand Gandhi|Gandhi]] kaj aliaj [[eminentulo]]j ; liaj laborprincipoj ; lia sinteno pri multe da aktualaj kaj gravaj demandoj. Ofta malhelpo estas la fia vivo de Eŭropanoj nekristanaj. En iu urbo (ni legas) du [[Eŭropano]]j duelis, kaj ambaŭ mortis. Bonkore la Hindoj enterigis ilin. Dezirante honori la mortintojn, la Hindoj decidis post pripenso, ke la mortintoj certe amos tion en la morto, kion ili amis en la vivo. Do sur la tombon la Hindoj metis [[cigarskatolo]]n kaj brandobotelon ! En la dua parto iom ĝenas ofta ripeto de ''“ Jones diras . . . , Jones opinias . . . ”''. Tamen oni tute ne celas prezenti iun [[teologio]]n aparte Jones’an, sed nur resumi la esencon de liaj “ok gravaj verkoj" (Kial ne listigi ilin ?) —verkoj mondfamaj, vaste legataj, kaj tradukitaj multlingven. Efektive la paĝoj estas pensigaj kaj meditindaj, ĉu la leganto estas Kristano, aŭ ne. Jen kaj jen troviĝas malofta preseraro (stranga petolaĵo de la presista diablo sur p. 97), aŭ esprimo lingve iomete kritikebla. Sed ĉiuokaze, la verko ne pretendas esti [[literatura majstraĵo]]. Entute la stilo estas simpla, klara, kaj ĝenerale tre bona. Anstataŭ ''kriplino, Filipona, Fidji, Nasaret, farizeo, balsamita'', mi preferus ''kriplulino, Filipina, Nazaret, fariseo, balzamita'' (pli bone, ĉe nomo Biblia, uzi la formon Biblian). La Angla prononco de Jones estas ne ''Ĝons'', sed ''Ĝoŭnz''.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 501-502 jan-feb 1946}} ===[[Hon Dat]]=== [[Anh Duk]]. '''Hon Dat''' trad. [[Ngujen Minh Kinh]]; [[Ngujen MinhTung]] kaj [[Ngo Quy Toan]]. [[Hanoi]]: [[Fremdlingva Eldonejo (Hanojo)|Fremdlingva Eldonejo]], 1968. - 446 p. {{citaĵo|Laŭ la antaŭparolo de [[Tran Bach Dang]], Prezidanto de la Konsilantaro de Verkistoj kaj Artistoj de [[Sud-Vjetnamio]], tiu ĉi romano estas vivovera rakonto okazinta en la vilaĝeto Hon Dat, ĉirkaŭ la jaro 1961. Tie, pli ol mil soldatoj, ekipitaj per plej bonaj armiloj eĉ kun helpo de militŝipoj, devis rezigni sian [[batalo]]n, post dektaga kolizio kontraŭ 19 [[gerilano]]j, inter kiuj troviĝis du knaboj, deksepjara kaj dektrijara, tri virinoj kaj sepjara infanino. Post la unua renkonto, kiam, interne de individuaj truoj en la tero, la gerilanoj surprize atakis la soldatojn sur la senŝirma kampo meze de rizejoj plagitaj de kamuflitaj foskaptiloj kien la soldatoj multnombre glitfalis, ili devis forkuri kaj rifuĝi en kaverno, de kie, dum la dektaga sieĝo, preskaŭ sen akvo kaj sen rizo, la gerilanoj kuraĝe defendis sin mortigante pli ol 100 soldatojn de la [[Vjetnama Respublika Armeo]] krom usonan konsilanton. La tuta romano celas glorigi la fanatikan batalvolon de homoj serĉantaj la reunuiĝon de sia patrujo kaj la propran vojon al feliĉo, sen interveno de fremdaj potencoj devigantaj perforte la realigon de io, kio ofendas la sendependan [[spirito]]n de tiu suferanta popolo de herooj profitante samtempe la okazon por politike propagandi. Samkiel «[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]», el la sama eldonejo, la romano, en flua lingvo, klare kaj senerare, laŭ [[stilo]], foje estas korektebla la uzado de la prezenco anstataŭ la preterito en verbaj tempoj, eble influataj pro nacia [[esprimmaniero]].|J. DEVIS. [[Boletín]] n170 (nov 1968) }} ===[[Humoraj felietonoj]] === '''Humoraj felietonoj'''. [[Jakobo Ŝapiro]], 1923, eldonejo [[Esperanto Triumfonta]] en [[Horrem]] apud [[Kolonjo]]. ===[[Humoraĵoj (Baucon)]]=== H. Baucon.^{<small>[?]</small>} '''Humoraĵoj''', antaŭparolo de [[Paul Gottfried Christaller]]. Eld. [[Oskar Ziegler]] & Ko., [[Marktredwitz]], 1919 {{citaĵo|Esperanto estas supernacia. Humoro estas internacia. Ambaŭ konstatojn refoje pruvas tiu nova kolekto da kvardek humoraĵoj, tradukitaj de Franca profesoro, eldonitaj en Germanio kun antaŭparolo de Prof. Christaller. Tiu lasta deziras, ke ĝi estu utila, kiel amuzilo por la malnovaj, kiel ekzercilo por la novaj, kiel varbigita por la estontaj samideanoj. Plenumu tiun trioblan esperon la belpresita stilkorekta posteŭlo de "[[Libro de l’ Humoraĵoj]]", de "[[Tutmonda Anekdotaro]]", k. t. p.|Esperanto n232 dec. 1919}} ===[[Hungaraj brodaĵoj]]=== *[[Ladislao de Spolarich]]. '''Hungaraj brodaĵoj'''. Eldonis [[Hungara Esperanto-Federacio]], Sashalom, kvartalo de la [[16-a distrikto de Budapeŝto]], 1937(?) {{citaĵo|Enhavas plejparte ilustraĵojn (25), kiuj prezentas la belegajn hungarajn brodaĵojn en variaj modeloj. La broŝuro ĉefe interesos virinojn. Prezo ne estas indikita ; verŝajne oni liveras la [[broŝuro]]n senpage, propagande por la hungaraj domindustriaj manlaboraĵoj|[[ Belga esperantisto]] n249 (nov 1937)}} <!-- == Ĥ == --> == I == ===[[La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional]]=== [[Jerzy Korytkowiski]]. '''La iglesia y el problema de la lengua auxiliar internacional'''. Eld. [[Claret]], [[Barcelona]], 1981(?) {{citaĵo|LA IGLESIA Y EL PROBLEMA DE LA LENGUA AUXILIAR INTERNACIONAL de Jerzy Korytkowiski kun antaŭparolo de M. D. Chenu.—La eldonejo «Claret» el Barcelona aperigis ĉi tiun gravan verkon kies titolo jam plene anoncas la enhavon de la 142-paĝa libro, tre bone kaj klare presita. La aŭtoro funde analizas la problemon de la internacia komunikado de la [[katolika eklezio]] dum la jarcentoj kaj post varia kaj kompleta studado sub ĉiuj aspektoj, venas al la racia konkludo ke la internacia lingvo Esperanto estas la perfekta solvo de la problemo. Vere inda kaj leginda verko por ĉiu esperantisto kiu emas koni la pravajn [[argumento]]jn de nia strebado por tutmonda kompreniĝo kaj ankaŭ tre taŭga por la religiaj medioj ĉar ĝi prave pruvas ke nia nobla idealo estas sukcesinda. Ke ĝi okupu indan lokon je nia bretaro post atenta tralegado.|[[Ramon Molera i Pedrals|Ramón MOLERA]]. [[Boletín]] n245 (maj 1981)}} ===[[La Individualisma Socialismo]]=== Felix Lagalaure. '''La Individualisma Socialismo de D-ro Axel Fobertson Proschowsky'''. Eld. Rasa Virina Klubo,<small>^[?]</small> Paris, 1928? ===[[La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?]]=== '''La Internacia Asocio de Poŝtmarkkolektantoj. Kio ? Kial ? Kiel ?'''.<ref>La asocio ŝajne en la unua jardeko post la Dua Mondmilito estis faka esperantista asocio. Ekzemple [https://dlibra.kul.pl/Content/47764/52983.pdf troveblis noto pri kunveno de ĝi en la]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[UK 1953]] (en ''[[Esperanto-Post]]'' 11/1953, p. 128)</ref><ref>Aldona noto: la [[Esperanto-Ligo Filatelista]], faka esperantista asocio daŭridanta la agadon, fondiĝis nur en 1968</ref> Eld. XPDO, Berks,<small>^[?]</small> 1948(?), 16 pĝ. {{referencoj}} ===[[Internacia lingva komunikado]]=== Vidu [[Tadeusz Ejsmont]]. ===[[La Internacia Misia Konsilantaro]]=== Baronino van Boetzelaer van Dubbeldam kaj kaj van der Hoop van Sclechteren. '''La Internacia Misia Konsilantaro (I.M.K.): ĝia celo kaj ĝia tasko. ''' Eld. Nederlanda Misia Studkonsilantaro, Zeist, 1933(?) {{citaĵo|Faktoplena raporto pri klopodoj krei tutmondan kontakton inter la diversaj Kristanaj misioj ĉiulande por komuna helpo kaj konsilo. Ankaŭ pri la fine starigita Konsilantaro, kiu staras super ĉiu sekto aŭ dogmo, krom komuna amo kaj fideleco al Jesuo. Lingve ĝenerale bona.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 334, Februaro (1933)}} ===[[Internacia teatraĵetaro]]=== '''Internacia teatraĵetaro originale verkitaj teatraĵetoj de diverslandaj aŭtoroj'''. Eld. [[Belga Esperanto-Instituto]], [[Antverpeno]], 1931(?), 48 pĝ. {{citaĵo|Tiu ĉi eldonaĵo de « Internacia Eldonejo » apartenas al la kolekto de «Ilustritaj Rakontetoj» kaj «Internacia Dialogaro». Tiu ĉi libro kunmetita tre zorge de prof-o [[Alfred Kenngott]], enhavas mallongajn sed tre trafajn teatraĵetojn de diverslandaj aŭtoroj, inter kiuj ni citu [[Raoul Laporte]] (Germanio), [[Helena Hempel]] (Polio), [[Ludwig Krysta]] (Ĉeĥoslovakio), [[Louise Briggs]] (Anglio) kaj Lucette Faes<ref>poste post edziniĝo Lucette Faes-Janssens</ref> (Belgio). En nia belga organo ni rajtas speciale citi tiun ĉi lastan aŭtorinon, kiu verkis spritan kaj samtempe propagandan teatraĵeton «Esperanto kaj Amoro», kiu certe valoras ne nur agrablan legadon, sed reprezentadon dum intima Esperanta festo. Sed ankaŭ la aliaj meritas [[komplimento]]n. La tuta kolekto bone harmonias. Ankaŭ tiu ĉi verketo eliras la [[presejo]]n de « Belga Esperanto-Instituto », kiu tiel montras, ke ĝia laborejo laboras ĉiuspecajn presformojn.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} {{referencoj}} ===[[International Radio Manual]]=== Epton, H. '''International Radio Manual (A Short Dictionary of Radio Terms. ENGLISH-ESPERANTO)'''. Eld. la aŭtoro, Londono, 1925. {{citaĵo|La libro enhavas gramatikon de Esperanto por angloj, ankaŭ esperanto-anglan kaj angla-esperantan radio-vortarojn. Por [[radioamatoro]]j tre necesa kaj rekomendinda libro.|[[Bulgara Esperantisto]] j06 n10, 1925}} === [[Ilustritaj esperantistaj poŝtkartoj]] === {{Citaĵo|La firmo [[Oskar Ziegler]], Bopserstrasse, 8^III [[Stuttgart]] eldonis serion da 6 poŝtkartoj, reprezentantaj virinajn mienojn kaj aĉeteblaj po [[spesmilo|Sm.]] 0.250 la serio da 6 poŝtkartoj, laŭ desegnaĵoj de Breuer.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} === [[Internacia Stenografiisto]] === '''Internacia Stenografiisto''' estis trimonata "oficiala organo de l'Internacia Asocio de la Esperantistoj-Stenografiistoj (IAES) kaj de l'Franca Societo de la Esperantistoj-Stenografiistoj", fondita en 1923 de [[Pierre Flageul]], kiu estis ĝia unua redaktoro. Redaktoro en 1934 estis [[Leon Paul Charles Cogen|Léon Cogen]]. La lasta numero estis tiu de decembro 1934. Antaŭe ĝi aperis sub la nomo "Rondiranta gazeto". '''Ekstera ligilo''': [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Internacia%20Stenografisto&tab=default_tab&search_scope=ONB_gesamtbestand&vid=ONB&offset=0 Jarkolektoj] de Internacia Stenografiisto (tie skribita "Stenografisto") en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo]] === [[La Internacia Organizo de la Esperanto Movado]] === Dro Smulder. ''La Internacia Organizo de la Esperanto Movado''. Eld. So Sleijtïers, [[Den Haag]], 1912? ===[[Islamo Esperantiste Rigardata]]=== Colin Evans. '''Islamo Esperantiste Rigardata''', 1946? {{citaĵo|Eble pli ol ĉio malhelpas la progreson de [[Esperanto]] la fakto, ke la ordinara homo, sciante nenion ajn pri la lingvo, tamen pro senbazaj antaŭjuĝoj, aŭ aŭdinte la epiteton "artefarita”, emas ĝin kondamni senesplore; kaj anstataŭ rigardi la faktojn aŭ serĉi la [[vero]]n, senkritike glutas kaj ripetas ĉiun absurdaĵon diritan de kontraŭuloj, mem egale sensciaj. La ideo, ke antaŭ ol esprimi opinion, estus dezirinde kontroli la [[fakto]]jn senpartie, malofte eniras lian kapon. Tamen por prijuĝi iun ajn demandon, estas konsilinde atenti ne nur la dirojn de oponantoj, sed ankaŭ tion, kion vere diras kaj kredas ĝiaj partianoj. Kaj oni kredu blinde nek al unu, nek al alia. Kiom el ni vere scias, kion kredas la [[Islamano]]j ? Multaj devus konfesi, ke ili ne funde esploris la demandon, kaj malmulton scias tre precize, studinte serioze nek la kontraŭ nek la por. Jen libreto, per kiu S-ro Evans prezentas al ni tion, kion pri sia religio diras klera Islamano mem. Li atentigas pri similaĵoj inter vortoj Zamenhofaj kaj Islamo ; klarigas la ĉefajn Islamajn doktrinojn kaj [[devo]]jn ; kaj rebatas popularajn miskomprenojn aŭ erarojn. Pri la temo mem ni ne parolos ĉi tie. Ĉu kelkaj asertoj pri [[Kristanismo]] estas justaj, oni povas malkonsenti. Sed Islamon la aŭtoro prezentas klare, racie, kaj alloge. Efektive, ni dubas, ĉu ekzistas tiel trafa resumo en Esperanto pri iu alia religio. Ni volus vidi en [[Esperanto]] similajn traktaĵojn, samstile kaj de klera kredanto verkitajn, pri ĉiu alia [[religio]]. Nenion oni perdas, kaj multon oni povas gajni, el scio kaj kompreno. Lingve la verko estas tre bona. ''Fraŭd-i'' estas radiko ne ofte renkontata, tamen utila kaj internacia. ''Elektriko'' d.e. ''[[elektro]]''. Ĉu kongregacio povas signifi preĝejan [[adorantaro]]n ? La frazo batali post malamiko volas cedi bezonas atenton.|[[La Brita Esperantisto]], n 493-494 maj-jun 1946}} == J == === [[De Jongste suksessen van hete Esperanto]] === '''De Jongste suksessen van hete Esperanto'''. Eldonis de ''Nederlandse Federatie van Arbeiders Esperantisten'', [[Federacio de Laboristaj Esperantistoj]] (la nederlandlingva sekcio de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]), Amsterdamo, 1921 — 16 paĝoj 16.5X11.5 cm. {{Citaĵo|Propaganda [[broŝuro]] en simpligita [[nederlanda lingvo]].|[[Belga Esperantisto]] n092-093 (okt-nov 1922)}} <!-- == Ĵ == --> == K == ===[[Kan Lik]]=== [[Ho Phuong]]. '''Kan Lik'''. Hanoi: Fremdlingva Eld., 1969. - 320 p. {{citaĵo|Kan Lik estas vjetnama heroino, kies faroj en la tragika milito de ŝia lando konsistigas Ia temon de ĉi tiu biografia romano. La verko estas diversflanke interesa, kaj ties Esperanta traduko spegulas la simplan kaj senpretendan stilon de niaj ĉinaj kaj vjetnamaj samideanoj. Ĝin onilegas facile kaj plaĉe.|[[Boletín]] n183 (jan 1971)}} ===[[Kantas la hungara skolto]]=== '''Kantas la hungara skolto: Hungaraj haj Skoltaj Kantoj.''' Eld. Szalay, Budapeŝto, 1933(?) {{citaĵo|Interesa kolekto da kantoj, multaj kun muziknotoj, kiu meritas atenton de ĉiu [[skolto]] aŭ muzikamanto Esperantista. Vortoj en Esperanto, kaj ofte ankaŭ en hungara lingvo. La Espero en B bemola estas tro alta por ordinara [[voĉo]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 342, Oktobro (1933)}} ===[[Karpetoj transaltis la Drakpordon]]=== '''Karpetoj transaltis la Drakpordon'''. Eld. [[Ĉina Esperanto-Ligo]], Pekino, 1962(?) {{citaĵo|Infanlibreto alvenis tute nepripensite, kaj multe ĝojigis min. Mi rajtas esti infano kaj amuziĝi per la ĉarmaj bildoj, kaj per la mildega feliĉa rakonto pri kvin karpetoj kiuj multe naĝis, senbrue, foje kontraŭ la [[fluo]], unue en trankvila rivereto, poste en rapida torento, finfine en granda riveroj serĉis, demandis, evitis la barojn de la vojo, restis timigitaj de lokomotivo kaj trajno, ĝis finfine ili trovis la grandegan drakpordon, kaj preskaŭ nekredeble ili transsaltis ĝin kaj trovis... Oh, paradiza artEfarita lago, tio estas preskaŭ la ĉielo! La hirundo helpis ilin kaj transdonis salutojn al la avino. Neniu malamo, neniu venĝo, neniu malbonulo; estas bonaj kvalitoj por infana rakonto, senkompare multe pli bona ol tiuj de la t. n. filmoj por infanoj. Aĉetu ĝin, kaj certe vi ne eraros! |E. G. [[Boletín]] n133 (maj 1962)}} ===[[Katalogo de lingvoj]]=== '''Katalogo de lingvoj naturaj, popolaj, literaturaj, klasikaj kaj artefaritaj (provizora listo). Eld. UEA, ĝenevo, 1927, 40 paĝoj. {{citaĵo|Tiu studo enhavas jenajn ĉapitrojn: La Lingvoj de la homaro: Antikvaj lingvoj de la civilizacio; Modernaj kulturlingvoj de tutmonda graveco, kun proksimuma nombro de parolantoj por ĉiu el ili; La [[Lingvo internacia]] kun Mondlingva Statistiko, kiu enhavas la nomon, jaron kaj lokon de apero, nomon de la aŭtoro de 350 projektoj de internacia lingvo.|D-ro Harry Forta. [[Belga esperantisto]] n155 (jan 1928)}} === Katolika Esperantisto === '''Katolika Esperantisto''' estas oficiala organo de [[Katolika Esperantista Hispana Asocio]]. ===[[Katolika terminaro Esperanto-Español]]=== *Claramunt, Jozefo M. (1964): '''Katolika terminaro Esperanto-Español''', [[Tilburg]], [[Internacia Katolika Informejo]], 1964, 56 p., 20, broŝ., Serio de IKI {{citaĵo|En plaĉa broŝura formato kaj klare legebla teksto, la 56 paga terminaro de H.G. Wonnemakers S.J. kaj P. Huberteno O.F.M., aperas nun en la hispana traduko de J. M. Claramunt Sch. P. kiel 5a broŝuro en la Serio de I.K.I. kaj riĉigas la jam abundan fakan vortararon ekzistantan en la Internacia Lingvo. Tiu libreto, kiu speciale interesos la katolikanojn, enhavas laŭ aboca ordo pli ol mil okcent katolikajn terminojn. La traduko estas ĝenerale bona kaj ni devas gratuli la tradukinton pro la laboro farita; tamen, en venontaj [[eldono]]j oni devos korekti kelkajn misaĵojn kiuj enŝoviĝis en la tekston.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n149 (maj 1965)}} ===[[Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj]]=== J. O. Thompson. '''Kantono sub bombardo de japanaj aviadiloj'''. Eld. Johan H., Kantono , 1939(?) {{citaĵo|Ĉinujo en Flamoj - 22 karikaturoj aŭ skizoj de ĉinaj artistoj, kun Esperanta teksto. La volumeto prezentas la ĉinan sintenon kontraŭ la japana invado. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La Kialo]]=== R. A. Laidlaw. '''La Kialo''' trad. F. H. Hanbury kaj Luyken. Eld. Walters Brothers, Londono, 1930(?) 64 pĝ. {{citaĵo|Fama religia traktato, jam eldonita en 14 lingvoj.| [[La Brita Esperantisto]] - Numero 309, Januaro (1931)}} ===[[Kiel atingi Edinburgon]]=== '''Kiel atingi Edinburgon. Al Kontinentaj partoprenontoj de la 18a Universala Kongreso de Esperanto.''' Eld. [[James H. Fitton |J. H. Fitton]], [[Huddersfield]], 1926(?), 10 pĝ. {{citaĵo| Ilustrita broŝuro pri la Londona kaj Nordorienta Fervojo|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 256, Julio (1926)}} ===[[Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide]]=== Petro Den. '''Kiel Farigi Kreanto Facile kaj Rapide'''. Eld. [[Moraviaj Esperanto-Pioniroj]], 1935(?), 230 pĝ. {{citaĵo|Vidante la vivon kiel serion de eksperimentoj, el kiuj nur la sukcesaj estas kreaj, la aŭtoro provis formuli teorion pri la leĝoj de la kreado, kun la celo helpi al la homoj konstrui pli perfektan mondon. Farante krean eksperimenton, oni devas izoli du eksperimenterojn, kiuj estu kontraŭecaj, sed kiuj tamen enhavu ian komunan [[faktoro]]n. La eksperimenteroj sin kontraŭstaras kiel la pozitivo—la negativon, la viro—la virinon, la progreso—la konservemon, la produktanto—la konsumanton. La pozitiva elemento rigardas al la estonteco, la negativa al la estinteco; la pozitivo celas la unuecon, la negativo—la diversecon. Krea eksperimento faras ekvilibron, [[harmonio]]n, inter la du eroj, kiuj per tio perdas siajn karakterizajn trajtojn kaj kunfandiĝas en novan, tute proprakarakteran tuton. La [[sukceso]]n de la krea ago kondiĉas la ekzisto, en ĝusta kvanto, de ia eraremo, ia pekemo; per ĉiu sukcesa [[eksperimento]] oni iom malpliigas la eraron, la pekon, kaj samgrade alproksimiĝas al la perfekteco. Detale eksponinte la teorion, helpe de analogia rezonado, Petro Den prove aplikas ĝin al konsidero pri iuj gravaj problemoj de la nuntempa mondo; per ĝi li esploras la rilatojn inter la milito kaj la paco, inter la [[reganto]]j kaj la regatoj, kaj inter la scienco kaj la arto. Povas esti ke la teorio en si mem nemulte valoras, sed oni rajtas senhezite rekomendi la verkon kiel tre interesan provon de unu homo ekvilibrigi siajn diversecajn ideojn en la kadro de filozofia leĝaro. La nomo de la eldonfirmo garantias pri la ĝenerala kompetenteco de la traduko ; nur pri detaloj de lingvo-uzo oni povus disputi.| [[Alec Venture]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 373, majo (1936)}} ===[[Kio estas Socikredito?]]=== Social Credit Coordinating Committee. '''Kio estas Socikredito?'''. Eld. Gordon House, [[Nottingham]], 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro tre klare prezentas la [[ideo]]jn pri ekonomia reformo kiujn iniciatis majoro C. H. Douglas, kaj kiuj (sub la nomo ''Social Credit'') trovas konstante pli grandan [[akcepto]]n. La verko estas malgranda, sed ĝiaj 41 paragrafoj tre klare prezentas la [[afero]]n, sub la rubrikoj ''Graveco de la individuo, Celo de industrio, Manko de mono, [[Eksporto]] ne estas solvo, De kie la mono venos? Nacia kredita departemento, [[Vendado]] subkosta (Justa prezo), Nacia [[dividendo]], [[Libereco]] de elektado. La traduko, farita de [[John Leslie]], estas modela. Ni prefere dirus ''investi'', ol ''plasi''. Ĉu ''Socia [[kredito]]'' ne estus pli agrabla formo, ol Socikredito?|[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 509-510 sep-okt 1947}} ===[[Kion rakontas amikoj de Peĉjo]]=== Hermynia Zur Mŭhlen. '''Kion rakontas amikoj de Peĉjo''' trad. "Senheredigito". Eld. [[Sennacieca Asocio Tutmonda]], Leipzig, 1928(?) ===[[Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj]]=== '''Kiu estas kiu inter Nord-Amerikaj Esperantistoj'''. Eld. Postnikov. ===[[Kiu estas Jozefo?]]=== [[Johan Valano]] kaj Vjekoslav Iveziĉ. '''Kiu estas Jozefo?'''. Eld. [[Internacia Kultura Servo]], Zagrebo, 1984. {{citaĵo|Bildstria [[rakonto]] en facila lingvaĵo, verkita kiel ekzercolegaĵo akompane al „la zagreba instrumetodo".|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[Kiuj semas plorante]]=== [[Éva Tófalvy]] kaj [[Oldřich Kníchal]]. ''Kiuj semas plorante, romano'', 1984, 107 paĝoj, [[Universala Esperanto-Asocio]], Roterdamo,<ref>(eo) [https://www.youtube.com/watch?v=z8Ern0dcNN4 Kiuj semas plorante... - Nicola Ruggiero], YouTube-filmeto</ref>, ISBN 9290170298. Romano kiu ricevis la premion "Raymond Schwartz"<ref>(eo) [https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 Premio "Raymond Schwartz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221215174214/https://www.esperokatolika.org/ek19761980/ek1979_05.htm#11 |date=2022-12-15 }}", Esperanto Katolika, n-ro 5, 1979.</ref> (elp. Ŝvarc), kvazaŭ taglibro de homo, kiu erarvagas sub influo de [[Faŝismo|faŝisma]] ideologio<ref>(eo) [https://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=2241&id=786&recenzo=montru#ek Recenzo de Don Harlow], UEA</ref>. {{citaĵo|«Kiuj semas plorante...» estas psikologia, intima romano, kvazaŭ taglibro de la protagonisto, kiu rakontas pri siaj viveventoj kaj siaj psikaj sintenoj kaj reagoj al la vivo. La aŭtoroj montras, kiel homo povas erarvagi sub la influo de politika ideologio ĉi-kaze naziismo — ĝis perfido al siaj kunhomoj kaj eĉ intimuloj. La stilo estas modera, sen superfluaj precizigoj. La konstruo estas kohera, ne dispeciĝas en ĉapitrojn. Personecaj karakterizoj estas sukcesaj, sociaj kaj politikaj eventoj klarigas el cele efikantaj dialogoj kaj sobraj evidentigoj. Por la Premio konkursis dek manuskriptoj de naŭ aŭtoroj el ses landoj. Eva Tófalvi naskiĝis en Mohacs, Hungario, en 1947-a. Ŝi estas diplomito de la [[Universitato Eötvös Loránd]], [[Budapeŝto]], pri la hungara kaj Esperanta [[filologio]]j. Si jam gajnis kvar aliajn premiojn en la Belartaj Konkursoj de UEA. Ŝi estas la ĉefaŭtoro de «Kiuj semas plorante...». Oldrich Kníchal naskiĝis en [[Humenné]], [[Ĉeĥoslovakio]], en 1939-a. Li finstudis historion kaj filologion en [[Prago]]. Ekde 1981-a li estas redaktoro de la slovaklingva gazeto en Budapeŝto. En 1982-a li gajnis la Premion Luigi Minnja [''tiel''] pro eseo, Eva Tófalvi kaj Oldrich Kníchal estas geedzoj.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} {{referencoj}} ===[[Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo]]=== '''Konciza Kompendio por ludi la Klavaron per Klavarskribo'''. Klavarskriba Instituto, Londono, 1948(?) 16 pĝ. {{citaĵo|Jen gvidlibro en Esperanto por la [[lernado]] de genia sistemo de muzika notacio kiu havas Esperantan nomon : “[[Klavarskribo]]”. Antaŭ proksimume 15 jaroj, Cornelius Pot, nederlanda sciencisto kun pasio por [[muziko]], elpensis novan sistemon de muzika notacio, kiu forigas kelkajn el la malfacilaĵoj kaj komplikaĵoj, kiuj ofte senkuraĝigas la lernanton de la piano per la malnova notacio. La sukceso de la metodo iris de lando al lando, kaj nur la postmilitaj malfacilaĵoj (ekz, papermanko) malhelpis ĝian pli rapidan disvastiĝon. Nun, kuraĝigite de ĉiam pli granda aro de diversnaciaj uzantoj, la eldonisto, mem fervora Esperantisto, decidis aperigi ĉi tiun lernolibron en [[Esperanto]]. Per ĝi la jam senkuraĝiĝinto aŭ la nova aspiranto povas eklerni, kaj je sia surprizo tuj provi kaj reprodukti jam konatajn ariojn. Troviĝas pli ol 10,000 diversaj muzikaĵoj en la klavara sistemo. |[[La Brita Esperantisto]] - numeroj 521-522, septembro - oktobro (1948)}} ===[[Konfeso (romano)]]=== [[Milka Pogaĝic]]. '''Konfeso''' trad. [[Antonija Jozičić]]. 1914(?) ===[[Konturo de Oomoto]]=== '''Konturo de Oomoto'''. Eld. Propaganda Oficejo, [[Kameoka]], 1932(?) {{citaĵo| Libreto de propagando|[[Brazila Esperantisto]] 1932 j23_n01-03_jan-mar.}} ===[[Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto]]=== [[Robert Kreuz]] kaj A. Worms. '''Kortfattet Oversigt over Worms’ System paa Esperanto'''. Eld. Stenografisk Tidsskrift, [[Horsens]], 1934(?), 8 pĝ. {{citaĵo|Resuma adapto por Esperanto de la [[stenografio]] Schrey-Worms. Klare presita, sed tro konciza por utili al tiu, kiu ankoraŭ ne scias la sistemon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Kudlago, la malgranda eskimo]]=== [[Nienke van Hichtum]] '''Kudlago, la malgranda eskimo''' tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ. {{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo. La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto. La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936}} ===[[Kudra kaj Trika Terminaro]]=== Myrtle Verda kaj Vilĉjo Verda. '''Kudra kaj Trika Terminaro'''. 1948(?) {{citaĵo| Oni ofte diras, iom ŝerce, ke se kunvenas du Esperantistoj, ili babiladas en Esperanto, sed ke du Esperantistinoj post la unuaj [[frazo]]j emas fali en la nacian lingvon, pro la [[manko]] de teknikaj terminoj pri vestaĵoj kaj aliaj aferoj kun [[intereso]] por virinoj ! Jen provo almenaŭ parte forigi tiun mankon. Efektive vestoj kaj ŝtofoj diferencas ĉiulande kaj ĉiuepoke ; kaj ĉiu fabrikisto emas konstante elpensi por siaj varoj novajn fantaziajn nomojn, baldaii forgesota,iii ; oni do povas dubi, ĉu estas eble aŭ eĉ dezirinde, doni internaciajn nomojn al [[afero]]j pure naciaj, lokaj, aŭ efemeraj. [[Kudrado]] kaj trikado, tamen, prezentas [[kampo]]n internacian kaj gravan, ĝis nun ne sufiĉe atentitan. Al mi, laiko, ŝajnas, ke Ges. Verda bone kompilis ĉi tiun provan [[terminaro]]n; tamen ili saĝe kaj modeste petas komentojn kaj proponojn por plibonigo. Ili mem proponis nur jenajn [[neologismo]]jn : '''''ĉika''' (prefere ol ŝika), chic ; [[nilono]], nylon ; [[plasto]], plastic (material) ; '''tredi''', thread (fadenon en kudrilon, stangon tra ringoj, laĉon tra truoj) ; [[tredilo]], bodkin ; '''trikroĉi''', tricot. Aliaj radikoj jam uzitaj estas ''[[bajeto]], baize ; [[ĉeniljo]], chenille ; '''eskalop-i''', -os scallop ; '''kordur(oj)o''', corduroy ; [[mohajro]], orli (hem), '''sarsen(et)o''', [[silesio]], [[vincjo]], '''-eto''', wincey -ette''. Ĉu ''merceri— mercerize'' ([[Robert Kreuz|Kreuz]]) aŭ ĉu (laŭ la [[Terminaro]] kaj [[PV|P.V.]]) ''mercer-o - mercery ?'' Por ''to mercerize'' la internacia [[formo]] estas ''mercerizi''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 513-514 jan-fev 1948}} ===[[Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ]]=== '''Klereco por Hodiaŭ kaj Morgaŭ'''. Eld. [[Verlag Zeit im Bild]], Dresden, 1971(?) 68 paĝoj . {{citaĵo|La broŝuro tem as pri la kleriga sistem o socialism a funkcianta en la [[Germana Demokrata Respubliko]]. Sendube ĝi havas por niaj pedagogoj aplikeblajn sugestojn en la kampo de la edukado. Aparte interesa estas la rubriko 'Kunlaboro de lernejo kaj gepatroj’. Leginda kaj pensiga broŝuro kun pozitivaj ideoj rilate al kelkaj problem oj, kiuj tutm onde plagas la klerigan sistemon.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} === [[Kleine Esperanto Sprach lehre]] === [[Herman Böbs]]. '''Kleine Esperanto Sprach lehre'''. Ader & Borel, Dresden, 1918. {{citaĵo|Bona gramatiko, sufiĉe kompleta en malgranda volumo, praktike aranĝita kun bonaj ekzemploj. En la estontaj eldonoj, kiujn ĝi meritas, estu evitataj kelkaj lingvaj kaj logikaj malbenoj, kiel ekz. "La botisto flikas tiajn ŝuojn, kiuj estis difektataj"; "preferi ovaĵon ol viando" (intence ol anstataŭ al. Kial?); "en nia lingvo estas amaso da lerninda" (lernindaĵoj). "Rapidvagonaro ne haltas en ĉiu stacio kaj bezonas tial proksimume nur la duonan tempon pro sia preskaŭ duobla rapideco" (du katŭzoj nekorekte kunigataj per tial kaj pro), "la tramvojo, kies elektraj veturiloj estas nur duope aŭ triope, dum fervoja vagonaro enhavas ofte 30 vagonojn ("Elektra" estas nur la motora veturilo, ne la senmotoraj vagonoj). |St. Esperanto n238 jun 1920}} ===[[La Kolorigisto-aerveturanto]]=== V. Godineau. '''La Kolorigisto-aerveturanto''', traduko de la grupo Esperantista de Monako, 1905. {{citaĵo|La Kolorigisto-aerveturanto estas la titolo de -24-paga broŝureto tradukita de la grupo Esperantista de [[Monako]], kaj ''tre bone'' tradukita. Ĝi estas rakonteto de aventuro en [[balono]]; kaj troviĝas en la [[Kolekto Esperanta aprobita de d-ro Zamenhof|Kolekto Aprobita]] ; ĝia prezo estas 30 centimoj (4 pencoj afrankite). Tre taŭga kiel [[legolibro]] en la kursoj de lernantoj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 006, junio (1905)}} === Komerca Foiro de Paris === '''Komerca foiro de Paris 10 — 25 Majo 1921'''. 4 paĝoj 16 X 24 cm. {{Citaĵo|Belaspekta sur luksa papero presita prospekto kun 4 fotografaĵoj. La Komitato de la Foiro sciigas ke ĝi korespondas per ĉiuj lingvoj, speciale per Franca lingvo kaj Esperanto.|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} ===[[Komercaj leteroj (Berthelot kaj Lambert)]]=== [[Paul Berthelot]] kaj [[Charles Lambert]]. '''Komercaj Leteroj''' . Eld. [[Hachette]], Parizo, 1903. {{citaĵo|Samtempe la « Fundamenta Krestomatio » de Dro Zamenhof, ni ankaŭ ricevis «Komercaj leteroj » de niaj amikoj P. Berthelot kaj Ch. Lambert; prezo 0,50 franko, ĉe Hachette kaj Kio (''tiel'') kaj ĝiaj tenejoj. Tiu broŝuro enhavas multajn modelojn da leteroj, avizoj, kambioj, reklamoj, anoncoj, k. t. p. kiuj gvidos la komercistojn kaj permesos al ili facile kaj ĝuste redakti iliajn esperantajn skribaĵojn. Dezirante fari persone specialan [[propagando]]n ĉe la komercaj Societoj, ni petas amikojn sendi al ni ĉiujn komercajn presaĵojn, kiujn ili ricevus aŭ almenaŭ sciigi nin pri tio. De nun ni dankas ilin.|[[La belga sonorilo]] - Numero 016, Decembro (1903)}} ===Konsiloj al Esperanto-Instruistoj=== '''Konsiloj al Esperanto-Instruistoj'''. Eld. Esperanto-Instituto de Estonio, Tallinn. 1928. {{citaĵo|KONSILOJ REKOMENDOJ KAJ KLARIGOJ por la kandidatoj al la Esperantoekzamenoj, aranĝataj ĉe la suprecitita Instituto. Sespaĝa folio. |[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} === [[Kondiĉoj de la Armistico]] === '''Kondiĉoj de la Armistico'''. Novembro 1918, en angla kaj Esparanta lingvoj. Tiun ĉi dokumenton eldonis la [[BEA]], literatura kaj debata Societo por elmontri la taŭgecon de Esperanto por gravaj internaciaj aferoj. La oficiala angla teksto (kiel ĝi aperis en la ĵurnaloj) estas prezentita, kune kun Esperanta traduko. Brita Esperanto-Asocio. ===[[Kristana kulturlaboro en nia tempo]]=== Erik Hj. Linder.''' Kristana kulturlaboro en nia tempo: Prelego ĉe tutŝtata kunveno de la svedaj liberaj Eklezioj'''. Eld. Esperanto-Missionen, Nora Stad. Svedujo, 1957. Broŝ 28 p.. 12X19. {{citaĵo|La aŭtoro konstatas ke nuntempe “ mirige malmultaj kristanoj sin okupas pri arto. ” Li reĵetas la ideon ke tio sekvas el la fakto ke ” la plej grava kultura kontribuo de la kristana eklezio tutsimple estas prediki evangelion al homoj por konvertiĝo kaj saviĝo. ” Li emas kredi ke la ebla kaŭzo de la manko pli ĝuste estas ke " la nun ekzistantaj kristanaj grupoj ial fariĝis malpli konvenaj kiel kulturmedioj. ” Artistoj ja kaj ĝenerale ĉiuj homoj kiuj kreas lon novan sur la kampo de kulturo kaj scienco, malŝatas la malnovan kaj la laŭkutiman ; ili " provas eviti ĉiuin pretajn opiniojn, ĉiujn liniile rektajn [[direktivo]]jn. ” Siaflanke " la katolika eklezio (kaj la angla alteklezio) sukcesis krei favoran kulturan medion. ” Do, se ankaŭ ” la sveda [[kristanaro]] volas formi kulturan medion, tiam ĝi estu vigle diferencigita medio, ne uniformita tia ", kiu " entenu ĉiajn celadojn kaj [[intereso]]jn ” , konkludas la aŭtoro.|F.C. [[Belga esperantisto]] n358 (sep-okt 1958)}} {{citaĵo|La verkisto, profunde kristana kredanto en ĉi tiu broŝuro tre bone pristudas la [[problemo]]n laŭ plej larĝa kompreno: artoscienco-politikoj pri la rilato inter Kristanismo kaj Kulturo. Estas rimarkinde, ke la pensoj de Erik Hj. Linder koincidas en multaj aspektoj kun unu el la lastaj Mesaĝoj de la Papo [[Pio la 12-a]], en kiu oni asertas, ke ĉiu kulturo fundamentas en la religio. Malgraŭ la fakto, ke la aŭtoro estas [[protestanto]], sur paĝo 18 vi trovos bonajn vortojn pri la [[Katolika Eklezio]], kiu vere imponas pro sia firma doktrino. Legante tiun ĉi broŝuron, oni povas konstati, ke la aŭtoro ne lasas sin konsterni pro la plej modernaj eltrovoj, sed restas firme staranta sur la kristana fundamento, kiel la nura bazo por feliĉo kaj ĝojo.| J. JUAN FORNÉ. [[Boletín]] n113 (jan 1959)}} ===[[Kristo kaj Hitlero]]=== H. Boschma. '''Kristo kaj Hitlero''' trad. M.F. Roelants. Eld. [[Tijdsivoom]], [[Lochem]], 1939(?) {{citaĵo|La Nederlanda eldono de ĉi tiu verketo jam atingis la sepan eldonon. En la Biblio ni legas, ki iam [''tiel''] grandaj homamasoj kunvenis, por aŭskulti [[Kristo]]n. Nuntempe la homamasoj emas forgesi Kriston, kaj prefere aŭskultas iun [[Jiddu Krishnamurti|Kriŝnamurtin]] [''tiel''], [[Josif Stalin|Stalinon]], [[Benito Mussolini|Musolinon]], aŭ [[Adolf Hitler|Hitleron]]. Kiel klarigi la eksterordinaran kaj preskaŭ senliman influon, kiuj tiaj gvidantoj malsamaj inter si posedas super la [[animo]] de homoj inteligentaj kaj eĉ religiaj ? Ĉu Kristo vere perdas sian signifon por la homaro ? Kial oni kreas por si novajn diojn ? Traktaĵo interesa kaj aktuala. Esperanta stilo sufiĉe klara, tamen plibonigebla. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Kun la defendantoj de Kon Ko]]=== [[Ngujen Khai]]. Kun la defendantoj de Kon Ko. Hanoi: Fremdlingva Eld.,[1967]. - {{citaĵo|Novelo, kiu rakontas pri la heroaĵoj de la defendantoj de [[Kon Ko]], «Insulo de l’ herboj», kontraŭ la atakoj de usonaj militŝipoj kaj aviadiloj. Tiu insuleto, situanta je tridek kilometroj for de la kontinenta [[Nord-Vjetnamio]] kaj proksime de la 17a paralelo, kvankam ampleksas nur kvar kvadratkilometrojn, tamen, depost la komenco de la usona-eskalado, fariĝis morala bastiono por la tuta popolo pro siaj impetaj rebatoj kontraŭ la ĉiutagaj bombardadoj de tiel potenca malamiko. En tiu malŝirmata antaŭposteno de sia lando, ties defendantoj heroe batalas, kvazaŭ tio estus lia normala vivo. Tiuj junuloj, pli malpli dudek jaraj, plenaj de batalvoko preskaŭ ne konis veran pacon, ĉar la unua rezistado kontraŭ la francaj koloniistoj ja okazis dum ilia infaneco. Tre sobraj pro kutimo, ili ne multe bezonas por sia nutrado. Akvo kaj rizo sufiĉas, sed, krom tio, ili havas abunde [[krabo]]j kaj sovaĝaj legomoj kaj herboj por regali sin. Kovritaj per toloj de usonaj paraŝutoj kiel pluvaj ŝirmiloj, bone kamuflitaj per [[liano]]j kaj ĉiam en tre malgrandaj grupetoj, ili ne facile povas esti trafitaj de la malamiko kaj, tiel, la insula malsanulejo ordinare estas preskaŭ malplena. Foje, post furioza artileria duelo, dum kiu la insuleto estis batita per tunoj da [[bombo]]j kaj centoj da raket-kugloj, iu komentarias: «Ĉio ĉi tio nur estas vanta [[disperdo]] de municioj. Kiel mallertaj ili estas!» Simpla rakonto kun simplaj batalantoj, plenfidaj pri sia venko, por kiuj la [[morto]] nur signifas gloran akcidenton. La verko estas bone presita kaj flue skribita, kvankam, eble pro influo de sia nacia lingvo, oni tro ofte uzas la prezencon en la verbaj tempoj.|J. Devis. [[Boletín]] n163 (sep 1967)}} === [[Kvara Internacia Foiro de Retchenberg]] === * '''IVa Kvara Internacia Foiro de [[Retchenberg]]. 11-19 Aŭg. 1923. Prospekto'''. 8 pĝ. 22,5 x 28,5 cm. * E . Spiethof. «'''La senco de la Foiroj'''» , 1 pĝ, 22,5 x 28,5 cm . ===[[La Kvakerismo: Religio sen Ritoj]]=== William E. Wilson. '''La Kvakerismo: Religio sen Ritoj'''. [[Kvakera Esperantista Asocio]], [[Olton]], 1934(?) {{citaĵo|Simpla priskribo de la distingaj [[kredo]]j kaj pensoj de la [[Societo de Amikoj]]. Lingve bona, kaj leginda de ĉiu interesita pri religiaj demandoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 352, Aŭgusto (1934)}} === [[Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto]] === R. Laisney. '''La Kvar Evangelioj kunigitaj en unu rakonto'''. Eld. [[Hachette]], Parizo, 1908,197 p. Aprobita de la katolika eklezio. <small>(IEMW:700.935-B.Esp-)</small> === [[Kuracisto (revuo)]] === '''Kuracisto''' estis internacia monata revuo pri [[medicino]], kiu eldoniĝis ekde [[1913]] en [[Varsovio]]. (Unua) redaktoro kaj administranto estis d-ro [[Józef Chybczyński]]. === [[La Kvinjaro de Sovetlandoj]] === '''La Kvinjaro de Sovetlandoj'''. De Sosnowski, el la rusa trad. V. Polakov. 1923, 80 p. Ĝi per multaj bildoj kaj sugesta teksto iom malkaŝas al ni la spiritstaton, kredon kaj iluziojn de niaj orientaj najbaroj.“ (G. S. ,E' 1923 p: 183.) == L == ===[[Land-defendado per nemilitaj periloj]]=== [[Frans Daels]]. '''Land-defendado per nemilitaj periloj''' trad. J. Debenf kaj P. Uittenbogaavd. Eld. V.O.S. Bruselo, 1939(?) {{Citaĵo|Interesa kaj pensiga parolado, kiu montras la danĝerojn de la nuna armado, kaj proponas kiel [[solvo]]n rimedojn por civitana sindefendo per [[defendilo]]j nemilitaj sed efikaj. La rezisto proponata estas ne nur pasiva, sed ankaŭ tre aktiva. La [[plimulto]]n de la libro ĉiu pensulo sendube konsentos. Iuloke ĝi ŝajnas neklara aŭ pridubebla ; sed la tuta [[parolado]] estas tre studinda.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 414, Oktobro (1939) }} ===[[La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio]]=== '''La landlima problemo inter Ĉinio kaj Hindio'''. Pekino: Fremdlingva Eldonejo, 1963. - 133 p., [13] faldfolioj: multaj mapoj. {{citaĵo|La libro temas, kiel la titolo indikas, pri la disputo inter Ĉinio kaj Hindio pro la landlima problemo kaj enhavas diversajn deklarojn, de la Registaro de la [[Ĉina Popola Respubliko]], kaj leterojn de la ĉefministro [[Goŭ Enlaj]] al la ĉefministro [[Jawaharlal Nehru|Nehru]] kaj al la gvidantoj de aziaj kaj afrikaj landoj. Neriproĉebla [[lingvaĵo]]. |N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n138 (okt 1963)}} ===[[Leĝoj de la homa socio]]=== '''Leĝoj de la homa socio''' trad. U. Ungert. [[Eldonejo Lanterno]], [[Munkeno]], 1968. 79 paĝoj, {{citaĵo |La libreto entenas faskon de pensoj, ĉefe pri politiko, ĝenerale ne tre originalaj, kelkaj kontestindaj, apud evidentaj veroj de etika inspiro. Jen specimeno: “ĉiuj scias, ke nobla semo ne kreskas de si mem, sed postulas penon, sistemecan flegadon. Male herbaĉo ekŝvelas, tuj kiam la homamano, kiu ĝin kontraŭbatalas, forestas”. La lingvo kaj la stilo ne meritas multan laŭdon, kaj denove konfirmiĝas, ke oni ne sufiĉe atentas la ĝustan admonon de Waringhien: neniam publikigu [[traduko]]n, eĉ dek-linian, kiun vi ne kontroligis per klera, alilingva esperantisto! |aŭtoro = [[Fernando de Diego|F. de Diego]] }} ===[[Lernolibro de la Esperanta stenografio]]=== *[[Ludoviko Jakob]]. '''Lernolibro de la Esperanta stenografio'''. Eld. Ludoviko Kókai, Budapest, 1913(?) ===[[Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro]]=== [[Jordan Markov Iliev]], [[Kunĉo Vâlev]], [[Ivan Sarafov]]. '''Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro'''. Ŝtata Eldonejo Narodna Prosveta, 1976/1982. {{citaĵo|En Bulgario aperis nova lernolibro por komencantoj, „Lernolibro de Esperanto por la unua lernojaro“. Ĝi konsistas el du enkondukaj kaj 26 ĉefaj lecionoj; krom tio ĝi enhavas 5 ripetajn lecionojn. Legante la [[enhavtabelo]]n, oni povas kontente rimarki, ke ne gramatikaj, sed ĉiutagaj paroltemoj donas al studanto la direkton de lia okupiĝo pri Esperanto. La temoj ampleksas ekzemple la lernejon, la familion, la homan korpon, [[ekskurso]]jn, feriojn, la junpioniran organizon, la laborbrigadon, la kulturan [[vivo]]n, la belan patrolandon Bulgarion, la Unuan de Majo, la organizan laboron de la [[esperantisto]]j. Evidentiĝas, ke tiu ĉi nova lernolibro laŭ [[temelekto]] plenumas gravan lernpsikologian postulon: La instrumaterialo devigu la lernantojn ke ili malkovru siajn pensojn pri diversaj vivsferoj. Foliumante la lernolibron, oni estas surprizita per la granda nombro de [[ilustraĵo]]j, kiuj konvinke klarigas novajn gramatikaĵojn. Tial alia lernpsikologia postulo estas plenumita: Tipaj ecoj de la fremda lingvo estu instruataj tiamaniere, ke ili en la cerbo de lernanto ligiĝu kun personaj [[impreso]]j, travivaĵoj kaj emocioj. Ĉiu leciono estas pliaĉigita per ekzercoj, kiuj celas al ellaborado ĉe [[lernanto]] de diversspecaj lingvokapabloj: bela skribado, preciza lingvologika pensado, memstara formado de esperantlingvaj respondoj aŭ demandoj ktp. La lernolibro meritas rekonon pro sia eduka tendenco: Lernante Esperanton laŭ tiu ĉi libro, vi ekkonas multajn sciindaĵojn aŭ politikajn principojn, ekz.: — „La patrolando postulas de ni esti fortaj, sanaj kulturaj kaj saĝaj [[civitano]]j“ (sepa leciono); — „Ĝi (t. e. la bulgara popolo T. D.) inde plenumas la testamenton de nia instruanto [[Georgi Dimitrov]] — en 15 — 20 jaroj atingi tion, kion aliaj popoloj ĉe aliaj kondiĉoj atingis dum tuta jarcento. Kaj tiu tasko estis plenumita“ (deknaŭa leciono); — „En la Parko de la Libero ni vizitis la Fratan Tombejon de la pereintoj en la batalo kontraŭ la faŝismo. Ni haltis ĉe la [[Monumento de la soveta armeo (Sofio)|Monumento de la Soveta Armeo]] (deknaŭa leciono); Sendube, ankaŭ tria postulo al vera lernolibro de fremda lingvo estas praktike uzita: La lernado de iu fremda lingvo samtempe formu la [[personeco]]n de lernanto. Tiu tria postulo havas plej gravan signifon por la instruado de [[internacia lingvo]] Esperanto. Ni konvinku la popolojn kaj pacamantajn registarojn pri la volo cle esperantistoj en socialismaj landoj, partopreni la konstruadon de la nova socio kaj batali por ĝi! Kelkaj rimarkoj pri eventuala plibonigo de la priparolata bulgara lernolibro: Unue — Ekde la unua ĝis la fina leciono ĉiuj laborinstrukcioj estas formulitaj en bulgara lingvo. Kial ne paŝo post paŝo anstataŭigi la bulgarlingvajn instrukciojn per esperantlingvaj? Tiel la lernantoj pasante povus pligrandigi sian pasivan vorttrezoron. Due — La minusklo „k“ en la manskriba formo estas donita kirile („K“, p. 6 kaj 31), ĝi estas skribenda en latina skribmaniero „k“. Entute — rekomendinda lernolibro de Esperanto! Mi esperas, ke ĝi influu krean rilaton al fremdlingva metodiko flanke de niaj instruantoj kaj [[instruisto]]j. |[[Till Dahlenburg|T. Dahlenburg]]. [[Der Esperantist]] - Numero 091, Majo (1978)}} ===[[Lernu Esperanton]]=== '''Lernu Esperanton''' Eld. Quarello & Cia. Buenos Aires, 1947(?) {{citaĵo|Tiu libreto estas eltiraĵo el la ampleksa verko «LERNU ESPERANTON», kiu ne estas ankoraŭ eldonita kaj destinita por tiuj, kiuj volas ellerni bone la lingvon. Kompreneble ĝi taŭgas bone por hispanlingvanoj, pro klarigoj superfluaj por alilingvuloj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} === [[Leteroj al Brigito]] === J. B. Severac. '''Leteroj al Brigito'''. La socialista partio, ĝiaj principoj kaj ĝiaj taskoj. 1933, 207 p. === [[Lehbuch der Weltsprache Esperanto]] === [[Karl J. Loy]]. '''Lehbuch der Weltsprache Esperanto'''. Eld. J. C. Huber, Dresden, 1921 === [[Libero (revuo)]] === '''Libero'''. Monata revuo de movadoj por reformigo de la vivo. Interese redaktita. Aperis en 1925-26; 244 p. Formato 29x31. (BIL, p: 319.) ===[[Liberigo de timo kaj mizero]]=== '''Liberigo de timo kaj mizero'''. Eldonis Internacia Asocio Bellamy, [[Beverwijk]], 1952 {{citaĵo|Bellamy-Asocio celas formi socian strukturon laŭ ekonomiaj kaj sociaj ordoj klarigataj en la recenzata broŝuro. La Asocio, por disvastigi sian celon tra la mondo, uzas Esperanton kiel internacian lingvon. Por ni, tiu fakto estas la detalo plej rimarkinda kaj tio estus tre plaĉa, ke kia ajn Asocio kun universalaj celoj ankaŭ uzus Esperanton anstataŭ ignori ĝin.|[[Boletín]] n046 (okt 1952)}} ===[[La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno]]=== '''La Libervola Help-servo en la inunditaj regionoj de Liĥtenstejno (2an de Aprilo ĝis 5a de Oktobro 1928)'''. Eld.: Konstanta Komitato por la LHS, [[Basel]], ĉ 1930. {{citaĵo|Multilustrita broŝuro kun artikoloj en germana, franca kaj angla lingvoj kaj resumo en Esperanto. Tiu libreto donas klaran bildon pri la organizo kaj pri la rezultoj de help-servo organizita dank’al libervolaj laborantoj en la forte frapitaj regionoj.|[[Belga esperantisto]] n180 (feb 1930) }} ===[[Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto]]=== '''Libroj el la lando de la XXVI-a Universala Kongreso de Esperanto'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1934. ===[[Lingva planado kaj leksikologio]]=== '''Lingva planado kaj leksikologio'''. Fonto, Chapecó, 2001. {{citaĵo|12 kontribuaĵoj en [[Esperanto]] kaj 5 angle dum la II Simpozio de la [[Akademio de Esperanto]] okazinta en Zagreb 2001. Entute partoprenis lingvistikaj [[sciencisto]]j el 9 landoj nome: Hungario 3. [[Germanio]] 3, Usono 2, [[Ĉinio]] 2, Pollando 2, Serbio 1, Ukrainio 1, [[Brazilo]] 1 kaj Aŭstralio 1. Jen ŝanco por profundigi viajn konojn pri Lingva planado kaj Leksikologio. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 323, Aprilo ĝis Junio 2003}} ===[[Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu]]=== [[Merle Eyles]]. '''Li oferis sian vivon, por ke ni vivadu'''. 1939(?) {{citaĵo|Rakonto pri la vivo kaj morto de la Pola militrezistanto Jozef Stankunas. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} == M == ===[[Malantaŭ la Fronto]]=== '''Malantaŭ la Fronto'''. Eld. [[Esperanto-Undo Koenkai]], Tokio, 1939(?) {{citaĵo|Kolekto da [[bildo]]j montrantaj helpon donatan de la [[japana registaro]] al ĉinoj en la invadita teritorio. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 408, Aprilo (1939)}} ===[[La maljunulino kiu paŝis en la maro]]=== San Antonio ([[Frédéric Dard]]). '''La maljunulino kiu paŝis en la maro''' trad. [[Armela Le Quint]] kaj [[Ĵak Le Puil]]. Eld. [[Espéranto France]], 1996. Originala titolo: "La vieille qui marchait dans la mer" . {{citaĵo|Jen libro nepre legenda de esperantistoj (ne [[komencanto]]j) kiuj ankoraŭ opinias, ke oni ne povas ĉion esprimi en Esperanto. Tiuj kiuj ne scias kiel "aristokrate" insulti, amuzu sin legante tiun libron. Tiuj kiuj bezonas sinonimojn por la instrumentoj el kio konsistas niaj seksaparatoj lernu tiun verkon. Vi trovos almenaŭ ok vortojn ekde vulvo ĝis la simpatiaj inejo kaj etgroto por la mitula mitologia jonio. Pri penisoj aŭ pliaj ĉuroj kaj kacoj la vortaro estas same riĉa. Mi persone ne ŝatis la tro francan vorton bito, despli ke en PIV la signifo estas sufiĉe diferenca eĉ se temas pri ŝtipo. Verdire, kiuj ne donas pli da graveco al siaj seksorganoj ol al aliaj korpopartoj, eble en la komenco de la legado ne ŝatos la tekston, tro pornoaspektan, poste oni alkutimiĝas. La preĝadoj de la maljunulino estas genie satiraj. Mi devas tuj informi ke, laŭ mi, la libro ne temas pri vera traduko sed pri reverkado, bona adapto al nia [[lingvo]] ĉar kredeble San Antonio neniam aŭdis pri "ŝulca parolstilo" (de [[Rikardo Ŝulco]]) aŭ kabeis! Sed ni ne devas forgesi ke kanzonisto Ĵak Le Puil estas la kreinto (jam de 20 jaroj) de la skandalema, ajnista [[revuo]] "[[La Kancerkliniko]]" do en tiu laboro li sin sentis tiel bone, kiel fiŝo en akvo, aŭ kaco en etgroto. La vortaristo Ĵak majstras en la uzo de nekutimaj [[vorto]]j, mi devis konsulti nian PIV- on multfoje... mi renkonte al la vorto ''falva'' preskaŭ notis preseraron sed mi eksciis ke ''falva'' signifas tre hele flava. La neofte uzata lavabo, ĉe ĵak venigis "necesabo" tiel ke abo estas kvazaŭ sufikso por ujo... sed ''ab'' jam estas [[prefikso]]. Ĵak vere troigis en la uzo (tri aŭ kvar fojoj) de la vorto "odekolono" francismo kiu ne riĉigis nian lingvon despli ke "kolonja akvo" ja en la glosaro de la libro, ankaŭ estas en PIV kaj estas jam ordinare uzata... Tre ŝatus mi scii la respondan signifon en la franca lingvo de "umulo" aŭ "umaĵo "kiuj de tempo al tempo aperas. Feliĉe la kunteksto donas ian sencon. Por mi, alia novaĵo estis la adverbigo de la [[prepozicio]]j pri kaj pro al prie kaj proe. En la komenco mi sentis ĝenon poste mi adaptiĝis kaj konstatis la pozitivan aspekton, kiu evitigas la ripetadon de tio pri kio oni parolas. La libron akompanas erartabelo kun dek eraroj. Evidente kelkaj pliaj estas troveblaj sed tute ne ĝenas la legadon. En pago 65 kaj 72 la unua linio estas ripetita - Pago 200 iu plenlumo nepre devas esti [[plenluno]] por doni koheran signifon, ks. Ne tro impresu vin pro la midzadoj kaj frandzadoj de Armela kaj Ĵak eĉ se la ŝtato el Filipinoj ĵus laŭleĝe malpermesis la buŝan seksumadon; miaj geamikoj, [[tradukinto]]j estas saĝaj geavoj al kiuj oni facile donus piajn bildetojn de tiuj konataj ekleziaj sanktuletoj kaj virgulinetoj. La [[intrigo]]j de la romano ne estas tre specialaj, eĉ iom supraĵaj rilate al la peripetioj de [[ŝtelado]] sed la tuto estas pravigita en la fino de la libro pere de iu freŭda skopofilio (jen seksa [[perversio]] kies ekziston mi naivulo ne konis!). Por mi la granda valoro de tiu verko nekonformisma estas tute alia. Ĝi estas libro, kiu detale, riĉe priskribas tion kion la homoj plej timas, plej abomenas t.e. la maljuniĝo... Aŭ ĉu vi konas maljuniĝantan homon, kiu konfesas paŝo post paŝo sian velkon? |[[Gilbert Ledon]]. [[Brazila Esperantisto]] - Numero 299, junio (1997)}} ===[[La Manifesto de Jesuo Kristo]]=== '''La Manifesto de Jesuo Kristo (La Prediko sur la Monto)'''. Eld. L. Jenkins, Londono, 1931(?) {{citaĵo|Represo de Mateo V-VII., kun ilustrita kovrilo. |[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945]]=== '''Memorlibro pri falintaj esperantistoj 1941 — 1945'''. Eld. [[Kroatia Esperanto-Ligo]], [[Zagrebo]], 1977, 111 paĝoj. {{citaĵo|Jen libro kiu meritas ne nur vastan disvastigon, sed ĝi instigu ankaŭ aliajn landajn organizojn al simila grava historia laboro, utila por la [[prestiĝo]] de Esperanto en la koncernaj landoj. Post diligenta laboro la jugoslaviaj esperantistoj nun povas dokumenti per la libro la nomojn de 340 falintoj kaj pereintoj el 90 diversaj lokoj de Jugoslavio, inter ili 37 popolaj herooj. Tio signifas, ke la tiam relative malforta Esperanto-movado en Jugoslavio perdis ĉiun trian organizitan esperantiston kaj ĉiu deka falinto estas distingita popola heroo. La libro enhavas biografiojn de preskaŭ ĉiu falinto, kiuj montras, ke multaj el la plej aktivaj esperantistoj falis en la jaroj 1941 — 1945. Tamen la libro nur dokumentas pri la viktimoj, sed ne pri la transvivintaj esperantistoj partoprenintaj la popolliberigan batalon, kies nombro certe ankaŭ estas alta. Ankaŭ ili ĉiutage riskis sian vivon por la [[libereco]] de sia patrio. Tio konfirmas la profundan konsciencon esperantistan, la fidelecon al sia popolo kaj internaciismon ĝis la lasta konsekvenco. Tion emfazas ankaŭ la „rememoroj de postvivintoj“ pri kelkaj el ili. Laŭdinda estas ankaŭ la enmeto de la paĝoj 91 — 11O sub la titolo „El iliaj verkoj (prozo, poezio, scienca verkado), ĉefe represoj el „[[La Suda Stelo]]“ el la jaroj 1939 — 1941. Tiamaniere la leganto pli profunde konatiĝas kun la personecoj de la falintoj kaj iliaj pensoj kaj ideoj, kiuj ankaŭ hodiaŭ parte ankoraŭ por nia Esperanto-movado povas esti valoraj kaj utilaj. La postvivinto [[Joje Kozlevĉar]] memorskribas pri la aktivecoj de esperantistoj en la koncentrejo Dachau1). Tie unue li sukcesis kontakti la ankaŭ nun bone konatan aŭstran laboristan esperantiston Haiderer, kiu havis malaltan koncentrejan numeron. Ili du ankoraŭ kolektis la polan monaĥon Klimoviĉ, la ĉeĥan pastron Pokorny, la ruson Fulda kaj aliĝis ankoraŭ la bulgaro Darev kaj la jugoslavo Vrtunski. Ili fondis Esperantogrupon, aranĝis memortagon honore al la mortotago de d-ro L. L. Zamenhof kaj helpis sin reciproke faciligi la vivon en la koncentrejo, ja eĉ savis la vivon de Joje. Tre kortuŝa por mi ankaŭ estis la kontribuo de [[Emilija Lapenna]] pri „La eta Regina“, la lasta [[JEL]]-kasistino [[Regina Papo]], kiu pereis en [[Auschwitz]].|[[Der Esperantist]] - Numero 085, Majo (1977)}} ===[[Memorlibro pri la Zamenhof-jaro]]=== Memorlibro pri la Zamenhof-jaro. Eld. [[UEA]]/[[Centro de Esploro kaj Dokumentado]], Londono, 1950. {{citaĵo|Vere mirinda juvelo poi: ornami bibliotekon. La esperantistaro devas akiri tiun [[verko]]n, kiu enhavas plenan historion pri la elpenso kaj disvastigado de la plej granda akiraĵo de la homaro : la helpa internacia lingvo «Esperanto». Por celebri la centjaran datrevenon de la naskiĝo de Lia Doktora Moŝto [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]] oni presigis tiun senegalan libron, kunigante en ĝi kelkajn el la multaj artikoloj skribitaj de mondkonataj esperantistoj, kiuj dediĉis siajn plej belajn pensojn por memorigi tiun neforgeseblan daton. Jen la nomoj de tiuj, kiuj, kunlaboris por formi tiun-ĉi historion pri la genia kaj homama elpensinto kaj lia, neniam plibonigita, verko : Prof. [[Gaston Waringhien|G. Waringhien]] (Francio ). Prof. Dro. [[Edmond Privat]] (Svislando). Prof. Dro. W. E. Collison M. A. (Anglujo ). Prof. Dro. [[Eŭgeno Bokarev|E. A. Bokarev]] (Sovetunio), Prof. Dro. [[Ivo Lapenna]] (Britujo). Dro. [[André Albault|A. Albault]], Ofi. (Francujo). Sro. [[Adam Zamenhof]] (Pollando). Prof. Dro. [[Paavo Ravila]] (Finnlando). Sro. [[Vilho Setälä]] (Finnlando). Sro. [[Preston Davis]] (Usono). S-ino [[Marjorie Boulton]], B. Litt. (Anglujo). Sro. [[John Francis]] (Skotlando). Sro. [[William Auld]] (Skotlado). D-rino. [[Clelia Conterno Guglielminetti]] (Italujo). Prof. Dro. [[Juan Régulo Pérez|J. Régulo Pérez]] (Hispanujo). Prof. Dro. [[Giorgio Canuto]] (Italujo). Prof. Dro. [[Seiho Nishi]] (Japanujo). Prof. Dro. [[Hugo Sirk]] (Aŭstrajn). Sro. [[Carl Støp-Bowitz|C. Stop-Bowitz]] (Norvegujo). Dro. [[Gerrit François Makkink|G. F. Makkink]] (Nederlando). Sro.[[Davil Kennedy]] (Britujo). Rev. F. Moravec (Germanujo). Sino. [[Julia C. Isbrücker|Julia Isbrucker]] (Nederlando). Sro. [[Gian Carlo Fighiera|G. C. Fighiera]] (Italujo). Tiuj-ĉi nomoj estas garantio de plena [[sukceso]]. La plej multaj uzis tiun belegan fundamentan Esperanton kiun, tiel bone legas kaj komprenas ĉiuj esperantistoj, eĉ la eklernantoj. Nur, en tre malmultaj, mi trovis kelkajn nebezonatajn «neologismojn», kiu laŭ mia modesta opinio), estas tute nenecesaj, tute ne taŭgaj (ĉiam laŭ mia opinio), en multaj okazoj, miskopreneblaj kaj terure malbeligaj. Kial «inventi» novajn [[radiko]]jn, kiam la esperantistoj ne lernis ilin nek en gram atikoj nek en [[vortaro]]j ? Ankaŭ mi volas komentarii pri la opinio de du artikolistinoj (mi ne volas citi la nomojn), kiuj severe kritikas la verkojn (originalajn kaj tradukitajn) de la glora Sro. Zamenhof. Estas oportune memorigi la vortojn de la Majstro : «Kritiki estas facile, fari malfacile». Ĉu tiuj, kiuj kritikas, kapablas plibonigi la kvanton kaj la kvaliton de la laboro farita en, per, por kaj pri Esperanto de tiu bonega, modesta, lerta, laborema ; ĉiam komprenema, pacema kaj homama [[geniulo]] ? Ĉu ni, mizeraj teraj vermoj, povas juĝi la laboron de tiu reĝa aglo, fluginta super la plej altaj montaroj ? Ĉiuj bonaj esperantistoj restas m irigataj antaŭ la [[amplekso]] de lia eksterordinara [[laboro]]. Neniu povas esti komparata kun li. Mi estas certa ke, ĝis nun, li estis, estas kaj, dum multe da tempo, estos, nekomparebla al iu ajn esperanta verkisto. Se mi kuraĝis kritiki la artikolon de unu el tiuj kritikistinoj, certe, de la [[komenco]] ĝis la fino, mi trovus multajn kritikindajn motivojn. — Ekzemple en la unuaj linioj mi trovis tiun strangan frazon : "bredi metaforojn...", kaj, laŭ ĉiuj vortaroj, «Bredi», estas «kulturi kaj eduki bestojn»... ---- Specialan recenzon meritas la «Pensoj de Zamenhof», kiuj aperas en preskaŭ ĉiuj paĝoj de la libro ; la kolekto da bonegaj fotoj, kiuj estas la plej taŭga grafiakra porto pri la gravaj okazintaĵoj en Esperanto ; ĉiuj poezioj ; k. t. p-, k. t. p. nu, fine, ĉio estas leginda. Ĉu ion neperfektan mi trovis? Jes. Ion, kion ne estis bone prizorgita. Mi skribas pri la pli ol dek-kvin preseraroj, kiujn mi trovis. La gelegantoj scios bone kompreni ĉar, ĉiuj estas tute videblaj, sed, kial oni permesis en tiu, ĉiusence mirinda libro, ke tiuj eraretoj aperu ! Ĉu oni ne korektis la presprovojn? Por fini, mi denove rekomendas la akiron de ĉi-tiu nekomparebla libro, kiu (kiel mi diris en la komenco de ĉi tiu recenzo) estas la plej bela juvelo por ornami kaj honori esperantan bibliotekon. |Rafael Vizcaíno Oleína.[[Boletín]] n124 (nov 1960)}} ===[[Mi amis junulinon]]=== [[Walter Trobisch]]. '''Mi amis junulinon'''. Eld. Trobisch, [[Baden-Baden]], 1966(?) ===[[Mia nuna sintenado pri aprendicito]]=== [[Robert T. Morris]]. '''Mia nuna sintenado pri aprendicito''' tradukita de W. B. Besener. Eld. [[American Esperantist Company]], 1909(?) ===[[ Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj]]=== '''Mikrokomputiloj, periferioj kaj aplikoj. Prelegoj de INTERKOMPUTO 1982.'''. Eld. NJSzT, Budapest, 1982. Recenzo: {{citaĵo|Eĉ al nekomputeristoj mi ne devas klarigi, kio estas [[Interkomputo|INTERKOMPUTO]]. La prelegoj de tiu konferenco nun ekzistas libroforme, entute ses volumoj. Ĉi tiu recenzata verko enhavas 17 prelegojn el la fakoj [[mikrokomputero]]j, [[periferio]]j, bildoprilaboro koj datumtransigo. Tio donas malgrandan enrigardon en la amplekson de la konferenco kaj la konsiderindan laboron, kiun devis plenumi ne nur la [[preleganto]]j, sed same la aŭskultantoj. Plejparto de la prelegoj havas bazan aŭ superrigardan karakteron. Pli spertaj fakuloj do apenaŭ trovas interesajn novaĵojn. Tiuj, kiuj aĉetas la prelegojn, ja ne havas la avantaĝon de diskutado kaj persona interparolo. Kelkaj el la asertoj ne estas tiel absolute pravaj (ekzemple "[[cipo]] eblas integri la funkciojn de kompleta komputilo", . . . "[[mikroprocezilo]], konsistanta el la centra procezada [[unuo]], storoj kaj enigaj-eligaj cirkvitoj"). Aliaj ŝajnas al mi tro optimismaj (ekz. la elpaŝoj pri la operaciado sistemo IDEALOS). La prelegantoj sin vidis antaŭ malfacila tasko: Estis necese terminologie prepari la kompletan mikrokomputeran fakon. Ĝenerale tio estas bone solvita. Terminologo trovas trezoron por ordigi, diskutigi kaj unuecigi la uzitajn fakvortojn. Tio ankaŭ koncernas la [[traduko]]jn de la varbanoncoj, en kiuj amasas [[termino]]j antaŭe apenaŭ viditaj. La preskvalito ne ĉiam estas kontentiga. Kelkaj prelegoj estas presitaj per komputera [[eligilo]], kiu uzas malbone legeblajn [[litero]]jn. Ekzistas ja pli klare legeblaj, pli naturaj [[litersistemo]]j (ekz. ROBOTRON K 1520). Por estontaj aranĝoj mi proponus ŝanĝojn: Pli emfazita disigo de aparataro kaj programaro kaj pli da prelegoj pri la praktika (industria) aplikado de mikrokomputeroj (tiaj [[materialo]]j ofte ankaŭ mankas en naciaj fakaj kunvenoj!) ĉar la komputerismo jam profunde enradikiĝis en la E-movado, eble rekomendindus dispartigi la kunvenojn, tiel ke INTERKOMPUTO restos la gvida konferenco, sed delegos difinitajn temojn al aliaj sciencaj konferencoj ([[AEST]]). |[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} === [[La Militrezistanto]] === '''La Militrezistanto'''. Novaj-eldonaĵoj de l' [[Internacio de Militkontraŭuloj]]. Fondita en [[1930]]. Aperas neregule. Formato 20,5x14. (v. [[Militrezista movado]].) {{citaĵo|Kolekto de informoj pri militrezisto ĉiulande, kun spertoj de individuaj rezistantoj. Faktaro interesa kaj aktuala.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[La misio de Esperanto]]=== [[Ramatis]]. '''La misio de Esperanto''' trad. [[Giuseppe Grattapaglia]]. Eld. ''Editora do Conhecimento'', 2000(?) {{citaĵo|La eldonejo Editora do Conhecimento lanĉis libroforme en Esperanto la ĉapitron de la verko ''La postivado de la spirito'', kiu pritraktas la zamenhofan lingvon sub ne komuna aspekto, almenaŭ por ne spiritistoj: la movado por Esperanto en la transtomba mondo. La [[libro]] - La misio de Esperanto - estis profesie editorita kaj havas belan [[kovrilo]]n. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 314, Februaro (2001)}} ===[[Misisipi]]=== L. Malaĥ. '''Misisipi'''. Trad. de I. Jurvsta. Eld. [[Juda Esperantista Grupo en Parizo]], Parizo, 1939(?). {{citaĵo|Triakta teatraĵo el la negra vivo, kiu pritraktas la tragedion de Scotsboro, 64 paĝoj plus ilustrita kovrilo, kun biografia [[skizo]] kaj bildo de la aŭtoro|[[Belga esperantisto]] n267-268 (maj-jun 1939)}} {{citaĵo|La plumo pli potencas, ol la glavo ! Aforismo, kies verecon pruvas longa serio da sukcesaj almilitoj, flanke de verkistoj, kontraŭ maljustaĵoj kaj forigendaĵoj en la homa vivo. La temo de ĉi tiu [[teatraĵo]] — la nun malbonfama Skotsbora proceso, en kiu sep negroj estis akuzitaj pri seksatenco kontraŭ du blankulinoj— konsistigas fortan riproĉon kontraŭ la konscienco de la Usona popolo. Post [[Harriet Beecher Stowe]], [[Upton Sinclair]], kaj aliaj, L. Malaĥ faras baton por la emancipiĝo —ne la nure fizika, sed la plena, spirita— de la Amerika negro ; per sia brila bildigo de la terura rasmalamo kiu sin manifestis okaze de la proceso. Estas domaĝe, ke la faktojn, per si sufiĉe elokventajn, li ekspluatas por propagandi la klasbatalon. La traduko ĝenerale estas bona; sed enrampis kelkaj kritikindaĵoj. Kial la du formoj ''[[trajno]]'' kaj ''vagonaro'' ? Persistas la tute nelogika ''depost ''; ''domaĝo'' anstataŭ malutilo ; kaj la ĵargonaĵoj ''aliel'' kaj ''-io'' landnoma. ''Kontinuados'' (p. 37) d.e. ''daŭrigos''. Dube bonaj estas ''[[gangstero]]'' kaj ''[[ŝerifo]]''. Tre leginda ; sed apenaŭ taŭga por klaslegado. |MASON STUTTARD. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 416, Decembro (1939)}} ===[[Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze]]=== '''Mitten in Deutschland — mitten in 20. Jahrhundert. Die Zonengrenze'''. Eld. Bundesministerium fŭr gesamtdeutsche Fragen, Bonn, 1960 (?). Titolo tradukebla kiel ''Meze en Germanio — Meze en la 20-a jarcento. La Zonlimo.'' {{citaĵo|Broŝuro en germana lingvo, kun [[aldono]] en Esperanto. Kun multnombraj bildoj de pikildratoj, abatisoj, [[bariero]]j, terbunkroj, gardoturoj, ĝi montras la zonlimon, de la Baltika maro apud [[Lubeko|Lubeck]] suden ĝis [[Hof]]. Ĝi donas la originon, bararanĝojn, gardadon de zonlimon, movadon, de la [[loĝantaro]]. |[[Brazila Esperantisto]] 1960_n558-561_sep-dec}} === [[Mizero kaj suferego de la Nurnbergaj infanoj]] === Statistika Oficejo. ''MIZERO KAJ SUFEREGO DE LA NURNBERGAJ INFANOJ''. Eld. Urbkonsilantaro, [[Nurnbergo]], 1920. ===[[Mondo sen Milito]]=== '''Mondo sen Milito. Alvoko de la Societo de Amikoj al la Kristanaj Eklezioj en ĉiu lando'''. Eld. Friends’ House, Londono, 1938(?), 4 pĝ. ===[[Mondpaca Esperantista Movado 30 jara]]=== '''Mondpaca Esperantista Movado 30 jara'''. Eld. Hungara MEM-Sekcio, Budapeŝto, 1983. 44 p {{citaĵo|Rigardante la nuntempan internacian situacion ni devas konstati, ke neniam antaŭe la [[mondo]] estis en tiel terura danĝero kiel nun. Minacas plej detrua, homarpereiga [[nuklea milito]]. Sub tiuj cirkonstancoj la konsciaj kaj pacamaj homoj bezonas ĉiujn fortojn kaj [[streĉo]]jn por eviti tiun katastrofon, ĉu ili ekzistas? Jes, ili ekzistas kiel granda kreskanta tutmonda pacmovado, al kiu ankaŭ apartenas pacamaj esperantistoj, ili ne nur kunbatalas, ĉar ili scias, ke Esperanto kaj la internacilingva movado nur povas evolui en pacaj kondiĉoj, en paca kunekzistado. 30 jaroj [[MEM]] [''tiel''], tio estas 30 jara batalo por [[paco]], popolkompreniĝo fare de esperantistoj. Al tiu ĉi temo estas dediĉita la samnoma malgranda broŝuro. Multaj kompetentuloj de la pacmovado, esperantistaj kaj neesperantistaj, esprimas siajn pensojn kaj sentojn pri estiĝo kaj agado de MEM. [[Romesh Chandra]] ([[d:Q2165147]]), prezidanto de la [[Monda Konsilio de Paco]], omaĝas la egan signifon de la firma kontakto inter la Monda Packonsilio kaj MEM kaj la streĉojn de la esperantistoj kune labori kun ĉiuj pacamaj homoj en la mondo por paco, progreso kaj homa [[digno]]. D-ro [[Imre Pethes]], prezidanto de MEM, dankas al la "[[pioniro]]j, antaŭuloj, kiuj en 1947, dum la [[UK 1947|32-a Universala Kongreso]], iniciatis la fondiĝon de Esperanto pacmovado [''tiel''] kaj partoprenis gravajn aktivecojn kontraŭ milita minaco, precipe kontraŭ atombomba minaco komence de la 50-aj jaroj. Li substrekas, ke la sukceso de la pacbatalo dependis kaj ankaŭ estonte dependos de kunagado de ĉiuj progresemaj kaj pacamaj fortoj-ĉu esperantistaj, ĉu neesperantistaj, sendepende de politikaj, mondkonceptaj aŭ aliaj starpunktoj. [[William Gilbert]], Ĝenerala sekretario de MEM, i. a. dankas al la ĉeĥoslovakaj kaj hungaraj pacamikoj, ke ili ebligis eldonon de kelkaj altvaloraj gravaj Esperanto-dokumentoj kaj emfazas la necesajn kondiĉojn por efika pacmovado, "serĉi kiu unuigas, eviti kio dividas . . . konkretan kaj konsekvencan pacagadon, tute ne utopian, pacifisman . . ." [[Nikola Aleksiev]] aprezas la pacagadon de MEM kaj precipe la pacamikon [[Rudolf Burda]], ĉeĥa esperantisto kaj unua [[prezidanto]] de MEM, kiu kuniniciatis la esperantistan porpacan batalon kaj sindone ĝin partoprenis. La historia skizo pri MEM, ĝia naskiĝo kaj [[evoluo]] en kaj post la tempo de "[[malvarma milito]]", la prezento de la celoj, ĉefaj taskoj de la agadprogramo kaj de la strukturo de MEM estas valoraj precipe por tiuj, kiuj ĝis nun malmulte informiĝis pri la ampleksaj klopodoj por paco per Esperanto, fare de MEM. Prof. [[Semjon Podkaminer]], iama ikono de la esperanista pacmovado, starigas da demandon: ĉu pacmovado povas esti neŭtrala? Li respondas: rilate al diversaj politikaj, religiaj, filozofiaj kaj aliaj konceptoj - jes. Se ĝi ne rajtas esti neŭtrala rilate al problemoj de milito kaj paco, rasa kaj nacia egalrajteco, kontraŭ ia ajn formo de rasimo kaj [[ŝovinismo]]. Entute la memorbroŝuro montras diversajn kaj multajn aspektojn de la esperantistoj, ĉi estas skribita kun alta respondeco por nia vivo. Certe ĝi instigas pluajn Esperanto-amikojn enviciĝi en porpacan agadon.| Ingrid Schödl. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[Mondpaco kaj Ŝantuna demando]]=== '''Mondpaco kaj Ŝantuna demando'''. Eld. Internacia Rilato-Komitato. Nankino, 1928? {{citaĵo|Ĝi pritraktas pri la ekspedo [''tiel''] de Japana armeo al [[Ŝantuno]] kaj okupo de [[Cinano]]<small>^[?]</small> kaj de la tuta longeco de Ŝantuna fervojo|Brazila Esperantisto 1928 j19_n06-12_jul-dec.}} {{citaĵo|32-paĝa albumo kun multaj ekstertekstaj ilustraĵoj, pri la lastatempaj okazintaĵoj en Ĥinujo.|[[Belga esperantisto]] n168-169 (feb-mar 1929)}} ===[[La Mondpaco kiel Psikologia Problemo]]=== H. Thirring. '''La Mondpaco kiel Psikologia Problemo''' trad. H. Sirk. 1946(?) {{citaĵo|Resumo de pli ampleksa verko, baldaŭ aperonta, pri fenomenoj de kultura degenero. Psikologia studo: lingve bona, stile peza.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 mar-apr 1948}} ===[[Kial Mondregistaro?]]=== '''Kial Mondregistaro? Manifesto de la Mondfederalista Grupo de Britaj Parlamentanoj.''' Eld. [[Universala Ligo]], [[Den Haag]], 1953(?) {{citaĵo|Jen mi prezentas hodiaŭ al ia konsidero de ĉiu leganto la suprecitilan dokumenton, kies alloga enhavo ne povas ne interesi. Oportune, do, estas mencii ĉefojn punktojn el la temaro: «La esenco de la paco — La mondo bezonas registaron- La ekonomiaj sekvoj — La [[UNO]] ne estas sufiĉa — Reformo de la UNO —Sukcesa aplikado de la [[leĝo]] — La politika problemo — Mondskala reciproka helpo —Ĉu Mondregistaro estas ebla? — La mondo ŝanĝiĝis». Ĉiuepoke, la homoj klopodis por mondpaco. Sed, preskaŭ ĉiam, ili forgesis gravan faktoron, kiu devas ludi la ĉefan rolon; nome: Plena sincereco kaj bonvolo. Sen tiuj ingrediencoj, ĉiuj projektoj aŭ diskutoj nepre fiaskos. Nu, do fine la homaro havas nun favoran ŝancon por vera solvo?|[[Boletín]] n060 (dec 1953)}} ===[[Mojca Etulino]]=== '''Mojca Etulino: Karintia popola rakonto'''; ilustrita de [[Mara Kraljcva]]. Eld. [[Slovenia Esperanto-Ligo]], 1960. {{citaĵo|Literaturo por infanoj. Belaj desegnaĵoj kaj belaj koloritaj paĝoj. Ĝi rakontas kiel la leporo havas la du antaŭpiedojn mallongaj, ĝi estas numero 1 en la serio « Abeleto » kaj la eldonantoj asertas ke tiu serio havas tre grandan sukceson en Jugoslavujo. Ni nepre kredas tion. Du aliaj numeroj stas (''tiel'') por tiu-ĉi jaro ankoraŭ anoncitaj. Ĝi certe plezurigos la infanojn. Gepatroj kiuj volas kc iliaj infanoj lernu nian lingvon aĉetu tiun malmultekostan libreton. Al pedagogoj ni lasas la diskuton en kiu grado povas influi (malbone) infanan animon la rakonto pri fia ago pro kiu alia estas punata.|F R. [[Belga esperantisto]] n370 (sep-dec 1960)}} ===[[Moralo religia kaj moralo proleta]]=== M. N. Šejnman. '''Moralo religia kaj moralo proleta''' trad. P, Gavrilov. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1931, 30 pĝ. {{citaĵo|La pastraĉa moralo ne permesas mortigi birdetojn aŭ cimojn, sed permesas vendon de 8-jaroj knabinoj por bordeloj ! Por la laborista klaso estas morala Ĉio, kio plifortigas diktaturon de la proletaro.|[[ La Brita Esperantisto]] - Numero 316, Aŭgusto (1931)}} ===[[La muelilo kiu ne plu turniĝas]]=== René Bazin. '''La muelilo kiu ne plu turniĝas''', trad. René Badert. Eld. Esperantista Oficejo, [[Tours]], 1907(?) ===[[La Multekolora Libro]]=== '''La Multekolora Libro'''. Eldonis [[Heroldo de Esperanto]], Leipzig, 1935(?) 128 pp. {{citaĵo|Kolekto de 60 artikoletoj represitaj el la jarkolektoj de “Heroldo”, 1923-6. La enhavo estas tre diversa, kaj ĉiurilate taŭga por kursa aŭ hejma legado. La [[fakto]], ke la artikoloj estas verkitaj de [[aŭtoro]]j tre diversnaciaj, igas la artikolojn aparte interesaj. Papero, preso, kaj bindo, bonaj. Tute rekomendinda.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 369, Januaro (1936) }} == N == === [[Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio]]=== '''Nacia Ekspozicio memoriga de la 1-a centjaro de la sendependeco de Brazilio, Rio-de-Ĵanejro, 7 sept. - 15 nov. 1922'''. Eld. Ministerio de Justeco kaj Enlandaj Aferoj, 16 paĝoj 29 X 22,5 cm. ===[[Naskiĝo de universala kredo]]=== Richard E. Lambert. '''Naskiĝo de universala kredo'''. Eld. ''Esperanto Book Service of America'', New York, 1952(?) {{citaĵo|Ĉi tiu 8 -paĝa broŝuro, privata eldono de la verkisto, por sciigi pri la universalista kredo, estas por ni — esperantistoj — pruvo, ke per la helplingvo estas legeblaj multaj kaj multaj aferoj, eksteraj al nia kutima [[scio]]. La preso estas klara kaj la lingvo facila, ĉar la broŝuro, kiel esprimas ties [[titolo]], estas historia rakonto pri [[Thomas Potter]] kaj [[John Murray]], fondintoj de la universala kredo.|[[Ernesto Hurtado]]. [[Boletín]] n038 (feb 1952)}} ===[[Nederlando koncize]]=== '''Nederlando koncize'''. Eldono de la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj, 1975? {{citaĵo|Ĉi tiu bela broŝuro informas per konciza sed kompleta trarigardo super ĉiuj aspektoj de Nederlando. La historio, la ekstera politiko, la registaro kaj ĝia strukturo, la loĝantaro, la religio, la ekonomiko, la turismo, la agrikulturo, la transporto kaj trafiko, la laboraj interrilatoj, la socialaj aranĝoj, la instruado, estas la ĉefaj ĉapitroj de ĉi tiu kajero vere elstara en la sfero de la naci-informaj broŝuroj. Gratulon al la [[Internacia Esperanto-Instituto]] kaj al la Nederlanda Ministerio de Eksterlandaj Aferoj pro ilia laŭdinda iniciativo.|[[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nederlandsch-Esperanto Handelstermen]]=== J. B. Eiselein. '''Nederlandsch-Esperanto Handelstermen''' benevens ± 1500 spreekwoorden en uitdrukkingen. Eld. Maimberg, Hertogenbosch, 1926(?) {{citaĵo|La unua duono de la libro enhavas nederlandlingvan komercan terminaron kun traduko en Esperanto. Tiu dokumento sendube faros grandan servon ankaŭ al niaj flandraj amikoj, kiuj ĝis nun ne disponas grandan vortaran materiaion en sia lingvo, despli ke la vortoj prezentitaj en la libro de Eiselein ne aperas en la jam ekzistantaj vortaroj nederlanda-Esperanto. La dua duono de la eldonaĵo konsistas el kolekto de -500 (''tiel'') proverboj kiujn la kompilanto grandparte ĉerpis el la «Proverbaro» de Zamenhof kaj akompanigas de la samsignifa proverbo en nederlanda lingvo. Tiu laboro, multe helpos la Esperantajn verkistojn en la flandra parto de nia lando.|[[Belga esperantisto]] n140-141 (okt-nov 1926)}} ===[[Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko]]=== L. L. Vasilevskij. '''Nekonata paĝo el la historio de patrolanda interlingvistiko''' . 1925 ===[[La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado]]=== Louis P. Lochner.<small>^[?]</small> '''La Neŭtrala Konferenco por Daŭra Pacperado'''. Eld. Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado, [[Stockholm]], 1916(?) {{citaĵo|Jen eltiraĵo, kiu iom klarigas la aferon : “Dum iom da tempo estas malfacile atingi, ke la gazetaro distingu inter la porpaca misio de s-ro [[Henry Ford]]<ref>Pri tiu temo vidu la temon [[d:Q17013638|"ŝipo de paco" en vikidatumoj]] kaj la ĉapitron [[Henry Ford#Unua Mondmilito]]</ref> kaj ''Neŭtrala Konferenco por daŭra pacperado'', kiun la ĝia malavara subtenanto oni ofte nomas la ''Forda Konferenco''. Tamen estas klare, ke la karaktero, la organizo kaj la celo de ambaŭ entreprenoj multe diferencas. La unua estas Amerika pilgrimantaro, kiu volis kunigi kaj simboligi la kontraŭmilitajn tendencojn. La dua estas internacia komitato de spertaj, zorge elektitaj homoj por prikonsideri kaj peradi la pacon, sin turnante al la publika opinio kaj al la registaroj.” |[[La Brita Esperantisto]] - numero 146, februaro (1917)}} {{referencoj}} ===Ni=== G. Marin. '''Ni'''. Eld. la aŭtoro, Stroud, 1948(?), 16 pĝ. {{citaĵo|16-paĝa broŝureto kun spritaj [[bildo]]j, kiuj montras la nepran neceson, ke la homaro progresu de paleolita familiismo ĝis tuthomarismo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} ===[[Nia Gvidanto]]=== [[Josif Stalin]] kaj kaj E. Jaroslavskij. '''Nia Gvidanto'''. Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1930(?) {{citaĵo|Skizoj pri Lenin kiel teoriulo kaj kiel praktikulo de armita ribelo.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 311, Marto (1931)}} ===[[Nia Mesmistero]]=== W. Roche. '''Nia Mesmistero''' trad. J. F. Smeehuijzen. 1940(?), 130 pĝ. {{citaĵo|Bela volumeto por helpi meditadon kaj preĝadon antaŭ kaj dum la meso. La teksto estas prezentita en formo de ritma prozo, kun linioj “rompitaj” por instigi al paŭzo kaj penso. Ekz., <poem> <center>Tiom amis Di' la mondon, ke li donis sian Filon ununurnaskitan, por ke ĉin, lin kredanta, ne pereu, sed eternan vivon havu. </center> </poem> De religia vidpunkto oni povas diri, ke la verko ŝajnas tute taŭga por sia celo. Lingve ĝi estas ĝenerale bona. Traduko el traduko estas afero principe nekonsilinda : kiom la nuna verko suferis de la duobla traduko mi ne povas juĝi. Interesaj esprimoj: ''mia tuta mio'' 13; ''nia tuta mio'' 75; ''via vio mem'' 71 ; ''liaĵo'' 28. ''Imperiado via'' 16; ''stari genue'' 25; ''por la [[ĉiamo]]'' 91; ''milmilobe'' 101; ''samkiel... samtiel'' 121. ''La praprofetoj'' 49; ''porsuferada rekompenco'' 73; ''instruo laŭlerneja'' 6; ''egoismo kaj havemo'' 105. ''Unui'' (esti unu) 54 ;''servisti'' (esti servisto) 77; kvazaŭi (esti kvazaŭ) 112. ''Malgraŭ ti’'', ''ĝuste pro ti’'', 75, 78. Kritikeblaj estas ''escepte vian Filon'' (krom via Filo) 21; ''de post kiam'' (de kiam) 21 ; ''hontas mi kaj doloregas'' (kun dolorego) 31 ; ''ne permesu'' (permesu) ''neniam, ke'' 106; ''por ke mi eblu'' (povu) 32; ''neeble (neniel) nombreblaj'' 53; ''mortebla'' (mortema, mortpova) 114, 117. Nur unu grava eraro persistas tra la tuta verko: la uzo de ''digna'' (dignified) anstataŭ ''inda'' (worthy) Ekz., ''Digna'' (Inda) ''estas vi'' 60;''mi ne dignas'' (indas) 31 ; ''nedigna'' (neinda) ''servisto'' 53. Detaloj facile korekteblaj en dua eldono. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 418, Februaro (1940)}} ===[[Nia vojo]]=== Ipe. '''Nia Vojo'''. Eld. [[Jozef Prysborowski]], Varsovio, 1938(?) {{citaĵo|La aŭtoro vidas la solvon de nunaj mondmalordoj en kreskanta supernacia individua kunlaboro. Rilate Esperanton, li bedaŭras la centriĝon de nia [[movado]]: ekz, ĉe [[IEL]] aŭ [[UEA]]. Anstataŭe, li proponas, ke naciaj grupoj laboru sendepende (tio okazas jam nun !), kaj ke oni starigu novan [[organizo]]n sole el individuoj, sen centro, sen [[komitato]]j, sen voĉdono, sen elektoj, financatan de patronaro el bonaj kaj riĉaj homoj (kiel ilin trovi ?), kiuj donacos ĉiom da mono bezonata, sen voĉo pri ĝia elspezo. Oni permesas al la nunaj delegitoj konservi tiun titolon, sed ilia sola devo estos kolekti [[mono]]n de riĉaj patronoj. Ĉiu kunlaboranto pagos po 4 [[svisa franko|svisaj frankoj]] jare, kontraŭ kio li ricevos la centran [[organo]]n, en kiu unufoje aperos lia nomo. La centra organo devos senescepte presigi ĉiun komunikaĵon supernacian kaj nereklaman, kiun ĝi ricevos de anoj pagintaj por tio difinitan sumon. La sola devo de la redaktisto estas zorgi pri la lingva ĝusteco de la senditaĵoj. La patronoj pagos la [[presisto]]n kaj la redaktiston. Oni permesas sammaniere starigi fakajn societojn kaj gazetojn, same senorganizajn, kaj same subtenatajn de bonaj kaj riĉaj homoj, kiuj ĉion pagos sen voĉo pri la dispono de sia mono. Al mi ŝajnas, ke la aŭtoro tute mislegas la nunan situacion. Cetere, kiam, lacigite de longjara disputado pri organizo, ni nun fine trovis kontentigan [[solvo]]n, ĉu ni forĵetu ĉion, tiel pene akiritan, kaj anstataŭe kreu novan organizon, tute nebulan, nepraktikan, senutilan,. kaj nedemokratan, subtenatan per almozpetado al iuj trovotaj mecenatoj, kiuj bonvolos fordoni sian monon laŭ mendo kaj sen voĉo? Certe, s-ro Ipe, ne tie kuŝas “mia vojo.”|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 400, aŭgusto (1938)}} ===[[Ni devas vivi]]=== [[Kjell Walraamoen]] kaj [[Lina Gabrielli]]. '''Ni devas vivi'''. Eld. [[Stafeto]], La Laguna, 1974. {{citaĵo|Kiam oni legas poezion sen ritmo kaj [[rimo]], oni esperas, ke, kiel kompenson, a poemoj posedu almenaŭ certan forton, subtilon, originalecon en la ideoj aŭ en la tropoj. La poemoj de ''Ni devas vivi'' estas speco de miniaturoj, klopodoj kapti kaj fiksi fugajn momentojn de la vivo. Bedaŭrinde, pliparte ili legiĝas kiel repertuaro da banalaĵoj. Lina Gabrielli montras talenton en la rakontarto, sed ŝiaj poeziaj provoj ne permesas aŭguri al ŝi, almenaŭ ĝis nun, brilan karieron lirikan. Walraamoen ŝajnas posedi iom pli da profundo kaj uzi lingvon iom pli nuancitan kaj maturan.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n212 (nov 1975)}} ===[[Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj]]=== '''[[Marian Repka]]'''. '''Nie sme bezmocní - Ni ne estas senpovaj''' trad. [[Pavol Petrík]] kaj [[Martin Minich]]. Eld. Espero, s/l, 2003. {{citaĵo|Je slovaka merkato aperis interesa libro de slovaka verkisto Marian REPKA: „Nie sme bezmocní – Ni ne estas senpovaj“ - en dulingva, slovakaesperanta eldono. Tial ĝi (krom la enhavo mem) taŭgas ankaŭ kiel bona instruilo (se vi ne komprenas E-an tekston, vi simple rigardos apudan, dekstran paĝon, kie vitrovos samon – slovakan (sennecese serĉi en vortaroj). La [[libro]] priskribas tre „tiklan“ temon, nome atingon de tutmonda paco. La aŭtoro esprimiĝas al temo tre interese, kelkfoje eble eĉ surprize. Sed por pli bona imago legu fragmenton de la libro (p. 122 k. 124): <poem> „Resumo: Ni ankoraŭfoje resumu, jam lastfoje, kvin paŝojn subtenantajn pacon: La unua paŝo subtenanta pacon: lerni la internacian lingvon - Esperanton. La dua paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ nacieco. La tria paŝo subtenanta pacon: ĉesi dividi homojn laŭ raso. La kvara paŝo subtenanta pacon: rezigni pri ĉiuj ideologioj. La kvina paŝo subtenanta pacon: trovi tempon por meditado. Ĉe la unua paŝo al paco ni havas du eblecojn. Aŭ ni eklernos Esperanton aŭ almenaŭ ni subtenos ĉiujn, kiuj lernas Esperanton. La plej efika subteno estas financa subteno. Esperantistoj estas tre modestaj homoj. Ili antaŭkuris sian epokon, ili komprenis tion, kion aliaj ankoraŭ ne komprenis. Ili mem financas sian edukadon, eldonadon de libroj kaj gazetoj, studadon. Kutime ili instruas senpage. Oni ne perlaboras monon instruante Esperanton. Mi konas la situacion inter esperantistoj. Financoj ebligus al ili, ke ili igu sin pli videblaj. Kontaktajn adresojn de esperantistoj sur la teritorio de la Slovaka respubliko mi jam prezentis. Kiu interesiĝas, tiu facile ekscios aliajn necesajn informojn, se ŝ/li decidos subteni pacon per la subteno al esperantistoj. Mi scias, ke ĉiu krono subtenos kaj kuraĝigos ilin. Kaj por tiu, kiu sendos ĝin, tio estos vere konkreta ago subtenanta pacon. Institucioj, entreprenoj kaj entreprenistoj povas sponzori esperantistojn en sia ĉirkaŭaĵo. Amaskomunikiloj povas doni spacon al esperantistoj, por ke ili aperu en radio kaj televido. Ĉiu, kiu volas vere subteni pacon, tiu povas elekti. Tiu, kiu volas subteni militon, tiu ne devas elekti ion. Milito sin subtenas per si mem. Sufiĉas se ni faras nenion tian, kio subtenas pacon. Ĉe la dua paŝo ni subtenas pacon, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu nacio. Ĉiu, kiu subtenas naciece fokusiĝantajn partiojn, subtenas militon. Do ŝ/li denove povas elekti. Ĉe la tria paŝo ni subtenas pacon ĉiam, kiam ni kondutas al homoj kiel al homoj kaj ne kiel al anoj de iu raso. Ĉiu, kiu subtenas rasismon, tiu subtenas militon. Subteni la kvaran paŝon al paco ne estas malfacile. Ĉiu faru tion sur sia nivelo kaj laŭ siaj ebloj. Kaj ĉiu havas eblojn. Kiu subtenas religiajn diferencojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas religie fokusiĝantajn partiojn, tiu subtenas militon; kiu subtenas dekstrumajn aŭ maldekstrumajn partiojn, tiu ankaŭ subtenas militon. Ĉiu, kiu subtenas iun ajn ideologion, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu aliĝas al iu ajn spirita movado, tiu subtenas militon. Ĉiu, kiu agnoskas iun ajn aŭtoritaton, ĉu sekularan aŭ spiritan, tiu same subtenas militon. Ĉiu, kiu volas akiri kiujn ajn sekularajn aŭ spiritajn avantaĝojn, tiu subtenas militon. Sen meditado ne eblas ne subteni militon en la kvara paŝo al paco. Tial tiu, kiu ne strebas aŭ ne havas forton mediti, almenaŭ devus subteni tiujn, kiuj strebas mediti. Tamen, ĉar ekzistas ne nur meditadoj, kiuj kondukas al paco, sed ankaŭ meditadoj, kiuj kondukas al milito, risko, ke nemeditanta persono subtenos tiujn meditantojn, kies meditadoj kondukas al milito, estas tro granda. Tial plej bone en la kazo de necerteco estas ne subteni tiujn, kiuj meditas. Estas malpli granda malbono subteni neniun ol subteni militon. Tiukaze estas multe pli saĝe subteni simple Esperanton kaj laŭ siaj ebloj eviti naciecan kaj rasan dividadojn. Mi ripetas tion, kion mi jam skribis: Se ĉiuj homoj alproprigus almenaŭ la unuan paŝon, la situacio en la mondo signife ŝanĝiĝus favore al paco. Kaj se homoj aldonus al tio pliajn du paŝojn, la minaco de milito preskaŭ malaperus. La konfliktoj restus, sed ili ĉiuj povus esti plejmultgrade solvitaj pervorte. La grandaj militoj eble ne plu aperadus, sed malpacoj kaj malgrandaj militoj ankoraŭ daŭriĝus. Forigi ĉiujn malpacojn kaj ankaŭ malgrandajn militojn eblos nur tiam, kiam la homaro superpaŝos la kritikan (sojlan) nombron de tiuj, kiuj atingis saĝecon, do la staton sen konceptoj. Tiuj homoj poste ne nur inspiros, sed ankaŭ efike helpos al ĉiuj aliaj homoj al tio, ke ankaŭ ili atingu saĝecon. Saĝeco estas io, kion oni ne povas atingi perforte, sed nur per kompreno. Sen ĝi tamen neniu politika sistemo, nek iu religio nek iu alia pensebla organizo povas forigi militojn.“ </poem> PS: Ankaŭ dank´al tiu ĉi libro gejunuloj (SKEJ) revivis – ĝia prezidanto (Peter BALÁŽ) konatiĝis kun E-o pere de tiu ĉi libro – en unua eldono ĝi aperis slovake en 1999. (Kaj kiel dankesprimo li fondis eldonejon ESPERO – <www.espero.sk> kaj eldonis la libron dulingve.) |[[Peter Baláž]]. Esperantisto Slovaka - Numero 01 (2004)}} ===[[Ni ne povas silenti]]=== '''Ni ne povas silenti'''. Eld. «[[Esperanto Kenkjuŝa]]», [[Aitiken]], 1952. {{citaĵo|i tiu broŝuro estas Esperanta traduko de raporto, prezentota por ne okazinta [[Internacia Kuracista Kongreso]] en [[Montecazini]] (Italio) dum oktobro 1952, kun fakaj artikoloj de la tri japanaj reprezentantoj al tiu kongreso. La verko prezentas [[sciigo]]jn pri konsekvencoj de la atombombo de la homa korpo kaj atentigas pri la egaj domaĝoj de la nomita bombo, okaze de rea-uzado.|ERNESTO HURTADO. [[Boletín]] n058 (okt 1953)}} ===[[Nova Afriko]]=== Th. Monnens '''Nova Afriko''', esperantigis Floriano. Eld. Espero Katolika, Parizo, 1927(?) {{citaĵo|Interesega estas la kompatinda historio de tiu mondparto, kiu estis la sklavomerikato de l' mondo dum kvar jarcentoj, ĝis kiam la eklezio alportis al ĝi la ĝojan anoncon. La verketo de Monnens ekvidigas la reviviĝon de tiu nigr-haŭta popolo, kiu laboradas por sia savo|[[Belga esperantisto]] n153 (nov 1927)}} ===[[Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?]]=== '''Nova minaco al Eŭropo: Kiu kulpas?'''. Eld. [[Novosti]], Moskvo, 1984. {{citaĵo|Jen la titolo de bonege dokumentita broŝuro en Esperanto, kiun eldonis la sovetia informagentejo [[APN]] (Novosti) laŭ mendo de [[Asocio de Sovetiaj Esperantistoj]] (finredaktita 5. 6. 1984). La 40-paĝa broŝuro, grafike efike aranĝita kun tabeloj kaj fotoj, entenos multe da konvinka materialo pri la usona [[armado]], minaco al Eŭropo.}} ===[[La nova mondo kaj Esperanto]]=== '''La nova mondo kaj Esperanto'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro 1952 (?) === [[Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro]] === [[Thorvald Kornerup]]. '''Nova propono koncerne proporcinombran elekton ĉe elekto al deputatĉambro'''. Eld. la aŭtoro, [[Holbaek]], 1914, 8 pĝ. ===[[La Novjara Donaco de Ministro de S. L]]=== '''La Novjara Donaca de Ministro de S. L'''. Eld. Esperanta Presa Societo, Parizo, 1905? {{citaĵo|La aŭtoro de tiu ĉi spiritplena broŝureto fantazias ke la franca Ministro de la publika [[instruado]] ordonis ke esperanto estu instruata en la supraj lernejoj de la lando. Pri tiu temo sin malvolvas gaja sceno, en kiu montriĝas la [[esenco]] kaj ecoj kaj estonteco de nia internacia lingvo. Bonega verketo !|Esperanto-UEA n007_sep 10 1905}} ===[[Nuna Stato de Esperanto en la mondo]]=== '''Nuna Stato de Esperanto en la mondo'''. Eld. [[Liona Esperantista grupo]], Lyon, 1904(?) {{citaĵo|La raporto de la esplora komisio de la Liona Esperantista grupo, kiun jam presigis « [[Lingvo Internacia (gazeto)|Lingvo Internacia]] » estas de nun eldonita sub la titolo : Nuna Stato de Esperanto en la mondo. Oni scias ke tiu broŝuro estos disdonita ĉe la Ekspozicio de S1 Louis (Unuigitaj Amerikaj Ŝtatoj); ĝi enhavas multajn sciigojn pri la movo en ĉiuj landoj kaj estas libro tute necesa por tiuj el niaj [[amiko]]j kiuj disvastigadas Esperanton ĉirkaŭ ilin. La broŝuro estas presita ĉu France, ĉu Esperante.|[[La belga sonorilo]] - Numero 022, Junio (1904)}} ===[[Nurberguer Esperanto-Trichter]]=== '''Nurberguer Esperanto-Trichter''' . Leitfaden fur Schnellund Massenkurse von Ŝattat. Eldonita de Ellersiek & Borel, Berlin, 4 paĝoj, 24 x 31,5 cm. {{citaĵo|Tre praktika okleciona gramatiko por germaniingvaj personoj.|[[Belga esperantisto]] n107-108 (jan-feb 1924)}} ===[[Nuntempa Pollando]]=== '''Nuntempa Pollando'''. Eld. [[Asocio de Esperantistoj en Polujo]], Varsovio, 1948(?), 60 pĝ. {{citaĵo|La verko priskribas nuntempan Polujon de vidpunktoj industria, politika, ekonomia. La stilo estas peza (pro la naturo de la [[temo]]), tamen ĝenerale bona, krom kelke da nenecesaj neologismoj kaj aliaj [[kritikindaĵo]]j : ''laborebleco (laborkapablo), Francio (Francujo) ; demokratizo (demokratigo)'' . . . Oni diras, ke Polujo “ne proklamas [[politiko]]n de revenĝo (venĝo) kontraŭ [[Germanujo]]”, tamen ĝia vivnivelo “ne estu pli alta, ol tiu de aliaj landoj”. Ni demandas al ni, ĉu ĉiu Polo tiel plene aprobas la nunan [[reĝimo]]n en Rusujo, kiel ĉi tiu verko kredigus. La bildo de “novaj domoj” sur p. 29 estas altgrade malloga. Por la okulo de la [[recenzanto]] ĝi aspektas kazerno aŭ malliberejo (“loĝejo de sklavoformikoj” komentis unu rigardinto), kaj neniom similas al [[hejmo]] por homoj. Tamen malsamas [[gusto]]j.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 523-524 nov-dec 1948}} == O == ===[[Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio]]=== '''Opetusministeriön esperantotyöryhmän miustio'''. Eld. Opetusministeriö, Helsinki, 1984, mimeo. ISSN 0359—761 X {{citaĵo|Oficiala raporto de la Edukministerio de Finnlando pri la pozicio de [[Esperanto]], kun rekomendoj; resumoj en Esperanto kaj la sveda.|[[Der Esperantist]] n130_feb. 1985}} ===[[La Ora Epoko. La Regno de Dio]]=== '''La Ora Epoko. La Regno de Dio. ''' Eld. [[Raĥelo Porteous]], Glasgow, 6 pĝ. ===[[Oraj leteroj]]=== '''Percy Sadler'''. '''Oraj leteroj'''. Eld. Flükiger & Scmid. Bern. ~1910. {{citaĵo|Kolekto de tre bonstilaj leteroj pri diversaj okazotajoj de la vivo. La Esperanta traduko estas bonege farita de nia sperta samideano kaj ni sincere povas rekomendi tiun verkon al ĉiuj personoj dezirantaj perfektigi en Esperanta korespondado kaj bonstilo.|[[Revuo Esperanto]] n85 5. sep5. 1910}} ===[[La ora ŝtuparo]]=== *E. Phillips Oppenheim. '''La ora ŝtuparo''' Eld. [[The Esperanto Publishing Co Ltd]] , Londono, 1935. {{citaĵo|Ĉe la unua rigardo al tiu verko, oni rekonas la kutiman zorgemon de la Esp-o-Publishing Co.: oportuna formato, bonega papero, bela litertipo kaj bongusta eksteraĵo. La ĉefa ideo troviĝanta en la libro, estas nia ĉies idealo : atingi daŭran mondpacon. La aŭtoro solvis la problemon laŭ stranga, interesplena maniero, kiu ofte igas la leganton pripensi kaj mediti; precipe ĉar la temo estas tiom aktuala kaj ĉar Oppenheim tute ne indulgas la t. n. packonferencojn. La heroo de la rakonto, Warren Rand, estas maljuna, potenca, riĉega ĵurnalposedanto kiu metas ĉion en la servon de sia porpaca penado: sian cerbon, sian potencon, sed, antaŭ ĉio, ankaŭ sian monon , dank'al kiu li fine sukcesas realigi sian vivorevon. Rilate al la lingvo, ni devas fari denove kelkajn rimarkojn. « Lerni » anstataŭ « aŭdi, ekscii » estas anglismo, same kiel « nokto » anstataŭ « vespero » kaj « aĉeti » trinkaĵon por iu. « Ajn » estas ofte erare uzita, same kiel « pli » antaŭ [[adjektivo]], kiam tute ne temas pri komparo ekzemple : pli malgranda, anstataŭ : ne tre granda, negranda. [[Tradukanto]]j klopodu pli kaj pli eviti naciismojn. Kion signifas « blokhaŭso » ? Post « spite » kaj « koncerne » devas troviĝi prepozicio aŭ devas esti uzata akuzativo ! « Pli poste » estas [[pleonasmo]]. La eldonejo meritas ĉiujn laŭdojn pro tiu unua volumo en la nova serio.|[[Belga esperantisto]] n224 (okt 1935)}} {{citaĵo|Per ĉi tiu volumo E.P.C. riĉigas sian romanserion, per kiu ĝi prezentas al la Esperantistaro malpezan literaturon el la speco plejmulte legata de la meza homo. Inter la [[verkisto]]j, kiuj provizas tian legaĵon al la anglalingva publiko, Oppenheim staras en la unua [[vico]], kaj la nuna verko estas oportune elektita por traduko en Esperanton pro la internacieco de la scenejo, sur kiu la rakonto disvolviĝas. Sekvante la manovrojn de homama milionulo, kiu dediĉas sian lertecon kaj sian riĉecon al la tasko devigi la starigon de tutmonda paco, ni flugas de unu eŭropa [[metropolo]] al alia, kaj konatiĝas kun [[diplomato]]j, financistoj, jurnalestroj, sekretagentoj, politikistoj—resume, kun ĉiuj, kiuj influas la destinon de la popoloj. La manuskripto estas laŭlingve kontrolita de nederlanda samideano, kio tamen ne malhelpis, ke kelkaj anglismoj makulu la [[traduko]]n : ekzemple, jam sur la unua paĝo ni renkontas la vorton ''kontroli'' aplikita laŭ [[senco]] ne kutima ĉe la plejmulto de verkistoj, kaj en alia loko aperas ''[[kopio]]'' kun la signifo ''ekzemplero''. Kun bedaŭro oni konstatas ankaŭ la eneston de gramatikaj eraroj, el kiuj la ĉefaj estas misuzo de ''antaŭ ol'' (reganta substantivon); malĝusta apliko de la sufikso ''iĝ'', kaj ties manko kie ĝi necesas; kaj iom da konfuzo inter ''tio'' kaj ''tiu''. Inter la malmultaj neologismoj, tre akceptebla estas ''suspiri'' (angle ''sigh''). La provo prezenti fonetike la prononcon de anglaj nomoj — procedo ne aplikata kutime ĉe nacilingvaj tradukoj — ne estas tre sukcesa, pro la konata manko de Esperantaj literoj por eĉ proksimume imiti la karakterizajn sonojn de la angla lingvo, kaj kelkloke la transskribo estas definitive erara, ekzemple por ''Warren'' oni donas ''Ŭaren'' anstataŭ ''Ŭoren''. Rilate al eksteraĵoj: la libro estas klare presita kun minimumo de preseraroj, kaj havas simplan [[bindaĵo]]n laŭ normala angla [[kutimo]], kun papera “surtuto”.|F.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 366, Oktobro (1935)}} === [[Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe]] === '''Orell Füssli’s Bildersaal fŭr den Sprachunterricht von C. Egli. Esperanto Ausgabe'''. Zürich, Art. Institut Orell Füssli, 1912? {{Citaĵo|Tiu esperanta eldono de figuraĵoj por la instruado de lingvoj (Esperanto, germana, angla, franca, itala) kompleta en tri broŝuroj kies prezo estas nur 40 [[pfenigo]]j por ĉiu libreto, estas tre uzebla en la esperantaj kursoj. La unua parto enhavas ''vortresumon'' : la dua parto fazojn ; la tria parto "temojn" .|[[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[Orienta Almanako]]=== '''Orienta Almanako'''. Eld. La Ondo de Esperanto, 1913. {{citaĵo|Orienta ĝi estas, ĉar ĝi enhavas tradukojn el dek unu orientaj lingvoj, el kiuj eĉ la nomojn de kelkaj mi antaŭe ne aŭdis. Tamen kial “ almanako,” mi ne scias; sed eble tiu nomo estas promeso de ĉiujara ripeto. Se tiel, ni povas kalkuli je ĉiujara plezuro, ĉar tiu ĉi numero estas ĉarma [[legaĵo]]. “Unu duono de la mondo ne scias, kiel la alia duono vivas,” diras la proverbo; kaj ĉiu, kiu scivolas pri la vivo de siaj fratoj en aliaj landoj, devas legi ĉi tiun libron. Volonte mi citus multajn bongustajn pecojn, sed pro timo al mia Redaktoro, mi devas kontentiĝi per unu sola: “ Gulĝavar lia edzino ankaŭ estis malavare rekompencita de la naturo per la ekstera [[beleco]] kaj per aliaj ecoj de la kaŭkaza virino. Ŝi estimis siajn bogepatrojn, lavis al ili la piedojn kaj flegis ĉiumaniere, neniam ŝi parolis kun sia edzo dum ies ĉeeesto kaj eĉ neniam rigardis lin, neniu el la maljunuloj estis aŭdinta ŝian voĉon, kaj neniam ŝi estis preteriranta iun viron ne kovrinte sian vizaĝon per la [[tuko]]. Havante tian edzinon, Omar sentis sin feliĉa kaj estis kontenta je sia sorto.” Tiu ĉi lasta frazo meditigas homon kutimintan je aliaj moroj. La lingva [[stilo]] estas ĝenerale bonega; mi volus, tamen, ke kelkaj el la verkintoj estu pli ŝparemaj kun la sufikso “ ig,” precipe kiam ili diras ''terurigi bor teruri''. Grava afero estas, ke S-ro [[Boris Kotzin|B. Kotzin]] en sia antaŭparolo tre afable permesas, kun propaganda celo, la retradukon en la naciajn lingvojn. |A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 109, Januaro (1914)}} ===[[La originoj de la Protestantismo]]=== J. Tanuma-Tosio. '''La originoj de la Protestantismo'''. Eld. [[Internacia Katolika Informejo]], [[Fraterhuis Loonopzand]], 1947(?) {{citaĵo|Mia patro estis unu el dek gefratoj. Ĉiuj estis kleruloj siafake, kaj preskaŭ ĉiuj verkis librojn pri temoj religiaj, sciencaj, literaturaj. Familia anekdoto : kiam aperis unu libro verkita de onklino Lucy, onklo George ĝin legis, kaj ekkriis "Ho, Lucy ! Kial ajn vi ne ne montris ĝin al mi antaŭ ol forsendi ĝin al la presisto ! Mi estus povinta pliĝustigi ĉiun vorton en ĝi!” Kiel protestanto, mi volus fari saman [[ekkrio]]n kiel mia onklo George. Sed ne ! ĉar almenaŭ kelkajn vortojn mi lasus stari . Cetere, ĉi tie oni ne rajtas polemiki pri tiaj temoj. Mi diru nur, ke protestanto tre malsame verkus la historion. Lingve kaj prese la broŝuro estas bona.|[[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 503-504 mar-apr 1947}} === [[Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)]] === * ''Ou en est la question de la langue internationale (Solution pratique)'' verkita de E. Adam, kun antaŭparolo de [[Fanny Clar]]. Mendebla ĉe la aŭtoro: 24 Boulevard Beaumarchais, Paris, ( ll e ) . — 32 paga broŝuro 19 X 12,5 cm. {{citaĵo|Tiu Franclingva broŝuro estas nuntempa tauga propagandilo; precipe interesaj estas la pruvoj pri la ĉiam pli urĝa neceseco de [[internacia lingvo]], kaj la admonoj al la internaciaj socialistoj, ke ili tian oficiale elektu, kaj eĉ antaŭe ĝin multnombre lernadu. La aŭtoro, pro senpartiemo, prezentas kiel egalvaloraj la sistemojn de Esperanto kaj Ido; pri la polemiko inter ambaŭ anaroj li citas la parolon de La Rochefoucauld: "La disputoj ne longe daŭrus, se nur unu partio malpravus." Ni ankaŭ ne bazas nian preferon sur ambicio, memamo, profitemo aŭ nesufiĉa studo; sed tute libere kaj konscie opinias, ke malgraŭ kelkaj diskutindaj punktoj, Esperanto estas tiel supera je [[Ido]] aŭ Esperantido (ĉiuj formoj aparte aŭ kune), precipe je elasteco, [[harmonio]], reguleco kaj facileco, ke ĝi estas senkompare pli dezirinda, ĉefe por la ĉiulanda laboristaro.|Esperanto n233 jan. 1920}} ===[[Ovomaltino]]=== '''Ovomaltino'''. Eld. D-ro A. Wanders S. A.<ref>Fabrikejo de dietaj [[Maltpreparaĵo|maltpreparaĵoj]]. Ĉeffabrikejo en Bern kaj filioj en : London, Budapest, Chicago, Paris, Milano, Osthofen.</ref>, Bern, 1926. {{citaĵo|Broŝureto de propagando de tiu fortignutraĵo.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} == P == ===[[Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo]]=== [[Rudolf Herceg]]. '''Pangea - la sole ebla eliro el la mondkrizo'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], [[Kolonjo]], 1932. {{citaĵo|La aŭtoro proponas al si pruvi, ke 1e la krizo estas ĝenerala, 2e ke ĝiaj kaŭzoj estas a) la (subjektiva kaj objektiva) malharmonio inter la produktado kaj konsumado ; b) la malĝustaj rilatoj inter la apartaj kategorioj de la produktado ; c) hipertrofio de la individualismo persona kaj nacia; d) manko de kontakto kun la naturo. La solvo konsistas en reorganizado de la administrado, de la [[juro]], ekonomio, etiko, estetiko, sociologio, ktp. por atingi tute novan sistemon ĉirkaŭprenantan la tutan homaron.|[[Belga esperantisto]] n200 (mar-apr 1933)}} ===[[Papo Pio X beata]]=== [[Adolf Habdl]]. '''Papo Pio X beata'''. Eld. A. Paolet, [[San Vito al Tagliamento]], 1952(?) {{citaĵo|Belaspekta, alloga libreto kaj per sia [[prezento]] kaj per sia enhavo. Oni ne diras, ĉu estas verko rekte skribita en Esperanto, ĉu traduko de iu esperantisto, ĉu traduko de la aŭtoro mem. Tio estus bone. Mi ne povis ne legi ĝin seninterrompe. Ne nur por katolika samideano, sed ankaŭ por la tutmonda legantaro estas ĉi tiu [[libreto]] io [''tiel''] rava. Per simplaj mallongaj trajtoj, oni prezentas al la leganto la gigantan —humile gigantan — figuron de unu el plej elstaraj homoj de nia epoko. La traduko (mi opinias, ke oni tradukis ĝin el la germana lingvo) estas zorge kaj ame farita laboro, malgraŭ iaj preseraroj, korekteblaj laŭ noto sur lasta pago. Mi ne konas la vortojn: '''hasto, kaplano, fenigo, duomo, paŝtataro, noveno'''. Estus bone, se oni estus doninta difintabelon de ĉiuj ekster-SAT-vortaraj radikoj. Aliamaniere, la atento de la leganto estas neutile disigata, kio ne bone efikas. Eble, tro laŭvorta traduko el germana lingvo enŝovis strangajn tnte ne klasikajn [[konstruo]]jn. Ekzemple: (p. 17) «...kiu estis bona predikisto kaj kredis (pensis?) sia tasko, ankaŭ Sarto fari tian», (p. 96) «...kiuj zorgas pri via kaj de la tuta eklezio saviĝoj». Min faletis aliaj esprimoj: (p. 9) «situanta»; (p. 25) al tiaj, kiuj...» (p. 37) «manĝigis la malsatajn»; (p. 56) «terana»; (p. 73) «povi absolvi novenon»;(p. 86) «tiaj, kiuj devus.» «Mi ne vidis liajn infanojn serĉi panon...» La dirmaniero ''ne jam'' anstataŭ ''ankoraŭ ne'' (paĝoj 73 kaj 100) ŝajnas evitinda pro tio, ke kvankam ĝi estas tute logika, tamen ne klasika. Sed ĉiuj ĉi tiuj, laŭ mia opinio, lingvaj eraretoj neniel malpligrandigas la kortuŝan legadon, la aŭtentikan, gravan celon: klinigi la leganton al la opinio, ke la [[Pio la 10-a|Papo Pio Xa]] estis ja vere neordinara [[servanto de Dio]]. Strangaĵo ŝajnas al mi la manko de presesprimita eklezia permeso. Monflanke: 8 respondkuponoj (32 ptoj.) estas certe, laŭ mia opinio, tro alta prezo. Eble, oni celas ŝirmi la eldonaĵon kontraŭ valutaj disfaloj; sed anstataŭigi naciajn [[monunuo]]jn per nacia oficiala tarifo ŝajnas al mi nuntempe: «eliri el la koto por eniri. en la peĉon». |Eŭma. [[Boletín]] n040 (apr 1952) }} ===[[De Parizo al Lazura Marbordo]]=== M. Retót '''De Parizo al Lazura Marbordo'''. 1960(?) {{citaĵo|M. Rétot verkis tiun broŝuron, en la serio «Turismo por Esperanto en Franclando». Ĝi estas trafa gvidilo, plena je indikoj, bildoj, desegnaĵoj, k. t. p., kiuj bone povas faciligi la veturadon tra la belaj vojoj kiuj kondukas de Parizo al la bela Provenca regiono kaj Lazura Marbordo.|[[Boletín]] n120 (mar 1960)}} ===[[Parolas Japanoj]]=== '''Parolas Japanoj'''. Eld. [[Asocio por Internacia Kontakto]], [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]], 1938 (?) {{citaĵo|Ses verketoj de japanoj en [[Ĉinujo]], kiuj ne aprobas la japanan invadon.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Patrino kun fusilo]]=== [[Nguyễn Thị]]. '''Patrino kun fusilo'''. Eld. [[Fremdlingva eldonejo]], [[Hanojo]], 1966. [[dosiero:Pelikan textlogo.png|100ra|dekstre]] ===[[Pelikan]]=== Gunther Wagner. '''Pelikan''' ([[d:Q202133|en vikidatumoj]]). [[Hanovro]] kaj [[Vieno]], 1926(?) {{citaĵo|Prospekto en Esperanto de la konataj inkoj por skribi kaj por kopii, skribrubandoj, karbopapero por skribmaŝino kc.|[[Brazila Esperantisto]] 1926 j17 n05-08_maj-aug.}} === [[Per Tolboato]] === '''Per tolboato, Skizo de Jotoka. Ilustrita. Eld. O. Ziegler, [[Marktredwitz]], 1922. 24 paĝoj. {{Citaĵo|Tre agrabla ripoziga legaĵo originale verkita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées]]=== D. Bonnehon; A. Rosiaux. Petit Cours primaire d'Esperanto en 50 leçons graduées. Paris, [[Hachette]], 1910(?). {{citaĵo|Jen estas bonega lernolibro tre rekomendinda al ĉiuj instruistoj, kiuj celas la sciadon de la lingvo Esperanto, instruante ĝin al iliaj lernantoj. Tiu ĉi lernolibro, tre zorge ilustrita kaj bindita, enhavas multajn ekzercojn (thèmes et versions) bone gradigitajn; legadojn; prozaĵojn versaĵojn parkere dirotajn; 200 kutimajn frazojn kaj [[proverbo]]jn kun la franca traduko; kaj fine vortaretojn esperantan-francan kaj francan-esperantan. Se, laŭ la opinio de [[Lev Tolstoj|Tolstoi]], «la sukceso de [[Esperanto]] estas nur pedagogia lerneja afero», ni certigas, ke la verketo de S-roj Bonnehon kaj Rosiaux, havigante bonegajn rezultatojn al ĉiuj popollernejestroj, donos novan antaŭenpuŝon al la [[disvastigo]] de la lingvo internacia.|[[Brazila Esperantisto]] 1910_j03_n05-06_nov-dec}} ===[[Plena Gramatiko de Esperanto]]=== [[Joediko]] (J. Elliott). '''Plena Gramatiko de Esperanto'''. Eld. la aŭtoro, [[Willoughby]], 1940(?) {{citaĵo|Reverkita formo de la 16 Reguloj. Bedaŭrinde, ĉe kelkaj [[detalo]]j ĝi prezentas al ni ne la evangelion laŭ S-ta Zamenhof, sed la evangelion laŭ S-ta Joediko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 429-430, Januaro - Februaro (1941)}} ===[[Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj]]=== '''Plena Malkaŝo de Japanaj Ambicioj'''. Eld. [[Heroldo de Ĉinujo]], [[Chungking]], 1940(?) {{citaĵo|Mesaĝoj de la Generalisimo. Teksto de [[Wang-Japana Interkonsento]]. Petskribo de Wang al [[Japanujo]]. La Japana Respondo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 422-423, Junio - Julio (1940)}} ===[[Pollando 1944-1964]]=== '''Pollando 1944-1964'''. Eld. Polonia, Varsovio, 1964. {{citaĵo|Kiuj volas informiĝi pri la evoluo de [[Pollando]] trovos en ĉi tiu 260 paga libro (riĉigita per abundaj fotoj, desegnoj, statistikaj cifertabeloj, mapoj ktp.) la plej riĉan kaj taŭgan informilon ĝis nun publikigitan en nia lingvo. Ĝi ampleksas la jenajn rubrikojn: geografio, [[historio]], eksterlanda politiko, industrio, [[agrikulturo]], eksterlanda komerco, sociaj problemoj, klerigado, scienco, [[literaturo]], [[muziko]], teatro, filmo, plastiko, arkitekturo kaj turismo. Tre bonaj lingvo teksto kaj fotoj. Prezo tre malalta rilate la kvaliton de la libro same laŭ aspekto kiel laŭ enhavo.| N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj]]=== '''Pollando Rekonstruiĝas el Ruinoj'''. Eld. [[Eldona Societo Esperanto]]. Stockholm, 1947(?) {{citaĵo|16-paĝa broŝuro, kun klaraj grafikaĵoj, pri la teruraj perdoj kaj suferoj de Polujo dum la milito, kaj ĝia nuna rekonstruo kaj [[progreso]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 519-520 jul-aŭg 1948}} ===[[La Polvo de morto]]=== '''La Polvo de morto'''. Ilustrita. Eld. [[Plenumkomitato por Kontraŭ Atombomba Rezolucio]], [[Osaka]], 1956(?) {{citaĵo|Post la terura tragedio de Hirosima kaj Nagasaki, kun pli ol 250 mil senkulpaj viktimoj, la japana popolo spertas nun la domaĝojn de la nukleaj [[eksperimento]]j, fare de fremdaj potencoj. La radioaktiva polvo, disĵetita pro la eksplodo de [[hidrogenbombo]] sur Bikini, la 1-an de marto 1954, malpurigis la [[marakvo]]n kaj falis sur multajn fiŝkaptistajn boatojn, precipe sur la japanan ŝipeton «[[Fukurju-maru n-ro 5]]«, okazigante la brulvundigon de ĝiaj 23 ŝipanoj kaj la postan morton de unu el la plej grave vunditaj. La damaĝoj de tiu bedaŭrinda okazaĵo estas nekalkuleblaj. Kaŭze de la difektiĝo de miloj da [[tuno]]j da fiŝoj, oni malpermesis la disvendadon de tiu ĉefa manĝaĵo por japanoj, ordonante ĝian enterigon. La paniko estis nepriskribebla, tial ke multenombraj personoj jam estis manĝintaj atomfiŝojn. Pro timego al la radioaktivaĵo fermiĝis grandnombraj [[fiŝbutiko]]j, kaj la [[fiŝista komerco]] paraliziĝis en Japanujo. La mondo estis terurita pro la eksperimentoj de tiaj amasmortiga] armiloj; sed, post domaĝo ne venis saĝo, ĉar ne pro tio ĉesis la provado de nukleaj armiloj. La grandaj potencoj daure fabrikas bombojn A, H kaj tiel plu. Ni memoru, klo okazis en Hirosima kaj Nagasaki, kiam sur tiujn du kompatindajn urbojn defalis la unuaj du atombomboj, kiuj, en komparo kun la modernaj bombegoj, estis infanaj ludiloj. Laŭ opinio de kompetentuloj, kvar bomboj H povus forblovi la tutan Japanujon; sed, por dezertigi landojn kiel Anglujo, Germanujo, Francujo, ktp., sufiĉus du el tiuj superbomboj. La homaro ankoraŭ ne tute bone komprenis la grandegan danĝeron, kiu minacas ĝin. Ne gravas jam veti cent kontraŭ unu, ke iu granda potenco superas alian per nukleaj bomboj, ĉar ĉiu el ili posedas pli ol sufiĉan stokon por la kompleta detruado de ĉiuj urboj de la mondo, por la koncerna ekstermado de la homa vivo sur nia planedo. Ni fidu, ke oni ne riskos provoki tian hekatombon, eĉ se nur estas pro tio, ke neniu profitus el tiu tutmonda dispolviĝo; sed, ni ne forgesu, ke en kiu ajn momento, tio estas ebla... Por rememorigi al iii ĉi tiun senprecedencan danĝeron, kiu pendas super la homaro, oportune aperis ĉi tiu libreto, «La Polvo de la Morto», originale verkita en tre [[korekta lingvo]]. La [[Kongreso de Japanaj Esperantistoj]] tiel apelas la konsciencon de la tutmonda samideanaro, partopreni en la kampanjo por la ĉesigo de la nukleaj eksperimentoj, por la abolicio de tiaj armiloj, kun la celo savi la homaron de la [[minaco de neniigo]], kaj povi ekmarŝi ĉiuj homoj, ŝultron ĉe ŝultro, sur la vojon al glora estonteco, tial ke la [[atomenergio]], same povas pereigi la homan genton, kiel konstrui por ĝi paradizon sur la tero. Dependas nur de la bona aŭ malbona uzo, kiun la aŭtoritatuloj faros el ĉi tiu mirindaĵo de la scienco, la dua fajro eri la historio de la Homaro. |Ricardo Quiles. [[Boletín]] n097 (jan 1957)}} ===[[Popolaj Fabloj el Finnlando]]=== [[Björn Collinder]], [[Vilho Setälä]]. '''Popolaj Fabloj el Finnlando'''. Eld. Kyriiro Oy, Finnlando, 1979. {{citaĵo|Kamuflite sub supra titolo de malgranda [[kajero]] reklamiĝas la interŝanĝo de la esperantistaj supersignoj literoj jene <center> <poem> ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ sh ch zh dzh w x </poem> </center> Efektive, ne estas silvestra sherco, sen dzhene oni tuj povis dzhui la fablojn. Kia dzhusta dzhojo¹ pri la dzhiroj el la dzhangalo de supersignoj! Granda dzhibo de E-o foridzhas kaj nun E-o ekdzhermegos kaj disvastidzhos. La «politikaj awtoritatuloj“ dzhentile dankos kaj chirkawbrakos la dzhermantajn E-istojn. Kaj dzhis la jaro 1987-a ni arandzhos dzheneralan [[festo]]n ne nur pro la l00-a datreveno sed ankaw pro la [[finvenko]] de E-o. Memkompreneble kun dzhimkano kaj festa mandzhado kun burdzhonbrasiko, fromadzho, orandzhazho, rudzha vino kaj dzhino. Stop! Jen oni ekmemoros, ke mi sammaniere povis tre bone legi literaturon laŭ Zamenhof-a "Surogata"² ortografio kaj ankaŭ la tekstojn laŭ alia propono, en kiu la [[supersignaj literoj]] anstataŭiĝas per la literoj c, w, r, y de la internacia [[telegrafa alfabeto]]: <center> <poem> q tq y dy w x ŝ ĉ ĵ ĝ ŭ ĥ </poem> </center> Ĉar la literoj ĉ <nowiki>=</nowiki> tŝ kaj ĝ <nowiki>=</nowiki> dĵ respektive du sonojn reprezentas, ŝajnas, ke ĉi-lasta propono prezentis teknikan solvon de la problemo. Rilate al supersignoj fantomas la reformomanio jam tra naŭ-jardekoj. Signo estas simbolo por determinita afero. Tiukaze unu litero estas — aŭ almenaŭ devas esti — la simbolo por unu difinita [[sono]]. La menciita "teknika solvo" estas valora ne nur nuntempe por la telegrafio ĉe la poŝto, navigado, aviado k. t. p., sed estas speciale grava por la projektado de elektronaj skribmaŝinoj, kiuj aŭtomate transformas la parolon al skribo. La "intestoj" de tiaj maŝinoj estas plej nekomplikaj, se la kondiĉo unu [[litero]] <nowiki>=</nowiki>unu sono“ strikte estas plenuimita. La sama validas ankaŭ por elektronaj komputiloj. Sed singardo! En la unua jardeko de nia jarcento la tre riĉa franco [[Emile Javal|Javal]] (pr. ĵaval) proponis al Zamenhof kvaronan milionon da frankoj, se Zamenhof pledos kaj realigos almenaŭ la prononcon de la litero j al ĵ. Imagu malriĉan Zamenhof-on kaj la tenton per la loga sumo de 250 000 or-frankoj — tiutempe. aha — 1) ĝirejo > Kurve (StraBe) 2) rilatas al la h-anstataŭrigo de la supersignoj |[[Der Esperantist]] n116 jun. 1982}} ===[[Por Kvietaj Personoj]]=== *E. Van Driessche. '''Por Kvietaj Personoj, unuakta komedieto'''. Ĉirkaŭ 1910. Teatraĵo prezentita dum la [[UK 1911]]. {{citaĵo|Tre ridiga [[komedio]], kaj rekomendinda por Esperantistaj festoj. Ĉe la prezento en [[Antverpeno]] ĝi estis gaje ludita kaj bonhumore akceptita. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 084, Decembro (1911)}} ===[[Por la honoro de nia lando]]=== A. Viruly. '''Por la honoro de nia lando''' trad. P. W. Van Sijn. Eld.D. Van & Zonen, Roterdam, 1938. === [[Por la rajto de German-Aŭstrujo]] === '''Por la rajto de German-Aŭstrujo'''. Eld. [[Propagandastelle für Deutsch-Oesterreichs Recht]], Vieno, 20 pĝ, 23,5 X 15,5 cm {{citaĵo|Ne konvenas, ke ni ĉi tie justigu aŭ malpravigu la argumentojn de tiu nova politika pledado. Sufiĉos se ni plezure konstatas, unu fojon pli, ke Esperanto estas uzata en sciencaj verkoj por defendi nacian rajton. Ni ankaŭ esperu, ke baidaŭ la kontraŭaj akraj postuloj de diversaj partioj estos kvietigitaj per decidoj kiel eble plej konformaj al la volo de l’ popoloj, kaj ke pacaj rilatoj iom post iom forigos la ankoraŭ regantajn superecemojn.|[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n234 fev 1920}} ===[[Por la paco]]=== '''Por la paco'''. Eld. [[Komisiono pri Internaciaj Ligoj de Sovetaj Esperantistoj]], Moskvo, 1971. {{citaĵo|Kajero pri la defendo de Leningrado dum la milito, la renaskiĝo kaj prosperigo de la urbo depost la konflikto, kaj la perspektivoj al la futuro.|[[Boletín]] n191 (maj 1972)}} === [[Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle]] === '''Pour la Langue commerciale auxiliaire universelle. Actes de la Conférence Interrnationale de Chambres de commerce, foires d'échantillons, Groupments économiques et offices du tourisme, réunie à Venise du 2 au 4 avril 1923.''' Eld. Conférence commerciale de Venise, [[Venecio]], 1923 56 pĝ, 13,5 x 21 cm {{Citaĵo|Niaj grupoj kaj propagandistoj uzu tiun ĉi broŝuron elmontranta la praktika flankon de niaj lingvo kaj movado.|[[Belga Esperantisto]] n101-102 (jul-aug 1923)}} ===[[Povo sukseci]]=== [[Henri Thomas Hamblin]] '''Povo sukseci''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. Eld. la tradukinto, Birminghan 1947(?) ===[[La prahistoria arto]]=== [[Agostinho da Silva]]. '''La prahistoria arto''' trad. [[José de Freitas Martins]]. Eld. [[Portugala Eldona Rondo]], 1947(?). ===[[Premiaj Romanetoj]]=== '''Premiaj Romanetoj'''. Eld. Eldonita de [[The Esperanto Publishing Co]]. 1946. {{citaĵo|Jen utila aldono al la literaturo Esperanta. En la nuntempa mondo, kie la [[vivo]] tiom urĝas kaj rapidas, preskaŭ ĉiu Esperantisto trovas tiom da aferoj, kiujn li deziras aŭ devas fari, ke ofte mankas al li sufiĉe da tempo por ĝui la tralegon de longa [[romano]]. Por li tial tre havinda estus [[libro]] kies grandeco konvenas al lia poŝo kaj kies enhavo konsistas el aro da mallongaj [[romaneto]]j. La unuopaj eroj de tia libro devus esti interesaj kaj diversecaj, verkitaj laŭ simpla klara stilo, kiu ne postulas multe da cerbumado por diveni la intencon de la [[aŭtoro]] aŭ grandan vortaron por serĉi la [[signifo]]n de neoftaj vortoj. La libro devas esti tia, kian oni povas facile legi en la [[vagonaro]] aŭ omnibuso dum vojaĝeto hejmen post la labortago; aŭ, se necese, dum oni staras en linio por aĉeti la familian [[haringo]]n aŭ terpomon. Tia libro estas “Premiaj Romanetoj”. Ĝi havas ĝenerale stilon simplan kaj klaran ; la eroj estas diversaj kaj bone miksitaj, kaj prezentas literaturan pudingon tre bongustan kaj malpezan. Mem instruisto de Esperanto, mi bonvenigas la novan [[libreto]]n kiel utilan legolibron por kursoj kies membroj iom progresis. Ĝi taŭgas por [[kurso]] en ĝia dua jaro, aŭ—se la lernantoj montras [[entuziasmo]]n kaj inteligenton — eĉ en la dua periodo de la unua jaro. Inter la dudek tri verketoj estas kelkaj pri fantomoj, du-tri ĉarmaj aludoj al la [[Naturo]], kelke da rakontoj el la ĉiutaga vivo, fantaziaĵoj, kaj bonhumoraĵoj. Unu [[tago]]n, en vagonaro, mi ŝoketis miajn [[kunvo]]j agantojn kaj hontigis min mem per subita ekrido pro unu el la humoraĵoj. Mia okulo ne sukcesis rimarki eĉ unu [[preseraro]]n en Esperanta vorto. La sola preseraro rimarkita ne multe gravas, krom al sportistoj, kaj precipe al la [[Chelsea F.C.|Chelsea piedpilka klubo]]. Mi neniam legis pri ludo inter Chelsea kaj Brentwood, kaj mi supozas, ke ne plaĉus al Chelsea la sugesto, ke Brentwood —se ja ekzistas tia klubo— povus ilin venki. Supozeble oni intencas aludi al [[Brentford F.C.|Brentford]]. En la libro okazas kelke da vortoj ne troveblaj en la vortaroj : ekzemple, ''suspiro'' (sigh), ''trado'' (trade wind), ''braso'' (brace, guy, vang). Estus konsilinde, aldoni noton pri ili en estonta eldono. Verŝajne, nova eldono baldaŭ estos necesa, ĉar mi opinias, ke ĉi tiu estas bona libro, kiun la Esperantistaro multe aĉetos. Ni vidas en ĝi la verkojn de dek kvin [[aŭtoro]]j, kies verkoj promesas bone por la [[estonteco]]. Mi gratulas al EPOKO pro la apero de ĉi tiu libro, kaj proponas, ke ili baldaŭ kuraĝigu la verkintojn per nova [[konkurso]] por venigi plenan rikolton por dua libro samspeca.|[[Robert Murray]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 505-506}} {{citaĵo|Tiu lasta eldonaĵo de E.P.C. estas verketo konsistanta el pli ol 20 rakontoj de diversaj aŭtoroj, originale verkitaj, okaze de organizita konkurso de supre nomita eldonejo. La rakontoj estas tiom diversaj, kiom multnombraj estas la aŭtoroj. La temoj estas ĝenerale interesaj. Ni trovis multe da vortoj ne troviĝantaj en Plena Vortaro: kiel: ervardTelo, braso, k. a. La libreto pro siaj mallongaj ĉapitroj taŭgas kiel interesa legolibreto dum daŭrigaj kursoj.|[[Afrika Revuo]] numeroj 11-12, Novembro - Decembro (1947)}} ===[[La pretendoj de kondiĉa senmorteco]]=== R. K. Strang. '''La pretendoj de kondiĉa senmorteco''', trad. Geo. Aldrige. Eld. la aŭtoro, [[Glasgow]], 1932(?), 16 pĝ. {{citaĵo|Ne tuŝante la cetere interesan enhavon, ni tamen bedaŭras, ke la [[teksto]] ne estas lingve modela. Minimume oni rajtas atendi, ke tia verko estu sen gramatikaj eraroj; kaj ke oni ne ignoru la Biblian tradukon de Zamenhof. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 324, Aprilo (1932)}} ===[[Preparantoj de milito]]=== '''Preparantoj de milito , akuza konkludo en la proceso de industria partio'''. Eld [[CK SEU]]. Moskvo, 1931? 72 Paĝoj 15 x 22 cm. {{citaĵo|Tiu proceso interesis multajn. La klarigojn pri ĝi do ankaŭ povas ilin interesi, eĉ se la raporto povas ŝajni partia. Ĝi enhavas efektive multajn sciigojn, kiuj havas veran gravecon por tiuj, kiuj sin okupas pri la speciala temo de la mondrevolucio, de preparo al militoj k. c.|[[Belga esperantisto]] n189 (okt 1931)}} ===[[Pri la transskribo de la Propraj nomoj]]=== '''Pri la transskribo de la Propraj nomoj'''. Paris. Esperantista Centra Oficejo, ~1910. === [[La Principo de la movado por ĉasta vivo]] === '''La Principo de la movado por ĉasta vivo plikarigita el ideala kaj praktika vidpunkto'''. Eldonis D. Roskes, Hago, 1922? 32 paĝoj 13 X 20 cm. {{Citaĵo|Ĉi tiu [[broŝuro]] enhavas ampleksan klarigon, de la principoj de la nomita movado kaj pri la praktiko de ĝi. Al ĉiuj samideanoj kiuj funde deziras pristudi la demandon, ni konsilas havigi al si la libreton, kiu certe donos al ili informon per la plej bona lingvo.|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} {{citaĵo|Sur 30 paĝoj de ordinara formato estas koncize, bonlingve traktata la grava demando pri la [[ĉasteco]] en nia vivmaniero. La movado por ĉasta vivo, celante akceli la seksan purecon de la homoj, akceptas kiel idealon la personan kaj socian purecon de la moroj. Ĝi konsideras la sekskuniĝon ne voluptoĝuo, sedorigine kaj esence pluenplantado de la homestaĵoj, kiuj devas do kontraŭbatali la diversajn specojn de la degeneriĝo de la [[popolo]]j kaj la kaŭzojn, kiuj ĝin elvokas, kiel ekzemple: [[pornografio]]n per vorto kaj bildo, onanion, hetero- kaj homoseksualajn [[kontraŭnaturaĵo]]jn. Estas pledata la kuracista esploro antaŭ la [[geiĝo]], por evitigi al oni eventualan malsanon.|[[Belga Esperantisto]] j07 n04 dec 1925}} === [[La Problemo de Irlando]] === '''La problemo de Irlando'''. — Okpaĝa broŝuro 23 X 15 cm. kun histona skizo kaj programo de la Irlanda movado. Verkisto, eldonejo kaj prezo nemontritaj. ===[[Programada teknologio]]=== '''Peter Broczko''' kaj '''Iliona Koutny'''.'''Programada teknologio'''. Eld. [[Hungara Esperanto-Asocio]]/[[Scienca Eldona Centro de UEA]], Budapeŝto: 1984. ===[[Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo]]=== [[Germana Gabineto por internacia juro]]. '''Projekto pri konstitucio de l' Interpopola Ligo Farita de la subkomisio, kiu estis starigata la 21 septembro 1918'''. 1919. {{citaĵo|En tiu projekto, kun 36 artikoloj, estas difinitaj la celo de l’ Ligo, ĝiaj organoj, la rimedoj uzotaj por eviti konfliktojn, la limigo de l' armadoj, la koloniaj arangoj, k. t. p. Tiaj projektoj ĉiam elvokos [[intereso]]n kaj simpation ĉe la Esperantistoj, kiuj jam de longe atendas la kreon de tutmonda unuiĝo. Juristoj studu tiun projekton, komparu ĝin kun tiu de l’ Pariza konferenco, kiel ankaŭ kun tiu de l' Svisa registaro, kaj taksu ĝian valoron, kion mi ne kapablas. Sed estas rimarkinde kaj laŭdinde, ke projekto pri Interpopola Ligo estas publikigata pei interpopola lingvo. Tiu speciala teksto estas lerte tradukita; kelkaj vortoj tamen eble ne bone elektitaj: «rekurso» ne estas preferinda al la jam uzita «apelacio»; «akomodi» estis ĝis nun rezervita por optika fenomeno; fine, «marino» (ŝiparo) kaj «obligi» (devigi) estas certe malbonaj, ĉar konfuzeblaj kun la jam akceptitaj terminoj: maro, marini (pekli) kaj obl-igi.||[[Georges Stroele|G. S.]]. Esperanto n226 jun 1919}} ===[[Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo]]=== '''Propono de Esperanto-stenografio laŭ ĉs. sistemo'''. Eld. [[Esperanto-Asocio en ĈSR]], [[Prago]]. {{citaĵo|Represaĵo el „Esperantista" Praha, n-ro 4/1950). La 19-an de majo 1951. Okazis en Praha ĉehlingva konkurso por [[stenografo]]j, uzantaj la sistemon Herout-Mikulik. Ĝia celo estis trovi la plej rapidan stenografon en [[ĈSR]]. Venkis kaj la altan titolon akiris Miloš Matula, kiu kapablis skribi 160 vortojn dum minuto. Tia alta rapideco eble neniam ekzistas ĉe efektivaj oratoroj, kiuj ne povas nur ŝuti vortojn, sed per sia parolado volas klarigi al la aŭskultantoj sian temon kaj influi ilin. Tiamaniere la sistemo H.-M. pruvis sian kapablon por tre alta parolrapido.<br> Tiu ĉi sistemo. kiu jam de sia oficialigo en 1921 estas uzata por la ĉeha kaj [[slovaka lingvo]]j. estis jam de la aŭtoroj mem adaptita por germana lingvo kaj tiel ankau instruita en ĉs. komercaj lernejoj antaŭ la dua mondmilito. Aperis ankaŭ alfaroj por angla, rusa kaj [[franca lingvo]]j kaj nun estas eldonita ankaŭ alfaro por Esperanto. Ĝi estas la unua publikigita, ĉar tiu de prof. Vladimir Jukl, sekve de lia morto, ne estis eldonita (vidu E. Slovaka, pĝ. 84/1949). La prezentataj grandaj 4 paĝoj donas al interesulo nur esencon por povi stenografi sen mallongigoj: da [[siglo]]j (radik- kaj vortsignoj) estas ĉi tie nur 101, nombro pli malalta ol estas kutima en nacilingvaj sistemoj. En la enkondukaj linioj estas dirite, ke la ŝanĝoj, faritaj en la alfaro kompare kun la originala sistemo. estas ofte fundamentaj pro la grandaj diferencoj inter la naciaj lingvoj kaj Esperanto koncerne la literan strukturon. Tamen estas klare, ke perfekta scio de la prezentata materialo sufiĉas nur por persona, aŭ kancelaria aplikado. Ĉe tajpistinoj al la maksimume postulata rapideco estas 80 vortoj dum minuto. La diktanto en oficejo ja ne parolas seninterrompe, ĉar li kombinas kaj meditas dum la [[diktado]]. Kiu per la prezentata [[stenografio]] volus noti fluan parolon devus ankoraŭ mem konstrui sistemon de mallongigoj laŭ principoj, validaj por nacilingvaj sistemoj.<br> Fine necesas diri, ke la ĉelilingva stenografio ĝuste travivas ŝanĝojn. kiuj jam estas oficiale publikigitaj kaj validas ekde 1. IX. 1951. Ili certagrade influos ankaŭ la alfaron por Esperanto. Tamen la publikigita verketo estas konvena por tiuj, kiuj jam nun estras la nacilingvan sistemon H-M. Ainbaŭ faktoj certe okupos la aŭtoron (A. Stanura. OSTRAVA-RADVANICE. Taborska 41), ĉar estas necese fari la duan paŝon.|[[Esperantisto Slovaka]] - Numero 09, Septembro (1951)}} ===[[Prospekto de la Filmstrioj]]=== '''Prospekto de la Filmstrioj'''. Eld. [[Esperanta Film-Grupo]], [[Bergen-op-Zoom]], 1948(?) {{citaĵo|Jam kelkajn fojojn ni priparolis ĉi tiun [[serio]]n da [[filmbendo]]j ([[filmstrio]]j). Ĉiu bendo (larĝeco 35mm) konsistas el 30-1000 bildoj (19 x 24mm), por prezento en ĉambro aŭ [[salono]]. Pri ĉiu bildo estas klariga teksto en [[Esperanto]]. Ĉiu titolo provizastre interesan kaj instruan unuhoran programon al grupoj, [[societo]]j, aŭ kursoj, kondiĉe ke ili disponas konvenan projekciilon. La tekstoj mem estas en modela Esperanto. Ni povas varme rekomendi ĉi tiun kuraĝan kaj subtenindan entreprenon al niaj grupoj. Plenaj detaloj troviĝas en la “Prospekto”. Ni donas la prezon en ŝilingoj kaj pencoj por filmbendo kaj teksto kune : ili ne estas aĉeteblaj aparte. Jam aperis jenaj titoloj (multaj aliaj estas en preparo) : ''Antikva Grekujo, 13/9 ; Inter la Araboj 10/7 ; Lando kaj popolo de Siamo, 12/7 ; [[Javo kaj Indonezio]] I, 12/5, II, 13/4 ; Kun [[Sven Hedin]] al Transhimaiajo, 16/3 ; Sovaĝaj bestoj de Afriko, 13/8 ; La vizaĝo de la Terglobo, 14/8; Meksikio, 13/3 ; [[Marvojaĝo al Indonezio]], ; La Mirinda Nilolando, 16/8 ; Borneo laŭ bildoj, 16/3 ; [[Zelando]], 9/-; Palestino Norda, 14/4; [[Palestino Suda]], 13/3''|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} === [[Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj]] === '''Praha. Ilustrita gvidlibro por turistoj'''. Eld. Ĉasopis Ĉeskvch Esperantisto, Praha, 1912? {{Citaĵo|Belege eldonita gvidlibro broŝuro, enhavanta inter la bele presila teksto 41 ilustraĵojn pri la Bohema ĉefurbo kaj ĉirkaŭaĵoj. Riĉe kolorigita koverto reprezentas du belajn vidaĵojn el Praha.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} === La Parizaneto === '''La Parizaneto'''. Resumeto de la vivo kaj manieroj de la francoj, kun specialaj rimarkoj rilate al Parizo de R. Kron, el la franca trad. Connor kaj Hayes, 1904 (?), 126 p. „Uzebla kiel lernolibro.“ (L. I. 1908, p: 91.) === Pejzaĝoj en Aŭstrio === '''Pejzaĝoj en Aŭstrio'''. Eldonis la ministerio por fervojaj aferoj, Vieno. [[1913]], 120 p. Luksa libro pri la antaŭmilita Aŭstrujo kun multaj ilustraĵoj. {{Citaĵo|Belega reklamlibreto, lukse eldonita, kun admirindoj gravuraĵoj enhavanta bone verkitajn detalojn pri la Austria lando. La samideanoj kiuj ne jam posedas tiun eldonaĵon, mendu ĝin sen prokrasti, lli tute ne bedaŭras la malgrandan elspezon.|[[Belga Esperantisto]] n038 (dec 1911)}} === [[Pentroarto en la malnova Hungarujo]] === '''La pentroarto en la malnova Hungarujo'''. Verkis: Genthon István. Trad.: [[Ferenc Szilágyi]]. La bildotekstojn trad. [[Kálmán Kalocsay]]. Eldonejo [[Literatura Mondo]], Budapest, 1932, riĉe ilustrita. (IEMW:370.720-C.Esp-) === [[La Pirato]] === '''La Pirato'''. Spritgazeto, fond. en 1933. „Kaperas ĉiumonate. Kajeroj por Satiro, Humoro ka Libereco. . . relativa. Ŝipestro: R. Schwartz.“ === [[Poŝtkartoj Esperanto-Paris]] === '''Poŝtkartoj Esperanto-Paris'''. Unua serio, vidaĵoj de [[Paris]] kun klariga teksto en Esperanto. Eld. [[Presa Esperantista Societo]], Paris, 1912? Eksteraj ligiloj * [https://mondmilito.hypotheses.org/1997 Satire kaj pirate]. [[Militrakonto]], 09/01/2019 === [[Pri Piedpilkludanto]] === '''Pri Piedpilkludanto'''. Rakonto de V. van Nispen, el la [[Nederlanda lingvo|nederlanda]] trad. M. Bartholomeus. [[1934]], 96 p., kun ilustraĵoj. Malmultaj okazaĵoj, religi-morala tendenco. {{citaĵo|Interesa verko tre taŭga por la knaboj.|[[Brazila Esperantisto]] 1934 n272-282_mar-dec.}} {{citaĵo|Jen libro por romkatolikaj infanoj, intence tradukita laŭ stilo simpla kaj klara. Preso kaj papero estas bonaj, kaj la ilustraĵoj domas al la libro interesan aspekton. Oni sekvas la [[aventuro]]jn de okjara knabo, al kiu la patro donis piedpilkon. Ŝajne la [[gepatroj]] atendis, ke li ludu kun ĝi sen ludejo kaj vestaĵo konvenaj, tamen nenion rompante, kaj ne malpurigante la vestaĵon; certe la kulpeco pri serio da amuzaj katastrofoj ne restas tute ĉe la knabo. Lingve sufiĉe bona, tamen kritikindaĵoj kaj preseraroj ne tute mankas. Anstataŭ ''piedpilkludo'' preferinda estus ''[[futbalo]]''.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 350, Junio (1934)}} ===[[Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo]]=== [[Tomaso Sillani.]] '''Pri Tri Homoj kaj Malnoblulo'''. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento. == Q == ===[[Que es el Esperanto?]]=== '''Que es el Esperanto?'''. Eld. [[Sociedad Española Esperantista]], Madrido, 1926(?) == R == === [[Rakontoj el la Biblio]] === '''Rakontoj el la Biblio''' laŭ la traduko de D-ro L. L. Zamenhof; Eld. Brita Esp. Asocio, London, 1921 80 paĝoj. {{Citaĵo|La tre zorge eldonita libro enhavas 14 rakontojn el la Biblio. Ĝi estas antaŭiranto de la aperonta traduko de la Malnova Testamento, super kiu la Biblia Komitato Esperantista laboradas. La [[libreto]] ne nur instigos deziron por la tuta volumo; ĝi ankaŭ antaŭdiras al ni, ke la promesita verko certe estos modelo por ĉiuj esperantistoj laŭ lingva vidpunkto.|[[Belga Esperantisto]] n090-091 (aug-sep 1922)}} ===[[Rakonto kaj aventuro]]=== '''Rakonto kaj aventuro'''. Eld. American esperantist co., Washington D.C., ~1911. {{citaĵo|Tiu libreto konsistas el du rakontoj :« Sur la batalkampo » (de [[Herschel S. Hall]]) kaj la « Aviadisto de Marso » (de Henry H. Barroll). La unuan mi legis kun vera plezuroo ; mi malpli ŝatas la duan.|Esperanto n102 5 jun. 1911}} === [[Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro]] === ''Raporto pri la subkongreso de Esperanta Psikistaro''', kies unua kunsido okazis en « Café Anselmo », [[Anvers]], dimanĉon, la 20-an de aŭgusto, je la 10a matene. — Ambaŭ raportoj estas senpage haveblaj ĉe la [[Oficejo por studado de spiritaj fenomenoj]], Klappeistraat, 8, [[Antwerpen]]. {{Citaĵo|En tiuj du interesaj raportoj ni trovas diversfoje uzita la nomon Anverso. Tio estas entute eraro. Ni komprenas ke eĉ flandranoj povas esti tiel blindigitaj ke ili prefere uzas alian lingvon ol la sian sed la propraj nomoj, kiam oni ilin esperantigas, devas esti esperantigitaj laŭ la originala [[nacia lingvo]]. Tiel en la unua okazo oni devas legi [[Antverpeno]] anstataŭ [[Anverso]].|O.V.S. [[Belga Esperantisto]] n041 (mar 1912)}} ===[[La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo]]=== [[Marika Dragona]]. '''La Reala Vivo de Nia Sinioro kaj Savinto Jesuo Kristo'''. Eld. [[Nikolao Dragonas]], [[Tesaloniko]], 1947(?) {{citaĵo|La aŭtoro klarigas, ke la [[Greka Faŝismo]] kondamnis ŝin je morto, sed ke pro [[interveno]] de [[UNO]] la verdikto ŝanĝiĝis je dumviva mallibero. Ni esperu por ŝi iaman [[liberiĝo]]n. Ĉi tiun disertaĵon ŝi verkis por la edifo de siaj gefiloj. Ĝi eldoniĝis laŭ la [[deziro]] de la [[Tesalonika Esperanta Ligo]], sed pro la cirkonstancoj ne estis eble, ke ŝi ĝin poluru. [[Paĝo]]j 1-30 estas filozofia traktaĵo pri la [[influo]] de heredo kaj la homa diverseco. Paĝoj 31-108 klarigas, ke Kristanismo kaj Socialismo estas du grandaj movadoj, kiuj celas transformi la putran socion nunan en ion idealan kaj gloran. Ambaŭ estas io nova en malnova; bono en malbono; [[lumo]] en mallumo. Sed havante saman [[celo]]n, ili elektas vojojn malsamajn—-unu animan, alia fizikan—por efektivigi la belan [[sonĝo]]n por eterna beno. Ili estas ambaŭ bonaj ; saĝulo uzos ambaŭ. Al la vivo kaj instruo de Kristo raportitaj en la Evangelioj ŝi donas propran interpreton. Kristo estis kontraŭkapitalista [[revoluciulo]] : [[Karl Marx|Marks]] kaj [[Josif Stalin|Stalin]] estas modernaj [[Johano la Baptisto|Johan-Baptisto]] kaj Kristo, ŝi identigas la evangelion de Kristo kun la [[evangelio]] de Socialismo ; la Regnon de Dio kun la Nova Socialisma Ordo. Ni legas pri la Sankta Spirito —de socialismo.. Ekzemplo de ŝia ekzegezo : "Kiam vesperiĝis (ĉar nur vespere oni povas labori konspire)" En fina ĉapitro ŝi admonas, ke la rilato inter religio kaj socialismo devus esti tute amika. La kontraŭreligia sinteno de multaj socialistoj tre tnalbone efikis. Oni ne lasu la potencan batalilon de mistikismo en la [[mano]]j de reakcio, sed ĝin uzu por venko de [[socialismo]]. Ĉu oni konsentas, aŭ forte malkonsentas, kun la aŭtoro, oni trovos ŝian verkon interesa, ĉar tre neordinara. Lingve ĝi estas kritikebla, tamen facile legebla. ''[[Rusujo]], Rusio, Ruslando,'' interpuŝiĝas indiferente. Kurioza trajto : jen elipso, jen senbezona ripeto, de fraza subjekto.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 515-516 jan-feb 1948}} ===[[Realigo de norma socio]]=== [[Okamoto Rikiĉi]]. '''Realigo de norma socio'''. Eld. la aŭtoro, [[Jokohamo]], 1933(?) ===[[Receuil de Listes de Logatomes Esperanto]]=== '''Receuil de Listes de Logatomes Esperanto pour Mesures de Nettete.''' Eld. Comite Consultatif International des Communications Téléphoniques a Grande Distance'', Paris, 1933(?), 104 pĝ. {{citaĵo|Jen libro teknika, konsistanta el 15,000 artefaritaj silaboj, presitaj laŭ la Esperanta alfabeto, kiujn oni uzas internacie por provi la telefonian aŭdeblecon de diversaj sonoj kaj sonkombinoj. Tiujn silabojn oni nomas ''logatomoj''. La libro estas rimarkinda ekzemplo de oficiala uzo de nia alfabeto por internacia skribo fonetika, kaj akompanate de “ŝlosilo” Esperanta, por klarigi la [[alfabeto]]n, uziĝas multlande ĉe telefonrondoj oficialaj. Por la laika Esperantisto, kompreneble, la libro estas senutila. Sed ne! Jen almenaŭ 14,000 novaj [[silabo]]j je la dispono de niaj fervoraj fabrikistoj de novaj radikoj !|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 344, Decembro (1933)}} ===[[Reeĥoj]]=== '''Reeĥoj: Jugoslavia poemaro'''. Eld. [[Stafeto]], [[Tenerifo]], 1961. {{citaĵo|Post prologo de [[Marinko Ĝivoje]] kaj enkonduko de [[Marjorie Boulton]], sekvas altranga versaro de modernaj jugoslavaj [[poeto]]j. La ŝaŭmanta vigleco de la jugoslavia samideanaro ne povis ekzisti sen prezento de tiu bunta bukedo de unuarangaj poeziaĵoj. Apud [[Božidar Vančik]] kaj Velebit - vibrantaj [[poeto]]j - rangas aliaj, junaj kaj sukaj, kiuj regalas la leganton per kolekto de belaj versaroj. Malmultaj neologismoj atestas pri la saĝeco de la sudorientaj poetoj, kiuj pruvas ke en la vico de «normaluloj» oni povas poeziigi ĉiujn nuancojn de la plej inspirataj pensoj kaj sentoj. Ni reportas la belan versaron de [[Franjo Homar]], kiu atestas pri tiu perfekteco en la simpleco. <poem> De l' lingvaj aroj estis hom’ kreinto kaj uzis ilin, li, jam fruepoke; nun, ŝanĝ okazis - lingvolabirinto la novan homon premas tede, moke! Por ĉiu hom’ en ajna teroparto, ĉu solvivanto, ĉu en socirondo, parola pnovo estas sama arto : homar’ ja unu sur la tuta mondo! Por sama aĵo nur diversa vorto, pro sania ĝojo, ĉie sama sento. Al multlingveco venas jam la morto ; racion serĉas nun la homa gento! Kaj, karaj fratoj de la verda stelo, en marŝ’ triumfa kaj kun venka kanto : Babelon foren! Nun estiĝu helo ; al hom’ sufiĉas, sole, Esperanto! </poem> |Recenzis : ROHO. [[Boletín]] n129 (sep 1961)}} ===[[La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro]]=== '''La Rekonstruo de la Roterdama Urbokoro''', [[Konsilejo por la Rekonstruo de Roterdamo]], [[Rotterdam]] 1947(?) {{citaĵo|18-paĝa libreto, ŝajne senpaga. Ĝi priskribas la laboron nun faratan por rekonstrui la detruitan urbocentron. Ilustras ĝin dek [[plano]]j kaj mapoj. Eldonajo unika en nia [[literaturo]], kaj tre interesa por ĉiu, kiu sin okupas pri arkitekturo aŭ urba planado. Lingve modela.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 511-512 nov-dec 1947}} ===[[Resumo de la kurso pri teologio]]=== Le Clement de Saint-Marq. '''Resumo de la kurso pri teologio''' trad. Stas. Anvers (1912). ===[[Resumo pri Vjetnamio]]=== '''Resumo pri Vjetnamio'''. [[Fremdlingva eldonejo]], Hanojo, 1971. {{citaĵo|Jam de m ultaj jaroj Vjetnamio estas nomo ĉiutage renkontata en la ĵurnaloj, en la radio, en la televido. Vjetnamio, unu el la tragedioj de nia epoko, influas kaj influos en la monda historio. La sekvoj de la sanga konflikto tie disvolviĝanta certe sentiĝos rekte aŭ nerekte en la ceteraj landoj, eĉ en la malproksimaj. Ni ĉiuj konas la gravecon de Vjetnam o en la terenoj socia kaj politika, sed kion ni efektive scias pri tiu lando? Vere, kaj bedaŭrinde, preskaŭ nenion. Resumo pri Vjetnamio donas al ni ĝeneralan bildon pri ĝiaj diversaj aspektoj: geografia, historia, kultura, ekonomia, politika, ktp. kaj, kvankam oni traktas ilin de la vidpunkto de la marksisma dialektiko, la libro entenas sufiĉe da objektivaj, kaj meditigaj, [[fakto]]j, kiuj rivelas al ni la landon kaj la spiriton de brava popolo meritanta pli bonan sorton.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n191 (maj 1972)}} ===[[La Reveno de Nia Sinjoro]]=== H. Miles. '''La Reveno de Nia Sinjoro''', Eldonis la aŭtoro, Londono, 1938? {{citaĵo|La aŭtoro kredas, ke li ricevis gravan lumon pri ĉi tiu malfacila temo. Bedaŭrinde, pro stilaj kaj lingvaj obskuraĵoj, lia klarigo restas nekomprenata de la skribanto.|[[Montagu Christie Butler]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} ===[[Rezultoj de la unua kvinjara plano]]=== '''Rezultoj de la unua kvinjara plano. Raporto ĉe la Unuigita Plenkunsido de Centra Komitato kaj Centra Kontrol-Komisiono de [[TKP]] (b) la 7-an de januaro 1933'''. Trad. K. K . V. Vozdviĵenskij, P. Gavrilov, E . Svedova, V. Polakov . Eld. [[Ekrelo]], Leipzig, 1933. {{citaĵo|La leganto trovos en la broŝuro, pledon ''pro domo'' kiu celas pravigi la kvinjaran planon, pruvi ke ĝi ne nur estis efektivigebla, sed parte estas efektivigita; ĝi celas klarigi kial nur parte kaj ne tute oni realigis ĝin. Ne estas necese diri ke oni aŭdas nur unu sonon, nome la optimisman. La fundo de la [[rezonado]] revenas ĉiam al la saina punkto: kie antaŭ estis nenio, estas nun io. do la kvinjara plano sukcesis. La lingvo uzita estas sufiĉe neologisma kiel decas al renovigantoj de la ideoj. Tiu emo tamen kelkfoje malice ridindigas la [[tradukinto]]jn. Tiel ni trovas ke : "Rilate produktadon de elektro-energio, ni estis sur la plej lasta loko. Nun ni okupas unu el la primaraj lokoj." La vorto "primara" laŭ la internacia uzado, tute ne signifa s: « unuaranga, unuaklasa ». Ĝi signifas: « unuaŝtupa, komenca a kaj figure : "neperfektiĝinta, neevoluinta, neinstruita, needukita" ktp. ĉiuj nuancoj de unuaŝtupa stato. Tiel oni povus diri ke "la sono de strangaj nekomprenitaj vortoj, ĉiam allogas la primarajn homojn". La konstato ke la produktado de elektro-energio okupas primaran aŭ unuaŝtupan lokon ne estas do komplimento.|[[Belga esperantisto]] n202 (jul-dec 1933)}} === [[Revuo de Esperanta Psikistaro]] === '''Revuo de Esperanta Psikistaro'''. Trimonata psikisma gazeto. Redacio kaj Administracio A. Stas Waltwilder par Bilsen (Belgujo). ===[[Rido Sanigas]]=== [[Ivan Georgiev]] kaj [[Todor Iŝev]]. '''Rido Sanigas'''. 1946(?) {{citaĵo|Jen ankoraŭ [[anekdotaro]] (ni jam posedas samtitolan anekdotaron el Italujo). La [[ŝerco]]j estas simplaj kaj legindaj, la formato taŭga por la poŝo|[[La Brita Esperantisto]] n 493-494 maj-jun 1946}} ===[[ Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro]]=== ''' Rimedoj por la konscia regulado de l'infano-nombro.''' Eld. [[Nederlanda Ligo Nov-Malthusana]], [[Havro]], 1910 (?). ===[[Rusa-Esperanta Vortaro]]=== N. Korzlinskij, R. Mencoj G. Smirnov, A. Stupin. '''Rusa-Esperanta Vortaro'''. Eld. Librejo Esperanto, Moskvo, ~1910. == S == === SALUS === SALUS. [[Saneca Abstinenca Longviva Universala Societo]]. Romo, 1921? 4 pĝ. === Samideano === SAMIDEANO. Internacia Biblioteko. N. 1. Majo 1921. Eld. [[Os­kar Ziegler]] & Ko, [[Marktredwitz]]. 20 paĝoj 23 X 15 1/2 cm {{Citaĵo|Enhave : Ascendo al Vesuvjo antaŭ kvardek jaroj, de P. Christaller; Surprizo, de M. Walter, tradukis Cani. Fŭrth; La lasta Kanto, de A, Stamatiadis; Dum liberaj horoj, de Heinrich|[[Belga Esperantisto]] n083-084 (jan-feb 1921)}} ===[[Saved by a servant]]=== J. J. Boutwood.'''Saved by a servant'''. Eld. [[British Esperanto Association]], Londono, 1918(?) ===[[Senditaj al la turo]]=== [[John Maddison Morton]]. '''Senditaj al la turo''' trad. [[Frederic William Hipsley]]. ~1911 ===[[Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo]]=== '''Serta gratulatoria in honorem Juan Régulo: II Esperantismo'''. Eldonis [[Universitato La Laguna]], [[Tenerifo]] 1985. 790 paĝoj. ISBN, 8460042901, 9788460042907 {{citaĵo|Jen granda libro verkita de okdek kleraj samideanoj honore al [[Profesoro]] [[Juan Régulo Pérez]]. Al la omaĝantoj mi kore aldonas mian modestan personon, pro lia jam malnova amikeco al mi kaj pro lia al Esperanto giganta servo kiun nur per honoro oni povos iel pagi al li. Verko multaŭtora ne povas esti romano. Sepdek-ok malsamaj temoj koncernantaj [[faceto]]jn de Esperanto konsistigas la libron, kaj recenzi ĉiun temon aparte, unuope, estus neeble. Tial mi unue prezentas alfabete ordigitan liston de la aŭtoroj: Albault, Ariste, Auld, Balbin, Benczyk, Bernard, Bormann, Boulton, Baŝgupto, Diego, Goninaz, Duliĉenko (en rusa), Eichholz, Ejsmont, Forster, (en angla), Franch, Giorgi, Golden, Haupenthal (en germana), Kawasaki, Knoedt, Kock, Kolker, Korinek, Lapenna, Lins, Lloancy (en franca), Makkink, Maul, Mattos, Masao, Miliajlov, Nagata-Akiko, Neergard, Novobilsky, Oljanov, Sanchez (en hispana), Pennachietti, Pie, Pilger, Piron, Ragnarsson, Riersl kaj Wood (en angla), Ró'linger, Rosbach, Rossetti, Rumler, SahebZamani, Stp-Bowwitz, Tonkin, Vatré, Themaat, Waringhien, Wells, Zlatnar. Sciemaj legantoj povos multe ĉerpi el la libro: Pri la artikolo, la verbo, la [[adverbo]], la "naturalismo kaj la skemismo", la historio de niaj lingvai [[institucio]]j, la ruslingva influo en niaj verboj, la kabareto "Verda Kato", la prononcado, la nuntempaj ŝancoj de Esperanto, la esperantigo de geografiaj nomoj, la [[Plena Gramatiko]], la rolo de Stafeto, la poezio en la Liva lingvo, la [[problemo]]j en la tradukado de Don Kiĥoto, la gravega rolo de Esperanto kiel [[interlingvo]] por maŝintradukado,... ĝis okdek temoj, inter kiuj tre spicita [[pornografiaĵo]] abunde nuancita per la pimpaj "naturalismaj" AB, AK, OB, Erst... Dufoje mi ellegis la libron, kaj kvankam pluraj el la temoj tiel plaĉis al mi, ke mi notis apude "Tre klara", "Tre fundamenta", "Bonega" mi prisilentas la aŭtornomojn, ĉar mencii ilin ja rekte signifus subtakson de tiuj ne nomitaj. Tamen, malgraŭ tiu pozitiva flanko, ĉu mi aprobu, ke en la nomo de ia propra opinio, ĉiam diskutebla, oni enŝutu en la kutiman, ordinaran [[lingvo]]n, manplenegon da misnomataj neologismoj, kiel Ad, Ob, Of, Ak, Ed, Al, Aŭtem, Erst, Koram, Ma, Par, Sol, Kom, Nam, Nulmen, Omno, Simi, Enim, Ergo, Sempre, Sovente, Solt, Interim,... Mido, Nonsanca, Plurie, Pluriam, Plenunti, Verkili, Tradukili, Internacivortoja (adjektivo de pluralo), kvestio,... k.a. krom la malfundamenta uzo de La anstataŭ la pronoma TIU (la de Kabe, la de Grabowski k.a.)? Ĉu povas plaĉi al mi, ke ni, parolanta flue Esperanton de antaŭ sepdek jaroj devu nun konsulti postartikolan glosaron kvardekfoje dum legado de nur dudek paĝoj? La [[lingvo]]j ne evoluas nek ŝanĝiĝas rapide. Cervantes verkis sian Don Kitoĥon antaŭ preskaŭ kvarcent jaroj kaj tamen ĝia lingvo estas ne tre malsimila je la nuna. Aliflanke mi konstatis ke la verba FAR uzata preporicie aperas ofte eĉ kontraŭ la fundamenta DE post la participo: Verkita DE, kvankam tiukaze DE neniam erarigas. La duopo fare de solvas la problemon en iaj esceptaj okazoj. Kial do Far, cetere ne tre eleganta en buŝo de iuj landanoj? Alia kontraŭlingva peko estas la uzado de prepozicioj antaŭ infinitivo, precipe SEN kaj ĜIS. Parole la prepozicio kuniĝas kun la infinitivo, tiel, ke "sen valorigi" sonas "senvalorigi" kies signifo estas "fari ion senvalora" dum la intenco estis "ne valorigante". La frazo "En restoracio li manĝis ne parolante kaj poste eliris ne paginte" oni skribas li manĝis sen paroli kaj eliris sen pagi. SEN : ANTE kaj : INTE. Car evidente li eniris ne pagonte, ĉu ni diru ankaŭ sen pagi? Aŭ, ĉu la formulo ne taŭgas por ONTE? Ellegu la SERTA GRATULATORIA IN HONOREM JUAN REGULO; vi ne misuzos tempon kaj per ĝia trastudo ni helpos pluporti la torĉon de [[Stafeto]] kaj grandigos la omaĝon al nia kara kaj elstara samideano. |[[Salvador Gumà|Salvador Gumà i Clavell]]. [[Boletín]] n287 (jul 1988)}} ===[[Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto]]=== '''Sciencaj Verkoj publikigitaj de Japanoj en Esperanto ekskluzive de medicinaj verkoj, ĝis Oktobro, 1934. '''. Eld. [[Japana Esperanto-Instituto]], Tokio, 1935. Detaloj pri 70 originalaj monografoj sciencaj: 24 resumoj, 14 terminaroj, kaj 32 diversaj verkoj. ===[[Sherlock Holmes en servo de la hispana trono]]=== [[Eduard Kühnl]], [[Karel Procházka]]. '''Sherlock Holmes en servo de la hispana trono'''. Eld. Biblioteko Časopis českých esperantistů, Praha, 1910. 42 p. {{citaĵo|En Frua, senerara Esperanto estas verkita tiu ĉi unua satiro en nia literaturo. Laŭ la lingva vidpunkto ĉerpos el ĝi ne sole la komencantoj, sed ankaŭ perfektaj Esperantistoj legos kun gojo la diversajn vortturnojn kaj la elegantajn dirmanierojn, da kiuj la libro estas plena. En sep ĉapitroj estas priskribata la historio de praktikanto Leliĉek, kiu pro sia vivsimileco estas lerte elserĉita de la fama detektivo Holmes kaj kiu nun ludas la rolon de la hispana reĝo [[Alfonso la 13-a|Alfonso XIII]], por ke nepre ne povu ĉi tiun trafi iu malfelica anarkisto! Ni legas pri la kortegaj ceremonioj pri kiuj oni instruas nian heroon, pri lia unua akrigo en areno, pri lia konferenco kun la angla rego kaj la germana imperiestro (tiu ĉi ankaŭ estis falsa), pri la danĝeroplena vojago en Anglujon k. t. p.; sed ankoraŭ aliaj interesaj scenoj estas enhavitaj en la verketo : ĉiu amiko de humoro legos kun plezuro la verkon, kiu majstre ridindigas la « detektivajn romanojn ».|[[Revuo Esperanto]] n85 5 sep. 1910}} ===[[Sindefendologiaj Studoj]]=== J. Novak (red.) ''' Sindefendologiaj Studoj'''. Eld. [[Ĉeĥa Esperanto-Asocio]], Prago, 1983. 94 pĝ. {{citaĵo|Jen denove prisporta eldonajo el CSSR: Artikolaro de sindefendologiaj studoj. Tri aŭtoroj, kiuj verkas ankaŭ nacilingve, pli malpli kolektive verkis tiujn originalajn artikolojn pri ĵudo kaj similaj sindefendaj sportoj. Temas pleje pri evertoj (speciala batalago). Multaj desegnaĵoj, bona sistemeco kaj profundaj teorioj klarigoj distingas la broŝuron. Fine de ĉiu artikolo oni trovas referencan liston, vortareton, liston de fakaj terminoj kaj ĉeĥan resumon. La eldono de ĉi tiu verko estas taksenda kiel riĉigo de nia faka literaturo kaj taŭga kontribuo al elformigo de [[sporta terminaro]].| [[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]]_n126_apr.1984}} ===[[Sintrompoj]]=== J. B . Hirscher. '''Sintrompoj''' trad. W. Flamer. Eld. [[IKUE]], 196? {{citaĵo|La eldono de ĉi tiu verketo aperis antaŭ cent jaroj sed ĝia enhavo restas ankoraŭ aktuala. La kajero, vera juvelo de la katolika literaturo, celas precipe instrui la homojn por sin koni kaj per tio forigi tiun ĝeneralan malsanon enradikiĝinta en nia interno: la ko nstantan sintrompon. La kajero, vere grava kaj profunda laŭ enhavo, estas daŭra instigo al analizo kaj kompreno de onia konduto kaj agoj rilate la religiajn kaj moralajn admonojn. Tra la tuta broŝuro la aŭtoro montras profundan konon psikologian pri la [[homa interno]]. Libro leginda kaj meditinda, instrua, amuza kaj profunda!|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n147 (jan 1965)}} ===[[Skizo de Ekonomia Geografio]]=== [[J. F. Horrabin]]. '''Skizo de Ekonomia Geografio''' trad. B. Ross. Eld. SAT, 1938(?) {{citaĵo|Jen venas, por la Esperantistaro, libro jam famekonata en la originala angla lingvo kaj en nacilingvaj tradukoj. La titolo eĉ ne pale komprenigas, kiom la verko estas interesa por ĉiu inteligenta nun- mondano. La aŭtoro klarigas sian temon vulgare, samtempe kompetente, penante pruvi, ke la geografio ludas la determinan rolon ĉe la ekonomia kaj socia formiĝo de la potencogrupoj. Kiam li skizas la luktojn por potenco inter la britoj kaj usonanoj en Sudameriko, aŭ kiam li klarigas per ekonomiaj kaŭzoj la malsimilojn inter la francaj kaj germanaj vivmanieroj, li faras por ni rakonton ege ekscitan kaj vivplenan kompare kun la [[romano]]j de [[Henry Rider Haggard]] aŭ [[H. G. Wells]]. Ankaŭ por la fakulo la verko nepre devas esti atendinda, ĉar la aŭtoro ne nur montras sin kompetenta, sed ankaŭ havas definitivan vidpunkton, ne ŝateblan por ĉiuj medioj, kiun la libro klare antaŭmetas. Jen verko, do, kiun oni devas aŭ konsenti, aŭ kontraŭbatali. La lingvaĵo estas tre bona, sed kelkaj nekonsekvencaĵoj ĝenas. Ekzemple, oni trovas jen [[Versajlo]], jen ''Versajo'', por la sama urbo, kaj la vorto laborista estas tre neklare uzata. |K. R. C. STURMER. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 404, Decembro (1938)}} ===[[Skizo pri Ĉinio]]=== '''Skizo pri Ĉinio'''. Eldonis: «El Popola Ĉinio», Pekino, 1981. {{citaĵo|Temas pri tipa propagandilo, karakterizata de ĉio kion tio signifas. Kiu legis iuajn [''tiel''] el tiuj libroj, tiu jam konas ĉiujn, nur ŝanĝas la lando kaj la nomoj, sed neniam la adjetivoj. Ĉio estas rozkolora, kaj problemoj tute ne ekzistas kaj ĉi-tiu [[verko]] ne estas escepto, sed male. La libro komencas per prezento de la ĉiniaj geografio kaj etnografio. Tion sekvas mallonga skizo pri la ĉina historio, uzante la historian materiismon, tre korekte unue, iom manikee poste. La ĉapitro pri politiko kaj socia organizado fariĝas peza kaj unutona, laŭ mia opinio estas eksceso da detaloj. La du lastaj ĉapitroj, tiuj pri ekonomio kaj kulturo difektas la trouzon de nombroj kaj statistikoj, emfazante la atingojn de la ĉina reĝimo, ĉefe ekde 1948-a, ĉu necesas tiom enuigi ĉiujn? Tamen, aparte interesaj kaj legindaj estas la subĉapitroj traktantaj sciencon, medicinon, literaturon, sportojn, kaj aliajn aferojn preskaŭ nekonataj pri Ĉinio en Eŭropo. La plej grava merito de la verko estas sendube ĝia alloga lingvonivelo, kiel estas kutime en ĉiuj eldonaĵoj de «El Popola Ĉinio». Ĝia vortriĉeco estas mirinda kaj ĝia frazkonstruo estas perfekta. Tio, iasence, vualas la aliajn [[difekto]]jn de la verko. |UNKERA. [[Boletín]] n248 (nov 1981)}} ===[[Socialismo: ĝia ideologio kaj realigo]]=== {{EdE|EdE-S}} *'''Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo'''. - De S. Chazan. 1933, 48 p. {{EDE| evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - F|Enciklopedio de Esperanto]] | teksto=„Kontraŭ la revolucia socialismo, li estas adepto de la evoluismo, emfazante, ke la socialismo estas ne nur ekonomia, sed ankaŭ morala problemo, por la efektivigo oni bezonas ĝeneraligon de l'[[Altruismo|altruista]] moralo.“ (xy, „Lingvo-Libro“, l934, p.: 26.)ordigo=Socialismo: ĝia [[ideologio]] kaj realigo }} {{citaĵo|Traktato penanta konscience kaj objektive skizi la kialon de la movado socialista, priskribi la diversajn konfliktantajn skolojn, kaj trankvile kaj science taksi ilian valoron. Manĝo iom solida, sed nutra. Libro pripensiga kaj havinda .|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 349, Majo (1934)}} ===[[Solecaj animoj]] === '''Solecaj animoj''' unuakta gajaĵo tradukita de [[Oscar Susmann]]. Eld. [[Paŭlo Balkanji]], Budapeŝto, 1921? {{Citaĵo|Amuza teatraĵeto ludota de 2 aktoroj kaj 2 aktorinoj. Taŭgas por esperantistaj festoj kaj kunvenoj.|[[Belga Esperantisto]] n077-078 (jul-aug 1921)}} ===[[Somera simfonio]]=== A. A. Leenhard. '''Somera simfonio'''. Eld. [[Dansk Esperanto-Forlag]], [[Aabyhøj]], 1970/1987. {{citaĵo|Dek sonetoj pri bunta kaj pom pa somero. Oni tuj vidas, ke la inspiro de la [[aŭtoro]] estas pli profunda ol lia posedo de la poezia strukturo de Esperanto. Lia koro spontane vibras kun sincera [[sento]] ĉe la milfaceta belo de nia mondo, sed li ne funde esploris ankoraŭ la [[rimedo]]jn kaj nuancojn de la lingvo, per kiuj li povus ¡redoni la ĝustan mezuron de sia lirika staturo. Unue, la uzo de viraj rimoj en la [[kunteksto]] de liaj sonetoj ŝajnas principe erara. La viraj rimoj abrupte hakas la fluon de la versoj, kiujn li intencis solenaj, kaj rompas ilian etoson per kuspa efekto. Due, abundas vortokaramboloj apenaŭ prononceblaj. Kiel langi kaj lipi por eldiri ''tempmister', ''laŭbtegment’,'' ĉarmtorent’'', ''roz' sur, incens' de zefir' flustrad ’ laŭ, strand’ de?'' Tiaj kombinoj, anstataŭ emfazi la impreson de idilia, pacoplena somero, ŝajnas sugesti ŝtorm on aŭ preterpason de bruantaj [[ĉaro]]j. Plej bedaŭrinde estas, ke multajn tiajn karambolojn kaj eliziojn oni povus facile elimini. Por ekzemplo, en '' Aŭtun-portreto'', paĝo 27, legiĝas: ''Melankolie svingas ĉe lagbordo kan ’'' Ĉu ne pli flua, kaj pli gramatike korekta, la jena provo: ''Melankolie svingas sin ĉe lago kan ’?'' En la sama soneto: <poem. Kaj malproksime kverkarboj konturas en nebulo </poem> sonus pli ĝuste <poem> Kaj kverkoarbaro fore konturiĝas en nebulo </poem> Aliparte, S-ro Leenhard ŝajnas posedi rakitan rimoprovizon. La rimoparoj glor’-odor’ aperas en ''Majo'' kaj ''Sur la strando''; ''tilio-lilio'', en ''Majo'', ''Somerĝardeno'' kaj ''Somer-imago''; ''maro-paro'' en ''Somerobildoj'' kaj ''Sur la strando''; ''ĉieltegment' - firmament’'' en ''Frusomero'' kaj ''Somerobildoj''; ''naturo-lazuro'' en ''Majo'' kaj ''Somero-adiaŭo''. En grandaj, elegantaj litertipoj pli akre evidentiĝas preseraroj, kiel, interalie, ''fimamento'' (paĝo 11) , aŭdiaŭis (paĝo 15), pesas (paĝo 13). Mi ne scias, ĉu noti kiel mispreson la vorton ''kreman'' en ''kaj ekkaresis ĉarman kreman junulin-femuron''. Duoble frandinda femuro, ĉar junulina kaj, krome, krema. La belaj vinjetoj kaj fronta paĝo de [[Ole Nederland]] rivelas manon de sentema kaj lerta artisto, dum la tipografia aranĝo de la libreto plaĉas per sia sobra eleganto.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n179 (maj 1970)}} ===[[Sondilo skrapanta]]=== M. Léger. '''Sondilo skrapanta'''. Eld. M. le Dr Richard, Monako, 1904(?). === [[La Sonoril-koncertoj]] === '''La Sonoril-koncertoj''' de [[Jef Denyn]], eldonita de la societo « Mechelen-A antrekkelijkheden; Malines-A ttractions» okaze de la festoj organizitaj nunjare je la honoro de la Majstro-Sonorilaristo de [[Meĥleno]]. {{Citaĵo|La broŝuro enhavas la programon de la diversaj koncertoj kiuj okazos dum la somero sur la turo de la Meĥleno preĝejo. La klarigaj tekstoj pri la koncertoj, pri la sonorilaro, kaj pri la urbo ankaŭ enhavan Esperantan tradukon. Bedaŭrinde tiu teksto enhavas pli ol sufiĉe da eraroj. Ni kore esperas, ke estonte la teksto estu pli zorge korektita. La broŝuro estas bele ilustrita.|[[Belga Esperantisto]] n088-089 (jun-jul 1922)}} ===[[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]=== Edward Gruber. [[La Societo de amikoj (Kvakeroj) kaj ĝiaj esencaj trajtoj]]. Eld. [[Friends Service Council]] de la Societo de Amikoj, London, 1931. {{citaĵo|Edward Gruber estas verkisto de «Kio estas la Kvakerismo?», de "La Biblio: ĝia karaktero kaj inspiro" , de «La Kristianismo kiel Vivo» k. c. Tiu ĉi broŝuro estas nova propagandilo por la kvakerismo. Ĝi estas interesa por ĉiuj, kiuj sin okupas pri tiaj demandoj.|[[Belga esperantisto]] n195 (apr-maj 1932)}} {{citaĵo|Ĉi tiu broŝuro klarigas la kredon de la [[Kvakeroj]] pri la “Interna Lumo,” kaj montras, ke el tiu kredo nature venas la silenta kunvenado, egaleco de la seksoj, eklezia organizo, sinteno pri la [[sakramento]]j, simpleco en ekstera vivo, kaj ĉio, kio distingas ilin de aliaj Kristanoj. Sekvas mallonga historio pri la problemoj kaj agado de la Societo dum kaj post la milito. Leginda broŝuro, bone tradukita. Vortoj notitaj; ''intua, redemplo, mutilas''.| [[Frederic William Hipsley|F. W. HiPSLEY]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Starptautiska valoda lingvo internacia === '''Starptautiska valoda lingvo internacia''', [[latve]] kaj en Esperanto. [[Rigo]], 1923. ===[[Statistika Resumo de Brazilo, 1946]]=== '''Statistika Resumo de Brazilo, 1946''' . Eld. [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1947(?) {{citaĵo|Ĉi tiu lasta Esperanta eldonaĵo de la [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]] estas dokumento tre atentinda, ekzemplo de serioza oficiala uzo de Esperanto fare de grava nacia Instituto, ĉi estas dense sed klare presita, kaj liveras tre detalan [[statistikero]]n pri Brazilo—loĝantaro ; sanstato ; geografio ; fizika situacio ; stato kaj movado de la loĝantaro ; [[produktaĵo]]j mineralaj, agrikulturaj, kaj industriaj ; [[transporto]] ; komunikado ; financo ; [[komerco]] ; socia servaro ; [[edukado]] ; k.m.a. (sole pri religiaj konfesoj ni trovis nenion). La Esperanta traduko estas vere bonega, kaj liveras modelon por ĉiu simila verko. Ni kore gratulas la Instituton pri la [[eldono]] de ĉi tiu dua Statistika Resumo (la unua aperis en 1940), kaj varme esperas, ke ĝia bonega ekzemplo trovos multajn [[imitanto]]jn ĉe aliaj registaroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} ===[[Stenografiaj Gamoj]]=== A. G. Provost. '''Stenografiaj Gamoj'''. Eld. [[Stenografa Instituto Tutmonda]], [[Issy-les-Moulineaux]], 1938(?) {{citaĵo|Ŝerio da tekstoj lingve kontrolitaj de D-ro [[Pierre Corret|Corret]], en perfekta Esperanto, interesa, kaj diverstema. Ĝi servus bonege kiel legolibro. Tamen la verko principe celas provizi al la lernanto ekzercmaterialon por akiri stenografian aŭ tajpan rapidon: tiucele ĝi estas aranĝita laŭ triopaj paragrafoj legotaj en tri minutoj diversrapide inter po 60 kaj 200 silaboj minute; tamen mankas ĉia gradigo rilate stilan malfacilecon. La verko estas senrezerve rekomendinda, kaj —se nur oni povus instigi la Esperantistaron lerni Esperantan stenografion —ĝi liverus por la [[lernanto]] de iu ajn sistemo idealan materialon. La kompilinto diras, ke la stenografistoj kapablaj sekvi Esperantan oratoron parolrapide estas kalkuleblaj per la fingroj de unu [[mano]], Tio estas vera. Ordinare oni “raportas” Esperantan parolon, mense tradukante ĝin nacilingven, stenografiante la tradukon nacilingve, kaj poste retradukante ĝin Esperanten. Sed tio ja ne estas Esperanta stenografio! La skribanto mem ofte raportis kongreson laŭvorte per Esperanta stenografio kiu ne estas “nur [[alfaro]] de nacia sistemo,” kaj kiu montriĝis taŭga en la praktiko. Mankas nur, ke la Esperantistoj mem interesiĝu pri la afero. Lingva demando : ĉu ''to type'' (-write) pli bone<nowiki>=</nowiki> ''daktilografi'' (laŭ la aŭtoro), ''maŝinskribi'' (malpreciza sed ĝenerale uzata) aŭ ''tajpi'' (propono de [[Gaston Waringhien|Waringhien]]) ?| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[La Brita Esperantisto]] - Numero 401, Septembro (1938)}} === [[Studo pri la organizo de Esperanto]] === '''Studo pri la organizo de Esperanto'''. [[Parizo]], [[Centra Esperantista Librejo]], 1912?, 64 paga. {{Citaĵo|franc-esperanta broŝuro, grandformata, enhavanta interesajn [[detalo]]jn kai projektojn pri organizo de la movado.|[[Belga Esperantisto]] n052 (feb 1913)}} ===[[Sub la nobla ĉevalo]]=== [[Andrzej Szgzypiorski]]. '''Sub la nobla ĉevalo'''. Eldonis [[Pola Esperanto Asocio]], 1965(?) ===[[Sub la Signo de l' Espero]]=== '''Sub la Signo de l' Espero'''. [[Heroldo de Esperanto]], Kolonjo, 1935. {{citaĵo|Kolekto de konkursprovaj noveletoj kaj rakontoj el la Esperantista vivo. Ni citu el la [[Antaŭparolo]]: “La noveletoj ne pretendas specialan literaturan valoron : kelkaj estas eĉ iom naivaj. Tamen kiel tutaĵo ili prezentas beletan bukedon da skizoj pri la pensoj, deziroj, sopiroj, ĝojoj, kaj seniluziiĝoj de nia samideanaro en diversaj landoj kaj kontinentoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 368, Decembro (1935)}} ===[[Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio]]=== R. H. Messel. '''Sudamerika Kolonio por Rifuĝantoj en Kolombio'''. Eld. H. Runham Brown, [[Enfield]], 1939(?) {{citaĵo|Ilustrita rakonto pro fondo de nova Sudamerika Kolonio por Rifuĝintoj. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Sur la bordo]]=== [[Nevil Shule]]. '''Sur la bordo'''. Ĉirkaŭ 2000. {{citaĵo|Romano, kvankam skribita antaŭ 30 jaroj, la verko estas aktuala: “...ĝi avertas nin, ke tria mondmilito estus la fina [[konflikto]], ĉar la atombomboj en la arsenaloj de la [[superpotenco]]j jam superas la nombron, kiu sufiĉus por detrui ĉian vivon de nia planedo”. Enkonduko, p. 1. Tiu verko inspiris filmon en kiu stelrolulis [[Ava Gardner]] kaj [[Gregory Peck]]. |[[Brazila Esperantisto]] - Numero 322, Januaro ĝis Marto 2003}} ===[[Sur la Feliĉvojo]]=== [[René E. Bossière]]. '''Sur la Feliĉvojo'''. Esperantigita de Ch. Meunier, kun la kunlaborado de H. Dubuisson, [[Julia Guillaume-Isbrücker|J. Guillaume]] kaj [[Emmanuel Chicot|E. Chicot]]. Eld. [[Esperantista Centra Librejo]], Parizo, 1930. {{Citaĵo|La libreto estas tre moderna pritrakto de la situacio de Francujo, kaj de [[Eŭropo]] en la postmilita tempo, ne de tiu periodo kiu jam estas for, sed de tiu kiu ankoraŭ devas veni kaj kiu daŭras ĝis proksimume 1980. Estas do sonĝo de la aŭtoro, sed sonĝo bazita sur realeco, sur ciferoj, sur kontraktoj. Ne estas eble detale pritrakti la libron. La rekompencoj de la francaj institucioj montras jam sufiĉe ke la temo estis funde pripensita kaj prilaborita. S-ro Ch. Meunier zorgis por flua esperanta traduko kaj lin helpis en tiu laboro H. Dubuisson, J. Guillaume kaj E. Chicot, kiuj ĉiuj kune meritas laŭdojn por tiu laboro.|[[ Belga esperantisto]] n190 (nov 1931)}} ===[[Svensk-esperantisk ordbok]]=== [[Sam Owen Jansson]], [[Frits Linden]], kaj [[Birger Gerdman]]. '''Svensk-esperantisk ordbok'''. [[Eldona Societo Esperanto]], [[Stockholm]], 1935(?), 576 pĝ. {{citaĵo|Skribinte la apudan artikolon pri la [[Nova Vortaro Japana-Esperanta|Japana vortarego]], ni salutas kun simila ĝojo la aperon de ĉi tiu belega volumo, kiu faras por la sveda lingvo tion, kion faris S-ro [[Okamoto Joŝicugu|Okamoto]] por la japana. Jen [[volumo]], kiu preter ĉia dubo estas fidinda kaj ĉiel bonega. Papero, preso, kaj aranĝo estas plaĉaj, kaj la enhavon oni povas senrezerve laŭdi. Kvankam la posedo de bona vortaro ne faros el iu Esperantiston, tamen ĝi estas [[helpilo]] nekalkuleble valora. Pro la simileco inter la angla kaj la [[sveda lingvo]]j, ĉiuj angla lernanto trovos en ĝi multan helpon. Pri kelkaj detaletoj, kiaj ekz. la misuzo de ''flos'' ĉe ''flott'', ''acido sulfur(ik)a'' anst. ''sulfata'', ne utilas ĉi tie paroli. Tre kore ni gratulas la aŭtoron, la eldonejon, kaj la svedan samideanaron, pri ĉi tiu [[modela verko]].|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 364, Aŭgusto (1935)}} ===[[Svislando en la neĝo]]=== '''Svislando en la neĝo'''. Eld. Svisa Turisma Centralo, Zurick, 1938(?) ===[[Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj]]=== '''Svislando kun Poŝtaŭtomobila Servado sur la Alpo-stratoj'''. Eld. [[Svisa Esperanto-Propagando-Servo]]/[[Svisa Centra Turisma Oficejo]]/ [[Ĝenerala Poŝta Direkcio]], Berno, 1924(?). ===[[Systematisk kurs i Esperanto]]=== [[Henrik Seppik]]; [[Ernfrid Malmgren]]. '''Systematisk kurs i Esperanto'''. [[Eldona Societo Esperanto]], Stockholm , 1932. Tiu ĉi libro estis reeldonita en 1936 kiel [[Esperanto keele süstemaatiline kursus]]. Vendiĝis pli ol 5000 ekzempleroj. {{citaĵo|Rapida konversacia [[kurso]], kun notetoj en sveda lingvo. Jam en tri monatoj vendiĝis 3000 ekzempleroj.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 333, Januaro (1933) }} == Ŝ == ===[[Ŝakludado]]=== [[Josefo Giacosa]]. Ŝakludado. Esperantigis verse P. & R. Padulli. Eld. A. Paolet, S. Vito al Tagliamento, 1921 == T == ===[[La Taso de Amservo]]=== [[Eliza Dean Taylor]]. '''La Taso de Amservo''' trad. E. W. Weems. Eld. E. F. Dow, [[West Newton]], 1928, 27 pĝ. ===[[Teozofio kaj ĝia doktrino]]=== '''[[Teozofio]] kaj ĝia doktrino'''. Eld. [[Teozofia Esperanta Ligo]], Praho, 1929. ===[[Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo]]=== '''Tipoj kaj Aspektoj de Brazilo'''. Eld. [[Brazila lnstituto de Geografio kaj Statistiko]]. {{citaĵo|Ni jam notisJa aperon de ĉi tiu rimarkinda [[verko]]. Kompetenta recenzo aperas en la nuna [[Esperanto Internacia]].|[[La Brita Esperantisto]] n. 495-469 jul-aŭg 1946}} ===[[Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto]]=== Rienzi. '''Tra Belglando, Nederlando kaj Anglolando per Esperanto'''. Eld. [[Esperantista Centra Oficejo]], Parizo, 1912(?) {{citaĵo|S-ro Rienzi, la aŭtoro de ĉi tiu broŝuro, vojaĝis per Esperanto tra la landoj nomitaj. Preskaŭ la unuan tagon, en kiu li metis piedon en Anglujo, li pruntis motorbiciklon de la [[delegito]] vizitita, kaj fulmorapide flugis tra la stratoj, zorge tenante la veturilon — ''al la dekstra flanko!'' Pro tio, ĉasis lin policisto, al kiu kaptite li balbutis en sia plej bona anglaĵo: ““Do you will com with me to mi fried... S-ro Vivian...” La libreto montras, kiel bonege li sin servis per [[Esperanto]] en siaj vojaĝoj. Ĝi estas rekomendinda, ne kiel modelo de la plej pura literatura [[stilo]], sed kiel tre bona prezento de la praktikebleco de vojaĝoj entreprenitaj per Esperanto kaj U.E.A. |P.J.C. [[La Brita Esperantisto]] - numero 090, junio (1912)}} ===[[La tradicia Vjetnamio]]=== [[Kao Lang Nguyen Kha Vien]] '''La tradicia Vjetnamio'''. Eld. [[Fremdlingva Eldonejo]], Hanojo, 1970. {{citaĵo|Niaj senlacaj samideanoj de Hanojo regalas nin ĉi-foje per verko, kiu prezentas historian perspektivon de Vjetnamio, de la ŝtonepoko ĝis la 18a jarcento, kun mencio de la kultura evoluo de la 17a ĝis la kom enciĝo de la 19a jarcento. Kvankam oni interpretas la [[histori]]on de la vidpunkto de la revolucia dialektiko, kio al kelkaj ŝajnas procedo tro partia kaj subjektiva, tamen la verko havas nedubeblan intereson, ĉar ĝi rivelas la fascinan historion de popolo apenaŭ konata en nia parto de la mondo. La lingvo estas ĝenerale bona, kaj ne valoras mencii sporadajn makuletojn.|[[Fernando de Diego|F. de Diego]]. [[Boletín]] n185 (maj 1971)}} ===[[La Transdorsoĵeto]]=== [[Jindřich Novák]], [[Ivan Špička]], [[Václav Hník]]: '''La Transdorsoĵeto kaj ĝia rilato al la seoinago'''. Eld. Ĉeĥa Esperanto-Asocio. Prago 1982. 70 p. {{citaĵo|Suplemente al [[Starto|STARTO]] aperis en 1982 libro pri speciala elemento de [[ĵudo]]: La [[transdorsoĵeto]]. Ĝi estas faklibro kaj tial malfacile recenzebla de nefakulo. Troviĝas fizikaj klarigoj, teoriaj konsideroj kaj praktikaj ekzercoj. La [[aŭtoro]]j detale priskribas la plenumon de transdorsoĵeto, ili traktas didaktikajn demandojn montras la rilatojn inter transdorsojeto kaj [[seoinago]]. Atentigon meritas la zorga [[preparado]] kaj la komplekseco de la libro. Ĝi enhavas multajn bonege plenumitajn [[desegno]]jn, vortareton kaj liston de terminoj (pĝ. 64: «listo de fakaj terminoj" — termino estas fak-vorto!) kaj ampleksan referencan [[listo]]n. La ĉapitroj 1 kaj 4 enhavas nur po unu subĉapitron (1.1. — 1.1.1.6. kaj 4.1. — 4.1.3.), laŭ mi estus bone ŝanĝi la subdividon kaj forigi la subpunkton 1.| [[Michael Lennartz|M. Lennartz]]. [[Der Esperantist]] n123_jan . 1984}} === [[Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon]] === '''Transmara Reveno de Ĉeĥoslovakaj legioj el Siberio Ĉehoslovakujon'''. Eld. Pamatnik Odboje, Praha, 1921. {{Citaĵo|Belega albumo kun 230 fotugravuraĵoj pri la vojaĝo ĉirkaŭ la mondo, kiujn faris la ĉeĥoslovakaj legioj batalintaj en Ruslandon. Klariga teksto de d-ro F. Steidler, estis bonege tradukita de inĝ. L. Berger. La bildoj estas arte presitaj sur luksa papero. Mi ne kapablas fari pli granda laŭdon pri tiu albumo, ol dirante ke ĝia eldono estas entute granda sukceso! Ĉiu vera libramanto deziros posedi la libron, kaj mi eĉ kuraĝas diri, ke ĝia loko estus en ĉiuj lernejoj. |F. D. [[Belga Esperantisto]] n094 (dec 1922) }} ===[[Trapafita dekreto]]=== [[Ivan Tračuk]]. '''Trapafita dekreto''' trad. Nikitin. Eld. [[EKRELO]], Leipzig, 1931, 72-pĝ. La 9-an de novembro 1934 oni [[Datoj de la hungara Esperanto-movado|malpermesis en Hungario]] distribuadon de tiu libro. {{citaĵo|Ĉi tiu libreto prezentas trafan bildon de la solidaj ecoj ennaskaj en la [[homa naturo]]. La verkinto, iama ruĝarmeano, vive kaj kortuŝe priskribas la [[tragediaĵo]]jn de milito (kiajn li mem travivis) rilate al la vivo de simplaj [[kamparano]]j. Al kio servas tiu suferado? Por mi la beleco kaj instruo de la rakontoj kuŝas en tio, ke finfine oni trafas la celon alstrebitan. La stilo de la traduko estas iom stranga, kaj troviĝas ankaŭ sufiĉe multe da [[preseraro]]j; tamen la libro estas tre leginda kaj pensiga.| OFIRO. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 322, Februaro (1932)}} === Tria Internacia Specimenfoiro en Padova === '''Tria Internacia Specimenfoiro en Padova. 1 — 10 Junio 1921'''. 6 paĝoj 22 X 29 cm. {{Citaĵo|Tre ampleksa prospekto kun regularo kaj aliĝilo pri tiu foiro, kiu okazas en provizora konstruaĵo kun tute kovritaj trairejoj. Tiu organizaĵo ankaŭ anoncas ke ĝiaj oficejoj korespondas: france, angle, germane, hispane- kaj Esperante. La praktikado de nia lingvo faros ĝian triumfon!|[[Belga Esperantisto]] n075-076 (maj-jun 1921)}} === [[La Tribune Esperantiste]] === '''La Tribune Esperantiste'''. Grava prop. gazeto en franca lingvo. Fondita en 1930 de H. Ferez, kiu ankaŭ redaktas ĝin. Aperas kvaronjare en 60x 45 formato. ===[[Trilingva Lernolibreto de Esperanto]]=== '''Trilingva Lernolibreto de Esperanto'''. Eld. [[Svisa Esperantista Societo]], Berno, 1917(?), 24-paĝa. === Tutmonda Intersteno === '''Tutmonda Intersteno'''. Monata gazeto por la disvastigo de la Intersteno (v.) Aperas de 1930, 21x15 cm. Red. Fr. Graser, Frankfurt. === [[Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912]] === '''Tutmonda Jarlibro Esperantista 1912 (korektita ĝis la 1-a de julio 1912)'''. Paris, [[Centra Esperantista Oficejo]], 1912. {{Citaĵo|225-paĝa, grandformata volumo. Enhavas dokumentojn pri la [[Lingva Komitato]], la Akademio, la konstanta komitato de la kongresoj, la [[Centra Oficejo]], la [[Oficiala Gazeto]], la [[Internacia Societo de Amikoj de Esperanto]], la liston de la Internaciaj Fakaj Asocioj kaj institucioj, la liston de la regionaj propagandaj asocioj, la liston de la esperantaj gazetoj kaj fine liston de personoj kiuj deziras korespondadi.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} == U == ===[[Unua helpo (broŝuro)]]=== '''Unua helpo'''. Eld. de [[Burroughs-Wellcome]], Londono, 1913(?) {{citaĵo|La ĉiekonata firmo Burroughs, Wellcome & Ko., Londono, kies artikoloj portas la fabrikmarkon “[[Tabloid]],” jam de longe uzis Esperanton en siaj komercaj rilatoj; kaj nun niaj antaŭemaj amikoj publikigas bele presitan broŝuron (taŭgan por porti en la poŝo), kiu enhavas mallongan sed tre klaran informon pri unua-helpo ĉe akcidentoj. Tiuj, kiuj apudestas, kiam akcidento okazas, fariĝas respondaj por la prizorgo de la suferanto. Ne ĉiam estas eble havigi kuracistan helpon. Tio devas esti tuj farata, sed dum la neevitebla [[intertempo]], oni devas fari ion por malpliigi doloron kaj malhelpi pluan difektiĝon. La Esperantistoj forte subtenu tiun ĉi firmon, kaj sendu poŝtmarkon rekte al ĝi por ekzemplero de la suprenomita verko.|Ŝolom. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 104, Aŭgusto (1913)}} ===[[Unua slovaka kristana princo]]=== J. Hodál. '''Unua slovaka kristana princo''' trad. St. Kamaryt. Eld. Komitato de Pribina-festoj, [[Nitra]], 1933(?) ===[[Unesteno: Universala Esperanta Stenografio]]=== *[[Johannes Jakob Sturzenegger]] kaj [[Hainrich Matzinger]]. '''Unesteno: Universala Esperanta Stenografio'''. Eld. Mondo, Zuriko, 1965. {{citaĵo|La vivo konsistas el aro da malhelpoj, kiujn oni devas venki. Antaŭ tiuj [[malhelpo]]j, la homo reagas inventante ilojn, kiuj faciligas la lukton kontraŭ tiuj baraĵoj. La sumo de tiuj famligiloj kreitaj de la homo konsistigas la kulturon. La esperantista kulturo — kaj sekve la tuthomara, el kiu Esperanto estas konsistiga ero — ĵus riĉiĝis per unu el tiuj faciligiloj, kiujn postulas la ĉiutage pli kaj pli nin rapidiganta ĉirkaŭmondo: stenografio propra. La amo al [[Esperanto]] de nia samideano Sturzenegger, apogita sur lia faka kompetento kaj tiu de S-ro. Matzinger pri [[stenografio]], donis al ni la kape priskribitan [[libro]]n, kiu aldone estas unu el la plej belaj iam ajn produktitaj en Esperantujo. Per ĝi, krome, debutas en la Movado nova eldonejo, sidanta en [[Svislando]]. Se mi aldonas, ke la libro estas originale verkita en Esperanto kaj aperas sub la aŭspicio de UEA kaj de Instituto por Esperanto en Komerco kaj [[Industrio]], mi certe apenaŭ povus aldoni aliajn eksterajn rekomendojn. Pri la enhavo mi estas tute laika; sed se juĝi laŭ voĉo de fakuloj, ankaŭ el faka vidpunkto temas pri vere atentinda kontribuo ne nur al la Esperanta, sed ankaŭ al la ĝenerala stenografio. La libro estas fundamente orientita al [[memistruado]], kaj tio estas alia ĝia [[elstaraĵo]], ĉar ordinare stenografiaj lernolibroj estas aranĝitaj por [[klasĉambro]]j. Tiel, post 24-paĝa sojlo kun glosaro kaj skribtefinikaj instrukcioj, venas la unua el la du ĉefaj partoj, kiuj konsistigas la metodon, nome ''Koresponda Skribo'', tra 61 ĉapitroj, el kiuj la 41 lastaj estas perfektigaj; tuj sekvas la dua parto, ''Rapida Skribo'', kiu ampleksas 67 [[ĉapitro]]jn. El pedagogia vidpunkto la libro ŝajnas al mi ia eminenta (mia laikeco devigas min uzi la vorton ŝajnas), ĉar ĝi adaptiĝas al la 3-ŝtupa lernoprocezo de Pestalozzi: rigardi - pensi - agi, kaj estas aldone aranĝita laŭ la metodo de programita instruado kaj laŭ la principo de la facila al la malfacila. Laŭ mia kompreno,[[Universala Esperanta Stenografio]] (UNESTENO) estas [[Misiado|misia laboro]], kiu pioniras preskaŭ virgan kampon de nia propra kulturo. Kiam mi montris la libron en mia Universitato al homoj kun tiufakaj interesoj, ili ĝin admiris kaj laŭdis, sed ne malĉefe impresis ilin, ke [[Esperantujo]] estas tiel fortika kaj serioza «lando», ke ĝi povas aldoni al la faka literaturo stenografia tian produkton. Sekve do mi povas aserti, ke la libro UNESTENO estas bela rezultaĵo de ama krea laboro plenumita de du kompetentaj spertuloj, kiuj, per ĝi, digne aŭtoritatigis nian Movadon en la monda kadro de la stenografia didaktiko. Al ĉiuj esperantistoj, sed ĉefe al interesitoj pri rapidskribanto, mi povas nur rekomendi la libron per duonparafrazo el vortoj de la frumezepoka romhispana klasikulo [[Isidoro el Seviljo]]: ''Sunt hic multa bona: tolle, lege!'' [[La Laguna]], sept. 1967.|[[Juan Régulo Pérez|J. REGULO]]. [[Boletín]] n164 (nov 1967)}} ===[[La Unuiĝo sen Nomo]]=== H. de Greeve. '''La Unuiĝo sen Nomo'''. Eld. la aŭtoro, Harlemo, 1939(?) {{citaĵo|La aŭtoro pledas, ke oni plibonigu la mondon, unue plibonigante sin mem ; ke oni reportu amon en la mondon, amante mem la proksimulon. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 410, Junio (1939)}} ===[[Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto]]=== D. Fajnŝtein.'''Unika kaj sola en Esperantujo Mnemonika Instituto''', Eld. Zawalna, Vilno, 1932(?) {{citaĵo|Metodo de memorfortigo trifoje premiita de la Pariza Akademio[...] Prospekto pri memorfortigo: kurso instruata per korespondaj lecionoj en Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n196 (jun-aug 1932)}} === [[Universala Unuiĝo]] === ''Universala Unuiĝo'' Organo por homa [[unuiĝo]] en ĉiuj formoj de la pensoj kaj agoj. Eld. [[Agentejo Esperanto]], Moskvo, ekde 1914. ===[[Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945]]=== '''Unu jarcento de naciaj luktoj, 1847-1945'''. Fremdlingva eldonejo, Hanojo, 1970. {{citaĵo|La tabelo de la enhavo parolas per si mem: La perdo de la sendependeco. La starigo de la kolonia reĝimo (1897-1918). Ekonomiaj transformoj (1919-1929). De la ekonomia krizo ĝis la dua mondmilito (1930-1939). Vjetnamio dum la dua [[mondmilito]] (1939-1945). La fondiĝo de la Vjetnama Demokratia Respubliko (1945-1946). La eventoplenaj jaroj de tiu epoko interpretiĝas en la libro, kiel oni certe atendas de la Hanojaj esperantistoj, laŭ la linioj de la revolucia dialektiko.|[[Fernando de Diego|F. DE DIEGO]]. [[Boletín]] n184 (mar 1971)}} ===[[Urbo São Paulo]]=== '''Urbo São Paulo'''. Eld. [[Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko]], Rio de Janeiro, 1948(?) {{citaĵo|Bela 48-paĝa libro, kun 45 tutpaĝaj bildoj kaj priskriba teksto pri la [[vidindaĵo]]j de tiu Brazila ĉefurbo. Oni jam eldonis similan verkon pri [[Salvador]], kaj esperas aldoni pluajn al la serio. La verko estas oficiala eldonaĵo de la Brazila Instituto de Geografio kaj Statistiko.|[[La Brita Esperantisto]] - Numeroj 521-522, Septembro - Oktobro (1948)}} == Ŭ == == V == ===[[Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo]]=== [[Claude Vernay]] kaj [[Marcel Delcourt]]. '''Valentine-Emile Mannevy, Heroo kaj Apostolo'''. Eld. [[Nordfranca Esperantisto]], [[Dunherque]], 1939(?) {{citaĵo|Bonstile verkita biografo, kun portreto, pri [[Leŭtenanto]] [[Valentin Mannevy|Mannevy]] (1882-1912), kies mallongan kaj modestan sed meritoplenan vivon la loka [[Esperantistaro]] ĉiam konservas en memoro kun [[danko]] kaj admiro.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 413, Septembro (1939) }} ===[[Varna - La Reĝino de la Nigra Maro]]=== '''Varna - La Reĝino de la Nigra Maro'''. Eld. Oficejo de Somerrestado (Kurortno bjuro), Varna(?), 1930(?), 32pĝ. {{citaĵo|Bela multkolora bildo sur la unua paĝo de la kovrilo, prezentanta la havenon kun la banejoj, allogas. 27 Ilustraĵoj en la libreto montras belajn angulojn el la haveno, banejojn, la kazinon, apudmaran ĝardenon kaj belajn ĉirkaŭaĵojn de Varna: Diklli taŝ, Alaĝa monaĥejo ktp. Landkarto montras la vojon al Varna de diversaj urboj en [[Meza Eŭropo]]. Speciala tabelo donas la vojaĝdaŭron kaj la veturpagon de la samaj urboj al Varna. La libro estas destinita por eksterlandanoj, por diskonigi la belecon kaj ĉarmon de la [[bulgara Riviero]].|[[Bulgara esperantisto]], j.12 n.09-10}} === [[La Vangfrapo]] === [[Abraham Dreyfus]]. LA VANGFRAPO, unuakta komedio. Trad. el franca lingvo Ŝ. Sar. Eld. [[Librairie de Esperanto]]. Paris. 52 paĝoj ===[[Varsovio rekonstruita]]=== A. Ciborowski kaj S. Jankowski.'''Varsovio rekonstruita'''. Eldonejo «Polonia», Varsovio, 1964(?) {{citaĵo|Pri la drastaj sekvoj de milito oni jam multe skribis kaj spertis laŭlonge de la historio, kaj la lasta mondmilito (1939-1945) ĝisoste skurĝis la homaron. Disŝiritaj korpoj, velkintaj animoj kaj sennombraj detruoj estis la diabla rikolto kiun tiu kunflagrado donacis al [[Eŭropo]]. Tiu ĉi albumo estas plua atestilo pri la emo «ree stumbli en sama ŝtono» kiun la homo prisuferas; sed... ĉu ne la homo estas nevole haŭlita al tiaj [[milito]]j? Jen pensiga demando. Mi inklinas pensi, ke nia mondo estas tretejo kie la okazintaĵoj tretas la homojn «prilaboras» ilin..., sed ni ne fantaziu, kaj revenu en la libron. '''Varsovio rekonstruita''' estas esence fotoalbumo kiu paralele montras bildojn el la ĉefaj stratoj, monumentoj, ktp., de la urbo tiel kiel restis en la 1945a jaro, kaj tiel kiel aspektis en la 1962a. Interesa teksto — en bonega lingvo — klarigas la signifon kaj gravecon kiun havis [[Varsovio]] por la tuta Polujo, vera «koro, cerbo kaj trezorejo» de la nacio. Per [[cifero]]j, statistiko vekas hororon en nia koro: Kiom da voj —kaj fervoj— pontoj, industriaj kaj memoraĵaj konstruaĵoj, [[loĝdomo]]j, lernejoj, ktp. detruitaj!, kaj kio estas multe pli valora: la homoj ! ! La teksto estas grandparte akuza [[dokumento]] bazita sur historiaj faktoj, kies komento trolongigus ĉi tiun recenzon. La libro — 140 paga— estas bone bindita per blanka tolo kun malhelaj verdoflavaj literoj, kaj emajlita, papera kovrilo. Gratulojn al la [[Pola Esperanto Asocio]], aŭtoroj kaj tradukinto, pro la [[eldono]] de tiu grava dokumento.|N. L. ESCARTIN. [[Boletín]] n145 (sep 1964)}} ===Venko=== *S. Frantz. Venko. Verŝaĵo originale verkita. Eld. Esperantista Centra Librejo, Paris. Poŝtkarto : 9 x 14 cm. ===[[La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR]]=== M. Ŝervud. La vero pri persekutoj kontraŭ religio en USSR. Eld. Uniono de militantaj ateistoj kaj CK SEU, Moskvo, 1930. {{citaĵo|Broŝuro celanta nei aŭ klarigi ]a informojn rondirantajn en eŭropa kaj amerika gazetaro pri kontraŭreligiaj persekutoj en Sovetio. El lingva vidpunkto, oni ne rajtas nomi la libreton valora akiro por nia literaturo, kvankam ĝi estas facile komprenebla, malgraŭ sufiĉe multnombraj nekorektaĵoj. Prijuĝante la enhavon oni devas konstati, ke la argumentado estas tre manka, kaj pro troa klopodado pruvi neekziston de kontraŭreligiaj persekutoj, nur sukcesas veki, eĉ ĉe senreligia Eŭropano, la senton ke ne estas eble en [[Sovetio]] esti liber-pensanto, se tiu koncepto ankaŭ ampleksas liberan ekzercon de iu kulto sen revenĝo iuspeca de la aŭtoritato. Kiu tro volas pruvi, ofte konvinkas pri la malo.|[[Belga esperantisto]] n187 (jul-aug 1931)}} ===[[La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj]]=== '''La vero pri la Vjetnam-Ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj'''. Eld. Ruĝa Rivero; Fremdlingva Eldonejo, Hanoi 1980. - 110 p {{citaĵo|Dum la lastaj kvin jaroj la streĉoj en la mondo denove pliakrigis. Sed nia „La mondo" tro ofte koncentriĝas je [[Eŭropo]]. En [[sudorienta Azio]] ĝis 1975 ekzistis nenia malstreĉiĝo — estis milito. Nur tiam Usono retiris siajn trupojn el SO-Azio, liberiĝis suda [[Vjetnamio]]. Kaj la [[Kamboĝa Genocido|kampuĉia tragedio]] — kiu povus ĝin forgesi? Post la batalo kontraŭ Usono Vjetnamio (por rememoro: 43,2 milionoj da enloĝantoj, 332 559 kv. km da teritorio, [[liberiĝo]] el sub franca kolonieco en 1945) komence de 1979 sin devis defendi kontraŭ ĉina agreso. Mi esperas ke ĉiu memoras la barbarajn batalmetodojn de la ĉinaj trupoj. Sed kiuj estas la kaŭzoj, ke Ĉinio, iam subtenanta revoluciajn [[movado]]jn en la liberiga batalo, ŝanĝis sian politikon kaj agresas kontraŭ lando, en kiu vivas nur 4,5 procentoj de la nombro de la propra enloĝantaro? Respondon pri tio donas ĉi tiu libro. En Vjetnamio eldoniĝis konsiderinda nombro de esperantlingvaj libroj, kaj post paŭzo la eldonagado rekomenciĝis per «Kampuĉio — la nigraj jaroj". Daŭrigas tiun agadon „La vero pri la vjetnam-ĉinaj rilatoj dum tridek lastaj jaroj". Laŭ mi du ecoj distingas tiun verkon: la konsekvenca historia metodo kaj la ampleksa uzo de pruvaj ĉinaj dokumentoj. La aŭtoroj tre detale priskribas la rolon de Vjetnamio en la ĉina strebado al pli granda politika influo kaj klarigas diversajn poziciojn kaj celojn de Ĉinio, Vjetnamio kaj la aliaj du hindoĉinaj [[ŝtat]]j en la periodo de la [[hindoĉina milito]] (ĝis 1954), en la kontraŭusona [[batalo]] kaj post la nacia unuiĝo de [[Vjetnamio]]. En tio ili speciale emfazas la hegemonismon, „grandpotencismon" de la ĉina registaro, tamen menciante la subtenon, kiun donis la ĉina popolo al la batalanta suda najbaro. Do prezentiĝas libro, kiu estas valora por politike interesita homo. Precipe se li ne volas informiĝi ekskluzive per propralandaj gazetoj kaj radioelsendoj. La lingvaĵo havas kelkfoje iom propagandisman stilon — sed tio neniel malaltigas la aprezon, kiun meritas tiu [[libro]].|[[Michael Lennartz]]. [[Der Esperantist]] - Numero 106, Februaro (1981)}} ===[[Viaj Amikoj la Libroj]]=== '''Viaj Amikoj la Libroj'''. Eld. [[Heroldo de Esperanto]], Koln, 1932(?) ===[[Vintro-fabeloj]] [[Heinrich Seidel]]. [[Vintro-fabeloj]]: Unua volumo, trad. I. Bücker. Eld. [[Ader & Borel]], Dresden, 1919(?) {{citaĵo|Sciencistoj asertas, ke dum sia junaĝo, infano devas travivi resume la longan evoluon de sia prapatraro. Ĉu ankaŭ juna lingvo devas progresadi samvoje, kiel naturaj idiomoj, kaj ĉu tial ĝi ŝategas [[legendo]]jn, fabelojn? Riĉa estas jam tiu fako, de "[[La feino]]" en la [[Ekzercaro]] kaj "L' virineto de l'maro" en la Krestomatio, ĝis la [[traduko]]j de l’ rakontaroj de Grimm aŭ de Andersen. Jen simila, kaj tion oni rajtas diri, ne malpli valora verko. "Vintro-fabeloj" prezentanta sin, kiel konvenas en neĝblanka placa bindaĵo. En la [[antaŭparolo]] deziras la tradukintino, ke la ĉarmaj fantaziajoj, kiuj vidigas profundan amon al la naturo, havigu al la tutmonda gejunularo ioman plezuron kiel "al ĉiuj plenaĝuloj sciantaj revi kaj ŝati fantaziaĵojn". Do, sorĉistoj, magiistoj, feinoj, reĝidinoj, sagacaj bestoj, jen la [[personaro]]; miraklaj okazoj, virto rekompencita kaj malbono punita, jen la enhavo de l’ dekunu vivplenaj rakontoj. Oni povas laŭdi la nunan kutimon antaŭekzamenigi manuskripton de societo aŭ de alilandaj spertuloj. La stilo estas vigla, tre komprenebla; ĝi denove montras, kiom nia lingvo, sen plibonigoj, taŭgas por tradukoj fidelaj. Oni rimarkos oftan lertan uzon de l’ apartaj propraĵoj de Esperanto, t. e. adverboj kaj participoj, malpezigante multe da esprimoj. Sed [[perfekteco]] estas malfacile atingebla. En frazoj kiel: "La reĝo estis promesinta al tiu, kiu sukcesas, la manon de lia filino kaj la duonon de lia regno" la vorto "sia" estus sole korekta. Se formoj kiel: "sunumitaloko", "hejmveo", "rapideforumante", "rajdonte kastelen" agrable surprizas, vortoj kiel: "sekalderikolto” aŭ "detondi" gajnus perdante sian "de". En: "La pluvo deglitis de ŝi nenion domanĝante", aŭ: "La akra vintro ne domaĝis la semon", la verbo "domaĝi" havas sencon preskaŭ malan al la ĝisnune uzata. Ĉu "la [[kano]]" povas signifi: "la kanoj" aŭ "la kanejo"? Ĉu prepozicio ne estus pli konsilinda ol akuzativo en: "Ili malsuperen falis la Stuparon" "Moka ridado trasonis la tutan arbon?" Kaj kial "cizeli" anstataŭ "ĉizi"? Sed tiuj makuletoj kaj kelkaj similaj estas neoftaj; vere rekomendinda temppasigilo estas tralego de tiu rakontaro, agrabla laŭ ekstero kaj interno; multaj legantoj pruvu, ke mirindajoj ankoraŭ placas en nia materia epoko kaj rekompencu ia laboron de l' tradukintino kaj la kunagon de l’ [[eldonisto]]j.|G. S.|Esperanto n223 fev 1919}} ===[[Virinoj en Hungario]]=== [[Erzsebet Nogradi Toth]]. '''Virinoj en Hungario'''. Eld. [[Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj]], Budapest 1983, 17 p. {{citaĵo|La malgranda kajero permesas enrigardon en la evoluon de la hungaroj virinoj dum la lastaj 40 jaroj. Ĝin eldonis la Nacia Konsilio de Hungaraj Virinoj kaj redaktis Erzsebet Nogradi Toth. La broŝuro donas informojn pri la realigo de la egalrajteco de la virinoj, komencante kun la inkluzivigo en la [[laborproceso]]n, la faka klereco kaj de la sama [[salajro]] por sama laboro ĝis dumlabora protektado koj sanitara prizorgado. Granda [[parto]] estas dediĉita al la hungara familio, ol la familiopolitiko, al la zorgado pri la pli aĝa generacio, precipe de la virinoj kaj al la kultura klerio. Fine estas substrekata la [[pacoklopodo]]j de la Nacia Konsilio de hungaraj virinoj kaj ilia kontribuo, kiun ili donas en la kadro de la [[tutmonda esperantista movado]]. Kvankam oni ne povis pritrakti ĉiujn problemojn en ĉi tiu 17-paĝa kajero, valorus havi [[informo]]jn pri la enigo de la ciganinoj en la [[evoluproceso]]n de la hungara socio.|[[Monika Schrage]]. [[Der Esperantist]] n123_jan. 1984}} ===[[La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj]]=== [[Henk Thien]]. '''La vivo de d-ro L. L. Zamenhof en bildoj'''. . Eldonas UEA, 1984. Formato 21 x 29 cm. kun 128 pĝ. {{citaĵo|La grandformata libro estas laŭtempe ordigita dokumento pri la tuta vivo de la iniciatinto de la Internacia Lingvo Esperanto. Sen analizoj aŭ provoj al [[interpret]]o oni povas sekvi lian vivon, jaron post jaro, kun la helpo de 114 elektitaj fotoj kaj 25 mapoj, presitaj sur luksa papero. Aperas ankaŭ konsiloj kiel uzi la bildlibron por artikoloj du en klubvesperoj, kie oni povas aranĝi [[kurso]]jn.|Suno. [[Boletín]] n264 (jul 1984)}} ===[[Vivo de D-ro Martin Luther]]=== G. T. Löwe, '''Vivo de D-ro Martin Luther kun aldono: La Malgranda Kateĥismo'''. Eld. la aŭtoro, Dresden, 1933(?) {{citaĵo|Libro interesa kaj utila, sed difektita de multaj eraroj de preso kaj de stilo. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 338, Junio (1933)}} ===[[La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj]]=== '''La Vivo kaj Koncepto de la Societo de Amikoj'''. Eld. [[The Esperanto Publishing Co.]], 1937(?) {{citaĵo|Ĉi tiu libro konsistas el du partoj. Unue ĝi prezentas serion da elĉerpaĵoj el [[kvakeraj skribaĵoj]] verkitaj en la lastaj 300 jaroj, ĉe kiuj la leganto trovos la koncepton de la [[Societo de Amikoj]] aŭ de kelkaj ĝiaj membroj pri diversaj religiaj demandoj kaj pri ĝia [[traduko]] en la ĉiutagan vivon de [[Kristano]]. Pro tio, ke kelkaj citaĵoj estas antikvaj, aŭ esprimitaj per lingvaĵo mistika, eble la ordinara leganto (kaj certe la supraĵa) trovos ĝin kelkloke nefacile komprenebla. Estus konsilinde studi unue la broŝuron ''[[Religio sen Ritoj]]'', kaj aparte la libron [[Fundamentoj de la Kvakerismo]] (B.E.A. 18.), por pli bone kompreni kelkajn aludojn. Tamen tiu, kiu legos la verkon penseme, trovos en ĝi multon pripensindan. Verŝajne la dua parto troviĝos ĝenerale pli facila. Ĝi prezentas la konatajn ''Konsilojn'' kaj ''Demandojn'', kiujn en ĉiu kvakera kunveno oni kutimas de tempo al tempo legi kaj primediti. Pro ilia solida saĝo kaj praktika gravo ilia studo povas esti tre helpa por ĉiu, kiu sin nomas Kristano, ĉu kvakero aŭ ne. Kontentiga traduko de tia verko estas afero eksterordinare malfacila —kiom malfacila povas kompreni nur spertulo-provinto— kaj farebla nur de iu, kiu profunde scias la temon, kaj samtempe majstras ambaŭ lingvojn. Tia estas la tradukinto, [[John A. Gill]] (Kial li kaŝas sian nomon ?). Zorge komparante la tradukon kun la originalo, mi fojon post fojo miris pri la perfekteco de lia traduko (ĉe kiu multe helpis ankaŭ [[James Tyler Harrod|James T. Harrod]]). Tipa malfacilaĵo estas la traduko de la vorto ''ministry'' (laŭ kvakera uzo); ĝi estas tradukita en ''Fundamentoj'' per ''[[ministrado]]'', sed ĉi tie, pli ĝuste, per [[pastrado]] (kp. ''Apok''. 1/6, 5/10). La sola preseraro, kiun mi rimarkis (krom duba ĉu se sur p. 61) estas la ellaso de la apostrofo ĉe ''Friends' Book Centre'' kaj ''Friends’ Service Council'': moda eraro, kiu nuntempe makulas pli ol unu kvakeran eldonaĵon en la angla lingvo. Entute verko, kiu nenion diros al la supraĵulo serĉanta nur facilan distron; sed kiu abunde repagos tiun, kiu ĝin serioze studos kaj pripensos.| [[Montagu Christie Butler|M.C.B.]] [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 394, Februaro (1938) }} ===[[La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano]]=== A. Christianson. '''La Vivo kaj Oraj Reguloj por la Bonsano''' trad. [[James Robbie]] kaj [[Alexander M’Callum]]. 1914(?) {{citaĵo|En tiu ĉi ok-paga brogureto ni ricevas kernecajn dirojn de famaj aŭtoroj, fanditajn en [[versaĵo]]n esperantan, ankaŭ dek tri regulojn por la bonsano, kiuj nepre utilos al ĉiu, kiu ilin sekvos. Tamen pri unu el tiuj ĉi mi dubas, ĉu ĝia graveco meritas lokon.|A.E.W. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 120, Decembro (1914)}} ===[[Vivo de nia Vojo]]=== [[Adalberto Bangha]]. '''Vivo de nia Vojo'''. Eld. [[Ligo de Jesu-Koro]], Budapeŝto, 1938(?) ===[[Vizitu la Altajn Tatrojn]]=== '''Vizitu la Altajn Tatrojn'''. Eld. [[Stefan Toth]], [[Svit]], 1948 (?) === [[Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto]] === '''Vœu en faveur de l'adoption de la langue auxiliaire Esperanto signé par les membres de l'Académie des Sciences'''. Académie des Sciences, 1923? == W == ===[[Warum Esperanto?]]=== '''Warum Esperanto? Warum Deutscher Esperanto-Bund?''' Eld. [[Deutscher Esperanto-Bund]], [[Dresden]], 22pĝ. {{citaĵo| Propaganda broŝuro en germana lingvo. Respondo al oponoj, apologio de [[GEA|G.E.A.]], kaj pozitiva faktaro por konvinki dubemulojn.|[[La Brita Esperantisto]] - Numero 378, Oktobro (1936)}} == X == == Y == == Z == === [[Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj]] === '''Zamenhofa Kurso de esperanto por ĉeĥoj'''. Eld. R. A. Ĉech, Vieno, 1922? {{Citaĵo|Plena kurso de Esperanto , kun la tu ta ekzercaro fundamenta de D-ro Zamenhof, en Esperanto kaj en [[ĉeĥa lingvo]]. La merito de ĉi tiu eldono estas, ke per la graveco de ĝia eldonnombro (20.000 ekz.) kaj per ĝia [[presigo]] sur tute ordinara ĵurnala papero, ĝi atingis tre malmultekostan prezon. Tre certe tiu eldono multe helpos la propagandon en la [[Ĉeĥoslovaka respubliko]]|[[Belga Esperantisto]] n087 (maj 1922)}} ===[[Zejnab kaj Aman]]=== [[Ĥamid Alimĝan]]. '''Zejnab kaj Aman''' tradukis [[Petro Poliŝĉuk]]. Komisiono pri internaciaj ligoj de esperantistoj de soveta Uzbekistano. Taŝkent, 1968. {{citaĵo|La verketo konsistas el mallonga biografio de Ĥamid Alimĝan, el poemo kaj glosaro. La aŭtoro naskiĝis en j. 1909-a kaj mortis en sia 35-a jaro pro akcidento. En sia poemo Alimĝan rakontas pri la amo inter Zejnab’ (la junulo) kaj [[Aman]] (la junulino), amo kiun malhelpis kruelaj moroj, superstiĉoj, despoteco. La aŭtoro, arda adepto de Socialismo, per sia poemo skurĝas ĉion, kio kontraŭas la homan rajton direkti libere sian amon. Per averto de la tradukinto ni scias, ke en la uzbeka lingvo la akcento falas sur la lastan silabon. Tial estas evidenta la malfacila tasko de la tradukinto: trovi unusilabajn vortojn kaj apostrofi... senĉese. Tamen, tio ne pravigas ke pro rimbezono oni esperantigu uzbekajn [[vorto]]jn, kiuj jam havas sian respektivan en Esperanto, kiel ''dastamo'': rakonto, ''pajandozo'' :tapiŝo, ''perio'' :feino, ''kaseto'' : bovlo, urjuko : abrikoto, ''apa'': fratino k.a. Ie la tradukinto hezitas inter la adjektiva kaj adverba participo: "Se vi iam tuŝinta akvon trinkas ĝin”; "Mi vagis povra, malsatinta". Ankaŭ pro la [[verspostulo]]j iu strofo estas ne tuj komprenebla, pĝ 5: “Ĉi tie plenaj kantojn belajn kanaloj bruas” (ĉi tie plenaj kanaloj bruas belajn kantojn). Laŭ konata proverbo, komenco bona, laboro duona; ni do esperu ke la bravaj [[samideano]]j uzbekaj konigos al ni pli gravajn verkojn de sia literaturo.|S. Gumá. [[Boletín]] n176 (nov 1969)}} == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Esperanto-eldonaĵoj]] [[Kategorio:Ĝermolistoj]] [[Kategorio:Listoj pri Esperanto]] im5grv8kalb0lp3f2beb4fq9ndz2vg0 0 150320 9490665 9099134 2026-10-09T05:45:36Z Sj1mor 12103 9490665 wikitext text/x-wiki '''CHM''' havas plurajn signifojn: *Minuskle, '''[[ISO 639-3 c#chm|chm]]''' estas kodo de [[maria lingvo]] laŭ normo [[ISO 639-3]]. *Majuskle, interalie temas pri mallongigo de la franclingva termino ''Centre Helio-Marin'', do "centro de suno kaj maro", ekzemple en la nomo de la avangarda [[nudismo|nudisma]] feriejo [[CHM Montalivet]] {{Apartigilo}} {{3LK}} qi8o5yqaszqf035npm7fo3ij20kwhwd 0 163764 9490600 9470477 2026-10-08T22:17:50Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9490600 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Verdpegoj |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Grünspecht Picus viridis.jpg |priskribo de dosiero = Ino de [[Verda pego]] (''Picus viridis'') |grando de dosiero = 220ra |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj birdoj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |familio aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] [[1758]] |genro = [[Pego]] ''Picus'' |genro aŭtoritato = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]] |specio = laŭ taksonomia ordo * ''Picus chlorolophus'' * ''Picus puniceus'' * ''Picus viridanus'' * ''Picus vittatus'' * ''Picus xanthopygaeus'' * ''Picus squamatus'' * ''Picus awokera'' * ''Picus viridis'' * ''Picus vaillantii'' * ''Picus rabieri'' * ''Picus erythropygius'' * ''Picus canus'' |specio aŭtoritato = }} '''Pegoj''' (science ''Picus'') estas [[genro]] de [[birdo]]j de [[familio]] [[pegedoj]]. Ties membroj vivas en [[Eŭropo]], [[Azio]] kaj [[Norda Afriko]]. Ili estas grandaj pegedoj kun verdetan koloron ĉefe en supraj partoj. Multaj havas ankaŭ ruĝajn aŭ nigrajn markojn en kapo ĉefe ĉirkaŭ la beko aŭ en krono. Ili havas sufiĉe fortan kolon. Ili troviĝas kutime en arbaroj aŭ en malferma arbara regiono, sed tiu genro ne estas tiom nepre arbareca ol aliaj en la familio de Pegedoj. Iliaj [[nesto]]j estas kutime en kavoj de arbotrunkoj aŭ en fortaj arbobranĉoj, kie ili demetas blankajn [[ovo]]jn, rekte sur lignaj eroj de preparado de kavo. Ili estas insektomanĝuloj, kelkaj specioj estas specialistoj por manĝado de [[formiko]]j aŭ [[termito]]j, kiujn povas ekpreni per longaj [[lango]]j kaj alglui per salivo. Ofte ili manĝas sur la tero ĉe formikejoj aŭ termitejoj kiuj parte detruas. ==Taksonomio== La genron ''Picus'' enkondukis en 1758 la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en la 10a eldono de sia verko ''[[Systema Naturae]]''.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=112 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url= https://www.biodiversitylibrary.org/page/727017 }}</ref> La genronomo estas la Latina vorto por pego. ''Picus'' estis gravulo en la [[Romia mitologio]], la unua reĝo de [[Latium]] kiu estis igita pego fare de la sorĉistino [[Circo]].<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n306 306] }}</ref> El la 13 specioj en la genro listitaj de Linnaeus, la angla natursciencisto [[William Swainson]] elektis la [[Verda pego]] (''Picus viridis'') kiel la [[tipa specio]].<ref>{{ cite book | last=Swainson | first=William | author-link=William Swainson | year=1820 | title=Zoological illustrations, or, Original figures and descriptions of new, rare, or interesting animals | volume=1 | place=London | publisher=Baldwin, Cradock, and Joy; and W. Wood | at=Plate 4 text | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/29156464 }}</ref> La genro enhavas jenajn 13 speciojn:<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=1a de Februaro 2026 }}</ref> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuo |- |[[File:Lesser Yellownape Female (46120107162).jpg|120px]] || [[Malgranda flavnukulo]]|| ''Picus chlorolophus''|| Barato, Butano, Nepalo, Bangladeŝo kaj Srilanko orienten ĝis Tajlando, Birmo, Kamboĝo, Laoso, Indonezio, Malajzio kaj Vjetnamio. |- |[[File:0A2A0885 Crimson-winged Woodpecker.jpg|120px]] || [[Ruĝflugila pego]]|| ''Picus puniceus''|| Brunejo, Indonezio, Malajzio, Birmo, Singapuro kaj Tajlando. |- |[[File:Picus viridanus 129255181.jpg|120px]]|| [[Birma pego]]|| ''Picus viridanus''|| de sudorienta Bangladeŝo ĝis la centra Malaja Duoninsulo. |- |[[File:Laced Woodpecker 2.jpg|120px]] || [[Retventra pego]]|| ''Picus vittatus''|| Kamboĝo, Ĉinio, Indonezio, Laoso, Malajzio, Birmo, Singapuro, Tajlando kaj Vjetnamio. |- |[[File:Streak Throated Woodpecker (7554092814).jpg|120px]] || [[Strekogorĝa pego]]|| ''Picus xanthopygaeus''|| Hinda Subkontinento kaj Sudorienta Azio |- |[[File:Scaly-bellied Woodpecker.jpg|120px]] || [[Skvamventra pego]]|| ''Picus squamatus''|| Afganio, Irano, Barato, Nepalo, Pakistano kaj Turkmenio. |- |[[File:Aogera 06g4834as.jpg|120px]] || [[Japana verdpego]]|| ''Picus awokera''|| Japanio. |- |[[File:European green woodpecker eating.jpg|120px]] || [[Verda pego]]|| ''Picus viridis''|| Eŭropo suden ĝis suda Jugoslavio, Bulgario, Malgranda Azio, norda Irano kaj sudokcidenta Turkmenio. |- |[[File:Picus viridis sharpei 033.jpg|120px]] || [[Iberia pego]]|| ''Picus sharpei''|| Iberia Duoninsulo, kaj ankaŭ suda Francio |- |[[File:Levaillant's Green Woodpecker (Picus vaillantii).jpg|120px]] || [[Vaijanta pego]]|| ''Picus vaillantii''|| Maroko, Alĝerio kaj Tunizio en nordokcidenta Afriko |- |[[File:Picus rabieri 105892361 (cropped).jpg|120px]]|| [[Ruĝkola pego]]|| ''Picus rabieri''|| Kamboĝo, Ĉinio, Laoso kaj Vjetnamio. |- |[[File:Black-headed Woodpecker - Thailand S4E5487 (16222850188).jpg|120px]] || [[Nigrakapa verdpego]]|| ''Picus erythropygius''|| Kamboĝo, Laoso, Birmo, Tajlando kaj Vjetnamio. |- |[[File:Grey-headed Woodpecker (45084267975).jpg|120px]] || [[Griza verdpego]] || ''Picus canus''|| Meza, Norda kaj Orienta Eŭropo, kaj ankaŭ larĝa zono sude de la borealaj koniferarbaroj tra Azio ĝis la pacifika marbordo, Saĥalino kaj Hokajdo. |- |} == En Esperanto == [[Marjorie Boulton]] kolektas tradician [[Popolrakonto|popolrakonton]] el [[Rumanio]] pri la mita deveno de [[pego]]j. Laŭ tiu, [[Dio]] volis puni scivolemon de longnaza maljunulino kaj donis al ŝi sakon plenplena de zumantaj insektoj, vespoj, kuloj ktp., kun rekomendo nemalfermi ĝin, sed tion ŝi ne kapablis, malfermis la sakon kaj la tuta insektaro fuĝis; ŝi klopodis remeti ili en la sakon, sed tio tute maleblis. Do, Dio konvertis ŝin en pego, kiu ankoraŭ serĉas insektojn tra la arbotrunkoj.<ref> [[Marjorie Boulton]], [[Faktoj kaj fantazioj, progresiga libro]], [[Universala Esperanto-Asocio]], [[Roterdamo]], [[1984]], dua eldono 1993. paĝo 329-330.</ref> == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == (angle) * Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, ''Birds of India'' ISBN 0-691-04910-6 * Mullarney, Svensson, Zetterstrom kaj Grant, ''Collins Bird Guide'' ISBN 0-00-219728-6 {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] 5snsi5wjymfp2es3ni6l1jtckh7yj5r 0 163767 9490595 9469215 2026-10-08T22:13:52Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Griza pego]] al [[Griza verdpego]] 9469215 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Griza verdpego |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero2 = Дятел за роботою.jpg |dosiero=Седой дятел у болота речки Зимёнки.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero=''Picus canus canus'', masklo, Moskvo, Rusio<br> [[Dosiero:Picus canus.ogg|Picus canus.ogg]] |priskribo de dosiero2=''Picus canus canus'', ino, Dnipro, Ukrainio |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj birdoj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = [[Pego]] ''Picus'' |specio = '''Griza verdpego''' ''Picus canus'' |specio aŭtoritato = [[Gmelin]] [[1788]] |mapo de vivoteritorioj =Picus canus distr new.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2=Picus canus distr003a.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = Arealoj de ''Picus canus'' <br /> olivverda: ''Picus canus canus'' <br />malhelverda: ''Picus canus jessoensis'' <br />blanka kun verdaj punketoj: ''Picus canus griseoviridis'' }} '''Griza pego''' aŭ '''Grizkapa pego''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Picus canus'', estas birdo membro de familio [[Pegedoj]]. Ĝi similas al [[verda pego]] sed tiu ĉi estas malpli granda. En [[Eŭropo]] ambaŭ specioj vivas sur pligrandeco de teritorio. == Troviĝo == Ĝi troviĝas tra Eŭropo escepte [[Britujo]], [[Mediteraneo]], kaj suda kaj norda [[Skandinavio]]. De Eŭropo troviĝo iras en ne larĝa zono tra centra [[Azio]] ĝis [[Pacifiko]], sur ĝia marbordo denove en zono sude tra [[Ĉinio]] ĝis [[Malajzio]] kaj [[Sumatro]]. Ĝi havas du grupojn de subspecioj kaj kune ĉirkaŭ 13 [[subspecio]]jn. Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] kaj [[Orientaliso|orientalisa]] birdo estas malmigranta. Ĝi loĝas en densaj, [[Mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj|miksitaj arbaroj]], en montaroj ankaŭ nur [[Mezvarmaj koniferarbaroj|koniferaj arbaroj]]. Ili troviĝas ankaŭ en parkoj kaj ĝardenoj. == Aspekto == Ĝi estas granda kiel [[Granda buntpego]]. Ĝia longeco estas 25 cm. La birdo havas du ĉefajn kolorojn. Verda supra parto - vosto, dorso, kolo. Suba parto helverda (inoj) aŭ helgriza (maskloj). La kapo kaj kolo estas grizaj. Masklo havas antaŭ okulo nigran makulon, ankaŭ nigran bridon kaj sur la frunto kaj la antaŭa parto de kapo ruĝan makulon, ne tiom grandan kiom tiu de la [[Verda pego]]. Ĉe ino ruĝa makulo mankas entute. La pugo de birdo estas verdeclava. La flugado de birdo estas longe ondata. ==Taksonomio== La grizkapa pego estis formale priskribita de la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en 1788, en la 13-a eldono de ''[[Systema Naturae]]'', sub la nuna dunoma nomo ''Picus canus''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=la | place=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | pages=434–435 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25751654 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=135 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477568 }}</ref> La [[specia epiteto]] ''canus'' estas la latina vorto por "griza".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n89 89] }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "grizkapa verda pego", kiun la angla natursciencisto [[George Edwards]] priskribis kaj ilustris en 1747. La specimeno de Edwards devenis el Norvegio.<ref>{{ cite book | last=Edwards | first=George | author-link=George Edwards (natursciencisto) | year=1747 | title=A Natural History of Uncommon Birds | location=London | publisher=Printed for the author at the College of Physicians | volume=2 | page=65; Plate 65 | url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/115782#/summary }}</ref> Oni agnoskis dek unu [[subspecio]]jn; ili dividiĝas en du grupoj, norda grupo de du subspecioj en kiuj la nuko estas griza, kaj sudorienta grupo de naŭ subspecioj en kiuj la nuko estas nigra.<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=1a de Februaro 2026 }}</ref><ref name="Hoyo">{{cite book | last=Hoyo | first=Josep del | title=All the birds of the world | publisher=Lynx edicions | publication-place=Barcelona | date=2020 | isbn=978-84-16728-37-4 | page=338}}</ref> ;Griznukaj subspecioj * ''P. c. canus'' Gmelin, JF, 1788 – norda kaj centra Eŭropo ĝis okcidenta Siberio * ''P. c. jessoensis'' [[Leonhard Stejneger|Stejneger]], 1886 – orienta Siberio ĝis nordorienta Ĉinio, Koreio kaj norda Japanio (inkludas ''P. c. griseoviridis'') ;Nigranukaj subspecioj * ''P. c. kogo'' ([[Valentin Bianchi|Bianchi]], 1906) – centra Ĉinio * ''P. c. guerini'' ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849) – nordcentra kaj orienta centra Ĉinio * ''P. c. sobrinus'' [[James L. Peters|Peters, JL]], 1948 – sudorienta Ĉinio kaj nordorienta Vjetnamio * ''P. c. tancolo'' ([[John Gould|Gould]], 1863) – insulo [[Hainano]] (ĉe sudorienta Ĉinio) kaj Tajvano * ''P. c. sordidior'' (Rippon, G, 1906) – sudorienta Tibeto kaj sudokcidenta Ĉinio ĝis nordorienta Birmo * ''P. c. sanguiniceps'' [[E. C. Stuart Baker|Baker, ECS]], 1926 – nordorienta Pakistano ĝis norda Barato kaj okcidenta Nepalo * ''P. c. hessei'' [[Nils Carl Gustaf Fersen Gyldenstolpe|Gyldenstolpe]], 1916 – Nepalo kaj nordorienta Barato ĝis Birmo kaj Hindoĉinio * ''P. c. robinsoni'' ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1906) – okcidenta Malajzio * ''P. c. dedemi'' ([[Eduard Daniël van Oort|van Oort, ED]], 1911) – altaj teroj de [[Sumatro]] La subspecio ''P. c. dedemi'' estis foje traktita kiel aparta specio, nome Sumatra pego.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=1a de Februaro 2026 }}</ref> [[File:Grey-headed Woodpecker 2.jpg|thumb|left|La subspecio ''Picus canus hessei'' havas nigran nukon. Masklo en Nacia Parko Kaeng Kraĉan, Tajlando]] La naŭ nigranukaj subspecioj estas traktataj kiel aparta specio, la '''nigranuka pego''' (''Picus guerini''), fare de iuj aŭtoritatoj, inkluzive de la [[IUCN]]; kiel grupo, ili troviĝas en la sudorienta parto de la disvastiĝareo, de centra Ĉinio suden ĝis la Malaja Duoninsulo kaj sudokcidenten ĝis Himalajo. Krom havi nigran nukon, ili ankaŭ havas pli malhelverdajn ĝis brunverdajn flugilojn kompare kun la du griznukaj nordaj subspecioj.<ref name="Hoyo"/><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Picus guerini'' |volume=2016 |article-number=e.T22726515A94924096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726515A94924096.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> Ekzistas pruvoj pri hibridiĝo inter la grizkapa pego kaj la [[verda pego]]. Tamen, tiaj okazoj ŝajnas ekstreme maloftaj. Ŝajnas, ke la ino ĉiam estis grizkapa pego. Nenio estas raportita pri la fekundeco de tiaj hibridaj idoj. Ilia plumaro pli similas tiun de la grizkapa pego, sed kun ruĝa strio sur la kapo, ruĝeta nuko kaj pli helaj irisoj,<ref>Eugene M. McCarthy: ''Handbook of Avian Hybrids of the World''. Oxford University Press 2006. {{ISBN|978-0-19-518323-8}}, S. 109.</ref> dum iuj elstaris pro sia pli malhela koloro.{{sfn|Gorman|2004|p=59}} == Nestumado == [[Dosiero:Picus canus MHNT ZOO 2010 11 162 ST MORE Yonne.jpg|eta|Ovoj de ''Picus canus'' [[MHNT]]]] Novaj paroj kreiĝas dum marto, aprilo. Ili tamburas. Ili nestadas en kavoj de arbotrunko. Birda paro ĉizas kavon kune, dum kelkaj tagoj en malsekaj aŭ malsanaj - malfortigitaj arboj. Nestas ili unufoje jare. La kavo estas uzata kutime dum kelkaj jaroj. Dum aprilo aŭ majo ino demetas kutime 6-7 blankajn [[ovo]]jn. Poste ambaŭ birdoj kovas ilin dum 17-18 tagoj. Geidoj ekflugas post 23-28 tagoj, sed parencoj nutradas ilin por aliaj 10 tagoj. == Manĝado == Ili manĝas precipe [[formiko]]jn kaj iliaj [[larvo]]jn kaj [[pupo (zoologio)|pupojn]]. Ili kutime disrompas formikamasojn per forta beko. Ili povas fari longajn truojn. Ili manĝadas ankaŭ aliajn [[insekto]]jn, kiujn serĉadas en fendoj de ŝelo, insektaj truoj, vintre ankaŭ en fendoj de muroj. Dum printempaj monatoj ankaŭ trabatas ŝelon de trunkoj kaj lekas sukon de arboj t.n. „ringado de arboj“. Nur malofte hakas en ligno per beko kiel buntpegoj por manĝaĵo. == Voĉo == [[Voĉo]] estas tre karakteriza kaj sonas kiel ridego. Ĝi sonas kiel rapida ''gli-gli-gli''-... aŭ ''kli-kli-kli''-... , kiu en fino estas malrapide rapidigata. Ĝi similas voĉon de [[Verda pego]], sed estas malpli temperamenta kaj pli melankolia. Iam voĉoj de griza kaj verda pegoj estas ne distingitaj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://images.google.com/images?q=Picus+canus bildoj de Griza pego] {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] 7jg92pge8zsqgt1y9e73f15oy7cj92m 9490597 9490595 2026-10-08T22:15:07Z Kani 670 9490597 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Griza verdpego |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero2 = Дятел за роботою.jpg |dosiero=Седой дятел у болота речки Зимёнки.jpg | dosiero larĝo=240px | dosiero2 larĝo=240px |priskribo de dosiero=''Picus canus canus'', masklo, Moskvo, Rusio<br> [[Dosiero:Picus canus.ogg|Picus canus.ogg]] |priskribo de dosiero2=''Picus canus canus'', ino, Dnipro, Ukrainio |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo|Birda klaso]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj birdoj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Picus]]'' |specio = '''Griza verdpego''' ''Picus canus'' |specio aŭtoritato = [[Gmelin]] [[1788]] |mapo de vivoteritorioj =Picus canus distr new.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj2=Picus canus distr003a.png |mapo de vivoteritorioj2 larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj2 = Arealoj de ''Picus canus'' <br /> olivverda: ''Picus canus canus'' <br />malhelverda: ''Picus canus jessoensis'' <br />blanka kun verdaj punketoj: ''Picus canus griseoviridis'' }} '''Griza verdpego''' aŭ '''Grizkapa pego''',<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ''Picus canus'', estas birdo membro de familio [[Pegedoj]]. Ĝi similas al [[verda pego]] sed tiu ĉi estas malpli granda. En [[Eŭropo]] ambaŭ specioj vivas sur pligrandeco de teritorio. == Troviĝo == Ĝi troviĝas tra Eŭropo escepte [[Britujo]], [[Mediteraneo]], kaj suda kaj norda [[Skandinavio]]. De Eŭropo troviĝo iras en ne larĝa zono tra centra [[Azio]] ĝis [[Pacifiko]], sur ĝia marbordo denove en zono sude tra [[Ĉinio]] ĝis [[Malajzio]] kaj [[Sumatro]]. Ĝi havas du grupojn de subspecioj kaj kune ĉirkaŭ 13 [[subspecio]]jn. Tiu [[Palearktiso|palearktisa]] kaj [[Orientaliso|orientalisa]] birdo estas malmigranta. Ĝi loĝas en densaj, [[Mezvarmaj foliaj kaj miksaj arbaroj|miksitaj arbaroj]], en montaroj ankaŭ nur [[Mezvarmaj koniferarbaroj|koniferaj arbaroj]]. Ili troviĝas ankaŭ en parkoj kaj ĝardenoj. == Aspekto == Ĝi estas granda kiel [[Granda buntpego]]. Ĝia longeco estas 25 cm. La birdo havas du ĉefajn kolorojn. Verda supra parto - vosto, dorso, kolo. Suba parto helverda (inoj) aŭ helgriza (maskloj). La kapo kaj kolo estas grizaj. Masklo havas antaŭ okulo nigran makulon, ankaŭ nigran bridon kaj sur la frunto kaj la antaŭa parto de kapo ruĝan makulon, ne tiom grandan kiom tiu de la [[Verda pego]]. Ĉe ino ruĝa makulo mankas entute. La pugo de birdo estas verdeclava. La flugado de birdo estas longe ondata. ==Taksonomio== La grizkapa pego estis formale priskribita de la germana natursciencisto [[Johann Friedrich Gmelin]] en 1788, en la 13-a eldono de ''[[Systema Naturae]]'', sub la nuna dunoma nomo ''Picus canus''.<ref>{{ cite book | last=Gmelin | first=Johann Friedrich | author-link=Johann Friedrich Gmelin| year=1788 | title=Systema naturae per regna tria naturae: secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=13th | volume=1, Part 1 | language=la | place=Lipsiae [Leipzig] | publisher=Georg. Emanuel. Beer | pages=434–435 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/25751654 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1948 | title=Check-List of Birds of the World | volume=6 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=135 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14477568 }}</ref> La [[specia epiteto]] ''canus'' estas la latina vorto por "griza".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n89 89] }}</ref> Gmelin bazis sian priskribon sur la "grizkapa verda pego", kiun la angla natursciencisto [[George Edwards]] priskribis kaj ilustris en 1747. La specimeno de Edwards devenis el Norvegio.<ref>{{ cite book | last=Edwards | first=George | author-link=George Edwards (natursciencisto) | year=1747 | title=A Natural History of Uncommon Birds | location=London | publisher=Printed for the author at the College of Physicians | volume=2 | page=65; Plate 65 | url=http://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/115782#/summary }}</ref> Oni agnoskis dek unu [[subspecio]]jn; ili dividiĝas en du grupoj, norda grupo de du subspecioj en kiuj la nuko estas griza, kaj sudorienta grupo de naŭ subspecioj en kiuj la nuko estas nigra.<ref name=avilist>{{ cite web | author=AviList Core Team | date=2025 | title=AviList: The Global Avian Checklist, v2025 | doi=10.2173/avilist.v2025 | doi-access=free | url=http://www.avilist.org/checklist/v2025/ | access-date=1a de Februaro 2026 }}</ref><ref name="Hoyo">{{cite book | last=Hoyo | first=Josep del | title=All the birds of the world | publisher=Lynx edicions | publication-place=Barcelona | date=2020 | isbn=978-84-16728-37-4 | page=338}}</ref> ;Griznukaj subspecioj * ''P. c. canus'' Gmelin, JF, 1788 – norda kaj centra Eŭropo ĝis okcidenta Siberio * ''P. c. jessoensis'' [[Leonhard Stejneger|Stejneger]], 1886 – orienta Siberio ĝis nordorienta Ĉinio, Koreio kaj norda Japanio (inkludas ''P. c. griseoviridis'') ;Nigranukaj subspecioj * ''P. c. kogo'' ([[Valentin Bianchi|Bianchi]], 1906) – centra Ĉinio * ''P. c. guerini'' ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849) – nordcentra kaj orienta centra Ĉinio * ''P. c. sobrinus'' [[James L. Peters|Peters, JL]], 1948 – sudorienta Ĉinio kaj nordorienta Vjetnamio * ''P. c. tancolo'' ([[John Gould|Gould]], 1863) – insulo [[Hainano]] (ĉe sudorienta Ĉinio) kaj Tajvano * ''P. c. sordidior'' (Rippon, G, 1906) – sudorienta Tibeto kaj sudokcidenta Ĉinio ĝis nordorienta Birmo * ''P. c. sanguiniceps'' [[E. C. Stuart Baker|Baker, ECS]], 1926 – nordorienta Pakistano ĝis norda Barato kaj okcidenta Nepalo * ''P. c. hessei'' [[Nils Carl Gustaf Fersen Gyldenstolpe|Gyldenstolpe]], 1916 – Nepalo kaj nordorienta Barato ĝis Birmo kaj Hindoĉinio * ''P. c. robinsoni'' ([[William Robert Ogilvie-Grant|Ogilvie-Grant]], 1906) – okcidenta Malajzio * ''P. c. dedemi'' ([[Eduard Daniël van Oort|van Oort, ED]], 1911) – altaj teroj de [[Sumatro]] La subspecio ''P. c. dedemi'' estis foje traktita kiel aparta specio, nome Sumatra pego.<ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela C. Rasmussen | date=Februaro 2025 | title=Woodpeckers | work=IOC World Bird List Version 15.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=1a de Februaro 2026 }}</ref> [[File:Grey-headed Woodpecker 2.jpg|thumb|left|La subspecio ''Picus canus hessei'' havas nigran nukon. Masklo en Nacia Parko Kaeng Kraĉan, Tajlando]] La naŭ nigranukaj subspecioj estas traktataj kiel aparta specio, la '''nigranuka pego''' (''Picus guerini''), fare de iuj aŭtoritatoj, inkluzive de la [[IUCN]]; kiel grupo, ili troviĝas en la sudorienta parto de la disvastiĝareo, de centra Ĉinio suden ĝis la Malaja Duoninsulo kaj sudokcidenten ĝis Himalajo. Krom havi nigran nukon, ili ankaŭ havas pli malhelverdajn ĝis brunverdajn flugilojn kompare kun la du griznukaj nordaj subspecioj.<ref name="Hoyo"/><ref>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Picus guerini'' |volume=2016 |article-number=e.T22726515A94924096 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726515A94924096.en |access-date=13a de Novembro 2021}}</ref> Ekzistas pruvoj pri hibridiĝo inter la grizkapa pego kaj la [[verda pego]]. Tamen, tiaj okazoj ŝajnas ekstreme maloftaj. Ŝajnas, ke la ino ĉiam estis grizkapa pego. Nenio estas raportita pri la fekundeco de tiaj hibridaj idoj. Ilia plumaro pli similas tiun de la grizkapa pego, sed kun ruĝa strio sur la kapo, ruĝeta nuko kaj pli helaj irisoj,<ref>Eugene M. McCarthy: ''Handbook of Avian Hybrids of the World''. Oxford University Press 2006. {{ISBN|978-0-19-518323-8}}, S. 109.</ref> dum iuj elstaris pro sia pli malhela koloro.{{sfn|Gorman|2004|p=59}} == Nestumado == [[Dosiero:Picus canus MHNT ZOO 2010 11 162 ST MORE Yonne.jpg|eta|Ovoj de ''Picus canus'' [[MHNT]]]] Novaj paroj kreiĝas dum marto, aprilo. Ili tamburas. Ili nestadas en kavoj de arbotrunko. Birda paro ĉizas kavon kune, dum kelkaj tagoj en malsekaj aŭ malsanaj - malfortigitaj arboj. Nestas ili unufoje jare. La kavo estas uzata kutime dum kelkaj jaroj. Dum aprilo aŭ majo ino demetas kutime 6-7 blankajn [[ovo]]jn. Poste ambaŭ birdoj kovas ilin dum 17-18 tagoj. Geidoj ekflugas post 23-28 tagoj, sed parencoj nutradas ilin por aliaj 10 tagoj. == Manĝado == Ili manĝas precipe [[formiko]]jn kaj iliaj [[larvo]]jn kaj [[pupo (zoologio)|pupojn]]. Ili kutime disrompas formikamasojn per forta beko. Ili povas fari longajn truojn. Ili manĝadas ankaŭ aliajn [[insekto]]jn, kiujn serĉadas en fendoj de ŝelo, insektaj truoj, vintre ankaŭ en fendoj de muroj. Dum printempaj monatoj ankaŭ trabatas ŝelon de trunkoj kaj lekas sukon de arboj t.n. „ringado de arboj“. Nur malofte hakas en ligno per beko kiel buntpegoj por manĝaĵo. == Voĉo == [[Voĉo]] estas tre karakteriza kaj sonas kiel ridego. Ĝi sonas kiel rapida ''gli-gli-gli''-... aŭ ''kli-kli-kli''-... , kiu en fino estas malrapide rapidigata. Ĝi similas voĉon de [[Verda pego]], sed estas malpli temperamenta kaj pli melankolia. Iam voĉoj de griza kaj verda pegoj estas ne distingitaj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://images.google.com/images?q=Picus+canus bildoj de Griza pego] {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Orientalisa faŭno]] [[Kategorio:Palearktisa faŭno]] 6dgsxa85o1thp7svdieinz72i36ych0 0 177591 9490387 8227711 2026-10-08T13:30:01Z Aidas 3488 9490387 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |urborajtoj = Urbo (''Stadt'') |blazono = Husum Stadtwappen.png |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Husum in NF.PNG |federacia_lando = [[Ŝlesvigo-Holstinio]] |distrikto = [[Distrikto Norda Frislando]] |alto = 14 |areo = 25,20 |poŝtkodo = 25813 |tel_antaŭkodo = 04841 |aŭtokodo = NF |oficiala_kodo = 01054056 |adreso-komunumestraro = Zingel 10<br />25813 Husum |retpaĝaro = [http://www.husum.org/ www.husum.org] |komunumestro = Uwe Schmitz |komunumestro-partio = eksterpartia }} '''Husum''' estas urba komunumo en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Ŝlesvigo-Holstinio]] de [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Norda Frislando]], kaj estas ties administra centro. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Ŝlesvigo-Holstinio|01054146}}}} loĝantojn. == Konataj lokuloj == * [[Dörte Hansen]] (n. 1964), verkistino, ĵurnalistino kaj socia lingvistino == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) [[Dosiero:Husum 01.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>la historia urbodomo en 1895]] [[Dosiero:Husum - Markt+Tine-Brunnen 01 ies.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>la centra placo]] [[Dosiero:Amtsgericht Husum2008.jpg|eta|maldekstra|300px|<center>loka juĝejo]] [[Dosiero:Am Hafen - panoramio - Georg Denda (1).jpg|eta|maldekstra|300px|<center>ĉe la haveno]] {{Projektoj}} {{Distrikto Norda Frislando}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Norda Frislando]] [[Kategorio:Urboj de Ŝlesvigo-Holstinio]] 3u2jp0byve49l54uk42umjpbm9ahgmt 0 178441 9490750 8899229 2026-10-09T10:03:26Z SteveK 12983 ([[c:GR|GR]]) [[File:Wappen Langenbeutingen.png]] → [[File:DEU Langenbeutingen COA.svg]] Use SVG-Version 9490750 wikitext text/x-wiki {{Informkesto germania komunumo |blazono = Wappen Langenbrettach.svg |zomo = 10 |situo-bildo = Dosiero:Langenbrettach in HN.png |federacia_lando = [[Baden-Virtembergo]] |distriktaro = [[Distriktaro Stutgarto]] |distrikto = [[Distrikto Heilbronn]] |alto = 194 |areo = 23,97 |poŝtkodo = 74243 |poŝtkodo_malnova = 7101 |tel_antaŭkodo = 07139, 07946 |aŭtokodo = HN |oficiala_kodo = 08125113 |subdivido = 3 komunumopartoj (''Ortsteile'') |adreso-komunumestraro = Hauptstraße 48 |retpaĝaro = [https://www.langenbrettach.de/ www.langenbrettach.de] |komunumestro = Timo Natter<ref>[http://www.stimme.de/heilbronn/nachrichten/region/Natter-wird-Buergermeister;art16305,2209194 germanlingva informo pri la elekto de la komunumestro en 2011]</ref> |komunumestro-partio = Nepartia }} '''Langenbrettach''' estas komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Heilbronn]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[distriktaro Stutgarto|Stutgarto]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Baden-Virtembergo]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|08125113}}}} loĝantojn. == Blazonoj de la komunumopartoj == <gallery> Dosiero:Wappen Langenbrettach.svg|blazono de Langenbrettach Dosiero:Wappen Brettach Langenbrettach.png|blazono de<br />Brettach Dosiero:DEU Langenbeutingen COA.svg|blazono de Langenbeutingen </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Distrikto Heilbronn}} {{Bibliotekoj}} {{Ĝermo|Germanio}} [[Kategorio:Distrikto Heilbronn]] [[Kategorio:Urboj de Baden-Virtembergo]] jf4oj02lx17at0vxro6ot4fhtbb0yjt 0 201759 9490647 8273081 2026-10-09T05:26:46Z Sj1mor 12103 9490647 wikitext text/x-wiki Vorto '''kokot''' konserviĝis en la malnovslava, serba, kroata, soraba lingvoj (vidu ekz. [[soraboj|łapanje kokota]])<ref name="rejzek" /> kaj en kelkaj ĉeĥaj<ref name="PSJČ" /> kaj rusaj dialektoj devenan signifon, te. [[koko]]<ref name="rejzek">Jiří Rejzek: ''Český etymologický slovník'', LEDA, Voznice, 2001, moto ''kokot''</ref>, en la ĉeĥa lingvo dialekte ankaŭ ''kokokriado''<ref name="PSJČ">ÚJČ: ''Příruční slovník jazyka českého a Kartotéka lexikálního archivu'', moto ''kokot'', [http://psjc.ujc.cas.cz/search.php?hledej=Hledej&heslo=kokot Dostupné online]</ref>. En la kutima ĉeĥa, pola kaj slovaka lingvoj la signifo transprenis sin kaj nun la vorto signifas: * [[peniso]] (vulgare), en tiu ĉi signifo dokumentita jam en la malnovĉeĥa lingvo, en pli nova tempo en la slovaka soldata slango<ref name="rejzek" /> * [[insultvorto]], malagrabla aŭ nekaraktera homo (vulgare) ;Pluaj nomoj * [[Kokot (ĵurnalo)]], eksa avangarda kroata ĵurnalo ;Setlejoj kaj lokoj * Kokot, pli poste [[Kokotsko]], pereinta vilaĝo kaj burgejo sur teritorio de municipo [[Bušovice]] en [[distrikto Rokycany]] * [[Kokot (Choustník)]], pereinta turo de ĉeĥa burgo [[Choustník (burgo)|Choustník]] * [[Kokot (Štúrovo)]], pereinta domaro kaj burgo sur hodiaŭa teritorio de [[Štúrovo]] en [[Slovakio]] * [[Kokot (Sova montaro)]], altaĵo en okcidenta [[Pollando]] en [[Sova montaro]] * [[Kokot (Sanktakruca provinco)]], malgranda municipo en Pollando en [[Sanktakruca provinco]] en distrikto [[Pińczów]] ;Familia nomo * [[Kokot (familia nomo)]] – pluraj personoj portantaj tiun ĉi familian nomon == Similaj nomoj == * [[Kokotsko]] * [[Kokotów]] * [[Kokota]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Apartigilo}} [[Kategorio:Vulgaraj vortoj]] tlbis9pohyzoxf9yfoimw2ukx5epjzl 0 212474 9490524 9484000 2026-10-08T18:10:06Z Sj1mor 12103 9490524 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Nigra cigno |koloro = pink |regno2 = bestoj |dosiero = Black.swans.slimb.750pix.jpg |dosiero larĝo = 240px |priskribo de dosiero = Nigraj cignoj (''Cygnus atratus'') |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Birdo]]j ''Aves'' |ordo = [[Anseroformaj]] ''Anseriformes'' |familio = [[Anasedoj]] ''Anatidae'' |subfamilio = [[Anserenoj]] ''Anserinae'' |genro = [[Cigno]] ''Cygnus'' |specio = Nigra cigno ''Cygnus atratus'' <br /> <small> [[John Latham|Latham]] [[1790]]</small><br /> |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj =Black Swan.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} [[Dosiero:Coat_of_arms_of_Western_Australia.svg|eta|En la blazono de Suda Aŭstralio]] La '''Nigra cigno''' ({{Lang-la|Cygnus atratus}}) estas granda akvobirdo el la genro de [[cignoj]] kaj la familio de [[Anasedoj]]. Ĝi estas la sola specio de cigno, kiu preskaŭ komplete nigras, kaj krome havas ruĝan bekon la plej longan kolon el ĉiuj cignaj specioj. Nigraj cignoj estas nature disvastiĝintaj ĉefe en sudorienta kaj sudokcidenta [[Aŭstralio]], kaj estas la oficiala simbolo de la ŝtato [[Okcidenta Aŭstralio]]. Tiu specio estis ĉasata ĝis [[formorto]] en [[Novzelando]], sed poste reenmetita. En Aŭstralio ili estas nomadaj, kun vagadecaj migromodeloj depende de klimataj kondiĉoj. Ili estas monogamaj reproduktuloj kiuj kunhavas respondecon pri [[kovado]] kaj pri idozorgado inter ambaŭ seksoj. Ĝi estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] science de la angla naturalisto [[John Latham (ornitologo)|John Latham]] en 1790, kaj tiam la Nigra cigno estis lokita dekomence en la [[monotipa]] genro, ''Chenopis''. La Nigraj cignoj povas troviĝi solaj, aŭ en izolaj grupoj de centoj aŭ eĉ miloj.<ref name =Pizzey>{{Citaĵo el libro|titolo=A Field Guide to the Birds of Australia|url=https://archive.org/details/fieldguidetobird00pizz|aŭtoro=Pizzey, G.|jaro=1984|loko=Sydney|eldoninto=Collins|ISBN=0-00-219201-2|paĝo=66}}</ref> La Nigraj cignoj estas popularaj birdoj en zoologiaj ĝardenoj kaj birdokolektoj, kaj tiele fuĝintoj foje vidiĝas for el sia natura teritorio. == Aspekto == [[Dosiero:Black swan jan09.jpg|eta|maldekstra|250px|Flanka vido de matura plenkreskulo montrantr karakteran kolon kun formo de "S".]] [[Dosiero:Cygnus atratus Running.jpg|eta|maldekstra|250px|Kurante.]] La plenkreskaj birdoj longas 110 ĝis 142 centimetrojn kaj pezas 4 ĝis 9 kilogramojn. La enverguro estas inter 1.6 kaj 2 m.<ref name =Pizzey/><ref>{{Cite web |url=http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0AvAnserif/anatidae/1acravan_cygnus/cygnus_atratus/cygnus_atratus.html |title=Cygnus atratus - Black swan (Species) |publisher=Wildlife1.wildlifeinformation.org |date= |accessdate=2011-10-17 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110930193111/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0AvAnserif/anatidae/1acravan_cygnus/cygnus_atratus/cygnus_atratus.html#Measurement |arkivdato=2011-09-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0AvAnserif/anatidae/1acravan_cygnus/cygnus_atratus/cygnus_atratus.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110930193111/http://wildlife1.wildlifeinformation.org/s/0AvAnserif/anatidae/1acravan_cygnus/cygnus_atratus/cygnus_atratus.html |arkivdato=2011-09-30 }}</ref> Maskloj ĝenerale estas iomete pli grandaj ol inoj, kun pli longa kaj rekta beko. Cignidoj (nematuruloj) estas grizecbrunaj kun palbordaj plumoj.<ref name =Pizzey/> La [[kolo]] estas longa (relative la plej longa kolo inter [[cignoj]]) kaj kurba en formo de "S". Pro iliaj ĝenerale 31 [[vertebraro|kolaj vertebroj]] ili povas subakve per sia [[beko]] serĉi nutraĵojn ankaŭ en iom pli profundaj akvotavoloj. Dum flugado, la kolo ampleksas la duonon de la kompleta longeco. La [[plumaro]] kaj la kruroj nigras. Blankan koloron havas nur flugilplumoj, kiuj do en normala stato (stare, naĝe aŭ ripoze) ne videblas. Ĉe la flugilorandoj la plumoj estas iom buklaj. La [[beko]] estas intense ruĝa, kaj dekoriĝas per blanka bendo proksime de la bekopinto. La koloro de la okuloj varias inter oranĝkolora ĝis helbruna. Kruroj kaj piedoj estas grizecnigraj. Dumnaĝe, la Nigra cigno tenas sian kolon arke aŭ stare, kaj ofte montras siajn plumojn aŭ flugilojn leve kiel agresema sinteno. Dumfluge aro de Nigraj cignoj formas linion aŭ V, kaj ĉiu individua birdo flugas forte tenante ondecajn longajn kolojn, elsendante fajfajn sonojn per siaj flugiloj kaj hurlecajn, klarionecajn aŭ trumpetecajn alvokojn.<ref name =Pizzey/> La Nigra cigno estas malkiel ĉiu ajn alia aŭstralia birdo, kvankam je malklara lumo kaj de malproksime ĝi povas esti konfuzata kun la [[Piga ansero]] dumfluge. Tamen, la Nigra cigno povas esti distingata pro sia multe pli longa kolo kaj pli malrapida flugilfrapado.<ref>''Waterfowl in New South Wales'', op. cit.: 25, 37-39</ref> == Voĉo == Nigraj cignoj uzas sian voĉon pli ofte ol aliaj cignaj specioj, ĉefe por intersaluti, kion akompanas supren- kaj subenmovoj de la [[kapo]]. Por voki alian nigran cignon aŭ foje por esprimi sian malkontenton, ili naĝas ĝis laga mezo, kuŝigas sian longan kolon sur la akvosurfacon kaj laŭte "trumpetas". La Nigra cigno krias muzikan kaj de malproksime aŭdeblan klarionecan sonon, ĉu el akvo ĉu el fluge, same kiel gamon de pli mildaj notoj. Ili povas ankaŭ fajfi, ĉefe dum ĝenado en reproduktado kaj nestumado.<ref name =Pizzey/><ref name = Falla>{{Citaĵo el libro|titolo=The New Guide to the Birds of New Zealand and Outlying Islands|aŭtoro=Falla, R.A., Sibson, R.B., & Turbott, E.G.|jaro=1981|loko=Auckland|eldoninto=Collins|ISBN=0-00-217563-0|paĝo=80}}</ref> == Disvastiĝo == La Nigraj cignoj estas nature disvastiĝintaj en ĉiuj ŝtatoj de [[Aŭstralio]], sur la kontinento samkiel sur la insulo [[Tasmanio]], kaj komuna en humidejoj de sudokcidenta kaj orienta Aŭstralio kaj apudaj marbordaj insuloj. En sudokcidento la teritorio enhavas areon inter [[Kabo Nordokcidento]], [[Kabo Leeuwin]] kaj [[Eucla (Okcidenta Aŭstralio)|Eucla]]; dum oriente ĝi kovras grandan regionon limigitan de [[Atherton Tableland]], la [[Duoninsulo Eyre]] kaj [[Tasmanio]], kie la [[Baseno Murray Darling]] loĝigas tre grandan populacion de Nigraj cignoj.<ref name =Pizzey/><ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Waterfowl in New South Wales|jaro=1964|loko=Sydney|eldoninto=CSIRO and NSW Fauna Panel|paĝoj=11–12}}</ref> Ĝi estas nekomuna en centra kaj norda Aŭstralio. Meze de la 19-a jarcento iuj nigraj cignoj ankaŭ transportiĝis al [[Novzelando]] kaj ankaŭ tie hejmiĝis. En [[Eŭropo]] kaj [[Usono]] ĝi foje estas [[Birdobredado|bredata]] en parkoj kaj unuopaj ekzempleroj - ekzemple en [[Germanio]] - ankaŭ ekvivis en la ne home kultivita naturo. Tiuj [[Aŭstralazia ekozono|aŭstralaziaj]] birdoj vivas en lagoj sen aŭ kun tre malmulte da sala akvo. Ili preferas malprofundajn kaj daŭrajn akvoareojn. Krom dum la sezono de [[kovado]], ĝi troveblas ankaŭ en riveroj. [[Dosiero:Schwarzhalsschwan (C. melanocoryphus).jpg|eta|dekstra|250px|<center>Nigra cigno]] Ties preferata habitato etendas tra nesalaj, saletaj kaj salecaj lagoj, marĉoj kaj riveroj kun subakva kaj flosanta vegetaĵaro por manĝo kaj nestomaterialo. Oni preferas konstantajn [[humidejo]]jn, inklude ornamajn lagojn, sed la NIgraj cignoj povas troviĝi ankaŭ ĉe inunditaj paŝteejoj kaj tajdaj kotejoj, kaj eventuale je malferma maro ĉe insuloj aŭ strandoj.<ref name =Pizzey/> Iam oni supozis, ke la Nigraj cignoj estas [[loĝantaj birdoj|nemigrantaj]], sed nun oni scias, ke la specio estas tre nomada. Ne estas migranta modelo, sed oportunemaj reagoj al pluvokvanto aŭ sekego. Dum tre pluvaj jaroj, elmigrado okazas el sudokcidento kaj sudoriento al interno, kun reena migrado al ties devenlokoj en pli sekaj jaroj. Kiam pluvo falas en la aridaj centraj regionoj, la Nigraj cignoj migras al tiuj areoj por reproduktiĝi kaj idozorgi. Tamen se sekegaj kondiĉoj revenas antaŭ la junuloj estus jam memzorgaj, plenkreskuloj abandonas siajn nestojn kaj ovojn aŭ cignidojn por reveni al pli humidaj areoj.<ref name = Scott>{{Citaĵo el libro|titolo=The World Atlas of Birds|jaro=1982|loko=Balmain|eldoninto=Colporteur Press|paĝoj=200–1|redaktinto=Scott, Sir Peter}}</ref> La Nigraj cignoj, kiel multaj aliaj akvobirdoj, perdas ĉiujn siajn flugilplumojn dum [[mudo]] post reproduktado, kaj ili ne povas flugi dum ĉirkaŭ unu monato (tio povas varii). Dum tiu tempo ili kutime setlas en grandaj, malfermaj akvejoj por sekureco.<ref name = Scott/> Tiu specio havas grandan teritorion, kun kalkuloj inter 1 kaj 10 milionoj de km² pro la etendo de la estejoj. La nuna tutmonda populacio estas ĉirkaŭkalkulata je ĝis 500,000 individuoj. Ne estas minaco de [[formorto]], aŭ grava malpliiĝo en populacio identigita kun tiu nombra kaj disvastigata birdo.<ref name="bli09">IUCN2009.2, [[BirdLife International]], 2009, 141436, Cygnus atratus, Konsultita la 2010-02-15.</ref> La Nigraj cignoj estis la unua n fojon vidataj de eŭropanoj en [[1697]], kiem la ekspedicio de [[Willem de Vlamingh]] esploris la [[Cigna Rivero (Okcidenta Aŭstralio)|Cigna Rivero]], [[Okcidenta Aŭstralio]]. === Enmetitaj populacioj === [[Dosiero:Black Swan in Flight Crop.jpg|eta|maldekstre|300px|Dumfluge: nur tiele videblas la ege kontrastaj blankaj flugilplumoj]] Antaŭ la alveno de la [[Maorioj]] en [[Novzelando]]n, estis disvolvigita [[subspecio]] de la Nigra cigno konata kiel [[Novzelanda cigno]] en la insuloj, sed estis ŝajne ĉasata ĝis iĝi [[formortinta]]. En 1864, la Aŭstralia nigra cigno estis enmetita en Novzelando kiel ornama akvobirdo, kaj nune ties populacioj estas komunaj en plej grandaj marbordaj aŭ internaj lagoj, ĉefe ĉe lagoj [[Lago Rotorua|Rotorua]], [[Lago Wairarapa|Wairarapa]] kaj [[Lago Ellesmere|Ellesmere]], kaj ĉe la [[Insularo Chatham]].<ref name = Falla/> La Nigraj cignoj ankaŭ nature flugis al Novzelando, kio kondukis al sciencistoj konsideri ilin indiĝena pli ol enmetita specio, kvankam la nuna populacio ŝajne estas plie descenda el la intencaj enmetoj.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.nzbirds.com/birds/blackswan.html|titolo=Black Swan (New Zealand birds)|alirdato=2011-10-17|aŭtoro=Narena Olliver|dato=2010-10-28|eldoninto=Nzbirds.com}}</ref> La Nigra cigno estas ankaŭ tre populara kiel ornama akvobirdo en okcidenta [[Eŭropo]], ĉefe ĉe [[Britio]], kaj fuĝintoj estas komune registritaj. Kvankam la populacio en Britio ne estas konsiderata memeltenebla kaj tiele la specio ne meritis akcepton en la oficiala Brita Listo,<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob20800.htm|titolo=BirdFacts - Black Swan|alirdato=2009-11-06|eldoninto=[[British Trust for Ornithology|BTO]]}}</ref> la [[Wildfowl and Wetlands Trust]] registris maksimumon de 9 reproduktaj paroj en Britio en 2001, kun ĉirkaŭkalkulo de 43 naturiĝintaj birdoj en 2003/04. Kolonio de Nigraj cignoj en [[Dawlish]], [[Devon]], iĝis tiom bone asocia kun la urbo ke la birdo iĝis ties [[simbolo]] dum 40 jaroj.<ref>[http://www.dawlish.com/Page/Waterfowl-9.aspx Dawlish Live!] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090723210618/http://www.dawlish.com/Page/Waterfowl-9.aspx |date=2009-07-23 }} (konsultita la 7an de Marto 2009)</ref> == Vivmaniero == Male al tre multaj aliaj specioj de [[akvobirdoj]] kaj ankaŭ la aliaj specoj de cignoj la Nigraj cignoj ne estas [[migrobirdo]]j. Ili estas tre moviĝemaj, kaj en kazo de etaj ĝenoj kiel ekzemple iritigaj bruoj facile ŝanĝas la vivejon. Tamen ili translokiĝas ne pli ol 100 kilometrojn for de la origina vivejo kaj do dum sia tuta vivo restas en la sama regiono. Ankaŭ ŝanĝiĝanta akvokvalito aŭ maltroa akvokvanto de maldaŭraj lagoj instigas al translokiĝoj. Junaj virbirdoj havas sian teritorion, sed en kazo de konflikto evitas batali pri ĝi: prefere unu el ili cedas kaj serĉas novan vivejon aliloke. Dum tre sekaj sezonoj en Aŭstralio la Nigraj cignoj koncentriĝas proksime de la marbordo en protektitaj [[laguno]]j aŭ golfetoj. == Nutrado == [[Dosiero:Black swan diving.jpg|eta|dekstra|Manĝoserĉe]] La Nigra cigno estas preskaŭ nur herbivora, kaj kvankam estas ioma regiona kaj sezona variado, la dieto estas ĝenerale hegemonia de akvaj kaj marĉaj plantoj. La Nigraj cignoj vivas tiele ĉefe de akvoplantoj kaj [[algo]]j, sed ankaŭ grenoj kiel ekzemple [[tritiko]] aŭ [[maizo]] digesteblas kaj aprezatas. Krome la birdoj ŝatas la foliojn de [[saliko]]j, kies branĉoj tuŝas la lagan akvon, kaj herbojn de la lagobordo, kiuj atingeblas naĝante. En Nov-Sud-Kimrio la folioj de [[tifao]] (genro ''Typha'') estas la plej grava manĝo de tiuj birdoj en humidejoj, sekce de submerĝitaj algoj kaj akvoplantoj kiaj ''Vallisneria''. En Kvinslando akvoplantoj kiaj ''Potamogeton'' kaj ''Charales'' kaj aliaj algoj estas la hegemonia manĝo. La preciza kompono de la dieto varias depende de la akvonivelo, ĉe inundaj situacioj kie normala manĝo estas for de atingo la Nigraj cignoj manĝas paŝtejajn plantojn borde.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝo=75}}</ref> La Nigraj cignoj manĝas laŭ similaj manieroj kiel aliaj cignoj. Dum manĝado ĉe neprofundaj akvoj la cigno metas siajn kapon kaj kolon subakven, kaj kapablas teni la kapon ebenan kontraŭ la fundo dum la korpo restas horizontala. En pli profunda kvo la birdo vertikaliĝas por atingi plej suben kaj montras la voston. La Nigraj cignoj povas ankaŭ filtri manĝon el la akva surfaco.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝoj=59–60}}</ref> == Reproduktado == [[Dosiero:Cygnus atratus -adult with chicks in Australia-8.jpg|upright|maldekstre|eta|Patro kun cignidoj en Aŭstralio]] [[Dosiero:Cygnus atratus MHNT.ZOO.2010.11.16.5.jpg|eta|maldekstra| ''Cygnus atratus'' - [[MHNT]]]] Kiel ĉe aliaj specioj de cignoj, la Nigraj cignoj estas strikte monogamaj, do paroj fidele restas paroj dumvive (estas nur ĉirkaŭ 6% de divorcindico).<ref>[http://www.journals.royalsoc.ac.uk/media/public/contributionsupplementalmaterials/d/y/1/2/dy12dacdyyaxyx1h/archive1.pdf Royal Society journal]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})</ref>. Ĵusaj studoj montris tamen ke ĉirkaŭ triono el ĉiuj ovaroj montris [[monogamio|eksterparajn patrecojn]].<ref>{{cite journal |author=Kraaijeveld K, Carew PJ, Billing T, Adcock GJ, Mulder RA |title=Extra-pair paternity does not result in differential sexual selection in the mutually ornamented Black Swan (''Cygnus atratus'') |journal=Mol. Ecol. |volume=13 |issue=6 |pages=1625–33 |year=2004 |month=June |pmid=15140105 |doi=10.1111/j.1365-294X.2004.02172.x |url=http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0962-1083&date=2004&volume=13&issue=6&spage=1625 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-11 |arkivurl=https://archive.today/20130105175409/http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0962-1083&date=2004&volume=13&issue=6&spage=1625 |arkivdato=2013-01-05 }} {{Webarchiv|url=https://archive.ph/20130105175409/http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0962-1083&date=2004&volume=13&issue=6&spage=1625 |date=2013-01-05 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0962-1083&date=2004&volume=13&issue=6&spage=1625 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-06-11 |arkivurl=https://archive.ph/20130105175409/http://www3.interscience.wiley.com/resolve/openurl?genre=article&sid=nlm:pubmed&issn=0962-1083&date=2004&volume=13&issue=6&spage=1625 |arkivdato=2013-01-05 }}</ref> Ĉirkaŭ kvarono el ĉiuj paroj estas [[Samseksemo ĉe animaloj|samseksemaj]], ĉefe inter maskloj. Ili ŝtelas nestojn, aŭ formas portempajn triunuojn kun inoj por akiri ovojn, forpelante la inon post ŝi ovodemetis.<ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=Ecological studies of the Black Swan III – Behaviour and social organization|aŭtoro=Braithwaite, L. W.|jaro=1981|gazeto=Australian Wildlife Research|volumo=8|COI=10.1071/WR9810135|paĝoj=134–146}}</ref><ref>{{Citaĵo el gazeto|titolo=The Black Swan|aŭtoro=Braithwaite, L. W.|jaro=1970|gazeto=Australian Natural History|volumo=16|paĝoj=375–9}}</ref> Ambaŭ gepatroj kune konstruas la neston, kaj kune prizorgas la idojn. La [[reprodukta sezono]] ([[kovado]]) varias de regiono al regiono kaj adaptiĝas al sezonoj kun aparte multe da akvo, sed ĉefe ĉe plej humidaj vintraj monatoj (februare al septembro), foje en grandaj kolonioj. En Eŭropo Nigraj cignoj foje sekvas sian malnovan, aŭstralian ritmon de kovado kaj sukcese naskas idojn meze de la vintro. Plej ofte Nigraj cignoj kovas siajn ovojn en kolonioj. Ili konstruas grandan nestamason, kiu ĝenerale troviĝas meze de malprofunda akvoareo. La saman neston ili uzas dum multaj jaroj kaj nur riparas ĝin tiom kiom necese. La nesto de Nigraj cignoj estas esence granda amaso de [[karekso]]j, herboj kaj algoj el 1 al 1.5 metrojn diametre kaj ĝis 1 metron alte, en neprofunda akvo aŭ en insuloj.<ref name =Pizzey/><ref name = Scott/> La ina birdo naskas kvar ĝis ok helverdajn ovojn. Dum - aparte de la klimato - ĝis kvin semajnoj ĝis 40 tagoj ambaŭ gepatroj kovas la ovojn,<ref>[http://birding.about.com/od/birdsswans/a/blackswan.htm Black Swans] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070309194835/http://birding.about.com/od/birdsswans/a/blackswan.htm |date=2007-03-09 }} (at About.com)</ref>, la ino nokte, kaj ĉiukaze laŭvice kvankam viraj birdoj malpli lertas pri tio, kaj foje forgesas la regulan turnadon de la ovoj, aŭ poziciiĝas apud, ne sur, la ovoj. La [[kovado]] ekas tuj post la demeto de la lasta ovo, por samtempigi la eloviĝon. Antaŭ la komenco de la kovado la patro sidas sur la ovoj sen fakte varmigi ilin. La kovovicaj periodoj estas markataj de ritaj memmontroj fare de ambaŭ seksoj.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝo=99}}</ref> Se ovo eventuale ruliĝas for de la nesto ambaŭ seksoj remetos la ovon uzante la kolon (en aliaj cignospecioj nur la ino plenumas tiun taskon).<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝo=103}}</ref> Kiel ĉe ĉiuj cignoj, ankaŭ la Nigraj cignoj agrese defendas siajn nestojn per siaj flugiloj kaj bekoj.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝo=101}}</ref> Post eloviĝo de la idoj, ambaŭ gepatroj nutras kaj prizorgas la cignidojn, ĝis post proksimume 9 monatoj<ref name =Pizzey/><ref name = Falla/> kiam ili estas flugokapablaj. La cignidoj povas rajdi sur patra dorso por longaj veturoj al profundaj akvoj, sed la Nigraj cignoj sekvas tiun konduton malpli ofte ol la Muta kaj la Nigrakola cignoj.<ref>{{Citaĵo el libro|familia nomo=Scott|jaro=1972|paĝo=109}}</ref> La junaj birdoj iĝas sekse maturaj post du kaj duono ĝis tri jaroj, post tio la junaj birdoj en stato de malliberiĝo (ekzemple en zoologia ĝardeno) iĝas atakemaj. [[Dosiero:Swan River,Perth,Western Australia.jpg|eta|300px|<center>Nigraj cignoj ĉe la "Cigna Rivero" ''(Swan River)'' en la urbo [[Perto]], [[Okcidenta Aŭstralio]]]] == Nigraj cignoj kaj homoj == Subspecio de la Nigra cigno, nome la ''Novzelanda cigno'' (''Cygnus atratus sumnerensis'') vivis sur la insuloj de Novzelando kaj la [[insularo Chatham]]. Ĝia formorto supozeble kaŭziĝis pro la ampleksa ovokolektado kaj ĉasado fare de la indiĝenaj [[Maorioj]]. Entute en la mondo laŭ taksoj nun ekzistas inter 300.000 kaj 500.000 nigraj cignoj - la specio konsideriĝas ne endanĝerigata. La Nigra cigno estas protektata sub la ''Australian National Parks and Wildlife Act'', 1979. Ĝi estas pritaksata kiel Malplej Zorgiga ĉe la [[IUCN Ruĝa Listo]] de Minacataj Specioj. La Nigra cigno estas la oficiala blazona besto de la ŝtato [[Okcidenta Aŭstralio]] kaj ankaŭ bildiĝas sur la ŝtata flago. La Nigra cigno estis jam literatura aŭ arta bildo, eĉ antaŭ la malkovro de la ''Cygnus atratus''. Kulturaj referencoj baziĝis sur simbola kontrasto kaj havas distingan tialon. La rolo de la Nigra cigno en la aŭstraliaj heraldiko kaj kulturo etendas al la unuaj trovoj de la kolonioj en la 18a jarcento. Ĝi ofte estis rilatigita al koncepto de [[antipodo]] kaj ties identeco, nome pro kontrasto kun la blankaj cignoj de la norda hemisfero indike 'Aŭstraliecon'. La Nigra cigno por la filozofo [[Karl Popper]], kiu dumtempe vivis en Novzelando, estis fama ekzemplo por pruvi la falsecon de ĝeneralaj eldiroj kiel "ĉiuj cignoj estas blankaj", tial ke tiom ĝeneralajn asertojn (komenciĝantajn per "ĉiam..." aŭ "neniam..." aŭ paralela esperanta [[tabelvortoj|tabelvorto]]) oni neniam rajtas nomi "veraj", sed nur "provizore pravigitaj"... Iam poste en la estonteco povas ekaperi percepto, kiu malvalidigas la aserton. == Vidu ankaŭ == * [[Teorio de la nigra cigno]] == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo Birdoj}} * [http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=414 videoj pri la Nigraj cignoj en la "Internacia Birda Kolekto"]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Kategorio:Anasedoj]] [[Kategorio:Bestoj el la Aŭstralazia ekozono]] oimnfo6mroee5676x7ryhlm84dnqpmf 0 223885 9490686 9417752 2026-10-09T08:11:29Z Crosstor 3176 /* Famuloj */ 9490686 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-CS|tipo1=reliefo|zomo=10}} '''Csongrád''' [ĉongrAd] estas [[urbo]] kun [[titolo]] [[vinvilaĝo]] kaj [[kuracbanloko]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Csongrád]], en [[Distrikto Csongrád]], kies centro ĝi estas. La [[loknomo]] signifas slave: nigra (komprenu:tera) [[fortikaĵo]]. Oni nomis la departementon laŭ la fortikaĵo. [[Dosiero:Pontonbridge csongrad.jpg|eta|maldekstre|Pontono-ponto al [[Csépa]]]] == Situo == Csongrád situas sur [[ebenaĵo]], laŭ dekstra [[bordo]] de [[Tiso]] havanta [[haveno]]n kaj [[ponto]]jn, ĉe kunfluejo de [[Körös]], laŭ ĉef[[vojo]] kaj [[fervojo]] [[Kiskunfélegyháza]]-[[Szentes]]. Proksime estas [[Szentes]]. == Historio == En la [[11-a jarcento]] la tiam ekzistanta fortikaĵo kaj la ĉirkaŭaĵo estis departementejo, kiu rango ĉesis en [[1241]]. Ŝajnas, la [[tataroj]] detruis la komunumon. En la [[15-a jarcento]] Csongrád havis la rangon urbo. En [[1769]] katolika [[preĝejo]] omaĝe al Beata Damo konstruiĝis. En [[1849]] la [[aŭstroj|aŭstra]] armeo forbruligis la urbon. En [[1876]] ĝi degradiĝis je [[grandvilaĝoj en Hungario|grandvilaĝo]] kaj rericevis ĝin en [[1923]]. == Ĉarumistoj == En la [[19-a jarcento]] la komunumo estas centro de ĉarumistoj. Tiam okazis reguligo de Tiso. La laboristoj estis malriĉuloj, havantaj unuradan ĉarumon kaj platfosilon. En la urbo troviĝas [[monumento]] de ĉarumisto. Apud la urbo troviĝas iama riverbranĉo de Tiso. == Banloko == Oni banadas ne nur en Tiso, sed ankaŭ en la termala banejo. [[Dosiero:Csongrád - Temple.jpg|eta|dekstra|{{centre|Katolika preĝejo en Csongrád}}]] == Vidindaĵoj == * [[Preĝejo Ĉieliro de Maria (Csongrád)]] * [[Preĝejo Sankta Roĥo (Csongrád)]] * [[Preĝejo Sankta Jozefo (Csongrád)]] * [[Kalvinana preĝejo (Csongrád)]] * Tiso-bordo kun malnovaj domoj kaj feriejoj == Famuloj == En Csongrád naskiĝis kaj mortis: * [[Mihály Sághy (instruisto)]] * [[pentristo]] kaj [[urbestro]] [[János Piroska]]. En Csongrád naskiĝis: * [[biologo]] [[Béla Matkovics]] * [[Béla Faragó (fizikisto)]] * [[inĝeniero]] [[Zoltán Hennyey]] * [[instruisto]] [[Tivadar Szerelemhegyi]] * [[juristo]] [[Károly Csemegi]] * [[kantisto]] [[Imre László]] * kanuisto [[János Sarusi Kis]] * [[kemiisto]] [[Sándor Herke]] * [[matematikisto]]j [[Béla Brindza]] kaj [[László Hatvani]] * pentristo [[Jenő Benedek (1939)]] * piaristo [[Gellért Váry]] * [[politikisto]] [[Károly Eke]] * serblingva verkisto [[Miloš Crnjanski]] En Csongrád mortis: * [[instruisto]] [[Péter Erdélyi]] * juristo [[Pál Bajory]]. == Famaj nomportantoj == * [[László Csongrádi]] * [[Katalin Csongrádi]] * [[Zsuzsanna Csongrády]] == Ĝemelurboj == * {{Flago|Finnlando}} [[Raisio]], [[Suomio]] * {{Flago|Serbio}} [[Beĉej]], [[Serbio]] * {{Flago|Pollando}} [[Bełchatów]], [[Pollando]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Csongrád (urbo)| ]] [[Kategorio:Vinvilaĝoj]] [[Kategorio:Kuracbanlokoj de Hungario]] [[Kategorio:Urboj ĉe Tiso]] 2svcx6p313bax9myfboo31wh1p2jl7x 0 226458 9490495 9107454 2026-10-08T17:58:53Z Sj1mor 12103 9490495 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Fernheizzentrale Bad Steben 2011-1.JPG|eta|dekstra|250ra|Vaporkaldronoj]] '''Vaporkaldrono''' estas instalaĵo por transformi fluidon al vaporo. La tradicia vaporcentralo konsistas el brulejo (kie brulas la fuelo), akva tubsistemo (kiu transportas la varmon) kaj ejo por kolektiĝo de la vaporo. La unuan vaporkaldronon konstruis Herono de Aleksandrio en la 1-a jarcento p.K., sed oni taksis ĝin ludilo. La unuan vaporkaldronon kun sekura ventilo planis la franca [[Denis Papin]] en 1679. La amasa ekuzo de vaporkaldronoj okazis en Anglio komence de la 18-a jarcento (industria revolucio). La unuaj estis konstruitaj el [[forĝita fero]], sed ili baldaŭ ŝanĝis al ŝtalo. La modernaj vaporkaldronoj estas konstruitaj el ŝtala [[alojo]], kiu rezistas al grandaj [[premo]] kaj [[temperaturo]]. Komence oni brulhejtis rekte la tubojn kaj tiel varmigis la akvon (fajrotuba vaporkaldrono), poste oni ŝanĝis je ĉirkaŭtuba hejtado (akvotuba vaporkladrono), ĉe kiu versio en la tuboj moviĝas akvo kaj estiĝas la vaporo. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Kaldrono''' estas ''Granda metalvazo por kuiri, boligi, funkciigi vapormaŝinon, aŭ por centra hejtado, k.c.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 100.</ref> Do li kunigas la signifojn de kaldrono kaj vaporkaldrono. Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''caldaria'', el ''caldus'' (varma).<ref>Azorín, samloke.</ref> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=kaldro.vapor0o}} * [[Boligilo]] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Ujoj]] [[Kategorio:Varmotekniko]] 8dwsbmhel1uqay45hxjnyhuugi31xmy 9490496 9490495 2026-10-08T17:59:23Z Sj1mor 12103 9490496 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Fernheizzentrale Bad Steben 2011-1.JPG|eta|dekstra|250ra|Vaporkaldronoj]] '''Vaporkaldrono''' estas instalaĵo por transformi fluidon al vaporo. La tradicia vaporcentralo konsistas el brulejo (kie brulas la fuelo), akva tubsistemo (kiu transportas la varmon) kaj ejo por kolektiĝo de la vaporo. La unuan vaporkaldronon konstruis Herono de Aleksandrio en la 1-a jarcento p.K., sed oni taksis ĝin ludilo. La unuan vaporkaldronon kun sekura ventilo planis la franca [[Denis Papin]] en 1679. La amasa ekuzo de vaporkaldronoj okazis en Anglio komence de la 18-a jarcento (industria revolucio). La unuaj estis konstruitaj el [[forĝita fero]], sed ili baldaŭ ŝanĝis al ŝtalo. La modernaj vaporkaldronoj estas konstruitaj el ŝtala [[alojo]], kiu rezistas al grandaj [[premo]] kaj [[temperaturo]]. Komence oni brulhejtis rekte la tubojn kaj tiel varmigis la akvon (fajrotuba vaporkaldrono), poste oni ŝanĝis je ĉirkaŭtuba hejtado (akvotuba vaporkladrono), ĉe kiu versio en la tuboj moviĝas akvo kaj estiĝas la vaporo. Laŭ [[Francisko Azorín]] '''Kaldrono''' estas ''Granda metalvazo por kuiri, boligi, funkciigi vapormaŝinon, aŭ por centra hejtado, k.c.''<ref>[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 100.</ref> Do li kunigas la signifojn de kaldrono kaj vaporkaldrono. Li indikas [[etimologio]]n el la latina ''caldaria'', el ''caldus'' (varma).<ref>Azorín, samloke.</ref> == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=kaldro.vapor0o}} * [[Boligilo]] == Notoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Ujoj]] [[Kategorio:Varmotekniko]] 4x0xucjhreijavqonkghdd2e1hjkkly 0 230890 9490575 9411159 2026-10-08T21:24:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490575 wikitext text/x-wiki {{Informkesto stelo |Nomo = Gliese 581 |Bildo = Planetary System in Gliese 581 (artist's impression).jpg |Trovinto = |Dato_de_trovo = |Indikoj = |Epoko = J2000.0 |Speco = [[Ruĝa nano]] |Spektroklaso = M3V<ref name=bonfils /> |Rektascensio = 15h 19m 26.8250s <ref name=sb0>{{SIMBAD link|GJ+581|V* HO Lib -- Variable Star}}, database entry, [[SIMBAD]]. Accessed on line August 21, 2008.</ref> |Deklinacio = −07° 43′ 20,209″ <ref name=sb0 /> |Distanco = 20,3 ± 0,3 [[lumjaro|lj]] |Fota_magnitudo = |Videbla_magnitudo = 10,56 – 10,58 |Konstelacio = Pesilo |Radia_rapido = −9,5 ± 0,5<ref name=sb0 /> m/s |Moviĝo_rektascensio = −1233,51<ref name=newred /> |Moviĝo_deklinacio = −94,52<ref name=newred>{{Cite web|url=http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&-source=I/311/hip2&recno=74749|title=HIP 74995|author=van Leeuwen, F.|work=Hipparcos, the New Reduction|publisher=Strasbourg Astronomical Observatory|year=2007|accessdate=2008-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161104035324/http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&-source=I%2F311%2Fhip2&recno=74749|archivedate=2016-11-04}}</ref> |Paralakso = 160,91 |Maso = 0,31<ref name="epe">{{cite web |url=http://exoplanet.eu/star.php?st=Gl+581 |title=Star: Gl 581 |publisher=Extrasolar Planets Encyclopaedia |quote=0.31 Msun ... 8 (−1+3) Gyr |accessdate=2009-04-27 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-05-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120510094317/http://exoplanet.eu/star.php?st=Gl+581 |arkivdato=2012-05-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120510094317/http://exoplanet.eu/star.php?st=Gl+581 |archivedate=2012-05-10 }}</ref> |Radiuso = 0,29<ref name=bonfils /> |Absoluta_magnitudo = 11,6 |Lumeco = 0,013<ref name="bonfils" /> |Temperaturo = 3480 ± 48<ref name="apj653">{{cite journal | author=Bean, J. L.; Benedict, G. F.; Endl, M. | title=Metallicities of M Dwarf Planet Hosts from Spectral Synthesis | journal=The Astrophysical Journal | year=2006 | volume=653 | issue=1 | pages=L65–L68 | url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2006ApJ...653L..65B | accessdate=2007-02-04 | doi=10.1086/510527 }}</ref> [[Kelvino|K]] |Kvanto_de_pezaj_elementoj = −0,33 ± 0,12<ref name="apj653" /> |Aĝo = 7-11 x 10¹¹ <ref name="epe" /><ref name="sel07">[[#Selsis|Selsis 3.4 page 1382]] "lower limit of the age that, considering the associated uncertainties, could be around 7 Gyr", "preliminary estimate", "should not be above 10-11 Gyr"</ref> jaroj |Propraĵoj = |}} '''Gliese 581''' estas [[ruĝa nano]] de spektroklaso M3V, kiu lokiĝas je 20,3 [[lumjaro]]j for de la [[Tero]] en la konstelacio [[Pesilo (konstelacio)|Pesilo]]. Ĝia maso estas proksimume 1/3 {{Sm}}, kaj ĝi estas la 89-a plej proksima [[stelsistemo]] al la Suno. Observoj sugestas, ke la stelo havas almenaŭ ses planedojn: [[Gliese 581 e]], [[Gliese 581 b|b]], [[Gliese 581 c|c]], [[Gliese 581 g|g]], [[Gliese 581 d|d]] kaj [[Gliese 581 f|f]].<ref name="mayor">{{Cite journal|url=http://obswww.unige.ch/~udry/Gl581_preprint.pdf|author=Mayor et al.|title=The HARPS search for southern extra-solar planets,XVIII. An Earth-mass planet in the GJ 581 planetary system|journal=[[Astronomy and Astrophysics]]|year=2009|archiveurl=http://web.archive.org/web/20090521052641/http://obswww.unige.ch/~udry/Gl581_preprint.pdf|archivedate=2009-05-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2010-05-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090521052641/http://obswww.unige.ch/~udry/Gl581_preprint.pdf|arkivdato=2009-05-21}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090521052641/http://obswww.unige.ch/~udry/Gl581_preprint.pdf |date=2009-05-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://obswww.unige.ch/~udry/Gl581_preprint.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-05-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090521052641/http://obswww.unige.ch/~udry/Gl581_preprint.pdf |arkivdato=2009-05-21 }}</ref><ref name = "Vogt"/> Rimarkinde, [[Gliese 581 g|planedo g]] ŝajne troviĝas meze en la [[enloĝebla zono]],<ref name = "Vogt">{{Cite journal | last = Vogt | first = Steven S. | authorlink = | coauthors = [[R. Paul Butler|Butler, R. Paul]]; Rivera, Eugenio J.; Haghighipour, Nader; Henry, Gregory W.; Williamson, Michael H. | title = The Lick-Carnegie Exoplanet Survey: A 3.1 M_Earth Planet in the Habitable Zone of the Nearby M3V Star Gliese 581 | journal = accepted by the [[Astrophysical Journal]] | volume = | issue = | pages = | publisher = | location = | date = 2010-09-29 | url = http://arxiv.org/abs/1009.5733 | issn = | doi = | id = | accessdate = 2010-09-29}}</ref><ref>http://www.sciencedaily.com/releases/2010/09/100929170503.htm</ref> kaj ŝajne estas [[tajde ŝlosita]].<ref name = "Vogt"/> La sistemo kaptis la atenton de la astronomia komunumo post la malkovro de [[Gliese 581 c]] en 2007, la unua malmasa [[ekstersunsistema planedo]] malkovrita ene de la [[enloĝebla zono]] de sia stelo. Laŭ esploroj bazitaj sur la modeloj pri klimato sur la Tero, Gliese 581 c havus [[forceja efiko|forcejan efikon]], kaj do tre eble ne estas loĝebla. Tamen, la pli ekstera planedo [[Gliese 581 d]], poste malkovrita, ja lokiĝas ene de la enloĝebla zono. Krome, dum aprilo 2009 estis malkovrita nova planedo, [[Gliese 581 e]],<ref name="mayor" /> ĝis nun la plej simila planedo al Tero laŭ maso. == Stelo == La nomo ''Gliese 581'' estas la nomo de ĉi tiu stelo laŭ la ''Katalogo Gliese de proksimaj steloj''. Aliaj nomoj uzataj por ĉi tiu stelo estas ''BD-07° 4003'' (laŭ la katalogo Bonner Durchmusterung) kaj ''HO Librae'' (laŭ nomenklaturo de variaj steloj). Ĝi ne havas propran nomon kiel ''[[Siriuso|Sirius]]'' aŭ ''[[Procyon]]''.<ref name=sb0 /><ref name=catl>[http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&-source=I/239/tyc_main&recno=585779 Entry 5594-1093-1] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303193228/http://webviz.u-strasbg.fr/viz-bin/VizieR-5?-out.add=.&-source=I%2F239%2Ftyc_main&recno=585779 |date=2016-03-03 }}, Tycho Catalogue, The Hipparcos and Tycho Catalogues, [[Centre de Données astronomiques de Strasbourg|CDS]] ID [http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?I/239 I/239].</ref> Ĝi estas [[ruĝa nano]] de spektroklaso M3V, je 20,3 [[lumjaro]]j for de la [[Tero]]. Ĝi troviĝas du grandojn norde de [[Beta Librae]], la plej brila stelo en la konstelacio [[Pesilo (konstelacio)|Pesilo]]. Ĝia maso estas proksimume 1/3 {{Sm}}, kaj estas la 87-a plej proksima [[stelsistemo]] al la Suno.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.chara.gsu.edu/RECONS/TOP100.posted.htm|titolo=The One Hundred Nearest Star Systems|alirdato=2008-08-21|eldoninto=[[Research Consortium on Nearby Stars]]}}</ref> [[Dosiero:SunGliese581.png|eta|maldekstra|Grandoj de la Suno (maldekstre) kaj Gliese 581 (dekstre).]] Nanostelo de klaso M, kiel Gliese 581, estas multe malpli masa ol la Suno, tial ĝi fuzias hidrogenon multe pli malrapide ol la Suno. De la ŝajna magnitudo kaj distanco, oni taksas ke ĝia temperaturo estas 3200 [[Kelvino|K]] kaj videbla [[lumeco]] de nur 0.2% de tiu de la Suno.<ref name="Sel3"/> Tamen, la ruĝaj nanoj, kiel Gliese 581, radiadas ĉefe laŭ infraruĝa parto de la spektro, kies maksimuma elsendo okazas je ondolongo de 830 [[nanometro]]j (kalkulita laŭ la [[leĝo de Wien pri ŝoviĝo]], kiu supozas ke stelo radiadas kiel nigra korpo), kaj do la entuta lumeco povas esti pli granda.<ref>{{cite web |url=http://www.edpsciences.org/papers/aa/full/2005/45/aahh223/aahh223.html |title=EDP Sciences |publisher=EDP Sciences |date= |accessdate=2008-10-05 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-05-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081030020720/http://www.edpsciences.org/papers/aa/full/2005/45/aahh223/aahh223.html |arkivdato=2008-10-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081030020720/http://www.edpsciences.org/papers/aa/full/2005/45/aahh223/aahh223.html |archivedate=2008-10-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.edpsciences.org/papers/aa/full/2005/45/aahh223/aahh223.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-05-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20081030020720/http://www.edpsciences.org/papers/aa/full/2005/45/aahh223/aahh223.html |arkivdato=2008-10-30 }}</ref> (Kompare, la maksimuma elsendo de la Suno okazas je 530 nanometroj, meze de la por ni videbla parto de la spektro). Kiam oni kalkulas je la tuta spektro (ne nur la parto videbla de homoj), ĉi tiu stelo havas [[absoluta magnitudo|absolutan magnitudon]] de 1,3% {{LdS}}.<ref name="bonfils" /><ref name="Sel3">{{Citaĵo el gazeto|url=http://cdsads.u-strasbg.fr/cgi-bin/nph-bib_query?2007A%26A...469L..43U&db_key=AST&nosetcookie=1|titolo=The HARPS search for southern extra-solar planets. XI. Super-Earths (5 and 8 M_⊕) in a 3-planet system|alirdato=2008-08-18|aŭtoro=Udry, S.; Bonfils, X.; Delfosse, X.; Forveille, T.; Mayor, M.; Perrier, C.; Bouchy, F.; Lovis, C.; Pepe, F.; Queloz, D.; Bertaŭ, J.-L.|jaro=2007|gazeto=[[Astronomy and Astrophysics]]|volumo=469|numero=3|COI=10.1051/0004-6361:20077612|paĝoj=L43 – L47}}</ref> Planedo devus esti multe pli proksime al sia stelo por ricevi similan kvanton da energio ol tiom kiom ricevas la Tero. Tia zono, kie la planedo ricevas similan kvanton da energio ol la Tero, estas nomata [[enloĝebla zono]]. La etendiĝo de tiu zono estas alia je ĉiu planeda sistemo.<ref><cite id="Selsis">{{cite journal |url=http://cdsads.u-strasbg.fr/cgi-bin/nph-bib_query?2007A%26A...476.1373S&db_key=AST&nosetcookie=1 | author=Selsis et al. |title=Habitable planets around the star Gl 581? |journal=Astronomy and Astrophysics |volume=476 |issue=3 |year=2007 |pages=1373 – 1387 | doi=10.1051/0004-6361:20078091 |last2=Kasting |first2=J. F. |last3=Levrard |first3=B. |last4=Paillet |first4=J. |last5=Ribas |first5=I. |last6=Delfosse |first6=X.}}</cite></ref> Gliese 581 ŝajne estas tro maso por esti [[flagra stelo]], kio faciligus la eblan ekziston de vivo.<ref>http://www.universetoday.com/2009/04/21/nearly-earth-sized-planet-watery-world-spotted-near-another-star/</ref> Gliese 581 ne elsendas X-radiadon.<ref name=Schmitt>{{Citaĵo el gazeto|url=http://articles.adsabs.harvard.edu//full/1995ApJ...450..392S/0000395.000.html|titolo=The X-Ray View of the Low-Mass Stars in the Solar Neighborhood|aŭtoro=Schmitt JHMM, Fleming TA, Giampapa MS|monato=septembro|gazeto=Ap J.|volumo=450|numero=9|COI=10.1086/176149|paĝoj=392–400}}</ref> == Planeda sistemo == [[Dosiero:GJ581orbits.svg|eta|La planeda sistemo Gliese 581.]] {| class="wikitable" |- style="background-color: #efefef" valign="top" !Objekto !Maso !Granda duonakso<br /><small>([[Astronomia unuo|AU]])</small><br /> !Orbita periodo<br /><small>(tagoj)</small><br /> !Discentreco |- !align="center" | [[Gliese 581 e|e]] |align="center" | 3,1 ≥ m ≥ 1,94 [[Termaso|M_⊕]] |align="center" | 0,03 |align="center" | 3,14942 ± 0,00045 |align="center" | 0 |- !align="center" | [[Gliese 581 b|b]] |align="center" | 30,4 ≥ m ≥ 15,65 [[Termaso|M_⊕]] |align="center" | 0,04 |align="center" | 5,36874 ± 0,00019 |align="center" | 0 |- !align="center" | [[Gliese 581 c|c]] |align="center" | 10,4 ≥ m ≥ 5,36 [[Termaso|M_⊕]] |align="center" | 0,07 |align="center" | 12,9292 ± 0,0047 |align="center" | 0,17 ± 0,07 |- !align="center" | [[Gliese 581 d|d]] |align="center" | 13,8 ≥ m ≥ 7,09 [[Termaso|M_⊕]] |align="center" | 0,22 |align="center" | 66,80 ± 0,14 |align="center" | 0,38 ± 0,09 |} Astronomoj malkovris almenaŭ kvar [[ekstersunsistema planedo|planedojn]] ĉirkaŭ Gliese 581. [[Gliese 581 b]], proksimume samgranda kiel [[Neptuno]], estis malkovrita dum aŭgusto 2005. Ĉi tiu interna planedo estas almenaŭ 16-oble pli masa ol la Tero kaj ĝia orbita periodo estas nur 5,4 tagoj.<ref name="bonfils"><cite id="bonfils">{{cite journal |url=http://www.aanda.org/articles/aa/pdf/2005/45/aahh223.pdf |format=PDF |author=Bonfils et al.|title=The HARPS search for southern extra-solar planets, VI. A Neptune-mass planet around the nearby M dwarf Gl 581 |journal=[[Astronomy and Astrophysics]] |volume=443 |year=2005 |pages=L15–L18 |doi=10.1051/0004-6361:200500193 |accessdate=2009-04-27 |last2=Forveille |first2=T. |last3=Delfosse |first3=X. |last4=Udry |first4=S. |last5=Mayor |first5=M. |last6=Perrier |first6=C. |last7=Bouchy |first7=F. |last8=Pepe |first8=F. |last9=Queloz |first9=D.}}</cite></ref> Alia planedo, [[Gliese 581 c]], estis malkovrita dum aprilo 2007.<ref name="udry">{{cite journal | url=http://obswww.unige.ch/~udry/udry_preprint.pdf | format=PDF | author=Udry et al. | title=The HARPS search for southern extra-solar planets, XI. Super-Earths (5 and 8 M_⊕) in a 3-planet system | journal=[[Astronomy and Astrophysics]] | volume=469 | issue=3 | year=2007 | pages=L43–L47 | doi=10.1051/0004-6361:20077612 | last2=Bonfils | first2=X. | last3=Delfosse | first3=X. | last4=Forveille | first4=T. | last5=Mayor | first5=M. | last6=Perrier | first6=C. | last7=Bouchy | first7=F. | last8=Lovis | first8=C. | last9=Pepe | first9=F. }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200521084607/http://obswww.unige.ch/~udry/udry_preprint.pdf |date=2020-05-21 }}</ref> Astronomoj kredas, ke Gliese 581 c estas roka planedo kun radiuso 1,5-oble pli granda ol tiu de la Tero.<ref name="udry"/> Astronomoj ne kapablis kalkuli la radiuson de la planedo, ĉar ĝi ne tranzitas sian stelon. Kun minimuma maso de proksimume kvin [[Termaso]]j —aŭ triono de la maso de Neptuno—Gliese 581 c orbitas ĝuste en la [[enloĝebla zono]] de sia stelo.<ref>{{Cite journal|url=http://arxiv.org/abs/0712.3219 |title=[0712.3219&#93; Habitability of Super-Earths: Gliese 581c and 581d |publisher=Arxiv.org |author=W. von Bloh, C. Bounama, M. Cuntz, S. Franck|date=19-a de februaro 2008|accessdate=2008-10-05}}</ref> Ĝi estas unu el la plej malmasaj planedoj malkovritaj en la [[enloĝebla zono]] de alia stelo, kaj estis la unua kandidato por teni vivon.<ref name="space.com">{{cite web | author=Than, Ker | title=New Planet Could Harbor Water and Life | publisher=Space.com | year=2007 |url=http://www.space.com/scienceastronomy/070424_hab_exoplanet.html | accessdate=2007-05-29 }}</ref> La averaĝan nigrakorpan surfacan temperaturon oni taksas je {{GdC|−3}} (por [[albedo]] simila al tiu de Venuso) kaj {{GdC|40}} (por albedo simila al tiu de la Tero),<ref name="udry"/> tamen, la temperaturo povus esti multe pli alta (proksimume {{GdC|500}}) por forceja efiko simila al tiu de [[Venuso]].<ref name="greenhouse">{{cite journal |author=von Bloh et al. |year=2007 |url= http://www.aanda.org/index.php?option=article&access=bibcode&bibcode=2007A%2526A...476.1365VPDF |title=The Habitability of Super-Earths in Gliese 581 |publisher=Astronomy & Astrophysics|volume=476|pages=1365–1371| accessdate=2008-07-20 }}</ref> Iuj astronomoj kredas ke en la sistemo okazis [[planeda migrado]] kaj ke Gliese 581 c povintus formiĝi ekster la [[frostiga linio (astronomio)|frostiga linio]], kun konsisto simila al glaciecaj astroj kiel [[Ganimedo (luno)|Ganimedo]]. Gliese 581 c faras kompletan rivoluon post 13 tagoj.<ref name="udry"/> Observoj de la stelo rivelis trian planedon, [[Gliese 581 d]], 7-oble pli masa ol la Tero kaj kun orbita periodo de 66,8 tagoj.<ref name="Sel3"/><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6589157.stm |title=New 'super-Earth' found in space |publisher=BBC News |date=25-a de aprilo 2007|accessdate=2008-10-20}}</ref><ref name="bbc"/> Ĝi ankaŭ orbitas en la enloĝebla zono kaj do, ankaŭ estas kandidato teni vivon sur ĝi.<ref name="mayor"/><ref name="greenhouse" /> La malkovron de kvara planedo, [[Gliese 581 e]], oni anoncis la 21-an de aprilo, 2009. Ĉi tiu planedo, kun minimuma maso de 1,9 termasoj, estas nuntempe la plej malpeza ekstersunsistema planedo ĉirkaŭ normala stelo. Ĝia orbita periodo estas 3,15 tagoj.<ref name="mayor" /><ref name="bbc">{{cite news|last=Rincon|first=Paul|coauthors=Amos, Jonathan|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/8008683.stm|title=Lightest exoplanet is discovered|publisher=BBC|date=2009-04-21|accessdate=2009-04-21}}</ref> Dinamikaj simuladoj de la sistemo Gliese 581, supozante ke la orbitoj estas [[samebeneco|samebenaj]], montras, ke la sistemo fariĝas nestabila se iu el la komponantoj estas 1,6 ĝis 2-oble pli masa ol ĝia minimuma maso. La supra limo por tiu similado estas 3,1, 30,4, 10,4 kaj 13,8 [[Termaso]]j por la planedoj e, b, c kaj d respektive.<ref name="mayor" /> == Mesaĝo el la Tero == Dum oktobro 2008, membroj el retpaĝaro [[Bebo]] elsendis [[Mesaĝo el la Tero|Mesaĝon el la Tero]], altpovuma elsendo al Gliese 581 c, uzante la radioteleskopon [[RT-70]], kiu apartenas al la [[National Space Agency of Ukraine]]. Ĉi tiu elsendo atingos la sistemon Gliese 581 dum 2029; kaj la plej rapida ebla respondo atingus la Teron dum 2049.<ref>{{Cite web|url=http://www.zimbio.com/pilot?ID=bwaIrlOhfhm&ZURL=/Gliese+581c/news&URL=http%3A%2F%2Fnews.google.com%2Fnews%2Furl%3Fsa%3DT%26ct%3Dus%2F3-0%26fd%3DR%26url%3Dhttp%3A%2F%2Fblogs.discovermagazine.com%2Fdiscoblog%2F2008%2F10%2F13%2Fbritney-pics-beamed-into-space-thus-far-aliens-remain-silent%2F%26cid%3D0%26ei%3DZ58MSeCgKpLmyASDtuz3AQ%26usg%3DAFQjCNFY_rY3wSipj2eD2pMLrI_lbcEWAg |title=Zimbio Pilot - Gliese 581c |publisher=Zimbio.com |date=2008-10-13 |accessdate=2009-04-23}}</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Gliese 876]] * [[Stéphane Udry]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.space.com/scienceastronomy/070424_hab_exoplanet.html Major Discovery: New Planet Could Harbor Water and Life] Space.com * [http://www.solstation.com/stars/gl581.htm Gliese 581 / HO Librae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081010163609/http://www.solstation.com/stars/gl581.htm |date=2008-10-10 }} Solstation.com * [http://exoplanet.eu/star.php?st=Gl+581 ''Extrasolar Planets Encyclopaedia'': Gl 581] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120510094317/http://exoplanet.eu/star.php?st=Gl+581 |date=2012-05-10 }} * [http://www.satsig.net/seticalc.htm Do your own simulation of radio communications to or from Gliese 581] * [http://www.sciam.com/article.cfm?articleID=25A261F0-E7F2-99DF-313249A4883E6A86&chanID=sa007 All Wet? Astronomers Claim Discovery of Earth-like Planet], [[Scientific American]] * [http://cc.joensuu.fi/~tniemi/starmaps/GJ581.png Position of Gliese 581 marked on local space] {{Webarchiv|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20100604044125/http%3A//cc.joensuu.fi/%7Etniemi/starmaps/GJ581.png |date=2010-06-04 }} (Top right corner) * [http://www.allthesky.com/constellations/lib35.html Photo of Constellation Libra with Gliese 581] * [http://cosmographica.com/gallery/extrasolar/Gliese581c/index.html Artist conceptions of planets of Gliese 581] * [http://gnews.wustl.edu/gn131/gliese581c.htm Speculation about geology/geochemistry of Gliese 581c] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070617225754/http://gnews.wustl.edu/gn131/gliese581c.htm |date=2007-06-17 }} [https://web.archive.org/web/20090411110655/http://www.geochemsoc.org/ ''The Geochemical Society''] * [http://news-info.wustl.edu/news/page/normal/9607.html Computer models suggest planetary and extrasolar planet atmospheres - A gas, gas, gas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080705130225/http://news-info.wustl.edu/news/page/normal/9607.html |date=2008-07-05 }} [[Washington University in St. Louis]] * [http://www.lpl.arizona.edu/~rory/research/xsp/dynamics/ Extrasolar Planet Interactions] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160505160348/http://www.lpl.arizona.edu/~rory/research/xsp/dynamics/ |date=2016-05-05 }} by Rory Barnes & Richard Greenberg, Lunar and Planetary Lab, University of Arizona * [http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20070424/new_planet_070424/20070424?hub=SciTech Earth-like planet found that may support life] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071023075235/http://www.ctv.ca/servlet/ArticleNews/story/CTVNews/20070424/new_planet_070424/20070424?hub=SciTech |date=2007-10-23 }} Ctv.ca [[Kategorio:Planedaj sistemoj]] [[Kategorio:Variaj steloj]] db1fk2b27rmwgae4vo6og18k6bforkz 0 239755 9490692 8001484 2026-10-09T08:31:49Z Carsten Steger 186604 Aerial image of Grand Combin inserted. 9490692 wikitext text/x-wiki {{Informkesto glaĉero |nomo=Corbassière-Glaĉero |dosiero=[[Dosiero:Aerial image of Grand Combin (view from the north).jpg|center|300px]][[Grand Combin]] kun Corbassière-Glaĉero |ŝtato=Svislando |latitudo=45/59/25/N |longitudo=7/17/50/E |regiono-ISO=CH |estiĝo=[[Grand Combin]] |longeco=9,8 |larĝeco=1 |areo=17,4 |kvanto=2 |elfluanto=''Torrent de Corbassière→<br />[[Dranse]]→[[Rodano]] |kresko=? m retiriĝo en 2007 |listo=[[Listo de la glaĉeroj de Svislando|Glaĉeroj de Svislando]] }} '''Corbassière-Glaĉero''' (france '''Glacier de Corbassière''', germane '''Corbassièregletscher''') estas [[valglaĉero]] en la [[Kantono Valezo|Valezaj]] [[Alpoj]]. Kun longeco de 9,8&nbsp;km, averaĝa larĝeco de 1&nbsp;km kaj surfaco de 17,4&nbsp;km² ĝi apartenas al la plej grandaj [[glaĉero]]j de la Kantono Valezo. == Priskribo == Corbassière-Glaĉero havas sian originon je alteco de 4000 m s.m. je la norda deklivo de [[Grand Combin]]. Sur alteco de 3300 ĝis 3400 m s.m. situas tre vasta glaciareo kun tre malgranda deklivo, kies limon formas en okcidento la rokpintoj de [[Maisons Blanches]] (kun altecoj ĝis 3682 m s.m.). Poste la glaĉero fluas post malforta kurbiĝo norden. Ĝiajn flankojn formas nun en okcidento la pintoj de [[Combin de Corbassière]] (3716 m s.m.) kaj [[Petit Combin]] (3663 m s.m.) kaj en oriento [[Tournelon Blanc]] (3702 m s.m.) kaj [[Grand Tavé]] (3158 m s.m.). La glaĉerlango nuntempe finiĝas sur alteco de proksimume 2300 m s.m. La degelakvo de Corbassière-Glaĉero fluas tra ''Torrent de Corbassière'' al la rivero [[Dranse|Dranse de Bagnes]], kiu tra la [[Val de Bagnes]] alfluas al [[Rodano]]. == Historio == Post la kulmino de la [[Eta Glaciepoko]] en la mezo de la 19-a jarcento la glaĉero retiriĝis proksimume 1.5&nbsp;km. == Altmontara Turismo == Sur [[moreno|flanka moreno]] je la orienta bordo de la suba glaĉerparto situas la [[François-Xavier Bagnoud-Kabano]] en alteco de 2645 m s.m., kiu antaŭe nomigis ''Kabano de Panossière''. Ĝi estas la elirpunkto por montgrimpadoj kaj glaĉerturoj en la regiono de la Grand Combin-Masivo. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://glaciology.ethz.ch/messnetz/glaciers/corbassiere.html Gorbassière-Glaĉero sur la Svisa Glaĉermezurreto de ETH-Zuriko] {{Glaĉeroj en Svislando}} [[Kategorio:Glaĉeroj en Svislando]] [[Kategorio:Glaĉeroj de la Alpoj]] [[Kategorio:Kantono Valezo]] jrdu3dtp782p4dwignxiwl8h4uhnfe0 0 257085 9490560 9372650 2026-10-08T20:11:40Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490560 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Ghil'ad Zuckermann''' ([[Hebrea lingvo|hebree]]: גלעד צוקרמן ; [[Ĉina lingvaro|ĉina lingvo]]: 诸葛漫 (simpligita); 諸葛漫 (tradicia) / Zhūgěmàn ([[Pinyin]]); [[japana lingvo]]: 佐藤幸永 Sato Yukinaga; naskiĝis la [[1-an de junio]] [[1971]]), D.Phil. ([[Universitato de Oksfordo|Oxon.]]), Ph.D. ([[Universitato de Kembriĝo|Cantab.]]), M.A. ([[summa cum laude]]) ([[Universitato de Tel-Avivo|Tel-Avivo]]), estas israela itala brita aŭstralia profesoro pri [[lingvistiko]] en la universitato de [[Adelajdo]], [[Aŭstralio]].<ref>Alex Rawlings, 22.3.2019, [[BBC]] Future, [http://www.bbc.com/future/story/20190320-the-man-bringing-dead-languages-back-to-life The man bringing dead languages back to life] ("Ghil'ad Zuckermann has found that resurrecting lost languages may bring many benefits to indigenous populations – with knock-on effects for their health and happiness").</ref><ref>[http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Dr Anna Goldsworthy on the Barngarla language reclamation], ''The Monthly'', Septembro 2014</ref>. Li scipovas [[Esperanto]]n<ref>[http://www.youtube.com/watch?v=Vpy245eWJfE&feature=related Esperantlingva prelego en la Malferma Ceremonio de Ekspozicio pri Esperanto, Adelajdo, Aŭstralio], 2011</ref>. == Revivigi lingvojn == Zuckermann konstatis tri bonaĵojn en [[Lingva revivigo|revivigo de lingvoj]]:<ref name="Literatura Foiro">Zuckermann, Ghil'ad 2019. "Revivigi lingvon por redoni dignon al la homoj", ''[[Literatura Foiro]]'', jaro 50, n-ro 300, 200-203</ref> * La unua bonaĵo estas etika: tio estas justa. Indas revivigi aborigenajn lingvojn pro strebo al historia justeco. Ili meritas reestigon por malfari pasintajn maljustaĵojn. Tiuj lingvoj estis ekstermitaj en evoluo nomata lingvocido. Zuckermann konas dekojn da aborigenoj “ŝtelitaj” for de siaj gepatroj, kiam ili estis infanoj. Zuckermann kredas je tio, kion li nomas “indiĝena lingva rajto”, kiu estas pligrandigo de “indiĝena rajto” (kompenso pro perdo de teritorio). Li proponas, ke la aŭstralia registaro donu financan kompenson pro perdo de lingvo, por tiel pagi la kostojn de la provo reestigi perditan lingvon aŭ rajtigi endanĝerigitan. Liaopinie lingvo estas pli grava ol teritorio. Perdo de lingvo kondukas ne nur al perdo de kultura aŭtonomio, de intelekta suvereneco, de spirita vivo kaj materia heredaĵo, sed ankaŭ al perdo de la “animo”, se paroli metafore.<ref name="Literatura Foiro"/> * La dua bonaĵo de aborigena lingva revivigo estas estetika: tio estas bela. Diverseco estas bela, estetike plaĉa … estas amuze aŭskulti grandan nombron da lingvoj kaj lerni kuriozajn kaj unikajn vortojn. Ekzemple, Zuckermann amas la vorton mamihlapinatapai el la lingvo jaghana, parolata sur la duoninsulo de la ĉilia Tierra del Fuego. La vorto estas tre preciza kaj konciza en sia signifo. Provo ĝin traduki ne eblas per malpli da vortoj ol “rigardo inter du homoj, el kiuj ambaŭ esperas, ke la alia proponos ion, kion ambaŭ deziras, sed nek unu nek la alia pretas mem sugesti aŭ proponi”. Malgraŭ la fakto, ke la vorto estas netradukebla, estas diferenco, almenaŭ estetika, se oni diras mamihlapinatapai kaj se oni diras “rigardo inter du homoj, el kiuj ambaŭ esperas, ke la alia proponos ion, kion ambaŭ deziras, sed nek unu nek la alia pretas mem sugesti aŭ proponi”. Kiel diris Nelson Mandela: “Se vi parolas al viro en lingvo, kiun li komprenas, tio atingas lian kapon. Se vi parolas en lia lingvo, tio tuŝas lian koron.”<ref name="Literatura Foiro"/> * La tria bonaĵo de aborigena lingva revivigo estas utileca: tio estas finance farebla. Lingva reestigo donas potencon al individuoj, kiuj perdis sian fiersenton kaj foje eĉ motivon vivi. Tiu bonfartiga rajtigo povas ŝpari al la aŭstralia registaro milionojn da dolaroj alikaze investendaj en prizorgadon de mensa sano kaj enkarcerigon. Ni eĉ ne menciu la diversajn kognajn kaj sanrilatajn avantaĝojn de dulingvismo. Ekzemple, denaskaj dulingvuloj estas pli inteligentaj, ol ili estus kiel unulingvuloj; denaska dulingveco prokrastas demencon je pli ol kvar jaroj.<ref name="Literatura Foiro"/> == Listo de verkoj == * [https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790?lang=en&cc=us ''Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond''], Oxford University Press, ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776, '''2020''' * {{Citaĵo el libro|url=https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann?dsn=directory.file;field=data;id=41076;m=view|titolo=Barngarlidhi Manoo (Speaking Barngarla Together)|loko=Australia|eldoninto=Barngarla Language Advisory Committee (BLAC)}} <br /> [https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann?dsn=directory.file;field=data;id=41096;m=view ''Barngarlidhi Manoo'' II], '''2019''' * [https://www.barngarlalanguage.com/dictionary ''Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200816120050/https://www.barngarlalanguage.com/dictionary |date=2020-08-16 }}, '''2018'''. * [https://arts.adelaide.edu.au/linguistics/guide.pdf ''Engaging – A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160330114112/https://arts.adelaide.edu.au/linguistics/guide.pdf |date=2016-03-30 }}, '''2015'''. * [https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/ijsl.2014.2014.issue-226/ijsl-2014-frontmatter226/ijsl-2014-frontmatter226.pdf ''Jewish Language Contact''], ''International Journal of the Sociology of Language'' 226), '''2014'''. * {{Cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Quer|first2=Giovanni|last3=Shakuto|first3=Shiori|year=2014|title=Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages|journal=Australian Aboriginal Studies|volume=2014/1|pages=55-71|url=http://www.professorzuckermann.com/#!native-tongue-title/cufd}} * {{Cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Walsh|first2=Michael|year=|title=“Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing|journal=Foundation for Endangered Languages|volume=XVIII|pages=113-119|url=http://www.professorzuckermann.com/our-ancestors-are-happy-}} '''2014''' * [http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 ''Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200816120017/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 |date=2020-08-16 }}, '''2012'''. * [http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/267186/Stop_Revive_Survive_Lessons_from_the_Hebrew_Revival_Applicable_to_the_Reclamation_Maintenance_and_Empowerment_of_Aboriginal_Languages_and_Cultures Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110811035644/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/267186/Stop_Revive_Survive_Lessons_from_the_Hebrew_Revival_Applicable_to_the_Reclamation_Maintenance_and_Empowerment_of_Aboriginal_Languages_and_Cultures |date=2011-08-11 }}, ''Australian Journal of Linguistics'' 31 (1), pp.&nbsp;111–127, '''2011'''. (Zuckermann, Ghil'ad & Walsh, Michael). * [http://www.zuckermann.org/pdf/Secularization-F.pdf Blorít: Pagans’ Mohawk or Sabras’ Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli], ''The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation'', Tope Omoniyi (ed.), Palgrave Macmillan, Houndmills, pp.&nbsp;84–125, '''2010'''. (Yadin, Azzan & Zuckermann, Ghil'ad). * [http://www.zuckermann.org/pdf/Hybridity_versus_Revivability.pdf Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns], ''Journal of Language Contact'', Varia 2, pp.&nbsp;40–67, '''2009'''. * [http://www.zuckermann.org/israelit.html ''Israelit Safa Yafa'' (Israeli – A Beautiful Language)], Am Oved, Tel Aviv, '''2008'''. ISBN 978-965-13-1963-1 * [http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/91996/Hun_He_Huan_Shi_Fu_Su_Yi_Se_Lie_Yu_De_Qi_Yuan_----Duo_Lai_Yuan_Xing_Shi_He_Mo_Shi_Hunhe_haishi_fusu._Yiselieyu_de_qiyuan_duolaiyuan_xingshi_he_moshi_ 《混合还是复苏：以色列语的起源——多来源，形式和模式》] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110416235652/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann/Papers/91996/Hun_He_Huan_Shi_Fu_Su_Yi_Se_Lie_Yu_De_Qi_Yuan_----Duo_Lai_Yuan_Xing_Shi_He_Mo_Shi_Hunhe_haishi_fusu._Yiselieyu_de_qiyuan_duolaiyuan_xingshi_he_moshi_ |date=2011-04-16 }}, [http://nkyyx.nankai.edu.cn/nkyyx/a/xueshŭinxi/xueshubaogao/2010/0312/22.html ''南开语言学刊'' (''Nankai Linguistics'')]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 2008-2, pp.&nbsp;23–35, '''2008'''. * [http://www.zuckermann.org/pdf/Realistic_Prescriptivism_Academy.pdf 'Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers], ''Israel Studies in Language and Society'' 1, pp.&nbsp;135–154, '''2008'''. * [http://www.zuckermann.org/pdf/icelandicPSM.pdf Icelandic: Phonosemantic Matching], ''Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages'', Judith Rosenhouse & Rotem Kowner (eds), Multilingual Matters Clevedon-Buffalo-Toronto, pp.&nbsp;19–43, '''2008'''. (Sapir, Yair & Zuckermann, Ghil'ad) * [http://www.zuckermann.org/pdf/ENGINEERING.pdf 'Etymythological Othering' and the Power of 'Lexical Engineering' in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective], ''Explorations in the Sociology of Language and Religion'', Tope Omoniyi & Joshua A. Fishman (eds), Amsterdam: John Benjamins, pp.&nbsp;237–258, '''2006'''. * [http://espace.library.uq.edu.au/eserv/UQ:121380/new-vision.pdf A New Vision for 'Israeli Hebrew': Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120319025300/http://espace.library.uq.edu.au/eserv/UQ:121380/new-vision.pdf |date=2012-03-19 }}, ''Journal of Modern Jewish Studies'' 5 (1), pp.&nbsp;57–71, '''2006'''. * [http://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf Complement Clause Types in Israeli], ''Complementation: A Cross-Linguistic Typology'', R. M. W. Dixon & A. Y. Aikhenvald (eds), Oxford University Press, Oxford, pp.&nbsp;72–92, '''2006'''. * "Phono-Semantische Abgleichung", ''Semantik im Lexikon'', Stefan Langer & Daniel Schnorbusch (eds), Gunter Narr, Tübingen, pp.&nbsp;223–267, '''2005'''. * [https://web.archive.org/web/20110706120847/http://espace.library.uq.edu.au/eserv/UQ:155211/gz4.pdf Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in 'Reinvented' Languages and in Languages with 'Phono-Logographic' Script], ''Languages in Contrast'' 4 (2), pp.&nbsp;281–318, '''2004'''. * [http://www.zuckermann.org/english.pdf Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World’s Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin], ''Cambridge Review of International Affairs'' 16 (2), pp.&nbsp;287–307, '''2003'''. * [[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']], [https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232 Palgrave Macmillan], '''2003'''. ISBN 9781403917232 / ISBN 9781403938695 == Filmografio == * [https://vimeo.com/channels/357807/44019045 Fry's Planet Word], [[Stephen Fry]], Ghil'ad Zuckermann * [https://www.youtube.com/watch?v=DZPjdNaLCho SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide], * [https://www.youtube.com/watch?v=izVGZRqciTY Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann] * [https://www.youtube.com/watch?v=3LPlWc4f_zM Barngarla people rediscover their language], SBS News * [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x edX MOOC ''Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages’’] == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.youtube.com/watch?v=Vpy245eWJfE&feature=related esperantlingva prelego en la Malferma Ceremonio de Ekspozicio pri Esperanto, Adelajdo, Aŭstralio, 12-09-2011] * [http://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann Biografio de Zuckermann (angle)] The University of Adelaide: Official Directory: Professor Ghil'ad Zuckermann * [http://adelaide.academia.edu/zuckermann Academia.Edu: Professor Ghil'ad Zuckermann, Universitato de Adelajdo, Aŭstralio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180506001754/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann |date=2018-05-06 }} * [http://www.jewish-languages.org/gzuckermann.html Jewish Language Research Website: Ghil`ad Zuckermann] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110513235151/http://www.jewish-languages.org/gzuckermann.html |date=2011-05-13 }} * [http://www.zuckermann.org/ Professor Ghil'ad Zuckermann, D.Phil. (Oxon.)] * http://www.zuckermann.org/ * http://adelaide.academia.edu/zuckermann/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200828191351/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann |date=2020-08-28 }} * http://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann * http://www.facebook.com/ProfessorZuckermann * http://www.twitter.com/GhiladZ{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj|PeEnEo=257085|PND=141840161|LCCN=n/2003/64030|VIAF=98329445|TSURL=viaf/98329445}} {{DEFAŬLTORDIGO:ZUCKERMANN, Ghil'ad}} [[Kategorio:Etimologoj]] [[Kategorio:Orientalistoj]] [[Kategorio:Aŭstraliaj leksikografoj]] [[Kategorio:Aŭstraliaj lingvistoj]] [[Kategorio:Britaj lingvistoj]] [[Kategorio:Italaj lingvistoj]] [[Kategorio:Britaj judoj]] [[Kategorio:Italaj judoj]] [[Kategorio:Israelaj judoj]] [[Kategorio:Israelaj verkistoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Doktoroj]] [[Kategorio:Hebrea lingvo]] [[Kategorio:Lingvistoj pri la jida lingvo]] [[Kategorio:Judaj sciencistoj]] [[Kategorio:Judaj verkistoj]] [[Kategorio:Kognosciencistoj]] [[Kategorio:Adelajdo]] [[Kategorio:Universitato de Oksfordo]] [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] [[Kategorio:Terminologoj]] gln4f99nnb0j6m1eq5160as14mj089s 0 258190 9490604 9481060 2026-10-08T22:35:43Z Kani 670 Kani movis paĝon [[Punktobrusta pego]] al [[Makulbrusta pego]] anstataŭigante alidirektilon: Laŭ Ornitologia taksonomio 9481060 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Punktobrusta pego |koloro = pink |dosiero = Spot-breasted_Woodpecker_700.jpg |priskribo de dosiero = Punktobrustaj pegoj |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Punktobrusta pego''' ''C. punctigula'' |statuso = LC |dunomo = ''Colaptes punctigula'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |dosiero larĝo=240px |mapo de vivoteritorioj =Colaptes punctigula map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Punktobrusta pego''' aŭ '''Makulbrusta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ('''''Colaptes punctigula''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj subfamilio [[Picinae]] kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en [[Sudameriko]], nome en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Franca Gujano]], [[Peruo]], [[Surinamo]], kaj [[Venezuelo]]; ankaŭ en orienta [[Panamo]] de [[Centrameriko]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj [[arbaro]]j, subtropikaj aŭ tropikaj manglejoj kaj draste degraditaj iamaj arbaroj. ==Priskribo== La birdoj de tiu ĉi genro estas grizbrunaj en korpo kaj grizecaj en kapo kun nigraj aŭ ruĝaj markoj. Tiuj ĉi havas nigrajn antaŭan kaj centran kapon kaj tre ruĝan kaj kontrastan malantaŭan kronon. La vizaĝo kaj ĉirkaŭokulo estas grizaj, dum la okuloj tre nigre kaj grande kontrastas. La dorso estas bruneca kun horizontala nigra fajna striado. Ankaŭ la brusto estas bruneca kun vertikalaj fadenoj de nigraj puntoj kvazaŭ pendigitaj el tre punktita gorĝo (nigreca). La beko estas malhelgrizeca kaj la masklo montras ruĝan mustaĉan bridon el la suba bekobazo inter la vizaĝo kaj la gorĝozono. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Makulbrustan pegon priskribis la franca saĝulo [[Georges-Louis Leclerc]], grafo de Buffon en 1780 en sia ''Histoire Naturelle des Oiseaux'' el specimeno kolektita en [[Kajeno]], [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=13 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | pages=46–47 | chapter=Le petit pic rayé de Cayenne | language=fr | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/42410471 }}</ref> Tiun birdon ankaŭ bildigis mankolorigita plato gravurita de [[François-Nicolas Martinet]] en ''Planches Enluminées D'Histoire Naturelle'', kiun oni produktis laŭ superrigardo de [[Edme-Louis Daubenton]] por akompani la tekton de Buffon.<ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Pic rayé, de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=7 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 613 | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/35219051 }}</ref> Nek la platoklarigo nek la priskribo de Buffon montris sciencan nomon, sed en 1783 la nederlanda natursciencisto [[Pieter Boddaert]] stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Picus punctigula''<!--actually looks like punotigula--> en sia katalogo de ''Planches Enluminées''.<ref>{{cite book | last=Boddaert | first=Pieter | author-link=Pieter Boddaert | year=1783 | title=Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton: avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés | place=Utrecht | page=37, Number 613 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/27822657 | language=fr }}</ref> Dum multaj jaroj, la Punktobrusta pego estis metita en la genron ''[[Chrysoptilus]]'', sed ĝi estas nun metita en la genron ''[[Colaptes]]'', kiun enkondukis la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://zenodo.org/record/1669971 }}</ref><ref name=IOC12.2/> La genronomo devenas de la [[antikva greka|malnovgreka]] vorto κολάπτης (*koláptēs*), kun la signifo "ĉizisto" aŭ "bekofrapanto".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=113 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eds. (Aŭgusto 2022). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ "Woodpeckers".] IOC World Bird List. v 12.2. Alirita la 9an de Januaro 2023.</ref> *''C. p. ujhelyii'' ([[Gyula Madarász|Madarász]], 1912) orienta Panamo ĝis norda Kolombio *''C. p. striatigularis'' ([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1914) okcident-centra Kolombio *''C. p. punctipectus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) orienta Kolombio kaj Venezuelo, krom ties nordokcidento *''C. p. zuliae'' ([[Charles B. Cory|Cory]], 1915) nordokcidenta Venezuelo *''C. p. punctigula'' ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) la [[Gujanoj]] kaj [[Amapao]] en norda Brazilo *''C. p. guttatus'' ([[Johann Baptist von Spix|von Spix]], 1824) la [[Amazona Baseno]] de orienta Ekvadoro, orienta Peruo, nordorienta Bolivio kaj okcidenta ĝis nordorienta Brazilo Oni proponis pliajn subdividojn de tiuj subspecioj, sed ili ne estis akceptitaj.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Spot-breasted Woodpecker (''Colaptes punctigula''), version 1.0. EEn ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spbwoo1.01] Alirita la 29an de Januaro, 2023</ref> [[File:Spot-breasted Woodpecker 2.jpg|thumb|left|210ra|Ino de ''C. p. guttatus'' ĉe Sacha, Ekvadoro]] ==Fonto== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47385/all Colaptes punctigula]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3908 Filmoj de Punktobrusta pego] ĉe Interreta Birdokolekto *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=spot-breasted+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Punktobrusta pego] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516121920/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=spot-breasted+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20130422015802/http://www.birding-in-peru.com/images/BirdImages/Spot-breasted-Woodpecker.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.birding-in-peru.com/tambopata-candamo.htm Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131006175008/http://www.birding-in-peru.com/tambopata-candamo.htm |date=2013-10-06 }} {{Birdoj}} [[kategorio:Pegedoj]] [[kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] peu3fuv1heity5ckhr6n8kb2jvn2fx4 9490606 9490604 2026-10-08T22:37:16Z Kani 670 9490606 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Makulbrusta pego |koloro = pink |dosiero = Spot-breasted_Woodpecker_700.jpg |priskribo de dosiero = Punktobrustaj pegoj |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Colaptes]]'' |specio = '''Makulbrusta pego''' ''C. punctigula'' |statuso = LC |dunomo = ''Colaptes punctigula'' |dunomo aŭtoritato = ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) |specioj de subdivizio = Subspecioj |vikispecio = |komunejo = |dosiero larĝo=240px |mapo de vivoteritorioj =Colaptes punctigula map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Makulbrusta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ('''''Colaptes punctigula''''') estas specio de [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj subfamilio [[Picinae]] kiuj estas loĝantaj reproduktuloj en [[Sudameriko]], nome en [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Franca Gujano]], [[Peruo]], [[Surinamo]], kaj [[Venezuelo]]; ankaŭ en orienta [[Panamo]] de [[Centrameriko]]. Ties natura [[habitato]] estas subtropikaj aŭ tropikaj humidaj malaltaj [[arbaro]]j, subtropikaj aŭ tropikaj manglejoj kaj draste degraditaj iamaj arbaroj. ==Priskribo== La birdoj de tiu ĉi genro estas grizbrunaj en korpo kaj grizecaj en kapo kun nigraj aŭ ruĝaj markoj. Tiuj ĉi havas nigrajn antaŭan kaj centran kapon kaj tre ruĝan kaj kontrastan malantaŭan kronon. La vizaĝo kaj ĉirkaŭokulo estas grizaj, dum la okuloj tre nigre kaj grande kontrastas. La dorso estas bruneca kun horizontala nigra fajna striado. Ankaŭ la brusto estas bruneca kun vertikalaj fadenoj de nigraj puntoj kvazaŭ pendigitaj el tre punktita gorĝo (nigreca). La beko estas malhelgrizeca kaj la masklo montras ruĝan mustaĉan bridon el la suba bekobazo inter la vizaĝo kaj la gorĝozono. ==Taksonomio kaj sistematiko== La Makulbrustan pegon priskribis la franca saĝulo [[Georges-Louis Leclerc]], grafo de Buffon en 1780 en sia ''Histoire Naturelle des Oiseaux'' el specimeno kolektita en [[Kajeno]], [[Franca Gujano]].<ref>{{ cite book | last=Buffon | first=Georges-Louis Leclerc de | author-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | year=1780 | title=Histoire Naturelle des Oiseaux | volume=13 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | pages=46–47 | chapter=Le petit pic rayé de Cayenne | language=fr | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/42410471 }}</ref> Tiun birdon ankaŭ bildigis mankolorigita plato gravurita de [[François-Nicolas Martinet]] en ''Planches Enluminées D'Histoire Naturelle'', kiun oni produktis laŭ superrigardo de [[Edme-Louis Daubenton]] por akompani la tekton de Buffon.<ref>{{ cite book | last1=Buffon | first1=Georges-Louis Leclerc de | author1-link=Georges-Louis Leclerc, Comte de Buffon | last2=Martinet | first2=François-Nicolas | author2-link=François-Nicolas Martinet | last3=Daubenton | first3=Edme-Louis | author3-link=Edme-Louis Daubenton | last4=Daubenton | first4=Louis-Jean-Marie | author4-link=Louis-Jean-Marie Daubenton | year=1765–1783 | chapter=Pic rayé, de Cayenne | title=Planches Enluminées D'Histoire Naturelle | volume=7 | place=Paris | publisher=De L'Imprimerie Royale | at=Plate 613 | chapter-url=https://biodiversitylibrary.org/page/35219051 }}</ref> Nek la platoklarigo nek la priskribo de Buffon montris sciencan nomon, sed en 1783 la nederlanda natursciencisto [[Pieter Boddaert]] stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Picus punctigula''<!--actually looks like punotigula--> en sia katalogo de ''Planches Enluminées''.<ref>{{cite book | last=Boddaert | first=Pieter | author-link=Pieter Boddaert | year=1783 | title=Table des planches enluminéez d'histoire naturelle de M. D'Aubenton: avec les denominations de M.M. de Buffon, Brisson, Edwards, Linnaeus et Latham, precedé d'une notice des principaux ouvrages zoologiques enluminés | place=Utrecht | page=37, Number 613 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/27822657 | language=fr }}</ref> Dum multaj jaroj, la Punktobrusta pego estis metita en la genron ''[[Chrysoptilus]]'', sed ĝi estas nun metita en la genron ''[[Colaptes]]'', kiun enkondukis la irlanda zoologo [[Nicholas Aylward Vigors]] en 1825.<ref>{{ cite journal | last=Vigors | first=Nicholas Aylward | author-link=Nicholas Aylward Vigors | year=1825 | title=Observations on the natural affinities that connect the orders and families of birds | journal=Transactions of the Linnean Society of London | volume=14 | issue=3 | pages=395–517 | doi=10.1111/j.1095-8339.1823.tb00098.x | url=https://zenodo.org/record/1669971 }}</ref><ref name=IOC12.2/> La genronomo devenas de la [[antikva greka|malnovgreka]] vorto κολάπτης (*koláptēs*), kun la signifo "ĉizisto" aŭ "bekofrapanto".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=113 }}</ref> Oni agnoskis jenajn ses [[subspecio]]jn:<ref name=IOC12.2> Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eds. (Aŭgusto 2022). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/woodpeckers/ "Woodpeckers".] IOC World Bird List. v 12.2. Alirita la 9an de Januaro 2023.</ref> *''C. p. ujhelyii'' ([[Gyula Madarász|Madarász]], 1912) orienta Panamo ĝis norda Kolombio *''C. p. striatigularis'' ([[Frank Chapman (ornitologo)|Chapman]], 1914) okcident-centra Kolombio *''C. p. punctipectus'' ([[Jean Cabanis|Cabanis]] & [[Ferdinand Heine|Heine]], 1863) orienta Kolombio kaj Venezuelo, krom ties nordokcidento *''C. p. zuliae'' ([[Charles B. Cory|Cory]], 1915) nordokcidenta Venezuelo *''C. p. punctigula'' ([[Pieter Boddaert|Boddaert]], 1783) la [[Gujanoj]] kaj [[Amapao]] en norda Brazilo *''C. p. guttatus'' ([[Johann Baptist von Spix|von Spix]], 1824) la [[Amazona Baseno]] de orienta Ekvadoro, orienta Peruo, nordorienta Bolivio kaj okcidenta ĝis nordorienta Brazilo Oni proponis pliajn subdividojn de tiuj subspecioj, sed ili ne estis akceptitaj.<ref name=SBWO-BOW>Winkler, H. kaj D. A. Christie (2020). Spot-breasted Woodpecker (''Colaptes punctigula''), version 1.0. EEn ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.spbwoo1.01] Alirita la 29an de Januaro, 2023</ref> [[File:Spot-breasted Woodpecker 2.jpg|thumb|left|210ra|Ino de ''C. p. guttatus'' ĉe Sacha, Ekvadoro]] ==Fonto== * BirdLife International 2004. [http://www.iucnredlist.org/search/details.php/47385/all Colaptes punctigula]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. [http://www.iucnredlist.org 2006 IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj.] 27a de Julio 2007. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == *[http://ibc.hbw.com/ibc/phtml/especie.phtml?idEspecie=3908 Filmoj de Punktobrusta pego] ĉe Interreta Birdokolekto *[http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=spot-breasted+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 Fotaro de Punktobrusta pego] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110516121920/http://vireo.acnatsci.org/search.html?Form=Search&SEARCHBY=Common&KEYWORDS=spot-breasted+woodpecker&showwhat=images&AGE=All&SEX=All&ACT=All&Search=Search&VIEW=All&ORIENTATION=All&RESULTS=24 |date=2011-05-16 }} VIREO *[https://web.archive.org/web/20130422015802/http://www.birding-in-peru.com/images/BirdImages/Spot-breasted-Woodpecker.jpg Photo-Medium Res]; [http://www.birding-in-peru.com/tambopata-candamo.htm Article] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131006175008/http://www.birding-in-peru.com/tambopata-candamo.htm |date=2013-10-06 }} {{Birdoj}} [[kategorio:Pegedoj]] [[kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] i4jt050w5sx4vxku1kedxmgg4ifdzlo 0 268982 9490440 9485506 2026-10-08T15:33:26Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* */ 9490440 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Eŭheno KOVTONJUK''' ({{lang-uk|Ковтонюк Євген Миколайович}}, foje ankaŭ nomata '''[[Eŭgeno]]''', laŭ la tradicia esperantlingva formo de la persona nomo, kvankam li mem preferas la "pli ukrainan" formon '''Eŭheno'''), (n. la [[7-a de oktobro|7-an de oktobro]] [[1955]] en Nemiriv, [[Vinica provinco]], [[Ukrainio]]<ref>(uk) Who-is-who.ua, ''[https://who-is-who.ua/main/page/vinnica2007/148/242 Ковтонюк Євген Миколайович,]'' </ref>), estis ukraina delegito en la [[Internacia Grena Konsilio]]{{Mankas fonto|dato=oktobro 2026 }}, arta [[fotisto]], [[inĝeniero]], [[komercisto]] kaj eminenta [[Esperantistoj-vojaĝintoj|Esperantisto-vojaĝinto]], vizitante pli ol 100 landojn tra la mondo. Li estas la fondinto kaj unua prezidanto de la [[Ukrainia Esperanto-Asocio|Ukrainia Esperanta Asocio]]<ref name=":1">(uk) Volodimir KOSKIN, ''[http://www.dua.com.ua/2013/029/17.shtml ЄВГЕН КОВТОНЮК: ЗАРАДИ ШЕДЕВРІВ Я СКРІЗЬ СУНУ НОСА]'', Ukraina parlamenta klubo НАЦІЯ </ref>. Li ankaŭ estas fondinto kaj prezidanto de la bonfara fondaĵo, nomita laŭ "[[Vasilij Eroŝenko|Vasil Eroŝenko]]". == Vivkuro == Li diplomiĝis kiel inĝenieron ĉe la Odesa Akademio de Manĝaĵaj Teknologioj (''Одеський національний технологічний університет'' - ONTU) kaj ĉe la [[Universitato de Kansaso]] pri Grena Komerco (Usono). * De 1993 ĝis 1996, vicprezidanto de la Ŝtata komitato de Ukrainio pri grenproduktoj. * En 2003, li fariĝis la ĝenerala direktoro de la nacia asocio "''Ukrzernoproduct''" * De 1997 ĝis 2000, li estis la ĝenerala direktoro de ''Louis Dreyfus Company Ukraine Ltd'', la ukraina reprezenta oficejo de la internacia komerca kompanio pri agrikulturaj krudvaroj ''Louis Dreyfus Company B.V. (LDC),'' unu el la plej grandaj komercaj nutraĵkompanioj en la mondo, interalie pri [[Greno|grenoj]]. * De 2005 ĝis 2011, ĝenerala direktoro de OJSC "Ŝtata Eksporta-Importa Banko de Ukrainio "''Ukreximleasing''"" === Fotisto === Liaj (grandformataj) fotoj estas en la [[Brita Biblioteko]] en Londono, en la muzeoj pri fotografio en [[Nico|Nice]] kaj [[Marsejlo|Marseile]], en la Galerio Kiçik QalArt pri moderna arto en [[Bakuo]], en la Ukraina Domo en [[Novjorko]]. Unu foto (kaj la sola el Ukrainio ĝis nun) estis akirita de la [[Metropola Muzeo de Arto|Metropola Muzeo]] de Novjorko. Parto de la katalogo de lia ekspozicio kiu okazis laŭ invito de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en la [[Palaco de Nacioj]] (Ĝenevo), por la unua fojo en la historio de UN, estis presita en Esperanto, krom la angla kaj la ukraina<ref name=":1" />. === Esperantisto === [[Dosiero:E Kovtonjuk.JPG|eta|E. Kovtonjuk|maldekstra|280x280ra]] Inter la jaroj [[1989]] kaj [[1993]] li estis la unua prezidanto de [[Ukrainia Esperanto-Asocio]]. Ekde la jaro [[1992]], do en la oficperiodoj [[Komitato de UEA 1992-1995|1992-1995]], [[Komitato de UEA 1995-1998|1995-1998]], [[Komitato de UEA 1998-2001|1998-2001]], [[Komitato de UEA 2001-2004|2001-2004]], [[Komitato de UEA 2004-2007|2004-2007]], [[Komitato de UEA 2007-2010|2007-2010]], [[Komitato de UEA 2010-2013|2010-2013]] kaj de [[Komitato de UEA 2013-2016|2013 ĝis 2016]], li estis delegito ĉe la [[Komitato de UEA|Komitato de Universala Esperanto-Asocio]] por reprezenti la [[Ukrainia Esperanto-Asocio|Ukrainian Esperanto-Asocion]]<ref>fonto: [http://ttt.uea.org/asocio/uea/komitato listo de la membroj de la komitato de UEA 2013-2016 en la retejo de UEA, stato de la 15-a de aŭgusto 2013]</ref>. Li estis ankaŭ interalie prezidanto de la Kieva Esperanta Klubo "Ora Pordego" (1986–1992). ==== Fondumo "Vasil Eroŝenko" ==== Krome li estas fondinto kaj prezidanto de la bonfara fonduso "[[Vasilij Eroŝenko|Vasil Eroŝenko]]", Ukraina organizaĵo, kiu popularigas la lingvon [[Esperanto]], la kulturan heredaĵon de Vasil Jeroŝenko, kaj subtenas kreivajn, edukajn kaj humanitarajn iniciatojn ekde [[2007]] <ref name=":2">(uk) ''ESPERO.'' [https://web.archive.org/web/20250716022645/http://espero.com.ua/ Arkivita el la originalo] je la 16-a de julio 2025. Alirdato: la 1-an de oktobro 2026 .</ref>. Unu el ĝiaj projektoj estas "''Resanigo per arto''" (Зцілення Мистецтвом) celas transformi la spacon de hospitaloj en lokoj de subteno, espero kaj interna lumo,.alportante ekspoziciojn de fotarto, pentrado kaj muziko, same kiel kreivajn eventojn al hospitaloj, implikante fotistojn, artistojn, muzikistojn, same kiel psikologojn kaj arto-[[Terapio|terapiistojn]]<ref>(uk, en) ESPERO. [https://web.archive.org/web/20250716022645/http://espero.com.ua/#healing-art Arkivita el la originalo] je la 16-a de julio 2025. Alirdato: la 1-an de oktobro 2026 .</ref>. Alia iniciato estas la '<nowiki/>''Biblioteko por Ĉiuj''', la unuan specialigitan [[Esperanto-biblioteko|Esperantao-bibliotekon]] de Ukrainio kulturan spacon kiu konservas kaj antaŭenigas la lingvon de paco, dialogo kaj kompreno. La biblioteko estas samtempe [[arkivo]] kiu inkluzivas kolekton de pli ol 400 libroj kaj 80 periodaĵoj, ampleksante jardekojn da Esperanta literaturo, tradukoj kaj ideoj<ref name=":2" />. == Verkaro == ==== Verkoj en Esperanto ==== * Vortaro Ukraina-Esperanta. Kompilis V. Patsyurko, V. Stanoviĉ, redaktoro Ye. Kovtonyuk. Drohobych, ukraina Esperanto-eldonejo "Dobre sertse", 1998. * Antaŭparolo kaj traduko de la rakonto "''Monda Paco-Tago''" de V. Eroŝenko. Fabeloj kaj Legendoj. Kievo, Eldonejo Vadim Karpenko, 2004. <nowiki>ISBN 966-7833-96-8</nowiki> * Vasil Eroŝenko (1890—1952) eminenta ukraina esperantisto. Raporto ĉe la scienca kaj praktika konferenco "''Esperanto en la 21-a jarcento: stato kaj perspektivoj por evoluo''. Okaze de la 100-a datreveno de la libro de Miĥajlo Jurkiv "Lernolibro de la internacia lingvo Esperanto"" (29-30.06.2007, Ternopil). Bonfara Fondaĵo nomita laŭ Vasil Eroŝenko "Espero" (Kievo, Ukrainio). Lucko, Nadstirio, 2008. <nowiki>ISBN 978-966517-616-9</nowiki> * Kalendaro Esperanta-ukraina , kun propraj fotoj. == Premioj == Premiita per la Honora Atestilo de la Parlamento de Ukrainio (uk:''Верховна Рада України'') "''Pro Servoj al la Ukraina Popol''o" (2005), li ricevis diplomon kaj la honoran titolon "''Kavaliro de la Patrujo''" kun la premio de la "''Ora Kruco''" (2007), estis premiita per la internacia "Ordeno de Reĝino Anna', "Honoro de la Patrujo" kun arĝenta stelo" pro konscienca servo al Ukrainio. == Persone == La Placo en la urbo [[Rüsselsheim am Main]] ([[Germanio]]) estas nomita laŭ la patrino de Jevhen, Melania Kyrylivna Kovtonyuk, Ostarbeiter ĉe la [[Opel]]-aŭtofabriko (1942-1945). == Bibliografio == * {{Libroj:Granda Esperanta-ukraina vortaro de Pacjurko}} == Eksteraj ligiloj == (eo) Eŭheno Kovtonjuk, [https://www.youtube.com/watch?v=-WIeyX8KQ38 Ukrainio kaj la tutmonda nutra sekureco], Prelego por la londona Esperanto-klubo, YouTube == Referencoj == {{Referencoj}} <br> {{ĝermo|esperantisto}}[[Dosiero:Євген Ковтонюк у Тернополі.jpg|eta|Eŭheno Kovtonjuk|centra|500x500ra]] [[Kategorio:Ukrainaj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ukrainia Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Fotistoj]] [[Kategorio:Esperantistoj-vojaĝintoj]] b7ij1qlvyae4q8oaaji0eegmmw0m2nh 9490445 9490440 2026-10-08T15:43:29Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* Premioj */ 9490445 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Eŭheno KOVTONJUK''' ({{lang-uk|Ковтонюк Євген Миколайович}}, foje ankaŭ nomata '''[[Eŭgeno]]''', laŭ la tradicia esperantlingva formo de la persona nomo, kvankam li mem preferas la "pli ukrainan" formon '''Eŭheno'''), (n. la [[7-a de oktobro|7-an de oktobro]] [[1955]] en Nemiriv, [[Vinica provinco]], [[Ukrainio]]<ref>(uk) Who-is-who.ua, ''[https://who-is-who.ua/main/page/vinnica2007/148/242 Ковтонюк Євген Миколайович,]'' </ref>), estis ukraina delegito en la [[Internacia Grena Konsilio]]{{Mankas fonto|dato=oktobro 2026 }}, arta [[fotisto]], [[inĝeniero]], [[komercisto]] kaj eminenta [[Esperantistoj-vojaĝintoj|Esperantisto-vojaĝinto]], vizitante pli ol 100 landojn tra la mondo. Li estas la fondinto kaj unua prezidanto de la [[Ukrainia Esperanto-Asocio|Ukrainia Esperanta Asocio]]<ref name=":1">(uk) Volodimir KOSKIN, ''[http://www.dua.com.ua/2013/029/17.shtml ЄВГЕН КОВТОНЮК: ЗАРАДИ ШЕДЕВРІВ Я СКРІЗЬ СУНУ НОСА]'', Ukraina parlamenta klubo НАЦІЯ </ref>. Li ankaŭ estas fondinto kaj prezidanto de la bonfara fondaĵo, nomita laŭ "[[Vasilij Eroŝenko|Vasil Eroŝenko]]". == Vivkuro == Li diplomiĝis kiel inĝenieron ĉe la Odesa Akademio de Manĝaĵaj Teknologioj (''Одеський національний технологічний університет'' - ONTU) kaj ĉe la [[Universitato de Kansaso]] pri Grena Komerco (Usono). * De 1993 ĝis 1996, vicprezidanto de la Ŝtata komitato de Ukrainio pri grenproduktoj. * En 2003, li fariĝis la ĝenerala direktoro de la nacia asocio "''Ukrzernoproduct''" * De 1997 ĝis 2000, li estis la ĝenerala direktoro de ''Louis Dreyfus Company Ukraine Ltd'', la ukraina reprezenta oficejo de la internacia komerca kompanio pri agrikulturaj krudvaroj ''Louis Dreyfus Company B.V. (LDC),'' unu el la plej grandaj komercaj nutraĵkompanioj en la mondo, interalie pri [[Greno|grenoj]]. * De 2005 ĝis 2011, ĝenerala direktoro de OJSC "Ŝtata Eksporta-Importa Banko de Ukrainio "''Ukreximleasing''"" === Fotisto === Liaj (grandformataj) fotoj estas en la [[Brita Biblioteko]] en Londono, en la muzeoj pri fotografio en [[Nico|Nice]] kaj [[Marsejlo|Marseile]], en la Galerio Kiçik QalArt pri moderna arto en [[Bakuo]], en la Ukraina Domo en [[Novjorko]]. Unu foto (kaj la sola el Ukrainio ĝis nun) estis akirita de la [[Metropola Muzeo de Arto|Metropola Muzeo]] de Novjorko. Parto de la katalogo de lia ekspozicio kiu okazis laŭ invito de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en la [[Palaco de Nacioj]] (Ĝenevo), por la unua fojo en la historio de UN, estis presita en Esperanto, krom la angla kaj la ukraina<ref name=":1" />. === Esperantisto === [[Dosiero:E Kovtonjuk.JPG|eta|E. Kovtonjuk|maldekstra|280x280ra]] Inter la jaroj [[1989]] kaj [[1993]] li estis la unua prezidanto de [[Ukrainia Esperanto-Asocio]]. Ekde la jaro [[1992]], do en la oficperiodoj [[Komitato de UEA 1992-1995|1992-1995]], [[Komitato de UEA 1995-1998|1995-1998]], [[Komitato de UEA 1998-2001|1998-2001]], [[Komitato de UEA 2001-2004|2001-2004]], [[Komitato de UEA 2004-2007|2004-2007]], [[Komitato de UEA 2007-2010|2007-2010]], [[Komitato de UEA 2010-2013|2010-2013]] kaj de [[Komitato de UEA 2013-2016|2013 ĝis 2016]], li estis delegito ĉe la [[Komitato de UEA|Komitato de Universala Esperanto-Asocio]] por reprezenti la [[Ukrainia Esperanto-Asocio|Ukrainian Esperanto-Asocion]]<ref>fonto: [http://ttt.uea.org/asocio/uea/komitato listo de la membroj de la komitato de UEA 2013-2016 en la retejo de UEA, stato de la 15-a de aŭgusto 2013]</ref>. Li estis ankaŭ interalie prezidanto de la Kieva Esperanta Klubo "Ora Pordego" (1986–1992). ==== Fondumo "Vasil Eroŝenko" ==== Krome li estas fondinto kaj prezidanto de la bonfara fonduso "[[Vasilij Eroŝenko|Vasil Eroŝenko]]", Ukraina organizaĵo, kiu popularigas la lingvon [[Esperanto]], la kulturan heredaĵon de Vasil Jeroŝenko, kaj subtenas kreivajn, edukajn kaj humanitarajn iniciatojn ekde [[2007]] <ref name=":2">(uk) ''ESPERO.'' [https://web.archive.org/web/20250716022645/http://espero.com.ua/ Arkivita el la originalo] je la 16-a de julio 2025. Alirdato: la 1-an de oktobro 2026 .</ref>. Unu el ĝiaj projektoj estas "''Resanigo per arto''" (Зцілення Мистецтвом) celas transformi la spacon de hospitaloj en lokoj de subteno, espero kaj interna lumo,.alportante ekspoziciojn de fotarto, pentrado kaj muziko, same kiel kreivajn eventojn al hospitaloj, implikante fotistojn, artistojn, muzikistojn, same kiel psikologojn kaj arto-[[Terapio|terapiistojn]]<ref>(uk, en) ESPERO. [https://web.archive.org/web/20250716022645/http://espero.com.ua/#healing-art Arkivita el la originalo] je la 16-a de julio 2025. Alirdato: la 1-an de oktobro 2026 .</ref>. Alia iniciato estas la '<nowiki/>''Biblioteko por Ĉiuj''', la unuan specialigitan [[Esperanto-biblioteko|Esperantao-bibliotekon]] de Ukrainio kulturan spacon kiu konservas kaj antaŭenigas la lingvon de paco, dialogo kaj kompreno. La biblioteko estas samtempe [[arkivo]] kiu inkluzivas kolekton de pli ol 400 libroj kaj 80 periodaĵoj, ampleksante jardekojn da Esperanta literaturo, tradukoj kaj ideoj<ref name=":2" />. == Verkaro == ==== Verkoj en Esperanto ==== * Vortaro Ukraina-Esperanta. Kompilis V. Patsyurko, V. Stanoviĉ, redaktoro Ye. Kovtonyuk. Drohobych, ukraina Esperanto-eldonejo "Dobre sertse", 1998. * Antaŭparolo kaj traduko de la rakonto "''Monda Paco-Tago''" de V. Eroŝenko. Fabeloj kaj Legendoj. Kievo, Eldonejo Vadim Karpenko, 2004. <nowiki>ISBN 966-7833-96-8</nowiki> * Vasil Eroŝenko (1890—1952) eminenta ukraina esperantisto. Raporto ĉe la scienca kaj praktika konferenco "''Esperanto en la 21-a jarcento: stato kaj perspektivoj por evoluo''. Okaze de la 100-a datreveno de la libro de Miĥajlo Jurkiv "Lernolibro de la internacia lingvo Esperanto"" (29-30.06.2007, Ternopil). Bonfara Fondaĵo nomita laŭ Vasil Eroŝenko "Espero" (Kievo, Ukrainio). Lucko, Nadstirio, 2008. <nowiki>ISBN 978-966517-616-9</nowiki> * Kalendaro Esperanta-ukraina , kun propraj fotoj. == Premioj == Premiita per la Honora Atestilo de la [[Parlamento de Ukrainio]] pro "Servoj al la Ukraina Popolo" (2005), li ricevis diplomon kaj la honoran titolon "Kavaliro de la Patrujo" kun la premio de la "Ora Kruco" (2007), estis premiita per la internacia "Ordeno de Reĝino Anna", "Honoro de la Patrujo" kun arĝenta stelo pro konscienca servo al Ukrainio{{Mankas fonto|dato=oktobro 2026 }}. == Persone == La Placo en la urbo [[Rüsselsheim am Main]] ([[Germanio]]) estas nomita laŭ la patrino de Jevhen, Melania Kyrylivna Kovtonyuk, Ostarbeiter ĉe la [[Opel]]-aŭtofabriko (1942-1945). == Bibliografio == * {{Libroj:Granda Esperanta-ukraina vortaro de Pacjurko}} == Eksteraj ligiloj == (eo) Eŭheno Kovtonjuk, [https://www.youtube.com/watch?v=-WIeyX8KQ38 Ukrainio kaj la tutmonda nutra sekureco], Prelego por la londona Esperanto-klubo, YouTube == Referencoj == {{Referencoj}} <br> {{ĝermo|esperantisto}}[[Dosiero:Євген Ковтонюк у Тернополі.jpg|eta|Eŭheno Kovtonjuk|centra|500x500ra]] [[Kategorio:Ukrainaj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ukrainia Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Fotistoj]] [[Kategorio:Esperantistoj-vojaĝintoj]] 5exuk2t189owe7hghqhc6fib0r02f7q 9490452 9490445 2026-10-08T15:56:20Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* */ 9490452 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Eŭheno KOVTONJUK''' ({{lang-uk|Ковтонюк Євген Миколайович}}, foje ankaŭ nomata '''[[Eŭgeno]]''', laŭ la tradicia esperantlingva formo de la persona nomo, kvankam li mem preferas la "pli ukrainan" formon '''Eŭheno'''), (n. la [[7-a de oktobro|7-an de oktobro]] [[1955]] en Nemiriv, [[Vinica provinco]], [[Ukrainio]]<ref>(uk) Who-is-who.ua, ''[https://who-is-who.ua/main/page/vinnica2007/148/242 Ковтонюк Євген Миколайович,]'' </ref>), estis ukraina delegito en la [[Internacia Grena Konsilio]]{{Mankas fonto|dato=oktobro 2026 }}, arta [[fotisto]], [[inĝeniero]], [[komercisto]] kaj eminenta [[Esperantistoj-vojaĝintoj|Esperantisto-vojaĝinto]], vizitante pli ol 100 landojn tra la mondo. Li estas la fondinto kaj unua prezidanto de la [[Ukrainia Esperanto-Asocio|Ukrainia Esperanta Asocio]]<ref name=":1">(uk) Volodimir KOSKIN, ''[http://www.dua.com.ua/2013/029/17.shtml ЄВГЕН КОВТОНЮК: ЗАРАДИ ШЕДЕВРІВ Я СКРІЗЬ СУНУ НОСА]'', Ukraina parlamenta klubo НАЦІЯ </ref>. Li ankaŭ estas fondinto kaj prezidanto de la bonfara fondaĵo, nomita laŭ "[[Vasil Jeroŝenko]]". == Vivkuro == Li diplomiĝis kiel inĝenieron ĉe la Odesa Akademio de Manĝaĵaj Teknologioj (''Одеський національний технологічний університет'' - ONTU) kaj ĉe la [[Universitato de Kansaso]] pri Grena Komerco (Usono). * De 1993 ĝis 1996, vicprezidanto de la Ŝtata komitato de Ukrainio pri grenproduktoj. * En 2003, li fariĝis la ĝenerala direktoro de la nacia asocio "''Ukrzernoproduct''" * De 1997 ĝis 2000, li estis la ĝenerala direktoro de ''Louis Dreyfus Company Ukraine Ltd'', la ukraina reprezenta oficejo de la internacia komerca kompanio pri agrikulturaj krudvaroj ''Louis Dreyfus Company B.V. (LDC),'' unu el la plej grandaj komercaj nutraĵkompanioj en la mondo, interalie pri [[Greno|grenoj]]. * De 2005 ĝis 2011, ĝenerala direktoro de OJSC "Ŝtata Eksporta-Importa Banko de Ukrainio "''Ukreximleasing''"" === Fotisto === Liaj (grandformataj) fotoj estas en la [[Brita Biblioteko]] en Londono, en la muzeoj pri fotografio en [[Nico|Nice]] kaj [[Marsejlo|Marseile]], en la Galerio Kiçik QalArt pri moderna arto en [[Bakuo]], en la Ukraina Domo en [[Novjorko]]. Unu foto (kaj la sola el Ukrainio ĝis nun) estis akirita de la [[Metropola Muzeo de Arto|Metropola Muzeo]] de Novjorko. Parto de la katalogo de lia ekspozicio kiu okazis laŭ invito de [[Unuiĝintaj Nacioj]] en la [[Palaco de Nacioj]] (Ĝenevo), por la unua fojo en la historio de UN, estis presita en Esperanto, krom la angla kaj la ukraina<ref name=":1" />. === Esperantisto === [[Dosiero:E Kovtonjuk.JPG|eta|E. Kovtonjuk|maldekstra|280x280ra]] Inter la jaroj [[1989]] kaj [[1993]] li estis la unua prezidanto de [[Ukrainia Esperanto-Asocio]]. Ekde la jaro [[1992]], do en la oficperiodoj [[Komitato de UEA 1992-1995|1992-1995]], [[Komitato de UEA 1995-1998|1995-1998]], [[Komitato de UEA 1998-2001|1998-2001]], [[Komitato de UEA 2001-2004|2001-2004]], [[Komitato de UEA 2004-2007|2004-2007]], [[Komitato de UEA 2007-2010|2007-2010]], [[Komitato de UEA 2010-2013|2010-2013]] kaj de [[Komitato de UEA 2013-2016|2013 ĝis 2016]], li estis delegito ĉe la [[Komitato de UEA|Komitato de Universala Esperanto-Asocio]] por reprezenti la [[Ukrainia Esperanto-Asocio|Ukrainian Esperanto-Asocion]]<ref>fonto: [http://ttt.uea.org/asocio/uea/komitato listo de la membroj de la komitato de UEA 2013-2016 en la retejo de UEA, stato de la 15-a de aŭgusto 2013]</ref>. Li estis ankaŭ interalie prezidanto de la Kieva Esperanta Klubo "Ora Pordego" (1986–1992). ==== Fondumo "Vasil Eroŝenko" ==== Krome li estas fondinto kaj prezidanto de la bonfara fonduso "[[Vasilij Eroŝenko|Vasil Eroŝenko]]", Ukraina organizaĵo, kiu popularigas la lingvon [[Esperanto]], la kulturan heredaĵon de Vasil Jeroŝenko, kaj subtenas kreivajn, edukajn kaj humanitarajn iniciatojn ekde [[2007]] <ref name=":2">(uk) ''ESPERO.'' [https://web.archive.org/web/20250716022645/http://espero.com.ua/ Arkivita el la originalo] je la 16-a de julio 2025. Alirdato: la 1-an de oktobro 2026 .</ref>. Unu el ĝiaj projektoj estas "''Resanigo per arto''" (Зцілення Мистецтвом) celas transformi la spacon de hospitaloj en lokoj de subteno, espero kaj interna lumo,.alportante ekspoziciojn de fotarto, pentrado kaj muziko, same kiel kreivajn eventojn al hospitaloj, implikante fotistojn, artistojn, muzikistojn, same kiel psikologojn kaj arto-[[Terapio|terapiistojn]]<ref>(uk, en) ESPERO. [https://web.archive.org/web/20250716022645/http://espero.com.ua/#healing-art Arkivita el la originalo] je la 16-a de julio 2025. Alirdato: la 1-an de oktobro 2026 .</ref>. Alia iniciato estas la '<nowiki/>''Biblioteko por Ĉiuj''', la unuan specialigitan [[Esperanto-biblioteko|Esperantao-bibliotekon]] de Ukrainio kulturan spacon kiu konservas kaj antaŭenigas la lingvon de paco, dialogo kaj kompreno. La biblioteko estas samtempe [[arkivo]] kiu inkluzivas kolekton de pli ol 400 libroj kaj 80 periodaĵoj, ampleksante jardekojn da Esperanta literaturo, tradukoj kaj ideoj<ref name=":2" />. == Verkaro == ==== Verkoj en Esperanto ==== * Vortaro Ukraina-Esperanta. Kompilis V. Patsyurko, V. Stanoviĉ, redaktoro Ye. Kovtonyuk. Drohobych, ukraina Esperanto-eldonejo "Dobre sertse", 1998. * Antaŭparolo kaj traduko de la rakonto "''Monda Paco-Tago''" de V. Eroŝenko. Fabeloj kaj Legendoj. Kievo, Eldonejo Vadim Karpenko, 2004. <nowiki>ISBN 966-7833-96-8</nowiki> * Vasil Eroŝenko (1890—1952) eminenta ukraina esperantisto. Raporto ĉe la scienca kaj praktika konferenco "''Esperanto en la 21-a jarcento: stato kaj perspektivoj por evoluo''. Okaze de la 100-a datreveno de la libro de Miĥajlo Jurkiv "Lernolibro de la internacia lingvo Esperanto"" (29-30.06.2007, Ternopil). Bonfara Fondaĵo nomita laŭ Vasil Eroŝenko "Espero" (Kievo, Ukrainio). Lucko, Nadstirio, 2008. <nowiki>ISBN 978-966517-616-9</nowiki> * Kalendaro Esperanta-ukraina , kun propraj fotoj. == Premioj == Premiita per la Honora Atestilo de la [[Parlamento de Ukrainio]] pro "Servoj al la Ukraina Popolo" (2005), li ricevis diplomon kaj la honoran titolon "Kavaliro de la Patrujo" kun la premio de la "Ora Kruco" (2007), estis premiita per la internacia "Ordeno de Reĝino Anna", "Honoro de la Patrujo" kun arĝenta stelo pro konscienca servo al Ukrainio{{Mankas fonto|dato=oktobro 2026 }}. == Persone == La Placo en la urbo [[Rüsselsheim am Main]] ([[Germanio]]) estas nomita laŭ la patrino de Jevhen, Melania Kyrylivna Kovtonyuk, Ostarbeiter ĉe la [[Opel]]-aŭtofabriko (1942-1945). == Bibliografio == * {{Libroj:Granda Esperanta-ukraina vortaro de Pacjurko}} == Eksteraj ligiloj == (eo) Eŭheno Kovtonjuk, [https://www.youtube.com/watch?v=-WIeyX8KQ38 Ukrainio kaj la tutmonda nutra sekureco], Prelego por la londona Esperanto-klubo, YouTube == Referencoj == {{Referencoj}} <br> {{ĝermo|esperantisto}}[[Dosiero:Євген Ковтонюк у Тернополі.jpg|eta|Eŭheno Kovtonjuk|centra|500x500ra]] [[Kategorio:Ukrainaj esperantistoj]] [[Kategorio:Prezidantoj de Ukrainia Esperanto-Asocio]] [[Kategorio:Fotistoj]] [[Kategorio:Esperantistoj-vojaĝintoj]] f5paa66j4xysv5ycmzq0dlhqhnuhjcn 0 272215 9490656 9165787 2026-10-09T05:38:15Z Sj1mor 12103 9490656 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Avangarda metalroko''' aŭ '''avangarda metalo''' ({{lang-en|avant-garde metal}}) estas unu el ĝenroj de [[metalroko]], kiu kunigis elementojn de [[progresiva metalroko]], [[simfonia metalroko]], [[vikinga metalroko]], [[pagana metalroko]], [[folklora metalroko]] kaj kelkaj aliaj subĝenroj de metalroko. El ĉiuj metalrokaj ĝenroj ĝi havas plej multajn eksperimentojn per sono, muzikiloj kaj strukturo de kantoj. Preskaŭ ĉion strangan kaj neklasifikeblan, kio tamen sonas kiel metalroko, oni konsideras avangarda metalo. Avangarda metalroko komenciĝis en fino de 1980-aj - komenco de [[1990-aj jaroj]]. Unuaj grupoj aperis en [[Svisio]] kaj [[Norvegio]]. Krom kutimaj metalrokaj [[gitaro]], [[bas-gitaro]] kaj [[drumo]]j, en avangarda metalroko uziĝas [[klavarinstrumento]]j, [[sintezilo]]j, [[violono]]j, [[fluto]]j kaj multaj muzikiloj de [[elektronika muziko]]. == Karakterizaĵoj == Oni notu, ke rigoraj kadroj de la ĝenro ne ekzistas, ĝi nur vaste difineblas kiel "metalroko kun nekutima sono". La plej gravaj trajtoj por avangardaj metalprojektoj estas jenaj: * Serĉo de nestandardaj [[aranĝo (muziko)|aranĝoj]] * Nekutimaj sono kaj [[tembro]] * Vasta uzo de neklasikaj [[Akordo (muziko)|akordoj]] * Uzo de novaj, nekutimaj por metalroko voĉaj kaj muzikilaj teknikoj * Oftaj prenoj de teknikoj el aliaj ĝenroj, kiel [[industria metalroko]], modernaj versioj de [[klasika muziko]] kaj, foje, [[ĵazo]] (aparte [[libera ĵazo]] kaj [[avangarda ĵazo]]) * Neskema strukturo de kantoj * Nekutimaj ritmaj figuroj == Performistoj de avangarda metalroko == * [[Alchemist]] * [[Angizia]] * [[Arcturus (grupo)|Arcturus]] * [[Atrox]] * [[Carnival in Coal]] * [[Celtic Frost]] * [[Diablo Swing Orchestra]] * [[Die Apokalyptischen Reiter]] * [[Divina Enema]] * [[Faith No More]] * [[Fantômas]] * [[Fast Eddie]] * [[Gire]] * [[In the Woods…]] * [[Kekal]] * [[Kronk]] * [[Lŭ Occulta]] * [[Mr. Bungle]] * [[Orthrelm]] * [[Peccatum]] * [[Phlebotomized]] * [[Ram-Zet]] * [[Sariola]] * [[Sigh]] * [[Solefald]] * [[Ulver]] * [[Unexpect]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.metalstorm.ee/pub/article.php?article_id=161 Artikolo pri avangarda metalroko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090423093503/http://www.metalstorm.ee/pub/article.php?article_id=161 |date=2009-04-23 }} {{en}} ĉe Metal Storm * [http://www.avantgarde-metal.com Avantgarde-Metal.com] {{ĝermo|muziko}} {{Metalroko}} [[Kategorio:Metalrokaj ĝenroj]] khuyniops08eojdvz44xqpssgfor0r5 0 288970 9490519 7836320 2026-10-08T18:09:46Z Sj1mor 12103 9490519 wikitext text/x-wiki En [[atoma fiziko|atoma]] [[fiziko]], '''duopa elektrona kapto''' estas speco de [[radioaktiveco]]. Por izotopo ''(A, Z)'' kun kvanto de [[nukleono]]j ''A'' kaj [[atomnumero]] ''Z'', duopa elektrona kapto estas ebla nur se maso de izotopo ''(A, Z-2)'' estas pli malgranda. En ĉi tiu maniero de disfalo, du el la orbitaj [[elektrono]]j estas enkaptataj per du [[protono]]j en la kerno, formante du [[neŭtrono]]jn. Du [[neŭtrino]]j estas disradiataj en la procezo. Pro tio ke la protonoj estas ŝanĝataj al neŭtronoj, la kvanto de neŭtronoj pligrandiĝas je 2, la kvanto de protonoj ''Z'' malpligrandiĝas je 2, kaj la [[masnumero]] ''A'' restas neŝanĝita. Per ŝanĝo de la kvanto de protonoj, duopa elektrona kapto konvertas la fontan izotopon en izotopon de la alia [[kemia elemento]]. Ekzemplo, atomkerno de [[kriptono]] konvertiĝas en atomkernon de [[seleno]]: : ⁷⁸[[kriptono|Kr]]³⁶⁺ + 2[[elektrono|e]]⁻ → ⁷⁸[[seleno|Se]]³⁴⁺ + 2[[neŭtrino|ν_e]] En la plejparto de okazoj ĉi tiu disfala reĝimo estas malvidebligata per pli verŝajnaj reĝimoj (sola elektrona kapto kaj tiel plu), sed kiam ĉiuj ĉi tiuj reĝimoj estas malpermesitaj aŭ forte subpremitaj, duopa elektrona kapto iĝas la ĉefa reĝimo de disfalo. Ekzistas 35 nature okazantaj izotopoj kiuj povas sperti duopan elektronan kapton. Tamen, ne estas konfirmitaj observadoj de ĉi tiu procezo. La unua kaŭzo estas ke la probablo de duopa elektrona kapto estas enorme malgranda (la teoriaj antaŭdiroj de [[duoniĝotempo]]j por ĉi tiu reĝimo estas pli grandaj ol 10²⁰ jaroj). La dua kaŭzo estas ke la nuraj detekteblaj partikloj kreataj en ĉi tiu procezo estas [[ikso-radioj]] kaj [[elektronoj de Auger]] kiuj estas disradiataj per la ekscitita atoma ŝelo. En la limigo de iliaj energioj (≈1...10 [[keV]]), la fono estas kutime alta. Tial, la eksperimenta detekto de duopa elektrona kapto estas pli malfacila ol tiu de [[duopa beto-disfalo]]. Se la masa diferenco inter la fonta kaj rezulta atomoj estas pli granda ol du masoj de elektrono (1,022 [[MeV]]), la energio liberigata en la procezo estas sufiĉe granda por permesi alian reĝimon de disfalo, [[elektrona kapto kun pozitrona eligo|elektronan kapton kun pozitrona eligo]]. Ĝi okazas samtempe kun duopa elektrona kapto, ilia [[forkiĝanta rilatumo]] dependas de atomkernaj propraĵoj. Se la masa diferenco estas pli granda ol kvar elektronaj masoj (2,044 MeV), la tria reĝimo, [[duopa pozitrona eligo]], estas permesita. Nur 6 nature okazantaj izotopoj povas disfali tra ĉi tiuj tri reĝimoj samtempe. == Senneŭtrina duopa elektrona kapto == La pli supre priskribita procezo kun kapto de du elektronoj kaj eligo de du neŭtrinoj (du-neŭtrina duopa elektrona kapto) estas permesata per la [[norma modelo]] de [[partikla fiziko]], neniu el konservadaj leĝoj (inkluzivante de [[leptona nombro|leptona nombra]] konservado) estas atencita. Tamen, se la leptona nombro ne estas bezone konservata, alispeca procezo povas okazi, la '''senneŭtrina duopa elektrona kapto'''. En ĉi tiu okazo du elektronoj estas enkaptataj per kerno, sed neŭtrinoj ne estas disradiataj. La energio liberigita en ĉi tiu procezo estas portata for per [[gamaj radioj|gama kvantumo]] de ena [[bremsa radiado]]. Ĉi tiu reĝimo de disfalo neniam estis observita eksperimente. : ⁷⁸[[kriptono|Kr]]³⁶⁺ + 2[[elektrono|e]]⁻ → ⁷⁸[[seleno|Se]]³⁴⁺ == Vidu ankaŭ == * [[Duopa beto-disfalo]] * [[Beto-disfalo]] * [[Elektrona kapto]] [[Kategorio:Atoma fiziko]] sys5h3njaqr3xinklnmde965etcburs 0 292250 9490751 9404115 2026-10-09T10:04:24Z Sj1mor 12103 9490751 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo=Berja | lando= | statuso=Municipo | flago=Flag of Berja.svg | blazono=Escudo_de_Berja.svg | devizo= | patrono= | mapo=Map of Berja (Almería).png | mapo2= {{Situo sur mapo |Andaluzio |Teksto=Berja |Bordo=none |Lon-g=2|Lon-m=57 | Lon-dir=U |Lat-g=36|Lat-m=51 |Larĝo=280 |Titolo=Berja sur la municipa mapo de Andaluzio |montrukoordinatojn=ne }} | bildo-priskribo=Preĝejo kaj urbodomo en la ĉefa placo de Berja (Almería, Andaluzio) | bildo=Berja Plaza Iglesia Ayuntamiento.jpg | longitudo-gradoj=2 | longitudo-minutoj=57 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto=U | latitudo-gradoj=36 | latitudo-minutoj=51 | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto=N | montrukoordinatojn = entekste,titolo | ŝtato={{ESP}} | aŭtonomio = {{Andaluzio}} | provinco = [[Dosiero:Flag Almería Province.svg|22ra]] [[Almería]] | municipo = Berja | regiono= | mikroregiono= | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo= | registaro=Ayuntamiento de Berja | estro=Antonio Torres López ([[Partido Popular|PP]]) | komunumestro-titolo = Alcalde | komunumestro-partio = | alto= 335 m | areo= 217 km² | loĝ= 14508 <ref>[http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm SIMA] 2007</ref> | dens=66.9 | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk= | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= | TTTejo=[http://www.Berja.es Berja.es] | }} '''Berja''' [BERĥa] estas [[urbeto]] kaj [[municipo]] de la Aŭtonoma Komunumo [[Andaluzio]], en la sudokcidenta pinto de la [[provinco]] [[Provinco Almerio|Almerio]], sude de [[Hispanio]]. Ĝi estas en la komarko ''[[Poniente Almeriense]]''. La areo de la municipo estas 217&nbsp;km² kie loĝas 14508 geloĝantoj, do loĝdenso estas 66.9 loĝ./km². Berja situas je 52&nbsp;km de la provinca ĉefurbo [[Almería]]. == Geografio == La municipo estas ĉe la montaro Gádor, je 14 km de la [[Mediteraneo|mediteranea marbordo]] ([[Adra]]), kaj je 8 km de la najbara [[Dalías]]. La municipa teritorio de Berja limas oriente kun la municipo [[Dalías]], sude kun [[Adra]] kaj [[Balanegra]], okcidente kun la [[provinco Granado]], kaj norde kun [[Alcolea (Almerio)|Alcolea]], [[Laujar de Andarax]] kaj [[Fondón]]. Menciindas la gravo de nombraj akvofontoj, ĉirkaŭ kiuj disvolviĝis la diversaj kvartaloj kaj domarkernoj. Ekde la arabaj poetoj ĝis la romantismaj veturemaj verkistoj de la [[19a jarcento]] ([[Richard Ford (angla verkisto)|Richard Ford]], [[Pedro Antonio de Alarcón]]), ĉiam oni menciis la akvon de Berja.<center> {| class="wikitable" width="60%" border="2" align="left" |----- | align="center" width="35%" | ''Nordokcidente:'' [[Alcolea (Almerio)|Alcolea]] | align="center" width="30%" | ''Norde:'' [[Laujar de Andarax]] | align="center" width="35%" | ''Nordoriente:'' [[Fondón]] |----- | align="center" width="10%" | ''Okcidente:'' [[Provinco Granado]] | align="center" width="35%" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | align="center" width="30%" | ''Oriente:'' [[Dalías]] |----- | align="center" width="35%" | ''Sudokcidente:'' [[Adra]] | align="center" width="30%" | ''Sude:'' [[Adra]] kaj [[Balanegra]] | align="center" width="35%" | ''Sudoriente:'' [[Balanegra]] |}</center> == Historio == En la [[16a jarcento]] okazis la ribelo de [[moriskoj]] kaj la areo restis senhoma. En la [[19a jarcento]] disvolviĝis la minado de [[plumbo]], nun ne plu funkcianta, sed kiu lasis interesajn pejzaĝojn kaj viziteblajn instalaĵojn. En la [[20a jarcento]] post la restaŭrado de la demokratio la urbestroj estis socialistoj, sed en la [[21a jarcento]] oni ŝanĝis al la dekstraj de PP. == Demografio == Laŭ statistikoj de la andaluza registaro ([http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm SIMA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060819151119/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm |date=2006-08-19 }}, 2007) la 14508 geloĝantoj de la municipo '''Berja''' estas 7298 inoj kaj 7210 viroj. En la 217-kvadratkilometra teritorio estas 13 [[setlejo]]j, kie loĝas 14320 geloĝantoj, kaj aliaj 188 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 177, 87 inoj kaj 90 viroj, kaj mortis 119, 45 inoj kaj 74 viroj. Tiel la [[natura kresko]] estis 58 (0.4%). La laborkapabla loĝantaro estis 6040 homoj (41.6%). == Vilaĝoj en la municipo == :Berja, 11948 loĝ., laŭ INE 2008.<ref>[http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaDesdeHome&nombrePoblacion=berja&x=0&y=0 INE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304115359/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaDesdeHome&nombrePoblacion=berja&x=0&y=0 |date=2016-03-04 }} 2008.</ref> :[[Balanegra]], 2675 loĝ. :[[La Peñarrodada]], 165 loĝ. :[[Castala]], 73 loĝ. :[[El Río Chico]], 70 loĝ. :[[El Río Grande]], 45 loĝ. :[[Beninar]], 25 loĝ. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de municipoj de provinco Almería]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm Berja] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060819151119/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm |date=2006-08-19 }} - Statistikoj en ''Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía''. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Municipoj de Provinco Almería}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Andaluzio]] [[Kategorio:Geografio de Andaluzio]] 3aznejpkxkdmmvegdkadxn1txpqv9cm 9490752 9490751 2026-10-09T10:04:54Z Sj1mor 12103 9490752 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo=Berja | lando= | statuso=Municipo | flago=Flag of Berja.svg | blazono=Escudo_de_Berja.svg | devizo= | patrono= | mapo=Map of Berja (Almería).png | mapo2= {{Situo sur mapo |Andaluzio |Teksto=Berja |Bordo=none |Lon-g=2|Lon-m=57 | Lon-dir=U |Lat-g=36|Lat-m=51 |Larĝo=280 |Titolo=Berja sur la municipa mapo de Andaluzio |montrukoordinatojn=ne }} | bildo-priskribo=Preĝejo kaj urbodomo en la ĉefa placo de Berja (Almería, Andaluzio) | bildo=Berja Plaza Iglesia Ayuntamiento.jpg | longitudo-gradoj=2 | longitudo-minutoj=57 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto=U | latitudo-gradoj=36 | latitudo-minutoj=51 | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto=N | montrukoordinatojn = entekste,titolo | ŝtato={{ESP}} | aŭtonomio = {{Andaluzio}} | provinco = [[Dosiero:Flag Almería Province.svg|22ra]] [[Almería]] | municipo = Berja | regiono= | mikroregiono= | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo= | registaro=Ayuntamiento de Berja | estro=Antonio Torres López ([[Partido Popular|PP]]) | komunumestro-titolo = Alcalde | komunumestro-partio = | alto= 335 m | areo= 217 km² | loĝ= 14508 <ref>[http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm SIMA] 2007</ref> | dens=66.9 | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk= | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= | TTTejo=[http://www.Berja.es Berja.es] | }} '''Berja''' [BERĥa] estas [[urbeto]] kaj [[municipo]] de la Aŭtonoma Komunumo [[Andaluzio]], en la sudokcidenta pinto de la [[provinco]] [[Provinco Almerio|Almerio]], sude de [[Hispanio]]. Ĝi estas en la komarko ''[[Poniente Almeriense]]''. La areo de la municipo estas 217&nbsp;km² kie loĝas 14508 geloĝantoj, do loĝdenso estas 66.9 loĝ./km². Berja situas je 52&nbsp;km de la provinca ĉefurbo [[Almería]]. == Geografio == La municipo estas ĉe la montaro Gádor, je 14 km de la [[Mediteraneo|mediteranea marbordo]] ([[Adra]]), kaj je 8 km de la najbara [[Dalías]]. La municipa teritorio de Berja limas oriente kun la municipo [[Dalías]], sude kun [[Adra]] kaj [[Balanegra]], okcidente kun la [[provinco Granado]], kaj norde kun [[Alcolea (Almerio)|Alcolea]], [[Laujar de Andarax]] kaj [[Fondón]]. Menciindas la gravo de nombraj akvofontoj, ĉirkaŭ kiuj disvolviĝis la diversaj kvartaloj kaj domarkernoj. Ekde la arabaj poetoj ĝis la romantismaj veturemaj verkistoj de la [[19a jarcento]] ([[Richard Ford (angla verkisto)|Richard Ford]], [[Pedro Antonio de Alarcón]]), ĉiam oni menciis la akvon de Berja.<center> {| class="wikitable" width="50%" border="2" align="left" |----- | align="center" width="35%" | ''Nordokcidente:'' [[Alcolea (Almerio)|Alcolea]] | align="center" width="30%" | ''Norde:'' [[Laujar de Andarax]] | align="center" width="35%" | ''Nordoriente:'' [[Fondón]] |----- | align="center" width="10%" | ''Okcidente:'' [[Provinco Granado]] | align="center" width="35%" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | align="center" width="30%" | ''Oriente:'' [[Dalías]] |----- | align="center" width="35%" | ''Sudokcidente:'' [[Adra]] | align="center" width="30%" | ''Sude:'' [[Adra]] kaj [[Balanegra]] | align="center" width="35%" | ''Sudoriente:'' [[Balanegra]] |}</center> == Historio == En la [[16a jarcento]] okazis la ribelo de [[moriskoj]] kaj la areo restis senhoma. En la [[19a jarcento]] disvolviĝis la minado de [[plumbo]], nun ne plu funkcianta, sed kiu lasis interesajn pejzaĝojn kaj viziteblajn instalaĵojn. En la [[20a jarcento]] post la restaŭrado de la demokratio la urbestroj estis socialistoj, sed en la [[21a jarcento]] oni ŝanĝis al la dekstraj de PP. == Demografio == Laŭ statistikoj de la andaluza registaro ([http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm SIMA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060819151119/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm |date=2006-08-19 }}, 2007) la 14508 geloĝantoj de la municipo '''Berja''' estas 7298 inoj kaj 7210 viroj. En la 217-kvadratkilometra teritorio estas 13 [[setlejo]]j, kie loĝas 14320 geloĝantoj, kaj aliaj 188 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 177, 87 inoj kaj 90 viroj, kaj mortis 119, 45 inoj kaj 74 viroj. Tiel la [[natura kresko]] estis 58 (0.4%). La laborkapabla loĝantaro estis 6040 homoj (41.6%). == Vilaĝoj en la municipo == :Berja, 11948 loĝ., laŭ INE 2008.<ref>[http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaDesdeHome&nombrePoblacion=berja&x=0&y=0 INE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304115359/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaDesdeHome&nombrePoblacion=berja&x=0&y=0 |date=2016-03-04 }} 2008.</ref> :[[Balanegra]], 2675 loĝ. :[[La Peñarrodada]], 165 loĝ. :[[Castala]], 73 loĝ. :[[El Río Chico]], 70 loĝ. :[[El Río Grande]], 45 loĝ. :[[Beninar]], 25 loĝ. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de municipoj de provinco Almería]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm Berja] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060819151119/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm |date=2006-08-19 }} - Statistikoj en ''Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía''. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Municipoj de Provinco Almería}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Andaluzio]] [[Kategorio:Geografio de Andaluzio]] 53k087yflzewdi7f56zzl9wyrfq7sj4 9490753 9490752 2026-10-09T10:05:26Z Sj1mor 12103 /* Geografio */ 9490753 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo=Berja | lando= | statuso=Municipo | flago=Flag of Berja.svg | blazono=Escudo_de_Berja.svg | devizo= | patrono= | mapo=Map of Berja (Almería).png | mapo2= {{Situo sur mapo |Andaluzio |Teksto=Berja |Bordo=none |Lon-g=2|Lon-m=57 | Lon-dir=U |Lat-g=36|Lat-m=51 |Larĝo=280 |Titolo=Berja sur la municipa mapo de Andaluzio |montrukoordinatojn=ne }} | bildo-priskribo=Preĝejo kaj urbodomo en la ĉefa placo de Berja (Almería, Andaluzio) | bildo=Berja Plaza Iglesia Ayuntamiento.jpg | longitudo-gradoj=2 | longitudo-minutoj=57 | longitudo-sekundoj= | longitudo-direkto=U | latitudo-gradoj=36 | latitudo-minutoj=51 | latitudo-sekundoj= | latitudo-direkto=N | montrukoordinatojn = entekste,titolo | ŝtato={{ESP}} | aŭtonomio = {{Andaluzio}} | provinco = [[Dosiero:Flag Almería Province.svg|22ra]] [[Almería]] | municipo = Berja | regiono= | mikroregiono= | departemento= | arondismento= | distriktaro= | kantono= | distrikto= | fondo= | registaro=Ayuntamiento de Berja | estro=Antonio Torres López ([[Partido Popular|PP]]) | komunumestro-titolo = Alcalde | komunumestro-partio = | alto= 335 m | areo= 217 km² | loĝ= 14508 <ref>[http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm SIMA] 2007</ref> | dens=66.9 | HDI= | interkom= | ĝemel= | horzono= | pk= | tel= | aŭto= | kodo= | laŭ= | TTTejo=[http://www.Berja.es Berja.es] | }} '''Berja''' [BERĥa] estas [[urbeto]] kaj [[municipo]] de la Aŭtonoma Komunumo [[Andaluzio]], en la sudokcidenta pinto de la [[provinco]] [[Provinco Almerio|Almerio]], sude de [[Hispanio]]. Ĝi estas en la komarko ''[[Poniente Almeriense]]''. La areo de la municipo estas 217&nbsp;km² kie loĝas 14508 geloĝantoj, do loĝdenso estas 66.9 loĝ./km². Berja situas je 52&nbsp;km de la provinca ĉefurbo [[Almería]]. == Geografio == La municipo estas ĉe la montaro Gádor, je 14 km de la [[Mediteraneo|mediteranea marbordo]] ([[Adra]]), kaj je 8 km de la najbara [[Dalías]]. La municipa teritorio de Berja limas oriente kun la municipo [[Dalías]], sude kun [[Adra]] kaj [[Balanegra]], okcidente kun la [[provinco Granado]], kaj norde kun [[Alcolea (Almerio)|Alcolea]], [[Laujar de Andarax]] kaj [[Fondón]]. Menciindas la gravo de nombraj akvofontoj, ĉirkaŭ kiuj disvolviĝis la diversaj kvartaloj kaj domarkernoj. Ekde la arabaj poetoj ĝis la romantismaj veturemaj verkistoj de la [[19a jarcento]] ([[Richard Ford (angla verkisto)|Richard Ford]], [[Pedro Antonio de Alarcón]]), ĉiam oni menciis la akvon de Berja.<center> {| class="wikitable" width="50%" border="2" align="left" |----- | align="center" width="35%" | ''Nordokcidente:'' [[Alcolea (Almerio)|Alcolea]] | align="center" width="30%" | ''Norde:'' [[Laujar de Andarax]] | align="center" width="35%" | ''Nordoriente:'' [[Fondón]] |----- | align="center" width="10%" | ''Okcidente:'' [[Provinco Granado]] | align="center" width="35%" | [[Dosiero:Rosa de los vientos.svg|75ra]] | align="center" width="30%" | ''Oriente:'' [[Dalías]] |----- | align="center" width="35%" | ''Sudokcidente:'' [[Adra]] | align="center" width="30%" | ''Sude:'' [[Adra]] kaj [[Balanegra]] | align="center" width="35%" | ''Sudoriente:'' [[Balanegra]] |}</center> {{-l}} == Historio == En la [[16a jarcento]] okazis la ribelo de [[moriskoj]] kaj la areo restis senhoma. En la [[19a jarcento]] disvolviĝis la minado de [[plumbo]], nun ne plu funkcianta, sed kiu lasis interesajn pejzaĝojn kaj viziteblajn instalaĵojn. En la [[20a jarcento]] post la restaŭrado de la demokratio la urbestroj estis socialistoj, sed en la [[21a jarcento]] oni ŝanĝis al la dekstraj de PP. == Demografio == Laŭ statistikoj de la andaluza registaro ([http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm SIMA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060819151119/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm |date=2006-08-19 }}, 2007) la 14508 geloĝantoj de la municipo '''Berja''' estas 7298 inoj kaj 7210 viroj. En la 217-kvadratkilometra teritorio estas 13 [[setlejo]]j, kie loĝas 14320 geloĝantoj, kaj aliaj 188 geloĝantoj loĝas dise en kamparo. Lasta konata nombro de naskiĝoj po jaro estis 177, 87 inoj kaj 90 viroj, kaj mortis 119, 45 inoj kaj 74 viroj. Tiel la [[natura kresko]] estis 58 (0.4%). La laborkapabla loĝantaro estis 6040 homoj (41.6%). == Vilaĝoj en la municipo == :Berja, 11948 loĝ., laŭ INE 2008.<ref>[http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaDesdeHome&nombrePoblacion=berja&x=0&y=0 INE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304115359/http://www.ine.es/nomen2/index.do?accion=busquedaDesdeHome&nombrePoblacion=berja&x=0&y=0 |date=2016-03-04 }} 2008.</ref> :[[Balanegra]], 2675 loĝ. :[[La Peñarrodada]], 165 loĝ. :[[Castala]], 73 loĝ. :[[El Río Chico]], 70 loĝ. :[[El Río Grande]], 45 loĝ. :[[Beninar]], 25 loĝ. == Vidu ankaŭ == * [[Listo de municipoj de provinco Almería]] == Eksteraj ligiloj == * [http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm Berja] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060819151119/http://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadistica/sima/htm/sm04029.htm |date=2006-08-19 }} - Statistikoj en ''Sistema de Información Multiterritorial de Andalucía''. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Municipoj de Provinco Almería}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Andaluzio]] [[Kategorio:Geografio de Andaluzio]] rshwrls1a3w51avruqzznuoawr3d84a 0 295813 9490455 9457276 2026-10-08T16:31:58Z Aidas 3488 9490455 wikitext text/x-wiki '''Judkristana sinagogo''' estas sidejo en kiu grupiĝis, tuj post la morto kaj supozata resurekto de [[Jesuo]], kaj religie kultis la unuaj kristanoj devenantaj el la juda aŭ greka medioj. Ili daŭrigis sin senti kaj juĝi heredantoj de la judaj tradicioj aldonante al tiuj ĉi ilian kulton al Jesuo. Ekzemplon de tiuj judkristanaj sinagogoj, arkeologoj malkrovis sub la tieldirita tombo de [[Davido]] sur la monto [[Ciono]], tombo kiu reale estis judkristana sinagogo aktiva ĉirkaŭ la sepdekaj jaroj de la [[1-a jarcento]]: en ĝi oni elfosis niĉon direktita al [[Golgoto]] kiu certe entenis la papirrulojn de la Sanktaj Skriboj. Ĉi tie estis deĉifritaj alvokoj al Jesuo kaj kristanaj preĝformuloj. Ankaŭ membro de la prakristana komunumo estis arkeologie evidentigita: temas pri Aleksandro, filo de Simono el Kireno ([[Marko]] 15,21), ĝuste la filo de la homo kiu portis la krucon de Jesuo – pliprecize la transversan lignon de la kruco. Lia ostaj restaĵoj, rekonitaj aŭtentaj sen iu ajn diskuto ĉe arkeologoj, nun konserviĝas ĉe la [[Hebrea Universitato de Jerusalemo]]. Similpruva, arkeologie, estas ankaŭ la domo de Petro en Kafarnao, kies identiĝo hodiaŭ estas malferme agnoskata. Laŭ iuj eĉ ĝi funkciis kiel judo-kristama sinagogo. Analoga arkeologia malkovro okazis sur monto Oliveto en Jerusalemo [http://digilander.libero.it/sabato/ossari.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091125133318/http://digilander.libero.it/sabato/ossari.htm |date=2009-11-25 }} Diversloke en [[Palestino]] troviĝas spuroj de tiuj institucioj kiuj sekvis la sorton de tiuj komunumoj, parte absorbitaj de la Granda Eklezio, parte ĉerpiĝintaj pro herezaj tendencoj, parte forigintaj. == Vidu == * Lastan parton de ''La ŝtona urbo'' de [[Anna Löwenstein]]. * [[Carsten Peter Thiede]] == Eksteraj ligiloj == * [https://sbf.custodia.org/en/general-info Studium Biblicum Franciscanum] * [http://it.wikipedia.org/wiki/Giudeo-Cristianesimo Giudeo cristainesimo] * [http://www.nostreradici.it/giudeocristiani.htm] [[Kategorio:Kristanismo]] [[Kategorio:Historio de kristanismo]] [[Kategorio:Judismo]] hkuvqog3svrxa9uo3hklropblh2p3g7 0 307397 9490541 8921081 2026-10-08T19:10:48Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490541 wikitext text/x-wiki {{Informkesto biografio |Antaŭnomo = Georges Antoine Pons |Familinomo = Rayet |NaskiĝLoko = Bordeaux |NaskiĝLokoLigilo = |NaskiĝTago = 12 |NaskiĝMonato = decembro |NaskiĝJaro = 1839 |MortLoko = Bordeaux |MortLokoLigilo = |MortTago = 14 |MortMonato = junio |MortJaro = 1906 |AntaŭOkupo = |Okupo = astronomo |Ŝtato = Francio |Dosiero = Rayet Georges A Pons |Subteksto = Georges Rayet }} == Vivo == Li iris lernis en [[Parizo]]n, unue en la liceon Bonaparte (nune: [[liceo Condorcet]]) kaj poste, de [[1859]] en la [[École normale supérieure]]. Li iĝis instruisto pri [[fiziko]] en [[Orléans]]. En [[1863]] li ricevis postenon en la [[Observatorio de Parizo]] en la servo pri [[meteologio]]. Tie, li amikiĝis kun [[Charles Wolf]], kiu instruis lin pri [[spektroskopio]]. En [[1867]] ili ambaŭ malkovris grandajn [[spektra linio|spektrajn liniojn]] en [[eliga spektro|eligo]] en la [[stelo]] ''[[P Cygni]]''. Tiaj linioj estas tiuj de lumo elsendita el la fortega [[stela vento]] de tia nova tipo de stelo, kiu ricevis la nomon de [[Wolf-Rayet stelo]]. Kun [[Édouard Jean-Marie Stephan|Édouard Stephan]] kaj [[Félix Tisserand]], li partoprenis al ekspedicio por observi [[suneklipso]]n en la [[Malaja duoninsulo]] la {{dato|18|aŭgusto|1868}}. En [[1869]], li estis nomumita astronomo helpanto. Sed en [[1874]] li malakordiĝis kun [[Urbain Le Verrier]] kaj foriris el la Observatorio de Parizo. Li donis kursojn pri fizika astronomio en [[Marsejlo]] ĝis [[1876]], dato kiam li ricevis la ĵus kreitan katedron pri astronomio en Bordeaux. En [[1878]] li fondis, sur altaĵo de [[Floirac (Gironde)]], la [[observatorio de Bordeaux|observatorion de Bordeaux]] kies direktoro li estis ĝis sia morto. De [[1880]] li estis ano de la municipa konsilantaro de Floirac. Li vojaĝis en [[Hispanio]]n por observi la suneklipson de la {{dato|30|aŭgusto|1905}} en [[Burgoso]]. Li estis entombigita en la tombejo Saint-Vincent de Floirac. Kolegio<ref>[http://webetab.ac-bordeaux.fr/Etablissement/CGRayetFloirac/ Paĝaro de la kolegio Georges Rayet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091228064351/http://webetab.ac-bordeaux.fr/Etablissement/CGRayetFloirac/ |date=2009-12-28 }}, entenas biografieton de Georges Rayet.</ref> de ĉi tiu komunumo portas lian nomon. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} <!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{fr}} [http://www.academie-sciences.fr/ama/appendice.pdf Biografioj de sciencistoj, far de Jean-Claude Pecker]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{fr}} [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0172//0000063.000.html Franclingva nekrologio de ''Ernest Esclango''] * {{en}} [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/ApJ../0025//0000053.000.html Anglalingva nekrologio] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} 0z8x6w9nck9vxab9qogldrd1wwn154u 0 310079 9490388 8387251 2026-10-08T13:30:57Z ~2026-53946-00 264602 /* */ 9490388 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Neve Campbell | dosiero = NeveCampbell2009.jpg | priskribo = Campbell in 2009 | naskonomo= Neve Adrianne Campbell | dato de naskiĝo = {{naskiĝdato kaj aĝo|1973|10|3}} | loko de naskiĝo = [[Guelph]], [[Ontario]], [[Kanado]] | profesio = [[Aktorino]] | aktivaj jaroj = 1991–2064 | edzo = Jeff Colt (g. 1995–1998)<br />[[John Light (actor)|John Light]] (g. 2007–2011) | partnero = [[JJ Field]] (2012–nuntempe) | infanoj = 1 | parencoj = [[Christian Campbell]] (frato) }} [[Dosiero:NeveCampbell.jpg|dekstra|eta|Neve Campbell en 1997]] [[Dosiero:NeveCampbellBAFTA06.jpg|eta|Neve Campbell, en 2006]] '''Neve Adrianne CAMPBELL''' [{{IPA|ˈnɛv ˈkæmbəl}}] (naskiĝinta la {{daton|3|oktobro|1973}} en [[Guelph]], [[Ontario]]) estas kanada filma kaj televida aktorino. == Biografio == Campbell naskiĝis kiel filino de skotlanda patro kaj nederlanda patrino. Ŝia antaŭnomo estas la naskiĝa nomo de sia patrino kaj signifas ''neĝo'' en la itala kaj portugala lingvoj. Ŝia kariero komenciĝis kiel dancistino, ŝi trejnis sin en la ''National Ballet School of Canada'' kaj ludis en la baletoj ''Nuksrompilo'' kaj ''Dornorozeto''. Post pluraj vundiĝoj, Campbell ŝanĝis en aĝo de 15 jaroj de la [[baleto]] al la aktorado kaj ludis en ''La fantomo de la opero'' en la Pantages-teatro en [[Toronto]]. Campbell atingis larĝan konatecon per la televida serio ''Party of Five'', en kiu ŝi ludis la ĉefrolon de Julia Salinger de 1994 ĝis 2000. Pluajn ĉefrolojn ludis ŝi en filmoj kiel ''Scream'', ''Scream 2'', ''Scream 3'', ''Wild Things'' kaj ''Three to Tango''. Campbell estis de 1995 ĝis 1998 edzino de Jeff Colt. Ŝi geedziĝis en 2007 kun la brita aktoro [[John Light]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Ĝermo|kanadano}} {{Pluraj problemoj|fontoj|referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Campbell, Neve}} [[Kategorio:Anglaj ontarianoj]] [[Kategorio:Kanadaj aktoroj]] [[Kategorio:Nederlandaj kanadanoj]] [[Kategorio:Skotaj kanadanoj]] gzgctjuzexzdc7b0sfq9be34vlhdj1s 0 310687 9490658 9469796 2026-10-09T05:39:57Z Sj1mor 12103 9490658 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = AM-ER |tersituo =Centra Erevano/Erevano |zomo=13 |estro=Marina Hakobjan |vizitantoj={{formatnum:6500}} (2005) }} [[Dosiero:Plaza de la República, Ereván, Armenia, 2016-10-02, DD 113-114 HDR.jpg|eta|250 px | Konstruaĵo de la Nacia Galerio de Armenio. Nokta vido.]] La '''Nacia Galerio de Armenio''' ({{lang-hy|Հայաստանի Ազգային Պատկերասրահ}}) estas la ĉefa muzeo de [[Erevano]], ĉefurbo de [[Armenio]]. Ĝi troviĝas en la [[Placo de la Respubliko (Erevano)|placo de la Respubliko]], unu el la neŭralgiaj centroj de la urbo, en la sama konstruaĵo kie troviĝas la [[Muzeo pri Historio de Armenio]]. La NGA enhavas signifajn kolektojn de rusa kaj okcidenteŭropa arto, kaj la plej grandan kolekton en la mondo de armena arto. La muzeo havis 65.000 vizitantojn en 2005.<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.armenianow.com/arts/6141/arts_digest|titolo=Arts Digest - Arts and Culture - ArmeniaNow.com|verko=armenianow.com|alirdato=2020-09-06|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180618203531/https://www.armenianow.com/arts/6141/arts_digest|arkivdato=2018-06-18}}</ref> == Historio == La Nacia Galerio de Armenio estis fondita en 1921 laŭ la dekreto de la [[Armena Soveta Socialisma Respubliko]] (Armena SSR) kaj reprezentas la artan sekcion de la Ŝtata muzeo. Post ĝia estiĝo la artsekcio de la Nacia Galerio renkontis malfacilaĵojn, plejparte ĉar al [[Erevano]] mankis ŝtataj kaj privataj artaj kolektoj por formi la kernon de la kolekto. La unuaj verkoj enirantaj en la kolekton, kie la dekoj da verkoj estis aĉetitaj de ekspozicio de armenaj pentristoj en aŭgusto de la jaro 1921. Decida faktoro en la fondo de la arta kolekto de la Nacia Galerio estis la translokigo de la fama kolekto de La Armena Kultura Centro (la antaŭa Lazarjan Seminario, [[Moskvo]]) kaj ankaŭ la donacoj faritaj de armenaj artistoj al la Galerio. Antaŭ 1925, 400 artaĵoj de armenaj, rusaj kaj eŭropaj artistoj estis ekspoziciitaj tra la ses salonoj, kiuj formas la artan sekcion de la muzeo. Antaŭ 1935, la ŝtata artsekcio, kiu spertis multajn renovigojn, fariĝis aparta Artmuzeo. En 1947 la galerio estis renomita Ŝtata Bildgalerio de Armenio kaj poste renomita kiel Nacia Galerio de Armenio en 1991. La granda kolekto de verkoj de la bildgalerio ekspoziciiĝas danke al la klopodoj de multaj diligentaj samlandanoj kaj amikaj donacoj de eksterlandaj partneroj. La Nacia Galerio de Armenio nuntempe enhavas ĉirkaŭ 26.000 artaĵojn, multaj el kiuj estas konstante montrataj en la 56 galerioj kaj salonoj de la muzeo. == Priskribo == [[Dosiero:A. Fetvadjian. Mikayel vardapet. Ani.jpg|eta|''Mikajel vardapet'' de [[Arŝak Fetvaĝjan]] (1907)]] [[Dosiero:David Teniers the Younger. Playing skittles.jpg|eta|''Playing Skittles'', de [[David Teniers la juna]]]] Armena arto konsistigas grandan parton de la kolekto, komencante per antikva kaj mezepoka arto: [[Urarto|Urartaj]] freskoj kaj kopioj de la mozaikoj de la [[templo de Garni]] kaj mezepokaj murpentraĵoj kaj miniaturoj, inkluzive de 7-ajarcenta fresko ''Kristo surtronigita'' de la preĝejo Sankta Stefano. ([[Lmbatavank]]), freska fragmento de la [[10-a jarcento]] de "La Lasta Juĝo" de Sankta Paŭlo kaj Petro ([[Monaĥejo Tatev|Tatev]]), kaj fresko de la 13-a jarcento prezentanta la Naskiĝon de Sankta Dipatrino ([[Aĥtala]]), La muzeo havas ampleksan kolekton de la nacia armena [[eklezio]], t.e. [[Armena Apostola Eklezio]], kiuj plejparte rilatas al pentraĵoj de la 17a-19a jarcentoj, same kiel arĝentaj librokovraĵoj de manuskriptoj, krucoj kaj altarkurtenoj de la 18a jarcento el tuta Azio. La kolekto de historia armena arto estas la plej granda en la mondo. Estas precipe fortaj kolektoj de verkoj de [[Hakob Hovnatanjan]], [[Ivan Ajvazovskij]], [[Gevorg Baŝinjaghjan]], [[Panos Terlemezjan]], Vardges [[Surenianc]], [[Vartan Mahokjan]], [[Martiros Sarjan]], [[Hakob Koĝojan]], [[Hakob Gjurĝjan]], [[Edgar Ŝahin]], [[Grigor Ĥanĝjan]], [[Minas Avetisjan]]. La nacia galerio aparte fakas en la kampo de arto de diasporaj armenoj, kaj ĝi inkluzivas verkojn de Zakar Zakarjan ([[Parizo]]), Edgar Ŝahin (Parizo), Hovsep Puŝman ([[Novjorko]]), Jean Carzou (Parizo), Jean Jansem (Parizo), Gerardo Oragjan ([[Romo]]), kaj Paul Guiragossian ([[Bejruto]]). <ref name="auto">''National Gallery of Armenia: Painting, Graphics, Sculpture, Applied Art'' (Erevano: Tigran Mets Publishing, 2008)</ref> Rusa arto ankaŭ multe ĉeestas en la kolekto de la nacia galerio. Ĉi tiuj inkluzivas religiajn ikonojn kaj bildojn de la 16a kaj 17a jarcentoj kaj verkojn de konataj rusaj artistoj de la 18a - 20a jarcentoj, inkluzive de [[Fjodor Rokotov|F. Rokotov]], [[Ivan Argunov]], F. Shubin, [[Ilja Jefimoviĉ Repin|Ilja Repin]], [[Valentino Serov|Valentin Serov]], [[Ilja Maŝkov]], [[Sergej Konenkov]], [[Kuzma Petrov-Vodkin]], [[Vasilij Kandinskij]], [[Natalja Gonĉarova]], [[Marc Chagall]], kaj aliaj. La nacia Galerio de Armenio ankaŭ enmetis multajn ekzemplojn de "eksterlanda arto" (ĉefe okcidenta) en sian kolekton, multaj el kiuj estis origine parto de la "Armena Kultura Centro" (la antaŭa Lazarjan Seminario, Moskvo), kiu estis naciigita dum la sovetia periodo kaj sendita al Erevano. La malnovaj kolektoj inkluzivas ekzemplojn de antikva arto el [[Egiptio|Egiptujo]] (Nova Regno, Grek-Romia, Kopta), [[Grekio]] ([[Korinto]], [[Atiko]]), [[Romio]] kaj [[Irano]]. La fako Dekoracia Arto havas ceramikajn kaj porcelanajn kolektojn de ĉina, irana, itala, japana, germana, aŭstra, dana kaj ampleksa kolekto de la 18a - 19a-jarcentoj de la [[Caro|Carisma]] Imperia Porcelana Fabriko en Rusio. Ekzistas ankaŭ malgranda kolekto de bronzaĵoj de 18-ajarcenta Ĉinio ([[Dinastio Qing|Qing-dinastio]]) kaj 16-a-17-ajarcentaj okcidenteŭropaj lignaj mebloj. Enestas kelkaj eŭropaj malnovmajstraj verkoj en ĝiaj posedaĵoj, inkluzive de verkoj de konataj artistoj de [[Italio]], [[Nederlando]], [[Belgio]] kaj francaj artaj movadoj, inkluzive de signifaj verkoj de [[Donatello]], [[Tintoretto]], [[Antonio Canova]], [[Joos de Momper]], [[Caspar Netscher]], [[Matthias Stom]], [[Jan Van Goyen]], [[Pieter Claesz]], [[Étienne Maurice Falconet]], [[Carle Vanloo]], [[Jean-Baptiste Greuze]], [[Claude Joseph Vernet]], [[Robert Hubert]], [[Théodore Rousseau]], [[Adolphe Monticelli]].<ref name="auto"/> En 2008, pavilono estis malfermita specife por la verkoj de [[Hakob Gurĝjan]]. La konstruaĵo de la nacia galerio ankaŭ gastigas la restarigajn kaj konservadajn studiojn aligitajn kun la muzeo. La komplekso ankaŭ havas modere grandan bibliotekon kaj arkivon, malgrandan kafejon, memoraĵejon kaj librovendejon, kaj halon uzitan por filmaj projekcioj kaj prelegoj. La galerio ankaŭ pruntedonas internaciajn ekspoziciojn kun verkoj de la kolekto, helpante organizi ekspoziciojn de armena arto en diversaj landoj por vidi, ke la verkoj de Armenio estas ŝatataj de civitanoj tra la mondo. == Armena arto == Armena arto konsistigas grandan parton de la kolekto, ĉirkaŭ 700 pecojn <ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.gallery.am/ru/Departments/armPainting/|titolo=Отдел армянской живописи - Отделы - Музей - Национальная галерея Армении|url=www.gallery.am|alirdato=2019-09-04}}</ref>. Ekspozicio de klasika armena arto komenciĝas per antikva kaj mezepoka arto: Urartaj freskoj kaj kopioj de mozaikoj de la [[Templo de Garni|templo Garni]] kaj mezepokaj murpentraĵoj kaj miniaturoj, inkluzive de fresko de la 7-a-jarcenta "Kristo Entronigita" de la Preĝejo Sankta Stefano ([[Lmbatavank]]), 10a jarcenta freska fragmento de "La Lasta Juĝo" de Sankta Paŭlo kaj Petro ([[Monaĥejo Tatev|Tatev]]), kaj fresko de la 13-a jarcento prezentanta la Naskiĝon de Sankta Dipatrino ([[Aĥtala]]). La muzeo havas ampleksan kolekton de la nacia armena eklezio: rilataj pentraĵoj de la 17a-19a jarcentoj, same kiel arĝentajn librokovraĵojn de manuskriptoj, krucoj kaj altarkurtenoj de la 18a jarcento el tuta Azio. Kolekto de armenaj pentraĵoj de la 17-a jarcento konsistas plejparte el la arta heredaĵo de la dinastio de Hovnatanjan. Apud verkoj de Hovnatan Hovnatanjan, forta kolekto de pecoj de Hakob Hovnatanjan, fondinto de portreta ĝenro en armena pentrarto, montriĝas en la Galerio. La Galerio stokas pli ol 62 [[Kanvaso|kanvasojn]] de [[Ivan Ajvazovskij]], rusa pentristo de armena origino, kiu verkis multajn pentraĵojn pri armenaj ĉeftemoj.<ref name="армянское">{{citaĵo el la reto|url=http://www.gallery.am/ru/Armenian/OilPainting/|titolo=Живопись - Армянская - Коллекция - Национальная галерея Армении|url=www.gallery.am|alirdato=2019-09-04}}</ref> La plej granda parto de la armena kolekto estas dediĉita al la laboro de klasikaj armenaj pentristoj de la 19a-20a jarcento - Vardges Surenianc, Stepan Aghaĝanjan, Jeghiŝe Tadevosjan, Panos Terlemezjan, Gevorg Baŝinĝaghian, [[Martiros Sarjan]], Hakob Koĝojan, Arŝak Fetvaĝjan kaj aliaj.<ref name="auto"/> <center> <gallery widths="160" heights="160"> File:Hovnatanyan.jpg|H. Hovnatanian, Ĉieliro de la Virgulino 18a jc. File:Portrait of Natali Teumian (1830-40).jpg|[[Hakob Hovnatanjan|H. Hovnatanjan]], Portreto de Natali Teumjan, 1830-1840 File:Суренянц, «Попранная святыня», 1895.jpg|[[Vardges Surenianc|V. Surenianc]], Profanita sanktejo, 1895 File:П. Терлемезян. Гавит Санаинского монастыря, 1904.jpg|[[Panos Terlemezjan|P. Terlemezjan]], [[Gavito]] de [[Monaĥejo Sanahin]], 1904 File:The Genius and the Crowd.jpg|[[Yeghishe Tadevosyan|Y. Tadevosyan]], The Genius and the Crowd, 1919 </gallery> </center> <center> <gallery widths="160" heights="160"> File:Picnic on the bank of the Kura (1860).jpg|S. Nersisjan, Pikniko ĉe [[Kura]], 1860 File:By the Well. Hot Day, 1908.jpg|[[Martiros Sarjan|M. Sarjan]], Ĉe la Puto. Varma tago, 1908 File:V. Makhokhyan. Ocean.jpg|V. Maĥoĥjan, Oceano, 1918—1920 File:Z. Zakarian. Still life. Art items.jpg|Z. Zakarjan, Pentrita aranĝitaĵo, artaĵoj, 1900 File:Fetvadjian Ani cathedral 1905.jpg|[[Arŝak Fetvaĝjan|A. Fetvaĝjan]], [[katedralo de Anio]], 1905 </gallery> </center> == Okcidenta arto == Okcidenta arta kolekto nombras ĉirkaŭ 170 pecojn kaj konsistas el 4 ĉefaj sekcioj: itala, flandra, nederlanda kaj franca arto, sed ankaŭ inkluzivas verkojn de hispanaj, germanaj kaj aliaj artistoj. Estas kelkaj eŭropaj majstraj verkoj en ĝiaj posedaĵoj, inkluzive de verkoj de konataj artistoj de Italio, Nederlando, Belgio kaj francaj artaj movadoj, inkluzive de signifaj verkoj de [[Donatello]], [[Tintoretto]], [[Antonio Canova]], Joos de Momper, Caspar Netscher, Matthias Stom, Jan Van Goyen, Pieter Claesz, E.M Falconet, Carle Vanloo, J.B Greuze, [[Claude Joseph Vernet|Joseph Vernet]], [[Robert Hubert]], [[Théodore Rousseau]], [[Adolphe Monticelli]].<ref name="auto"/> Estas pli ol 180 folioj de eŭropaj grafikoj de la 16a-17a jarcentoj. === Itala artkolekto === [[Dosiero:Tintoretto Appolon and Mars.jpg|dekstra|250px|eta|"Apolo kaj Pan" de [[Tintoretto]] ]] Itala kolekto komenciĝas per la verkoj de la 14-a jarcento.<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro = Р. Дрампян. |titolo = Государственная картинная галерея Армении |loko= М. |jaro= 1982 |eldoninto= Искусство | paĝoj = 198}}</ref> Unu el la plej rimarkindaj estas "[[Kristnasko]]", tolaĵo de nekonata artisto de la rondo de [[Sandro Botticelli|Botticelli]]. "Apolono kaj Pan" de fama [[Tintoretto]] estas elstara ekzemplo de la [[Renesanco]]. Portreta ĝenro de la 17-a jarcento estas reprezentita per la verko de [[Bernardo Strozzi]] "Portreto de Nikola Kuĉi" kaj 2 portretoj de [[Guercino]], membro de la [[Bolonja skolo]]<ref name="Европейская"/><ref name="Все музеи мира">{{Citaĵo el la reto |url=http://allmuseum.ru/armenia |titolo=Государственная картинная галерея Армении |alirdato=2020-09-06 |arkivurl=https://archive.is/20130416140226/http://allmuseum.ru/armenia |arkivdato=2013-04-16 }}</ref>. La tolaĵo de [[Pontormo]] ilustras pli fruan periodon de portreta ĝenro. La muzeo havas ampleksan kolekton de Biblia arto - "La naskiĝo de Jesuo kaj Adoro de la Paŝtistoj" de [[Jacopo Bassano]] (lastatempe la galerio ricevis ankoraŭ unu plian [[kanvaso]]n de Bassano)<ref name="дар">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.tert.am/ru/news/2008/09/30/present/www.youtube.com/user/tertamarmenia/?sw |titolo=Большой дар Национальной картинной галерее Армении |alirdato=2018-07-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140819085258/http://www.tert.am/ru/news/2008/09/30/present/www.youtube.com/user/tertamarmenia/?sw |arkivdato=2014-08-19}}</ref>, "Bona Samariano" de [[Leandro Bassano]], verkoj de [[Luca Giordano]], [[Pietro da Cortona]], [[Sebastiano Ricci]], [[Luca Signorelli]], [[Pompeo Batoni]]<ref name="Дрампян,207">{{citaĵo el libro| aŭtoro = Р. Дрампян. | titolo = Государственная картинная галерея Армении |loko= М. |jaro= 1982 |eldoninto= Искусство| paĝoj = 207}}</ref> , [[Bernardino Luini]], [[Paolo Farinati]], [[Giovanni Battista Salvi da Sassoferrato]], [[Alessandro Turchi]], [[Giacomo Cavedone]]. Estas kelkaj rimarkindaj portretoj pri la [[Dipatrino]] de [[Benvenuto Tisi]], [[Sebastiano Conca]], [[Elisabetta Sirani]] kaj aliaj.<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro = Р. Дрампян.| titolo = Государственная картинная галерея Армении |loko= М. |jaro= 1982 |eldoninto= Искусство| paĝoj = 200}}</ref> Pejzaĝa arto de la 18a jarcento estas reprezentita de [[Francesco Guardi]]<ref name="Дрампян,207"/>, [[Francesco Zuccarelli]], Gisolphi kaj pluraj nekonataj artistoj. La kolekto inkluzivas grafikajn verkojn de [[Giovanni Domenico Tiepolo]], [[Giovanni Paolo Panini]], [[Federico Zuccaro|Federico Zuccari]], [[Jacopo da Empoli]], [[Luca Cambiasi]], [[Stefano della Bella]]. <center> <gallery widths="160" heights="160"> File:Pietro da Cortona. St. Mary, little Jesus and st. Katharina.jpg|[[Pietro da Cortona|P. Cortona]], Sankta maria, eta Jesuo kaj Sankta Katarina File:Bernardo Strozzi. Portrait of Nikola Kuchi.jpg|[[Bernardo Strozzi|B. Strozzi]], Portreto de Nikola Kuĉi File:Jacopo Bassano. The birth of Jesus and adoration of the shepherds.jpg|[[Jacopo Bassano|J. Bassano]], la naskiĝo de Jesuo kaj adorado de la paŝtistoj File:Guercino. Cleopatra.jpg|[[Guercino]], Kleopatro File:Francesco Guardi. Yard.jpg|[[Francesco Guardi|F. Guardi]], Jardo </gallery> </center> <center> <gallery widths="160" heights="160"> File:Sebastiano Conca. Godmother.jpg|[[Sebastiano Conca|S. Conca]], Dipatrino File:Benvenuto Tisi. Madonna and Child.jpg|[[Benvenuto Tisi|B. Tisi]], Dipatrino kaj infano File:Luca Giordano. The good shepherd.jpg|[[Luca Giordano|L. Giordano]], La bona paŝtisto File:Bernardino Luini. St. Sebastian.jpg|[[Bernardino Luini|B. Luini]], [[Sankta Sebastiano]] File:Luca Signorelli. Children's massarce.jpg|[[Luca Signorelli|L. Signorelli]], Amasmurdo de infanoj </gallery> </center> === Flandra kaj nederlanda kolektoj === [[Dosiero:Anthony van Dyck. Descent from the Cross.jpg|dekstra|210px|eta| "malsupreniro de la kruco" [[Anthoon van Dyck|A. van Dyck]] ]] Laŭ enketo de 1982, ĉirkaŭ 30 verkoj de flandra<ref>{{citaĵo el libro| aŭtoro = Р. Дрампян. | titolo = Государственная картинная галерея Армении |loko= М. |jaro= 1982 |eldonejo= Искусство| paĝoj = 209}}</ref> kaj 60 verkoj de nederlanda<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro = Р. Дрампян. | titolo = Государственная картинная галерея Армении |loko= М. |jaro= 1982 |eldoninto= Искусство |paĝoj = 217| }}</ref> artoj estis ekspoziciitaj en la galerio. Plej multaj el ili apartenas al la 17a jarcento.<ref name="Европейская">{{citaĵo el la reto|url=http://www.gallery.am/ru/European/OilPainting/|titolo=Живопись - Европейская - Коллекция - Национальная галерея Армении|retejo=www.gallery.am|alirdato=2019-09-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180323155339/http://www.gallery.am/ru/European/OilPainting|arkivdato=2018-03-23}}</ref> Flandra arta skolo estas reprezentita per rimarkindaj pecoj inkluzive de "Procesio de Sileno" de [[Petro Paŭlo Rubens|Peter Paul Rubens]]<ref name="БСЭ"/> , "Malsupreniro de la Kruco" de [[Antoon van Dyck|Anthoon van Dyck]], elstaraj pentritaj Aranĝitaĵoj de Verbruggen kaj [[Jan Fyt]] kaj "Monta pejzaĝo" ” De Joos de Momper. Portreta ĝenro estas reprezentita per pluraj [[Kanvaso|kanvasoj]]<ref>{{citaĵo el libro|aŭtoro= Р. Дрампян. | titolo = Государственная картинная галерея Армении |loko= М. |jaro= 1982 |eldoninto= Искусство |paĝoj = 213}}</ref>, plej rimarkindaj estas virina portreto de Pieter Pourbus kaj portreto de nekonata artisto de la 17-a jarcento. Du verkoj de David Teniers la Juna malkaŝas ĝenropentraĵon. Verko de relative malmulte konata artisto Jan Cossiers "Faŭno vizitanta kamparanojn" estas ekzemplo de realisma arto. La nederlanda kolekto inkluzivas verkojn de famaj artistoj de la nederlanda orepoka pentrarto. La sekcio enhavas "Kantlecionon" de [[Caspar Netscher]], "Kompanio ĉe la Tablo" de [[Pieter Codde]], "Ferio" [[Joost Cornelisz Droochsloot]], verko de [[Cornelis Dusart]], kaj pentraĵojn prezentantajn tavernajn motivojn ktp. Menciindas la verko "Milito kaj Paco" de [[Hendrick Goltzius]]. "Naskiĝo de Kristo" de [[Joos van Cleve]] baziĝas sur la biblia intrigo.<ref name="Европейская"/> Kanvasoj de pluraj pejzaĝaj artistoj estas ekspoziciitaj en la galerio inkluzive de "Vido de Dordrecht" de Jan van Goyen, "Pejzaĝo kun rompita arbo" de [[Allaert van Everdingen]]<ref name="Европейская"/> kaj mara pejzaĝo de [[Ludolf Bakhuizen]]. Tiutempe en Nederlando la tiel nomata "Italeca pejzaĝo" fariĝis tre populara. En la galerio "Italeca pejzaĝo" estas reprezentata de la verkoj de [[Nicolaes Pieterszoon Berchem]], [[Cornelis van Poelenburgh]], [[Karel Dujardin]] kaj [[Frederik de Moucheron]]. La galerio enhavas verkojn de tiaj nederlandaj pentritaj artistoj kiel Pieter Claesz <ref>{{citaĵo el libro| aŭtoro= Р. Дрампян. | titolo = Государственная картинная галерея Армении |loko= М. |jaro= 1982 |eldoninto= Искусство | paĝoj= 223 }}</ref>, [[Jan Weenix]] kaj [[Abraham van Beijeren]]<ref name="Европейская"/>. Nederlanda portreta ĝenro estas reprezentita de "La Monŝanĝisto" de Stom kaj virina portreto de Caspar Netscher. Nederlanda kolekto inkluzivas verkojn de milita arto, ekzemple "Poloj en la batalo kontraŭ la svedoj" de [[Philips Wouwerman]] kaj "Batalo" de [[Esaias van de Velde]].<ref name="Дрампян,219">{{citaĵo el libro| aŭtoro= Р. Дрампян. |titolo = Государственная картинная галерея Армении |loko= М. |jaro= 1982 |eldoninto= Искусство |paĝoj= 219 }}</ref> La kolekto inkluzivas grafikajn verkojn de [[Adriaen van Ostade]], [[Jan Lievens]], [[Jan van der Heyden]], [[Maarten van Heemskerck|Maerten van Heemskerck]], [[Godfried Schalcken]], [[Abraham van Diepenbeeck]], [[Adriaen van de Velde]], [[Jan Dirksz Both]] kaj aliaj. <center> <gallery widths="160" heights="160"> File:Peter Paul Rubens. Silenus march.jpg|[[Peter Paul Rubens|P. Rubens]], marŝo de Sileno File:Joos de Momper. Mountain landscape.jpg|[[Joos de Momper|J. de Momper]], Montara prejzaĝo File:David Teniers the Younger. Playing skittles.jpg|[[David Teniers the Younger|D. Teniers]], Ludante keglojn File:Jan van Goyen. Dordrecht.jpg|[[Jan van Goyen|J. van Goyen]], Dordrecht </gallery> </center> <center> <gallery widths="160" heights="160"> File:Unknown holland painter. Portrait of woman.jpg|nekonata pentristo, Portreto de virino File:Caspar Netscher. Singing lesson.jpg|[[Caspar Netscher|C. Netscher]], Kantante lecionon File:Esaias van de Velde. Battle.jpg|[[Esaias van de Velde|E. van de Velde]], Batalo File:Matthias Stom. Exchange.jpg|[[Matthias Stom|M. Stom]], Interŝanĝo File:Joos van Cleve. The birth of Christ.jpg|[[Joos van Cleve|J. van Cleve]], La naskiĝo de Kristo </gallery> </center> === Franca arto === Kolekto de francaj pentraĵoj estas la plej granda kvante inter aliaj okcidentaj kolektoj <ref name="Драмбян,225">{{citaĵo el libro| aŭtoro = Р. Дрампян. | titolo = Государственная картинная галерея Армении |loko= М. |jaro= 1982 |eldoninto= Искусство | paĝoj = 225}}</ref>. la sekcio komenciĝas per verkoj de rimarkindaj artistoj de la 17a jarcento<ref name="Драмбян,225"/> inkluzive de "Rinaldo kaj Armida" de [[Jean-Honoré Fragonard]]<ref name="БСЭ"/> , "Kapo de Juna Virino" de [[Jean-Baptiste Greuze]]<ref name="Европейская"/> kaj verkoj de [[Jean-Marc Nattier]]<ref name="дар"/>, [[Nicolas de Largillierre|Nicolas de Largillière]]<ref name="дар"/>, [[François-Hubert Drouais]]<ref name="БСЭ"/>, [[Charles-André van Loo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://mincult.am/news-1-64-page-74.html |titolo=Дар американо-армянского коллекционера Национальной галерее Армении |alirdato=2020-09-06 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180612142401/http://mincult.am/news-1-64-page-74.html |arkivdato=2018-06-12 }}</ref>, [[Jacques Courtois]] ktp. Lastatempe la galerio ricevis tolaĵon "Junulino kun floro" de unu el la plej elstaraj reprezentantoj de [[rokoko]]: [[François Boucher]]. Estas aliaj verkoj en la sama stilo: "La italaj aktoroj" de [[Nicolas Lancret]] kaj "Dormanta infano kun anĝeloj" de [[François Lemoyne]]. [[Sentimentalismo]] kaj [[klasikismo]] estas prezentitaj per portretoj de [[Élisabeth Vigée Le Brun|Élisabeth Louise Vigée Le Brun]]. Evoluo de la pejzaĝa ĝenro en franca pentrarto povas esti spurita reen al la 17a jarcento kun la laboro de [[Gaspard Dughet]]. Pejzaĝa ĝenro de la 18a jarcento estas reprezentata de 3 pecoj de Hubert Robert kaj 3 verkoj de [[Claude Joseph Vernet|Claude-Joseph Vernet]]. La galerio enhavas verkojn de artistoj de la skolo Barbizon, arta movado, kiu forte influis disvolviĝon de realismaj tradicioj en la franca arto de la 19a jarcento, [[Théodore Rousseau]] "Krepusko en arbaro", 2 pentraĵoj de [[Narcisse Virgile Díaz]]<ref name="У истоков музея">{{citaĵo el ĵurnalo|aŭtoro = Р. Дрампян.|url= http://otkritka-reprodukzija.blogspot.com/2011/02/print-65-905-905-microsoftinternetexplo.html |titolo= У истоков музея |eldonejo= [[Наука и жизнь]] |loko= М. |dato= 1982 |numero= 4|paĝoj = 116–122 }}</ref> kaj mara pejzaĝo de [[Félix Ziem]]. La Galerio elmontras "Portreton de knabino" de la gvidanto de la realisma movado en la franca pentrarto [[Gustave Courbet]]<ref name="БСЭ">Ереванская картинная галерея&nbsp;//&#x20;[[Սովետական մեծ հանրագիտարան|Большая советская энциклопедия]]&nbsp;: [в 30 т.]&nbsp;/ гл. ред. <span class="nowrap"> А. М. Прохоров</span>.&nbsp;— 3-е изд.&nbsp;— Մոսկվա.&nbsp;: Советская энциклопедия, 1969—1978.</ref> de la 19-a jarcento. Franca kolekto de tiu periodo inkluzivas verkojn de [[Horace Vernet]], [[Alexandre-Gabriel Decamps]], [[Théodore Gudin]] kaj aliaj. Verkoj de [[Eugène Boudin]], [[Louis Anquetin]], [[Bernard Buffet]] kaj [[Adolphe Monticelli]] donas mallongan superrigardon pri la posta evoluo de la franca arto. Galeria kolekto inkluzivas grafikajn verkojn de [[Jean-Antoine Watteau]], [[Jean-Baptiste Greuze]], [[Jacques Bellange]], [[Jules Pascin]], [[Auguste Rodin]] kaj aliaj, skulptaĵojn de [[Antonio Canova]] kaj [[Étienne Maurice Falconet]]. <center> <gallery widths="160" heights="160"> File:Jean-Baptiste Greuze. Portrait of a girl.jpg|[[Jean-Baptiste Greuze|J-B. Greuze]], Portreto de knabino File:Gustave Courbet Portrait of a girl.jpg|[[Gustave Courbet|G. Courbet]], Portreto de knabino File:Jean-Honoré Fragonard. Rinaldo and Armida.jpg|[[Jean-Honoré Fragonard|J-H. Fragonard]], Rinaldo kaj Armida File:Nicolas Lancret. The italian actors.jpg|[[Nicolas Lancret|N. Lancret]], La italaj aktoroj File:Eugène Delacroix. The guest.jpg|[[Eugène Delacroix|E. Delacroix]], La gasto </gallery> </center> <center> <gallery widths="160" heights="160"> File:Théodore Rousseau Dusk in a forest.jpg|[[Théodore Rousseau|T. Rousseau]], Krepusko en arbaro File:Narcisse Virgilio Díaz. Landscape.jpg|[[Narcisse Virgile Díaz|N. V. Díaz]], Pejzaĝo File:Eugène Boudin. Sea port.jpg|[[Eugène Boudin|E. Boudin]], Haveno File:Joseph Vernet. Sea view.jpg|[[Joseph Vernet|J. Vernet]], Mara vido File:Hubert Robert. Ancient temple, 1787.jpg|[[Hubert Robert|H. Robert]], Antikva templo </gallery> </center> === Hispanaj, germanaj kaj aliaj artistoj === Hispana skolo estas reprezentita per pluraj verkoj, unu el ili estas ''La malsupreniro de la kruco'', pentraĵo de la elstara reprezentanto de hispana [[manierismo]], [[Luis de Morales]]. La kolekto inkluzivas akvafortajn "Virbovojn" de la elstara majstro de [[Romantikismo|romantika periodo]], [[Francisco de Goya|Francisco Goya]], "La Momento de Prelego" de [[Marià Fortuny]], unu el la gvidantoj de [[Orientalismo|romantika orientalismo]]. Lastatempe la Galerio ricevis 4 grafikajn verkojn de [[Salvador Dalí]]. Germanan arton reprezentas pejzaĝistoj [[Jacob Philipp Hackert]], [[Johann Heinrich Roos]] kaj aliaj. Kolekto ankaŭ inkluzivas 9 grafikaĵojn de la elstara germana pentristo [[Albrecht Dürer]], enhavantaj "Kristo prezentita al la popolo" de [[Sebald Beham]], grafika verko de [[Franz Stuck]] kaj aliaj. Apud verkoj de hispanaj kaj germanaj artistoj, la Galerio posedas pentraĵojn de svisaj artistoj [[Alexandre Calame]], [[Louis Léopold Robert]], pentraĵojn de [[Daniel Chodowiecki]], [[January Suchodolski]], [[Ion Andreescu]], [[Ștefan Dimitrescu]] kaj aliaj. == Rusa arto == Rusa arto ankaŭ multe ĉeestas en la kolekto de la Nacia Galerio de Armenio. Ĉirkaŭ 230 artaĵoj estas ekspoziciitaj en la galerio. Rusa sekulara arto estas reprezentata ekde la mezo de la 18a jarcento. Kolekto de la galerio ampleksiĝas al portretoj kaj skulptaĵoj de la fino de la 18a kaj komenco de la 19a jarcentoj inkluzive de verkoj de [[Ivan Argunov]], [[Dmitro Levickij]], [[Fjodor Rokotov]], [[Vladimir Borovikovskij]], [[Ivan Martos]] kaj [[Fedot Ŝubin]]. Rusa pejzaĝa arto de la 18a jarcento estas reprezentita de pluraj tolaĵoj de [[Fjodor Matvejev]] kaj Miĥail Ivanov. Rusa pentrarto de la unua duono de la 19-a jarcento estas reprezentita per verkoj de [[Orest Kiprenskij]], 4 kanvasoj de [[Vasilij Tropinin]], 3 verkoj de [[Sylvester Shchedrin]], verkoj de [[Karl Brjulov]], [[Pjotr Basin]] kaj aliaj. Artaĵoj de [[Henryk Siemiradzki]], [[Sergej Zarjanko]], [[Ivan Ĥruckij]] kaj [[Vasilij Serebrjakov]] prezentas la duan duonon de la 19a jarcento. La turno de la 19a-20a jarcentoj estas prezentita de verkoj de [[Alexandre Benois]], artistoj de la simbolisma movado [[Boris Anisfeld]] kaj [[Viktor Borisov-Musatov]], kaj verkoj de [[rusa avangardo]]. Kolekto de tiu periodo inkluzivas tiajn ĉefverkojn kiel "Somera loĝejo" de [[Marc Chagall]] kaj 2 verkoj de [[Vasilij Kandinskij]]. Ekzistas ankaŭ 5 verkoj de [[Ivan Ŝiŝkin]], 10 verkoj de [[Isako Levitan]], multnombraj verkoj de [[Vasilij Surikov]], [[Ilja Jefimoviĉ Repin|Ilja Repin]], [[Valentino Serov|Valentin Serov]], [[Arĥip Ivanoviĉ Kuindĵi]], [[Vasilij Vereŝĉagin]], [[Konstantin Makovskij]], [[Vladimir Makovskij]], [[Vasilij Polenov]], [[Mikaelo Vrubel]], [[Mikaelo Nesterov]], [[Kuzma Petrov-Vodkin|Kuzma Petrov]] kaj aliaj. La muzeo enhavas la plej kompletan kolekton de pentraĵoj de [[Ivan Ajvazovskij]], ĉirkaŭ 60 pentraĵoj. <center> <gallery widths="160" heights="160"> File:Sylvester Shchedrin. Balcony. In Sorrento.jpg|[[Sylvester Shchedrin|S. Shchedrin]], Balkono en Sorento File:Mikhail Nesterov. Three old men.jpg|[[MikaeloNesterov|M. Nesterov]], Tri maljunuloj File:Konstantin Makovsky — Moving of the Prophet Muhammad's Sacred Carpet in Cairo (1875).jpg|[[Konstantin Makovskij|K. Makovsky]], La tapiŝo de Mohamedo translokigita el Mekko al Kajro File:I. Levitan. Autumn. Sunny Day.jpg|[[Isako Levitan|I. Levitan]], Aŭtuno. Suna tago File:Ivan Shishkin. In the forest.jpg|[[Ivan Ŝiŝkin|I. Ŝiŝkin]], En la arbaro </gallery> </center> <center> <gallery widths="160" heights="160"> File:V. Serov. Portrait of M. N. Akimova.jpg|[[Valentino Serov|V. Serov]], Portreto de M. N. Akimova File:Ilya Repin. The blonde woman (portrait of Tevashova).jpg|[[Ilja Repin|I. Repin]], Portreto de Tevaŝova File:Karl Bryullov. Portrait of M. A. Bek.jpg|[[Karl Brjulov|K. Brjulov]], Portreto de M. A. Bek File:V. Tropinin. Nail cutting woman.jpg|[[Vasilij Tropinin|V. Tropinin]], Najlo tranĉanta virinon File:M. Shagal. Summer residence.jpg|[[Marc Chagall|M. Chagal]], Somerdomo </gallery> </center> == Direktoroj == Jen listo de ĝiaj direktoroj ekde la fondiĝo de la Nacia Galerio:<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.facebook.com/note.php?note_id=131424983569855|titolo=INFO ABOUT NATIONAL GALLERY OF ARMENIA - Angla {{!}} Facebook|website=www.facebook.com|alirdato=2019-09-04}}</ref> * Arman Caturjan (2015)<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gallery.am/en/staff/|titolo=Administration - The Museum - National Gallery of Armenia|retejo=www.gallery.am|alirdato=2019-09-04|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180303052736/http://www.gallery.am/en/staff|arkivdato=2018-03-03}}</ref> * [[Faraon Mirzojan]] (2002–2015) * [[Ŝahen Ĥaĉatrjan]] (1991-2002) * [[Aleksandr Ter-Gabrieljan]] (1987-1990) * [[Eduard Isabekjan]] (1967-1987) * [[Armen Ĉilingarjan]] (1962-1967) * [[Ruben Parsamjan]] (1952-1962) * [[Ruben Drampjan]] (1925-1951) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commons category|Nacia Galerio de Armenio}} * [http://www.gallery.am/ Oficiala retpĝaro de la NGA] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081223124827/http://www.gallery.am/ |date=2008-12-23 }} [[Kategorio:Muzeoj en Armenio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Erevano]] rsv3ishnalrctculv5iq78m3van3w6p 0 322231 9490592 8972423 2026-10-08T22:05:37Z Kent Wang 190754 /* Regado */ Equestrian statue of King José I in Praça do Comércio 47.jpg 9490592 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | titolo = [[Listo de reĝoj de Portugalio|Reĝo de Portugalio]] | regado = [[1750]]-[[1777]] | antaŭulo = [[Johano la 5-a (Portugalio)|Johano la 5-a]], lia patro | sekvanto = [[Maria la 1-a (Portugalio)|Maria la 1-a]], lia filino }} [[Dosiero:JoseIPortugal.jpg|eta|dekstra|350px|Jozefo la 1-a de Portugalio.]] '''Jozefo la 1-a de Portugalio''', kromnome ''la Reformisto'', ([[6-a de junio]] de [[1714]] - [[24-a de februaro]] de [[1777]]) estis [[Listo de reĝoj de Portugalio|reĝo de Portugalio]]. == Familio == ''Don José'' naskiĝis en [[Lisbono]] en 1714. Li estis la tria filo de [[Johano la 5-a (Portugalio)|Johano la 5-a]] kaj de ties edzino, [[Maria Ana de Aŭstrio]]. Jozefo havis pli aĝan fraton, Petro, kiu mortis 2-jaraĝa, kio konvertis Jozefon en heredonto al la [[portugalio|portugalia]] trono. Laŭ la patra familio li estis nepo de la reĝo [[Petro la 2-a (Portugalio)]] kaj de la reĝino ''dona'' Maria Sofia de [[Palatinato-Neuburg]]. Laŭ la patrina familio li estis nepo de la imperiestro [[Leopoldo la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Leopoldo la 1-a de Aŭstrio)]] kaj de Leonor Magdalena de [[Palatinato-Neuburg]]. Liaj avinoj estis fratinoj, ambaŭ filinoj de la Palatina Grafo kaj [[princo-elektisto]] Filipo Vilhelmo de Neuburg, dum la avoj estis kvarkuzoj. En [[1729]], Jozefo edziĝis al la princino de [[Hispanio]], [[Mariana Viktorio de Burbono]], filino de la reĝo [[Filipo la 5-a (Hispanio)]] kaj de [[Izabelo de Farnesio]]. La ligoj kun Hispanio estis fortaj, ĉar Jozefo estis ankaŭ frato de la estonta edzino de la reĝo [[Fernando la 6-a (Hispanio)]], nome [[Bárbara de Braganza|Bárbara]]. Lia edzino, Mariana Viktorio, amis la muzikon kaj la ĉasadon, sed ŝi estis ĉiam serioza virino, kiu ne amis la politikajn aferojn kiuj koncernis la [[reĝo]]n, kaj tion diris ofte publike. La geedzoj havis kvar filinojn nome: * '''Maria Franciska''' (1734-1816), kiu heredos la portugalan tronon kiel [[Maria la 1-a (Portugalio)|Maria la 1-a]]; * '''Mariana''' (1736-1813), mortis fraŭla; * '''Maria Franciska Dorotea''' (1739-1771), ankaŭ ŝi mortis fraŭla; * '''Maria Franciska Benedikta''' (1746-1828), kiu geedziĝis kun sia nevo, la infanto dom Jozefo de Portugalio (filo de ŝia fratino Maria la 1-a); kiam tiu mortis, ŝi retiriĝis, kaj estis konata kiel la "princino-vidvino" la reston de sia vivo. Ŝi ne havis gefilojn. == Regado == Jozefo la 1-a estis tre katolika kaj adoris la [[opero]]n. Ascendis al la portugala trono kiam li estis 35-jaraĝa, post la morto de sia patro, kaj tuj lasis la povon en manoj de [[Sebastião José de Carvalho e Melo]], pli konata kiel la '''Markizo de Pombal'''. La historio de la regado de Jozefo estis markata de la politiko fare de la propra Melo. [[Dosiero:Equestrian statue of King José I in Praça do Comércio 47.jpg|eta|250px|Skulptaĵo de Jozefo en la placo ''Terreiro de Paço'', Lisbono.]] La povega [[Markizo de Pombal]] supervidis ĉiujn aspektojn de la ekonomia, socia kaj kolonia politikoj, kun intenco ke Portugalio iĝu grava rivalo por la aliaj potencoj de [[Eŭropo]], tiel kiel plutenu sian propran povan statuson. Kiam [[procezo de la familio Távora|konspiro de nobeloj]] malsukcesis murdi la reĝon kaj la markizon, tio permesis al Melo forpeli la [[jezuitoj]]n de Portugalio en [[1759]], akirante la kontrolon super la publika edukado kaj akirante bienojn de la eklezio. La regado de Jozefo la 1-a estis fama ankaŭ pro la [[Lisbona tertremo en 1755|tertremo]] kiu detruis la urbon de [[Lisbono]] la [[1-a de novembro]] [[1755]]. Pli da 100.000 personoj mortis pro la tertremo kaj la sekva [[cunamo]]. La tertremo kaŭzis krome ke Jozefo la 1-a akiris fortan [[klaŭstrofobio]]n kaj li jam ne sentis sin plu komforta loĝante inter muroj kaj pro tio translokigis sian kortegon al multekosta tendaro situa sur la montetaro de [[Ajuda (Lisbono)|Ajuda]]. Tie troviĝas aktuale la Palaco de Ajuda. La ĉefurbo lisbona rekonstruiĝis entute, sed multekoste, laŭ la indikoj de la Markizo de Pombal; surĉevala skulptaĵo de la reĝo Jozefo la 1-a ankoraŭ videblas en la ''Praça do Comércio'' [Placo de la Komerco], unu el la ĉefaj placoj de Lisbono. == Morto kaj sukcedo == Post la morto de Jozefo la 1-a en [[1777]], la tronon heredis lia filino, [[Maria la 1-a (Portugalio)|Maria la 1-a]] kaj la ĉiopova regado de la Markizo de Pombal finiĝis. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Braganzo]] [[Kategorio:Portugalaj reĝoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Lisbono]] [[Kategorio:Mortintoj en Lisbono]] ta9k3duno23yuqfjzpphbds0hyulseo 0 326203 9490510 8993261 2026-10-08T18:01:26Z Sj1mor 12103 9490510 wikitext text/x-wiki {{informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = {{Grand Est}} | titolo de administra unuo1 = Historia regiono | administra unuo1 = {{Loreno}} | titolo de administra unuo2 = Departemento | administra unuo2 = {{Meuse}} | titolo de administra unuo3 = Arondismento | administra unuo3 = [[arondismento Verdun|Verdun]] | titolo de administra unuo4 = Kantono | administra unuo4 = ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}'' | komunumaro = Pays d'Etain | regiono-ISO=FR-55 | tipo1 = reliefo | zomo = 11 | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | bildo = <!-- kutime preniĝas el vikidatumoj, sed ankaŭ eblas mem elekti aŭ malelekti bildon --> | bildo-priskribo = }} '''Morgemoulin''' - prononco laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|mɔʁʒ<small>^ə</small>mulˈɛ̃}}] - estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Meuse|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] ''[[Meuse]]'' - prononco [{{IFA|møz}}], por diferencigo de la france samnoma rivero [[Mozo]]<ref>[https://vortaro.net/#Mozo_kd artikolo pri la rivero ''Mozo'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio</ref> en Esperanto nomata ''Mozio''<ref>la [https://web.archive.org/web/20210731003014/https://satesperanto.org/eldonkooperativo/spip.php?article77 normiga "Esperanta mapo de Eŭropa franclingvio"] de la asocio [[SAT-Amikaro]] (la franclingva branĉo de [[Sennacieca Asocio Tutmonda]]) dokumentigas la nomon '''Mozio''' ([https://web.archive.org/web/20170808182804/http://satesperxw.cluster023.hosting.ovh.net/eldonkooperativo/IMG/arton77.jpg pli granda bildo de la normiga mapo], {{eo}})</ref> - en la historia kaj kultura regiono [[Loreno]]<ref>[https://vortaro.net/#Loreno_kd artikolo ''Loreno'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio</ref> kaj ekde 2016 en la nova [[Regionoj de Francio|administra regiono]] ''[[Grand Est]]'' ("Granda Oriento"). Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Administre la komunumo apartenas al la [[arondismento]] [[arondismento Verdun|Verdun]] kaj al la [[kantonoj de Francio|kantono]] ''{{#invoke:Wikidata|claim|P7938|parameter=link}}''. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. ==Historio== La nomo de la vilaĝo devenas de muelilo (en la [[franca]] ''moulin'') kiu apartenis al la [[familio]] ''Morge'' en la 1610-a [[jaro]]. Ĝi estis detruata dum la [[Unua Mondmilito]] kaj estis poste rekonstruata. == Lokoj kaj monumentoj == * La katolika preĝejo "Sankta Kristoforo" de 1927 anstataŭas la detruitan preĝejon de 1852. En ĝi videblas rimarkinda [[vitralo]] kreita en [[1927]] per la ĉefvitristo Joseph Benoît: ĝi estas donaco al la preĝejo por memorigi pri la malfacila reveno de la loĝantaro post la [[Unua Mondmilito]]. [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|maldekstra|260ra|{{centre|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj}}]] * Memorkruco (en la franca ''croix du souvenir'') el [[forĝita fero]] memorigas la civilajn kaj soldatajn viktimojn kiuj estis rapide enterigataj en la [[tombejo]] dum la Unua Mondmilito. Tiu kruco superstaras la tombojn. == Notoj == {{referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Komunumoj de Meuse]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.pays-etain.fr/fr/vie-communautaire/le-territoire-et-ses-communes/les-communes/681-morgemoulin iom da informoj en la retejo de la komunumaro] ({{fr}}) * [https://www.facebook.com/pages/Morgemoulin,%20Lorraine,%20France/111051835584185/ paĝo pri la loko en la retejo] ''[[Facebook]]'' <!-- <br/> [[Dosiero:bildo|eta|centra|300ra|{{centre|teksto}}]] --> {{Projektoj}} {{Ĝermo|Loreno}} {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Meuse]] i527g1qbwk9z7hffuj0zx56xo2qd8um 0 329366 9490514 9478888 2026-10-08T18:05:18Z Sj1mor 12103 9490514 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Haydée Tamara Bunke Bíder''' ([[19-a de novembro]] de [[1937]] – [[31-a de aŭgusto]] de [[1967]]), konata kiel '''''Tania''''', estis revoluciulino kaj [[Gerilo|gerilana]] argentina. == Junaĝo == Tamara Hydée Bunke Bider naskiĝis en [[Bonaero]], [[Argentino]], la [[19-a de novembro]] de [[1937]]. Ŝia patro estis [[Germanio|germana]] kaj ŝia patrino [[Pollando|pola]], ambaŭ militantoj [[Komunismo|komunistaj]]. En [[1952]], Tamara veturis kun siaj gepatroj al la [[Germana Demokratia Respubliko]], kaj estis akceptata ene de la [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands]] (komunisma partio) kiam ŝi estis 18-jaraĝa. Tie ŝi studis en la Beletra Altlernejo de la [[Universitato Humboldt]], kaj estis ankaŭ trejnistino de sporta pafado. Ŝi ekkonis ĝue la triumfon de la [[Kuba Revolucio]]. Ŝi konis la [[Che Guevara]] en [[1960]], kiam tiu veturis al Germana Demokratia Respubliko ĉe komerca delegitaro de la revolucia registaro kuba. == En Kubo == La [[12-a de majo]] de [[1961]] veturis al Kubo invitita de la ''Nacia Baledo'' de tiu lando, danke al [[Alicia Alonso]]. Li studis [[ĵurnalismo]]n en la [[Universitato de Havano]]. Poste ĉar ŝi parolas [[franca]]n, [[angla]]n, [[germana]]n kaj [[hispana]]n, laboris ĉe la [[Ministerio de Edukado]] (MINED), la ''Instituto Cubano de Amistad con los Pueblos'' (Kuba Instituto de Amikeco Interpopola) (ICAP) kaj en la nacia estraro de la ''Federación de Mujeres Cubanas'' (Federacio de Kubaj Virinoj) (FMC). En [[1963]] ektrejniĝis cele servi por la [[Sekreta servo]]. En tiu epoko komencis esti konata kiel ''Tania''. En [[Cienfuegos]] preparis planon operacan. Kialo por elekti Tania kiel ''militnomo'' estis ke Zoja Kosmodemjanskaja, [[Sovetio|soveta partizanino]] dum la [[Dua Mondmilito]], portis ankaŭ tiun kaŝnomon .<ref> Estrada, Ulises ''Tania la guerrillera'', 2005, Ocean Sur, Melburno, isbn= 1-920888-21-7, ĉapitro= El "caso Tania", paĝo 28.</ref> == En Bolivio == Post trejnado fare de la Kuba Ministerio, ŝi alvenis en [[Bolivio]]n en [[1964]] kun rektaj orodnoj de Che Guevara por starigi rilatojn kun reprezentantoj de la politikistaro kaj de la armeo, cele krei favorajn kondiĉojn por malfermi futuran revolucian fronton. Por tiu tasko ŝi adoptis la nomon de Laura Gutiérrez Bauer. En [[La Paz]] ŝi kontaktis kun la pentristoj [[Juan Ortega Leytón]] kaj [[Moisés Chire Barrientos]], kiu rezultis parenco de la bolivia prezidento. Krome ŝi kontaktis kun [[Gonzalo López Muñoz]], ĉefo de la ''Dirección Nacional de Informaciones de la Presidencia'' (prezidenta sekreta servo). Ŝia grado de inflitriĝo esti tiom alta ke ŝi amikiĝis kun [[Alfredo Ovando Candía]], Ministro de Defendo, kaj [[René Barrientos Ortuño]], [[Prezidento de Bolivio]]. Ŝi lekciis la germanan al la filoj de la alta loka klaso, por rilati kun ties familianoj. Komence de [[1966]] oni komunikis al Bunke ke ŝi estis akceptita en la [[Komunista Partio de Kubo]]. Ŝi geedziĝis aliflanke kun Mario Martínez, studento pri elektra inĝenierado, danke al kio ŝi akiris bolivian pasporton. == Gerilo kaj morto == Ŝi aliĝis al la [[gerilo]], por kio ŝi akceptis la novajn luktantojn kaj helpis ties translokigon al la luktozono, kie ŝi aliĝis al la grupo de la komandanto [[Juan Vitalio Acuña Núñez]] "Joaquín". Ŝi mortiĝis dum luktago la [[31-a de aŭgusto]] de [[1967]], dum embuskado pro perfido de la gvidisto Honorato Rojas en Vado del Yeso, Puerto Mauricio, en [[Río Grande (Bolivio)|Río Grande]] de Bolivio. Ŝiaj restaĵoj estis identigitaj kaj translokigitaj al Kubo en [[1998]], kie ili ripozas aktuale en [[Santa Clara (Kubo)|Santa Clara]]. == Sekvo == * La [[asteroido]] ''[[2283 Bunke]]'', malkovrita en [[1974]] de la soveta astronomino [[Ljudmila Ĵuravljova]], estis nomita tiel kiel honoro de Tamara Bunke.<ref> Schmadel, Lutz D., ''Dictionary of Minor Planet Names'', paĝo 186, 2003, Springer Verlag, Novjorko. http://books.google.com/books?q=2279+barto+1968+DL isbn = 3540002383.</ref> * La kantanto kaj komponisto venezuela [[Alí Primera]] verkis kanton titolatan ''Tania'', rememore de Bunke kaj ŝian dediĉon al la Komunista Revolucio. * La rolulo de ''Tania'' en la videoludo ''Command and Conquer'' estas bazata sur ŝi. * Dum sia partopreno en el [[Simbioza Liberiga Armeo]], [[Patty Hearst]] prenis la kaŝnomon de "Tania". == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.patriagrande.net/cuba/tamara.bunke/index.htm Biografio de Tania, inkludas ŝian lastan leteron al ŝiaj gepatroj.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://chehasta.narod.ru/taniatamara.htm Bildoj de Tania.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070207093718/http://chehasta.narod.ru/taniatamara.htm |date=2007-02-07 }} * [http://es.altermedia.info/general/tania-la-guerrillera-inolvidable_386.html ''Tania, la guerrillera inolvidable'', de Víctor Montoya.] * [http://www.rebelion.org/noticia.php?id=4096 De Tamara al Tania la gerilanino.] * [http://www.alianzabolivariana.org/modules.php?name=Content&pa=showpage&pid=1231 ''Tania la guerrillera'', de Armando Fernández Martí.]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunistoj de Argentino]] [[Kategorio:Komunistoj de Germanio]] [[Kategorio:Argentinanoj]] [[Kategorio:Mortpafitoj]] [[Kategorio:Historio de Kubo]] [[Kategorio:Historio de Bolivio]] gatiyk7rw1g9g0y4mqq54uanx37wx8p 0 341638 9490513 9445114 2026-10-08T18:05:11Z Sj1mor 12103 9490513 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:IPMtrap4854.JPG|dekstra|eta|280px|ILKP-kaptilo por [[kapsulraŭpo]]j en [[kotonejo]] ([[Manning]] ([[Suda Karolino]]))]] En [[agrikulturo]], '''integrita lukto kontraŭ plagoj''', mallonge, ILKP, estas specifa strategio en la kampo de plantprotektado kies celo estas ne elradiki plantdamaĝulojn sed teni ilin sub ekonomia damaĝa nivelo (EDN), nome sub grado de atako kiu kaŭzas monajn kostojn al la produktantoj. [[Plago]] estas ĝeneraliga termino por ĉiu ajn vivulo kiu okazigas ekonomiajn damaĝojn en agrikulturaj kultivejoj. == Celoj == Dekomence, la ĉefa celo estis la regado de populacioj de [[artropodo]]j kiuj ofte kaŭzas damaĝojn al kultivitaj [[planto]]j, tamen nune ĝi ankaŭ ampleksas [[malsano]]jn, trudherbojn aŭ iujn ajn vivulojn minacante la sukceson de la agroekspluatado. La unua difino de integrita prilukto antaŭvidis nur kombinon de biologia kaj kemia luktoj (Stern et al. 1959) sed ĝia moderna koncepto estas multe pli larĝa – decidiga apogosistemo por elekto kaj uzo de taktikoj en prilukto kontraŭ plantdamaĝuloj, unuope aŭ harmonie kunordigitaj en gvida strategio bazita je profito/kosto analizo, kiu prikalkulas interesojn de terkulturistoj kaj efikojn al socio kaj vivmedio (Kogan & Bajma,1998). Por atingi tiun celon ILKP postulas kontrolon de populaciaj niveloj kaj de damaĝuloj kaj de siaj naturaj malamikoj pere de diversaj metodoj – vida inspektado de plantoj hazarde elektitaj, kaptiloj, k.a. - registrante la rezultojn je slipo por decido rilate al posta interveno, konsiderante antaŭdifinitajn agadnivelojn kiuj indikas la bezonon de ago por malpermesi atakon superan al ekonomia damaĝa nivelo. == La manipulado de la medio kaj la taktikoj en ILKP == Al produktada daŭripova sistemo ne estas flanklasebla la adopto de agadoj are nomitaj ''Bonaj Agrikulturaj Praktikoj''. Inter ili ILKP estas kerna ilo. La planado de la ekspluatado devas antaŭvidi la median manipuladon serĉante la konservadon aŭ plibonigadon de la naturaj kondiĉoj kaj de la [[biodiverseco]]n. Laŭ integrita prilukta vidpunkto, antaŭaj aŭ nerektaj agadoj estas farendaj por ke la kulturo restu libera je damaĝuloj aŭ almenaŭ ke iliaj populacioj ne atingu damaĝan nivelon, ĉefe per konservado aŭ replantado de ĉirkaŭa vegetaĵaro, de allog- kaj ŝirmplantoj por la naturaj malamikoj, de ventbariloj kaj de vivaj borderaĵoj ([[heĝo]]j en la perimetro kaj internoj de la plantejareo) de perkultivada teknikoj, k.a. Kiam la media manipulado ne sufiĉas por ke damaĝuloj kaj plantoj kunvivu harmonie en la plantejo, tio estas, sen ekonomiaj malutiloj al la ekspluatado, oni devas preni rektan agadon pere de diversaj teknikoj uzendaj sole aŭ are, en ĉiu aparta situacio. Ĉiam celante okazigi minimuman malekvilibron en la ekosistemo kaj samtempe havi plej malaltan koston. Por atingi tiun celon, specialistoj uzigas sciencajn konojn jam akumulitaj pri ĉiu el tiuj metodoj kaj teknikoj kiuj konvencie en ILKP oni nomas taktikojn – Biologia lukto, Genetika lukto, Perkultivada lukto, Fizika lukto, Bioteknologia lukto kaj Kemia lukto, jene prezentitaj resume. == Biologia lukto == Biologia lukto estas procezo kiu normale okazas en la naturo kiel signifa parto de natura regado, kiu ampleksas aliajn mediajn faktorojn, por teni la vivulojn en ekvilibra stato. BL tre rilatas al la manĝo-ĉeno kaj, kvankam eblas havi sian koncepton plilarĝigita al aliaj faktoroj kiel la mastra rezistado, aŭtosterilizado kaj genetika manipulado, ĝi estas limigita al la procezoj de predado, parazitado kaj patogenezo (van den Bosch et al. 1973). Biologia lukto estas traktata sub kvar aspektoj – La natura biologia lukto; la klasika biologia lukto; konservado de naturaj malamikoj (NM); kaj kreskigo de la naturaj malamikoj. Kiam la homo manipulas naturajn malamikojn, damaĝulajn populaciojn aŭ aliajn faktorojn de la medio por priceli biologian lukton tiam ĝi rilatas al aplikita biologia lukto (Huffaker & Smith (1980). Do la tri lastaj apartenas al aplikita biologia lukto. La natura biologia lukto- Ĉiu estaĵo suferas efikon de vivaj (el [[bionto]]) kaj de nevivaj (ĉefe klimataj) naturaj faktoroj kiu agas en sia ekosistemo. La biontaj faktoroj reprezentitaj de [[predanto]]j (rabobestoj) parazitoidoj kaj patogenoj ludas gravan rolon por teni la populacian nivelon de grandega nombro de [[organismo]]j sub la ekonomia damaĝa nivelo. Tiu grava kunagado en la naturo nur estas perceptebla kiam la homo vole aŭ senaverte agas (aŭ kiam drastaj mediaj ŝanĝoj okazas) kaŭzante fortan redukton en la populacio de la naturaj mediaj agantoj (naturaj malamikoj). Pro tio en la naturaj ekosistemoj aŭ eĉ en la agroekosistemoj multenombraj potencialaj damaĝuloj estas ĉiam sub EDN (Lenteren,2000). DeBach kaj Rosen (1991) taksis ke pli ol 90% el ĉiuj potencialaj agrikulturaj damaĝuloj estas sub la natura regado de sia populacio. La klasika biologia lukto kunenhavas la enkondukon (importadon) kaj daŭran loĝiĝon de naturaj malamikoj en iu lando, regiono aŭ eĉ nur en aparta plantejo. Tiu procedo havas la jenajn bazajn paŝojn: 1. Identigo de la loka deveno de la damaĝulo. 2. Identigo de la mastroplantoj. 3. Identigo de la koncernaj naturaj malamikoj, iliaj kaptado kaj transportado. 4. Kvarenteno kaj studoj de la procedoj por multiplikado kaj liberigo de la NM en la nova areo. 5. Taksado de la loĝiĝo kaj dissemigo de la naturaj malamikoj. La konservado de la NM povas havi sukceson per manipulado de la agro-medio, ekzemple, plantado kaj kultivado de allogaj plantoj, kaj de plantoj utilaj kiel nutraĵofonto kaj kiel ŝirmejo. Ankaŭ oni povas ĉerpi bonajn rezultojn provizante artefaritajn fontojn de nutraĵo same kiel hidrolizita [[proteino]], [[sukero]], melaso, k.s. La uzo de malalt-toksaj agrokemiaĵoj - [[insekticido]]j, [[akaricido]]j, [[fungicido]]j k.s, aŭ utiligante la nomitan ekologian selektivecon per subdozadoj, aplikado sur elektitaj strioj aŭ vicoj de la kultivejo, elekto de plej bonaj sezono aŭ partotago por ŝprucigado ktp, estas ne malhavebla por pluteni predantojn, parazitoidojn kaj patogenojn en agroekosistemoj. La kreskigo de NM fare de specialista laboro en biofabrikoj (laboratoria instalaĵo) por amasa produktado de utilaj [[kokcinelo]]j, krizopoj, parazitoidoj, [[nematodo]]j, [[fungo]]j kaj de multaj aliaj organismoj) kaj iliaj sinsekva liberado en la agrojn per malsamaj teknikoj (inundaj kaj inokulaj) estas tre grava rimedo disponebla por malpermesi al la nocaj vivuloj atingi ekonomian damaĝan nivelon. == La genetika lukto == La rezistado de la plantoj al atakoj de damaĝuloj povas veni kaj el fiziologiaj faktoroj (antibiozo) kaj el morfologiaj mekanismoj (Flint & van den Bosch,1981). Per selekto, greftado aŭ kruciĝo oni povas havigi plantojn kapablajn rezisti aŭ toleri atakojn de iuj certaj grupoj de damaĝuloj. Ĝi estas efektiva kaj daŭripova se fundamentita je pli ol unu geno kaj preferinde je pli ol unu tipo de la rezistada mekanismo. Ĝi estas ideala taktiko por uzo en programo de ILKP, tial ke sia kosto estas minimuma por produktantoj. Ekzemple, en [[citruso|citrusokulturo]], la elekto de kombinado inter la greftaĵo kaj la bazgrefto estas tre grava por starigo de plantejo per plantoj rezistantaj aŭ tolerantaj al grandkvantaj malsanoj fungaj aŭ virusaj. Danke al la Mendelaj leĝoj la tradicia [[Genetiko]] povis krei per intra- kaj inter-kruciĝoj kultivariojn pli potencaj rilate al la defioj de siaj atakantoj. == Perkulturada lukto == La perkulturada lukto kunmetas diversajn rimedojn kiuj celas farigi la medion malfavora al la reprodukto, disvastigado aŭ postvivado de la damaĝaj specioj. Sanitaraj laboroj kiel tondado, detruo de [[stoplo]]j kaj sekaj branĉetoj, rikolto de atakitaj fruktoj, plantado de ventbariloj, vivaj bordaĵoj kaj aliaj bariloj estas tre grava en tiu taktiko. Alterna sinsekva plantado de specioj aŭ de kultivarioj estas rekomendinda por mallongdaŭraj kulturoj. Plue, oni havas aliajn uzeblajn rimedojn kiel trudherba kaj grunda manipuladoj, plantado de kaptilplantoj, diversigado de la loĝloko, sezono de plantado kaj rikolto, akvumado kaj [[irigacio]], [[Sterko|sterkado]] kaj uzo de semoj kaj plantidoj sanaj (liberaj je damaĝulaj [[ovo]], [[larvo]], adolto, k.s.) == Fizika lukto == La fizika lukto inkluzivas rimedojn kiuj detruas rekte la damaĝulon aŭ farigas la medion malkonvena al ĝi. Altaj kaj malaltaj temperaturoj, sonoj (altaj kaj malaltaj hercoj), lumo, bariloj, adheraj substancoj, sterilizaj radiadoj, kemiaj inhibiciaĵoj, allogaĵoj, forpelaĵoj, k.m.a. estas kontribuiloj por ke oni atingu tiun celon. == Bioteknologia lukto == La Internacia Organizo de Biologia Lukto (IOBL) difinas bioteknologian lukton kiel taktiko per kiu alte specifaj agadoj intervenas en la konduto aŭ disvolviĝo de la damaĝuloj, ne havante rektan bioicidan aktivecon (IOBL,2004). Ekzemple, la sterila insekto tekniko per kiu oni liberigas en la medio grandajn amasojn de sterilizitaj [[pupo (zoologio)|pupo]]j aŭ adoltoj por malhelpi la fekundecon de determinita specio en areoj geografie limigitaj aŭ en agroekosistemoj izolitaj. La uzo de [[feromono]]j kiuj instigas konfuziĝon inter maskloj kaj femaloj malhelpante pariĝojn, aŭ de substancoj kiuj baras ekdizon (haŭto-ŝanĝo) estas alia ekzemplo. Aliflanke, granda kontribuo al tiu taktiko venas el la nuntempa teknologio de produktado de GMOj - genetike modifitaj organismoj - kiuj jam donis multajn fruktojn kiel [[maizo]], [[kolzo]], [[kotono]], [[sojo]]- plantoj kun siaj DNA ŝanĝitaj, akirinte rezistadon post transplantado de fremda geno aŭ genparoj en sian nukleon. == Kemia lukto == La agrokemiaĵo ankoraŭ tenas gravan lokon en programo de ILKP. Tamen nur kiam la taktikoj antaŭe cititaj ne estas sufiĉaj por atingi la atenditan sukceson tiam la kemia lukto devas esti ekuzita. En tia okazo, oni devas fari kriterian analizon konsiderante interalie, profito-kostajn interrilatojn, riskon kaj por la medio, [[kamplaboristo]]j kaj por la konsumantoj. La risko por la medio povas esti minimuma kiam oni elektas produktojn kies aktivaj ingrediencoj havas fiziologian selektivecon, tio estas, ili havas efikon malpli toksan aŭ sendanĝeran kontraŭ la aro de naturaj malamikoj de la celita aŭ de sekundara damaĝuloj. Tamen, produktoj ne selektivaj povas havi minimuman malbonan sekvaĵon per la nomata ekologia selektiveco. Tiukaze oni uzigas la antaŭe cititajn teknologiojn – subdozadoj, ŝprucigado sur alternaj strio aŭ plantvicoj, elekto de plej konvenaj sezono kaj horo de ŝprucigado, ktp. Krom la kemie sintetizitaj agrokemiaĵoj, ankaŭ oni enmetas en tiu taktiko la nomitajn bioagrokemiaĵojn, produktitaj per aktivaj ingrediencoj elprenitaj el plantoj aŭ eĉ de fungoj, [[bakterio]]j k.s. Ekzemple, [[nikotino]] el tabako (Nicotiana tabacum), piretrino el piretro (Chrysanthemum spp) rotenono el diversgenraj plantoj, azadiraktino el nimo (''Azadirachta indica'') kaj same kiel la proteina kristalo el la bakterio ''Bacillus thuringiensis''. <!-- Poste venas vikipediigendan tekston enmetitan kiel artikolo nome Ilkp. Integrita prilukto de plagoj (plantdamaĝuloj) (ILKP) estas integrita koncepto pri kultivado por solvi ekologiajn problemojn kiam uzita en agrokulturo. Tiuj metodoj estas faritaj en tri stadioj:/Preventado/,/Observado/ kaj /Interveno/. Ĝi estas ekologia koncepto kies ĉefa celo estas signife redukti aŭ elimini la uzon de agrokemiaĵoj kaj samtempe manipuli populaciojn de damaĝuloj ĝis akceptebla nivelo. Pro iliaj gvidkapabloj en evoluado kaj disvastigado de ILKP tutmonde,Dro.Perry Adkisson kaj Dro. Ray F. Smith ricevis je 1997 la premion World Prize. Tuj post la 2-a mondmilito, kiam sintetizitaj insekticidoj iĝis vaste haveblaj, entomologoj en Kalifornio evoluigis la koncepton de "kontrolita insektolukto". Ĉirkaŭ la sama tempo, entomologoj en kotono-zonaj ŝtatoj kiel ekzemple Arkansaso argumentis similan koncepton. Sub tiu skemo insektolukto estis "kontrolita" fare de lertaj entomologoj kaj agrokemiaĵoj aplikoj estis bazitaj sur decidoj atingitaj post perioda monitorado de plantdamaĝulaj kaj de naturaj malamikaj populacioj. Tio estis rigardita kiel alternativa al kalendaro-bazitaj insekticidaj programoj. Kontrolita lukto estis bazita sur solida scio pri la ekologio kaj analizo de projekciitaj tendencoj en plandamaĝulaj kaj naturaj malamikaj populacioj. Kontrolita lukto formis multon de la konceptita bazo por la integrita lukto kiun entomologoj de Kalifornia Universitato organizis en la 1959aj jaroj. Integrita lukto serĉis identigi la plej bonan kombinon inter kemia kaj biologia luktoj por ia damaĝulo.Agrokemiaĵoj devis esti uzitaj je iu maniero malplej malhelpa al biologia lukto. La esprimo integrita estis tiele sinomina al akordigebla. Kemiaj luktoj estis uzotaj nur post regula monitorado indikanta ke damaĝulpopulacio jam atingis nivelon (damaĝnivelon) kiu postulas agadon por preventi la populacio atingi la nivelon (ekonomia damaĝnivelon) ĉe kiu la ekonomiaj perdoj estos superaj al la kostoj de artefaritaj luktoagadoj. ILKP ampleksis la koncepton de integritan lukton al ĉiuj specoj de damaĝuloj kaj estis disvastigita por inkludi aliajn taktikojn ol kemia kaj biologia luktoj. Artefarita lukto per agrokemiaĵoj povas esti uzita en integrita lukto sed ili devas esti kompatibilaj kun luktotaktikoj por ĉiuj diversspecaj damaĝuloj. Aliaj taktikoj kiel mastro-rezistado kaj kultivada manipulado iĝis partoj de ILKP-arsenalo. ILKP sumigis mult-studobjektan elementon, kunigante entomologojn, plantpatologojn(fitopatologojn), nematodologojn kaj trudherbo-sciencistojn. En Usono, ILKP estis enkondukita en nacian politikon Februare 1972 kiam Prezidanto Nixon rekomendis al la federalaj agentejoj fari paŝojn por antaŭeniri la koncepton kaj aplikadon de ILKP en ĉiuj gravaj sektoroj. En 1979, presidanto Carter establis interagentejon -ILKP Kunordiga Komitato por certigi disvolviĝon kaj efektivigon de ILKP pratikado.( referencoj:La historio de ILKP Biolukta centro[1]. Principoj La ILKP sistemo estas projektita per ses bazaj partoj: La usona medi-protekta agentejo havas utilan aron de ILKP principoj[2]. 1.*Akcepteblaj damaĝulaj niveloj.* La emfazo estas regi ne elradikigo. ILKP prijuĝas entutan forbalaadon de iu damaĝula populacio ofte estas neebla kaj ĝia tento povas esti pli kosta, medie riska kaj frekvente neatingebla. ILKP programoj unue laboras por establi akcepteblajn damaĝulajn nivelojn, nomataj agniveloj kaj uzi luktrimedojn post kiam tiuj niveloj estas atingitaj. Tiuj niveloj estas specifaj por iu damaĝulo kaj por iu loko signifikante ke oni akceptas, je iu loko, trudherbon kiel la blanka trifolio sed je alia loko ĝi ne estos akceptebla. Tiele oni malpermesas la damaĝulon fariĝi rezistanta al kemiaĵoj produktitaj de la plantoj aŭ aplikitaj en la plantejoj. Se multaj damaĝuloj estas mortintaj do tiu kiu havas rezistadon kontraŭ kemiaĵoj pli rapide reproduktos sin formante rezistantan populacion. Ne mortante la tuton de la damaĝuloj restos iom da neresistantajn kiu diluos la aperontajn rezistantajn genojn. 2.Preventaj kultivadaj praktikoj Preventaj kultivadaj praktikoj - Selektante plej bonajn variojn por la loka kresko-kondiĉoj, kaj teni sanajn kultivejojn estas la unua defendolinio, same kiel planto-kvarenteno kaj kultivadaj teknikoj kiel sanigo de la plantejo(/ekzemple/)fortirado de malsanaj plantoj por preventi infektadan disvastiĝon. 3.*Monitorado* Monitorado - Regula observado estas mejloŝtono de ILKP.Observado estas disduita en du ŝtupoj, unue inspektado kaj due identigo.^[2] Vida inspektado, kaptiloj por insektoj kaj sporoj kaj aliaj mezuraj metodoj kaj monitoraj iloj estas uzitaj por monitori damaĝulajn nivelojn. Preciza damaĝula identifikado estas kritika por sukcesa ILKP-programo. Teni registrado estas esenca, same la integra kono de la konduto kaj reproduktaj cikloj de la celitaj damaĝuloj. Ĉar la insektoj estas malvarmaj sanguloj, ilia fizika disvolviĝo dependas de la temperaturo de ilia vivmedio. Multaj insektoj povas havi siajn disvolviĝajn ciklojn modelitaj pere de tagaj gradoj. Monitoru tagajn gradojn de iu medio por determini kiam estos la plejbona tempo por iu specifa insekta ekatako 4.Fizika lukto Se damaĝulo atingas neakcepteblan nivelon,la fizikaj luktoj estas la unuaj opcioj konsiderotaj. Ili inkludas la simplan manprenadon, konstruadon de kontraŭ- insekta bariloj, uzadon de kaptiloj,suĉilado,kaj grundo manipulado por interrompi naskiĝon. Biologia lukto: naturaj biologiaj procedoj kaj rimedoj povas doni redukton kun minimuma media impakto kaj ofte je malalta kosto. La ĉefa fokuso tiam estas plimultigi utilajn insektojn kiuj voras celitajn damaĝulojn. Biologiaj insekticidoj devenaj el nature ekzistantaj mikroorganismoj(/ekzemple/:/Bt/,entomopatogenaj fungoj kaj nematodoj)ankaŭ inkludiĝas je tiu kategorio. 6. Kemia lukto: Sintetizitaj agrokemiaĵoj ĝenerale estas nur uzitaj kiam bezonate kaj ofte nur je specifaj partoj de damaĝulaj vivodaŭroj. Multaj el la plej novaj agrokemiaĵaj grupoj estas derivitaj el plantoj aŭ de nature ekzistantaj substancoj (ekz.nikotino, piretro,kaj insektaj junecigaj hormonaj analogoj) kaj plue aliajn biologio-bazitaj aŭ ekologia teknikoj estas taksiataj. La ILKP uzo povas esti laŭ tre simpla aŭ kompleksa. Historie,la ĉefa fokuso de ILKP-programoj estis pri agrokulturaj insektaj damaĝuloj.[3] Kvankam origine disvolviĝinta por regado de agrokulturaj insektoplagoj, ILKP programoj nune elvolviĝas por ampleksi malsanojn,herbojn, kaj aliajn damaĝulojn kiu malhelpas manipuladajn celojn de lokoj kiel hejmaj kaj komercaj instalaĵoj,gazona kaj razena kampoj, hejmaj kaj komunumaj ĝardenoj. [editoru]* Bonvole plibonigu ĉi tiun artikolon enkondukante pli ĝustajn citaĵojn kiam necesaj. /(Februaro 2010)/ ILKP estas aplikebla al ĉiuj agrokulturaj tipoj kaj lokoj kiel hejmaj kaj komercaj instalaĵoj, gazonaj kaj razenaj kampoj, hejmaj kaj komunumaj ĝardenoj. Subteno je scio, sperto, observado kaj integriĝo de multaj teknikoj farigas ILKP tre adekvata por organika farmo (sen aplikado de artefarita agrokemiaĵo). Por larĝskalaj, kemibazitaj bienoj ILKP povas redukti homajn kaj median malŝirmon kontraŭ damaĝaj kemiaĵoj kaj potenciale malaltigi kostojn de agrokemiaĵaj aplikado, produktojn kaj laborfortojn. 1. Ĝusta identigo de damaĝulo - Kiu estas tio? Kazoj de misfarita identifikado povas resultigi senefektajn agadojn. Se planta damaĝo pro troakvumado estas erare konsiderita kiel funga infekto, kostoj de ŝprucigoj povos esti neutilaj kaj la planto ne resaniĝos. 2.Lernu pri damaĝula kaj mastra vivocikloj kaj biologioj. Kiam vi vidas damaĝulon, povas esti tre malfrue por fari multon pri ĝi eble nur ŝpruĉi agrokemiaĵon^[citaĵon bezonata] Ofte, estas iu alia stadio de la vivociklo kiu estas plibona por preventaj agoj Ekzemple, trudherboj kiu reproduktas el pasintjara semiĝo povas esti evitindaj pere de mulĉoj. Same, lernante kion la damaĝulo bezonas por postvivi permesas al vi forigi ĝin. 3. Monitoru aŭ samplu la medion pri damaĝula populacio - Kiom da ili estas ĉi tie? Preventaj agoj devas esti faritaj en ĝusta tempo por esti efikaj. Pro tio, post kiam la damaĝulo estas korekte idenfikita monitorado devas komenci antaŭ ol ĝi fariĝi problemo. Ekzemple, en lernejaj lunĉejoj kie blatoj oni esperas aperi adheraj kaptiloj estas instalitaj antaŭ lerneja malfermo. Kaptiloj estas observitaj je regula tempointervalo tiel ke populacioj povu esti monitoritaj kaj regitaj antaŭ ili estos neregeblaj. Iuj faktoroj konsiderindaj kaj monitorindaj inkludas:la damaĝulon ĉeestas/forestas? Kiu estas la disseminado - tutaree aŭ nur je iuj ejoj? Ĉu la damaĝula populacio plimultiĝas aŭ malplimultiĝas? 4. Difini agnivelon (ekonomia,prisanaj, estetikaj)-Kiom estas tro? En iuj kazoj, ian nombron de damaĝuloj povos esti tolerita. Sojfabo estas tre tolerema al senfoliigo, do se estas malmulte da raŭpoj en la plantejo kaj iliaj populacio ne plimultiĝas rapidege ne estas nepre bezonata iu ajn agon. Alimaniere, estas iu punkto en kiu ago devas esti farita por teni la kostojn. Por la produktanto tiu punkto estas tiam kiam la damaĝa kosto pro la damaĝulo estas pli alta ol la kosto de la lukto ago. Tiu ĉi estas la ekonomia nivelo Toleremo al damaĝuloj ankaŭ ŝanĝeblas se ili estas aŭ ne sandetruigaj (malalta toleremo) aŭ nure kosmetika difekto (alta toleremo en ne komerca situacio). Malsamaj lokoj povas havi variajn postulojn bazitaj je specifaj areoj. Blanka trifolio povas esti akceptebla ĉe la flankoj de la ekbatejo de golfejo,sed ne akceptebla en la gazonirejo kie ĝi povos kaŭzi konfuzon en la ludejo. Por elekti iun ĝustan kombinon de manipulaj taktikoj por aparta damaĝula situacio, estos diversaj atentindaj opcioj. Opcioj includas mekanikajn aŭ fizikajn luktojn, perkultivadajn luktojn,biologiajn luktojn kaj kemiajn luktojn. Mekanika aŭ Fizika lukto inkludas elprenon de damaĝuloj de plantoj, aŭ uzon de retoj aŭ alia materialoj por forigi damaĝulojn kiel birdoj el vinberujo aŭ ronĝulojn el instalaĵoj. Perkulturada lukto inkluzivas tenadon de areo libera de faciliga kondiĉo formovante aŭ stokante konvene reziduojn, eliminante adekvate areojn kun malsanaj plantoj. Biologia lukto povas ampleksi kaj konservadon de naturaj predemuloj kaj plimultiĝon de naturaj predemuloj.^[5] #cite_note-4. Plimultiĝo inkludas enkondukon de nature okazantaj predemuloj aŭ per inunda aŭ per inokula nivelo^[ ] Inunda libero estos tiu kiu provas superŝuti iun lokon kun damaĝula predemulo por efiki sur la damaĝula populacio. Je inokulada libero estos pli malgranda nombro da damaĝula predemulo por sumiĝi al natura populacio kaj doni daŭran regadon.^[9]citu_rimarkon-8 Kemia lukto inkludos agrikulturajn oleojn aŭ aplikado de agrokemiaĵoj tiaj kiaj insekticidoj kaj herbicidoj. Verda ILKP-programo uzos agrokemiaĵojn devenaj el plantoj tiaj kiaj fitoekstraktoj,aŭ aliaj nature okazantaj materialoj. Taksu la resultojn -kiel ĝi funkciis? Taksado estas ofte la plej grava paŝo.^[10] Tiu ĉi estas la procedo de revizii ILKP programon kaj la rezultojn de ĝi produktitaj. Respondi la sekvajn demandojn estas utile - ĉu la agoj donis la efikojn deziratajn? ĉu la damaĝula preventado aŭ prilukto kontentigis la terkulturiston? ĉu la propraj metodoj estis sufiĉaj? ĉu estis neatendita flankefekto. Kion oni povos fari estonte en tia damaĝula situacio? Komprenado de la efikecon de ILKP programo permesas al la loka kontrolanto fari modifojn en ILKP planado antaŭ ol la damaĝuloj atingu la agnivelon kaj postuli novan agadon. == Notoj == 1. *^ <#citu_ref-)>*Usona media protekta agentejo, "agrokemiaĵoj kaj nutraĵo:Kion signifas Integrita prilukto de plantdamaĝuloj? 2. *^ <#citu_ref-1>* Bennett, et al., "Scienca gvidilo de Truman por damaĝul-regadaj agadoj", 6a eldono, paĝo 10, Purdue Universitato/Questex Presejo, 2005. 3. *^ <#citu_ref-2>* http://www.umass.edu/umext/ipm/publications/guidelines/index.html. 4. *^ <#citu_ref-3>* Purdue Universitato Koresponda Kurso pri lukto de Razenaj Damaĝuloj , Enkonduko, 2006 5. *^ <#cite_ref-4>* http://www.knowledgebank.irri.org/IPM/biocontrol/ 6. *^ <#cite_ref-5>* http://www.hort.uconn.edu/ipm/veg/htms/ecbtrich.htm 7. *^ <#cite_ref-6>* http://pinellas.ifas.ufl.edu/green_pros/ipm_basics.shtml 8. *^ <#cite_ref-7>* http://www.knowledgebank.irri.org/IPM/biocontrol/Inundative_release.htm 9. *^ <#cite_ref-8>* http://www.knowledgebank.irri.org/IPM/biocontrol/Inoculative_release_.htm 10. *^ <#cite_ref-9>* Bennett, et al.,Scienca gvidilo de Truman por damaĝula regada agadoj", 6a eldono, paĝo 12, Purdue Universitato/Questex Presejo, 2005.--> == Vidu ankaŭ == * [[Biologia plagokontrolo]] * [[Asocio de naturbioluktaj produktantoj]] * [[Agroekologio]] * [[Agronomio]] * [[Biodinamika agrikulturo]] * [[Kitosano]] (natura biolukto por agrikultura kaj hortikultura uzo) * [[Damaĝitaj artropodoj]] * [[Internacia organizo por biologia lukto]] * [[Agrokemiaĵa aplikado]] * [[Plagokontrolo]] * [[Profesia landzorga retaro]] (PLANET) * [[Puŝo-Tiro teknologio]] * [[Grundinfektado]] * [[Daŭrigebla agrikulturo]] == Referencoj == 1. DeBach P. & Rosen, D. Biological control by natural enemies (2an.eld) Cambridge Univ. press. Kembriĝo – Anglio-1991. 440p. 2. Flint, M.L. & van den Bosch, R. Introduction to integrated pest management. Plenum press. Novjorko. 1981. 3. Huffaker, C. & Smith, R.F. Rationale, Organization, and development of a national Integrated pest management project. In Huffaker, C. (ed) New pest technology of pest control 500p. Internacia Centro pri Biologia lukto. 1980. Berkeley, Kalifornio-Usono. 4. IOBL . Integrated production, principles and technical guidelines. Boller, E.F. et al (Ed.) IOCB wprs Bulletin vol 27(2). 2004. 5. Kogan, M. & Bajwa, W. Integrated Pest management: a global reality? An. Soc. Ent. Brasil. 28(1). 1999. 6. Lenteren, J.C. van. Critérios de seleção de inimigos naturais a serem usados em programas de controle biológico. In Bueno, V.H. (Ed.) Controle Biológico de pragas:produção massal e controle de qualidade. Lavras.Ufla. 2000. 207 p. 7. Stern, V, M. Smith, R.F.; van den Bosch, R.: Hagen, K.S. The integrated control concept. Hilgardia, 29 (2) 81-101. 1953 8. Silva, L.M.S & Mendonça, M. Costa 2009. Manejo Integrado de pragas dos citros. In Silva & Mendonça (Ed.) Manual do manejador fitossanitario dos citros. Aracaju-SE. Emdagro/Embrapa. 2009.150p. 8. Van den Bosch, R.; Messenger, P.S; Gutierrez, A.P. An introduction to biological control. Plenum press. Novjorko-Londono. 1973. <!--* Damaĝuloj de pajzaĝo arboj kaj arbedoj: Integrita damaĝul-regada gvidilo. Steve H. Dreistadt, Mary Louise Flint, et al., ANR Publikaĵoj, Universitato de kalifornio, Oakland, Kalifornio, 1994. 328pp, teksto, fotoj, referenca figuroj, diagramoj. * Bennett, Gary W., Ph.d., Owens, John M., Ph.d., Corrigan, Robert M, Ph.d.Scienca gvidilo de Truman por damaĝula regada agadoj", 6a eldono, paĝo 10,11,12,Purdue Universitato/Questex Presejo, 2005. * Jahn, GC, PG Cox., E Rubia-Sanchez, and M Cohen 2001. La serĉo por konektaĵoj: disvolvante reserĉan agendon por disvolvi reserĉa agendo por integritaj damaĝula kaj nutraĵo manipulado.pp. 413–430, In S. Peng and B. Hardy [eds.] “Pri riza reserĉo por nutraĵo certeco kaj malriĉeco redukto. Protokolo de Internacia Rizo-Reserĉa Konferenco, 31a de marto ĝis la 3a de Aprilo 2000.Los Baños,Filipinoj. Los Baños (Filipinoj): Internacia Rizo-Reserĉa Instituto. 692 p. * Jahn, GC, B. Khiev, C Pol, N. Chhorn and V Preap 2001. Eltenebla damaĝula regado por rizo je Kamboĝo. En P. Cox and R Chhay [eds.] “La impakto de Agrikultura Reserĉo por disvolvoĝo en Sudorienta Azio” Protokolo de Internacia Konferenco kunvenita je Kamboĝa Agrikultura Reserĉa kaj Disvolviĝa Instituto, Pnompeno, Kamboĝo, 24-26 Okt. 2000, Pnompeno (Kamboĝo): CARDI. * Jahn, GC, JA Litsinger, Y Chen kaj A Barrion. 2007. Riza Integrita damaĝula prilukto:ekologiaj konceptoj. En Ekologie Bazita Integrita Damaĝula prilukto.(eds. O. Koul and G.W. Cuperus). CAB Internacia Pp. 315–366. * Kogan, M 1998. INTEGRITA DAMAĜULA PRILUKTO:Histora Perspektivoj kaj NUNTEMPAJ DISVOLVIĜOJ, Jara Revuo de Entomologio Vol. 43: 243-270 (Voluma publikiga dato Januaro 1998) (doi:10.1146/annurev.ento.43.1.243) * Nonveiller, Guido 1984. Ilustrita katalogo de insektoj de Kamerunio de agrikultura intereso : ( apero, dissemado,graveco)/ Universitato de Beogrado/Instituto por plantprotektado * Usona media protekta agentejo,"Agrokemiaĵoj kaj Nutraĵo:Kion signifas integrita damaĝula prilukto? http://www.epa.gov/pesticides/food/ipm.htm ==Libroj == *Farante organikajn damaĝul-liberajn legomĝardenojn* * The Time Saving Garden by David and Charles PLC/Reader's Digest, ISBN 13: 9780276442452 [editoru ] Eksteraj ligiloj * Integrita Plantdamaĝula prilukto: Kunlabora Reserĉo-apoga Programo (IPM CRSP) * WhatIsIPM.org - Damaĝula prilukto komerca asocio TTT-ejo pri IPPD * [3] - Raciigante la agrokemiaĵan uzadon per aplikado de plibonigitaj procedoj * ILKP por gazon-zorgado * UC ILKP - Tutŝtata Integrita damaĝul-prilukta programo de Universitato da Kalifornio/Tiu ĉi retejo ricevis 4-stelan distingindan poenton en freŝdata magazina kolumno dediĉita al scienco-rilataj TTTejoj.// (Kevin Ahern, Ph.D. (2009), "GEN Best of the Web", /Genetikaj Inĝenierado & Bioteknologiaj Novaĵoj/ *29* (8): 66 ) * Harvarda Universitato ILKP - Harvarda Universitato IPPD Programo * IFAS ILKP - ILKP programo de Nutraĵa kaj agrikulturaj sciencoj-Instituto de Universitato de Florida * Novjorka Ŝtato ILKP Programo - Novjorka ŝtato (Cornell Universitato) ILKP Programo * OSU ILKP Programo - Ohaja Ŝtata Universitato ILKP Programo * ILKP Bildoj - Miloj da bildoj rilataj al ILKP kaj Agrikulturo * UGA ILKP Programo - Universitato de Georgia ILKP Programo * MSU ILKP resursoj - ILKP Resursoj je Miĉigana ŝtata Universitato * ILKP Instituto de NordAmeriko - Senprofitcela organizo por impulsi ILKP-uzadon * Green Shield Certified: Efika damaĝula prilukto. Paca menso. - Al aliula atestdonado por efika regado de damaĝuloj sen nebezonaj agrokemiaĵoj * ĉefaj dek kaŭzoj kial ILKP ne funkcias.* SAFECROP Centro por reserĉo kaj disvolviĝo de planto-protektado kun malalta efiko al medio kaj al sano de konsumantoj * Universitato de Nebrasko ILKP verku ekzemplon * Hughes Exterminators ILKP ILKP en praktiko Reprenita je "http://en.wikipedia.org/wiki/Integrated_pest_management" Kategorioj : Agronomio | plago prilukto | Biologia plago-prilukto| Grundo kemio | Plantaj patogenoj kaj malsanoj Kaŝaj kategorioj: Vikipediaj artikoloj bezonantaj stilajn editoradon post Februaro 2010 | Ĉiuj artikoloj bezonas stilan editoradon |Ĉiuj artikoloj estas sen reviziado. Ĉiuj artikoloj sen reviziado post Februaro 2010.Ĉiuj artikoloj kun sentencoj specife signalitaj per weasel vortoj.| Artikoloj kun sentencoj specife signalitaj per weasel vortoj post Februaro 2010 | Artikoloj mankantaj citadojn en la teksto post Februaro 2010 |--> {{Projektoj}} [[Kategorio:Agronomio]] [[Kategorio:Plantaj malsanoj]] fij1refcmvheam1srjbo6haqvk46zqx 0 347747 9490682 8931904 2026-10-09T08:04:59Z RG72 11847 9490682 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Anna Pavlova 1912.jpg|eta|dekstra|170px|<center>Anna Pavlova: Lise en ''Pas de ruban'' la Petipa/Ivanov/Hertel ''[[La Fille Mal Gardée]]''. [[Sankt-Peterburgo]], [[1912]].]] [[Dosiero:Anna Pavlova.jpg|eta|(WP) Anna Pawlowa en ''Sterbenden Schwan'', [[1905]]]] [[Dosiero:Pavlova.jpg|eta|Anna Pawlowa ĉirkaŭ [[1910]]]] [[Dosiero:Pharaoh's Daughter -Anna Pavlova -1910.jpg|eta|Anna Pavlova - 1910 - [[Faraono|la filino de faraono]]]] '''Anna Pawlowna PAVLOVA''' ({{lang|ru|Анна Павловна Павлова}}, ankaŭ Анна Матвеевна Павлова ''Anna Matvejevna Pavlova,)'' en okcidentaj lingvoj ofte '''Anna Pavlova'''; n. 12-a [[februaro]] [[1881]] en [[Sankt-Peterburgo]]; m. 23-a [[januaro]] [[1931]] en [[Den Haag]]), estis tre fama [[Rusio|rusa]] baletistino. == Biografio == * Anna Pavlova studis en baleta lernejo de [[Sankt-Peterburgo]], la "Imperia Baleta Lernejo", hodiaŭ [[Baleta Akademio de Vaganova]], kaj estis dancistino en [[Mariinskij - teatro]] de [[1899]] ĝis [[1909]]. * Anna dancis en la baletoj [[La Nuksrompilo]], [[Raimonda]] aŭ ''Raymonda'', [[Giselle]], [[La Bajadere]], france: ''"La Bayadère"'' de la direktoro [[Marius Petipa]]. * Ĝis 1911 Anna estis solisto en la [[Rusaj Baletoj]] de [[Sergej Djagilev|Sergej Pavlovič Djagilev]]. * Poste Anna havis propran baletan grupon. * La turneoj ekde [[1908]] en okcidenta [[Eŭropo]] faris faman dancistinon. * La plej fama solo danco estis en jaro [[1907]] la 3 minutoj baleto ''Der sterbende Schwan'' de (france.) [[Michel Fokine]], (ruse: Михаил Михайлович Фокин, Michail Michailowitsch Fokin; (n. [[1880]], m. [[1942]]) kun [[muziko]] de [[Camille Saint-Saëns]]. * Ekde [[1910]] Anna vivis en [[Londono]]. * Anna surprize mortiĝis en la fina turneo en la ĉambro de la hotelo - (Hôtel des Indes). == Eksteraj ligiloj == * [http://www.knerger.de/Die_Personen/schauspieler_F/schauspieler_14/schauspieler_15/schauspieler_16/schauspieler_17/schauspieler_18/schauspieler_19/schauspieler_20/schauspieler_21/roekkschauspieler_21.html Urno de Anna Pavlova en Londono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100212215622/http://www.knerger.de/Die_Personen/schauspieler_F/schauspieler_14/schauspieler_15/schauspieler_16/schauspieler_17/schauspieler_18/schauspieler_19/schauspieler_20/schauspieler_21/roekkschauspieler_21.html |date=2010-02-12 }} kun mallonga biografio en germana lingvo * [http://www.vaganova.ru/page.php?id=266&pid=272 oficiala retejo de Baleta Akademio de Vaganova] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104011018/http://www.vaganova.ru/page.php?id=266&pid=272 |date=2011-01-04 }} kaj ankaŭ en vikipedio [[Baleta Akademio de Vaganova]] * [http://www.desindes.nl/EN_Hotel (Hôtel des Indes)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pavlova, Anna}} [[Kategorio:Rusiaj baletistoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Palmordeno de Francio]] [[Kategorio:Rusa diasporo en Eŭropo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo]] ks9q8pijz394eq3rj3jyie7it77q734 9490683 9490682 2026-10-09T08:05:31Z RG72 11847 9490683 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Anna Pavlova 1912.jpg|eta|dekstra|170px|<center>Anna Pavlova: Lise en ''Pas de ruban'' la Petipa/Ivanov/Hertel ''[[La Fille Mal Gardée]]''. [[Sankt-Peterburgo]], [[1912]].]] [[Dosiero:Anna Pavlova.jpg|eta|(WP) Anna Pawlowa en ''Sterbenden Schwan'', [[1905]]]] [[Dosiero:Pavlova.jpg|eta|Anna Pawlowa ĉirkaŭ [[1910]]]] [[Dosiero:Pharaoh's Daughter -Anna Pavlova -1910.jpg|eta|Anna Pavlova - 1910 - [[Faraono|la filino de faraono]]]] '''Anna Pawlowna PAVLOVA''' ({{lang|ru|Анна Павловна Павлова}}, ankaŭ Анна Матвеевна Павлова ''Anna Matvejevna Pavlova,)'' en okcidentaj lingvoj ofte '''Anna Pavlova'''; n. 12-a [[februaro]] [[1881]] en [[Sankt-Peterburgo]]; m. 23-a [[januaro]] [[1931]] en [[Den Haag]]), estis tre fama [[Rusio|rusa]] baletistino. == Biografio == * Anna Pavlova studis en baleta lernejo de [[Sankt-Peterburgo]], la "Imperia Baleta Lernejo", hodiaŭ [[Baleta Akademio de Vaganova]], kaj estis dancistino en [[Mariinskij - teatro]] de [[1899]] ĝis [[1909]]. * Anna dancis en la baletoj [[La Nuksrompilo]], [[Raimonda]] aŭ ''Raymonda'', [[Giselle]], [[La Bajadere]], france: ''"La Bayadère"'' de la direktoro [[Marius Petipa]]. * Ĝis 1911 Anna estis solisto en la [[Rusaj Baletoj]] de [[Sergej Djagilev|Sergej Pavloviĉ Djagilev]]. * Poste Anna havis propran baletan grupon. * La turneoj ekde [[1908]] en okcidenta [[Eŭropo]] faris faman dancistinon. * La plej fama solo danco estis en jaro [[1907]] la 3 minutoj baleto ''Der sterbende Schwan'' de (france.) [[Michel Fokine]], (ruse: Михаил Михайлович Фокин, Michail Michailowitsch Fokin; (n. [[1880]], m. [[1942]]) kun [[muziko]] de [[Camille Saint-Saëns]]. * Ekde [[1910]] Anna vivis en [[Londono]]. * Anna surprize mortiĝis en la fina turneo en la ĉambro de la hotelo - (Hôtel des Indes). == Eksteraj ligiloj == * [http://www.knerger.de/Die_Personen/schauspieler_F/schauspieler_14/schauspieler_15/schauspieler_16/schauspieler_17/schauspieler_18/schauspieler_19/schauspieler_20/schauspieler_21/roekkschauspieler_21.html Urno de Anna Pavlova en Londono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100212215622/http://www.knerger.de/Die_Personen/schauspieler_F/schauspieler_14/schauspieler_15/schauspieler_16/schauspieler_17/schauspieler_18/schauspieler_19/schauspieler_20/schauspieler_21/roekkschauspieler_21.html |date=2010-02-12 }} kun mallonga biografio en germana lingvo * [http://www.vaganova.ru/page.php?id=266&pid=272 oficiala retejo de Baleta Akademio de Vaganova] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110104011018/http://www.vaganova.ru/page.php?id=266&pid=272 |date=2011-01-04 }} kaj ankaŭ en vikipedio [[Baleta Akademio de Vaganova]] * [http://www.desindes.nl/EN_Hotel (Hôtel des Indes)]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pavlova, Anna}} [[Kategorio:Rusiaj baletistoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Palmordeno de Francio]] [[Kategorio:Rusa diasporo en Eŭropo]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en Sankt-Peterburgo]] qtw4393q6uoh3iao1woe6t14lmcid00 0 356856 9490475 9199557 2026-10-08T17:40:53Z Sj1mor 12103 9490475 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Olvido.jpg|eta|dekstra|300ra|<center>Alaska en koncerto de Fangoria.</center>]] '''Alaska''', arta nomo de '''Olvido Gara Jova''' ([[Meksikurbo]], [[13-a de junio]] de [[1963]]) estas [[kantistino]], [[aktorino]] kaj [[entreprenisto|entreprenistino]] [[Hispanio|hispana]] kaj unu de la figuroj de la [[Madrida Movida]]. Ŝi ankaŭ engaĝiĝis favore de sociaj movadoj kiaj [[GLAT]],<ref>[http://commons.wikimedia.org/wiki/Image:LGBT-2008-Madrid-Alaska-2.jpg Alaska durante el desfile del Orgullo Gay 2008 en Madrid]</ref> la movado kontraŭ [[toreado]]<ref>[http://www.20minutos.es/noticia/383810/0/alaska/desnuda/calendario/ Alaska, desnuda contra las corridas de toros - 20minutos.es]</ref><ref>[http://animanaturalis.org/post/7766 Alaska se desnuda para protestar contra la tauromaquia - animanaturalis]</ref> ktp. Ŝi ekkarieris muzike en [[1978]] kiam ŝi estis ankoraŭ nur 14-jaraĝa kaj ankoraŭ sukcesas, estas unu de la kantistinoj kiuj plie vendas kaj de la plej agnoskataj de Hispanio. Ŝi estis la ĉefa aktivanto de grupoj kie ŝi membris kiaj ''Kaka de Luxe'', ''Alaska y los Pegamoides'' kaj ''Alaska y Dinarama''. == Diskaro == Olvido Gara vendis totalon de pli da 6.000.000 diskokopiojn sume de la vendoj de la diskoj de la tri lastaj grupoj kie ŝi estis. [[Dosiero:AlaskaOlvido.jpg|eta|275ra|<center>Alaska koncerte, [[Madrido]], 2005.</center>.]] === Kun Kaka de Luxe === * [[1978]]: "'''''Kaka de Luxe'''''" (EP) * [[1982]]: "'''''Kaka de Luxe/Paraíso'''''" (EP) * [[1983]]: "'''''Las canciones malditas'''''" ([[Long play|LP]]) === Kun Alaska y los Pegamoides === * [[1982]]: "'''''Grandes éxitos'''''", 50.000 kopioj venditaj enlande. * [[1982]]: "'''''Alaska y los Pegamoides'''''", kolekto. * [[1982]]: "'''''Llegando hasta el final'''''", koncerto. * [[1998]]: "'''''Mundo indómito'''''", Versioj. === Kun Alaska y Dinarama === Kun Dinarama vendis ŝi preskaŭ totalon de 5.000.000 de kopioj de la kvin studiaj albumoj en la [[1980-aj jaroj]]. * [[1983]]: "'''''Canciones profanas'''''", 40.000 kopioj venditaj enlande (Perlas ensangrentadas, Rey del Glam) * [[1984]]: "'''''Deseo carnal'''''", 2.000.000 kopioj venditaj tutmonde (Como pudiste hacerme esto a mí, Ni tu ni nadie), ''Como pudiste hacerme esto a mí'' (Kial vi povis fari tion al mi?) estis unu el la plej popularaj kantoj tiuepoke en Hispanio. * [[1986]]: "'''''No es pecado'''''", 2.000.000 kopioj venditaj tutmonde (A quien le importa, La funcionaria asesina) * [[1988]]: "'''''Diez'''''", 400.000 kopioj venditaj tutmonde * [[1989]]: "'''''Fan fatal'''''", 300.000 kopioj venditaj enlande (Mi novio es un zombi) === Kun Fangoria === Ĉirkaŭ 1.000.000 de kopioj ŝi vendis kun Nacho Canut en Fangoria ekde ties komenco en 1991 (sume unuopaĵojn, 11 studiajn albumojn, 3 reeldonojn kaj 1 remiksaĵon). * [[1991]]: "''Salto mortal''" (25.000 kopioj) * [[1992]]: "''Un día cualquiera en Vulcano V. 1''" (+10.000) * [[1993]]: "''Un día cualquiera en Vulcano V. 2.0''" (+10.000) * [[1995]]: "''Un día cualquiera en Vulcano V. 3.0''" (+10.000) * [[1998]]: "''Interferencias''" 15.000 kopioj enlande * [[1999]]: "''Una temporada en el infierno''" 25.000 kopioj enlande * [[2000]]: "''El infierno son los demás''", 20.000 kopioj enlande * [[2001]]: "''Naturaleza muerta''", 70.000 kopioj enlande (No sé que me das, Eternamente inocente) * [[2004]]: "''Arquitectura efímera''", 120.000 kopioj enlande - Meksikio (Retorciendo palabras, Miro la vida pasar) * [[2005]]: "''Naturaleza muerta remixes''", 5.000 kopioj enlande * [[2005]]: "''Arquitectura efímera deconstruída''", 50.000 kopioj Hispanio- Meksikio * [[2006]]: "''El extraño viaje''", 120.000 kopioj Hispanio- Meksikio (Criticar por criticar, Ni contigo ni sin ti) * [[2007]]: "''El extraño viaje revisitado''", 5.000 kopioj enlande limigita * [[2009]]: "''Absolutamente''" (Más es más, La pequeña edad de hielo) (+90.000 kopioj) * [[2009]]: "''Completamente''" * [[2010]]: "''El paso trascendental del vodevil a la astracanada. Antología de canciones de ayer y de hoy''" (+ de 20.000 kopioj venditaj, nº 2a en vendoj laŭ ''promusicae'' en sia unua semajno de vendo. === En Meksikio === * [[1994]]: "'''''Grandes éxitos'''''" * [[1995]]: "'''''Lo mejor de los mejores'''''" === Alaska kiel soloistino === * [[1994]]: "'''''Abracadabra'''''". Temo de la programo televida ''La bola de cristal''. * [[1996]]: "'''''Delirios de grandeza'''''". Kolekto. * "'''''Dancing Queen'''''". Selekto de muziko "dance" fare de '''Alaska'''. Inkludas temojn de Alaska y Dinarama, Tino Casal, Eartha Kitt, Viola Willis, [[RuPaul]], [[Divine]], Amanda Lear, Dead or Alive aŭ Sylvester. === Kunlaboraĵoj === * [[1983]]: "'''''Quiero un camión'''''" kaj "'''''Ritmo del garaje'''''". Kun [[Loquillo y Trogloditas]], de la KD "El ritmo del garaje". * [[1987]]: "'''''Las mujeres leopardo'''''" kaj "'''''Están aquí''''". Kun Vamps, de la KD "Vamps". * [[1988]]: "'''''The end'''''". Kun Ángel y las Guais, de la KD "The end". * [[1991]]: "'''''Historia de amor'''''" y "'''''Nadie'''''". Kun Cabaret POP, de la KD "Cabaret POP". * [[1993]]: "'''''Con tal de regresar'''''". Kun Masterplan, de la KD "Ese chico triste y solitario". * [[1993]]: "'''''Rascayú'''''". Kun [[Paco Clavel]], de la KD "Adiós vinilo, adiós". * [[1998]]: "'''''Vital'''''". Kun Lemon Fly. * [[1998]]: "'''''Canto en inglés'''''". Kun Los Nikis, de la KD "Más de lo mismo". * [[2000]]: "'''''No sucederá más'''''". Kun Alpino, de la KD "Trabucchellia". * [[2000]]: "'''''Del color del aire'''''". Kun Lemon Fly, de la KD "Síndrome de Peter Pan". * [[2000]]: "'''''Tengo miedo'''''". Kanto por la albumo de Nacho Mastretta, "Luna de miel". * [[2001]]: "'''''Divina'''''". Kun [[Raphael]], de la KD "Maldito Raphael". * [[2004]]: "'''''Quiéreme otra vez'''''". Kun OBK, de la KD "Sonorama". * [[2005]]: "'''''Carne, huesos y tu'''''". Kun Sôber, de la KD "Arquitectura efímera deconstruida". * [[2005]]: "'''''Entre mil dudas''''". Kun Camela, de la KD "Arquitectura efímera deconstruida". * [[2006]]: "'''''Retorciendo palabras'''''". Kun Marta Sánchez por koncerto de ''los 40 principales'' * [[2006]]: "'''''Nada'''''". Kun Carlos Jean, de la KD "Mr Miracle". * [[2007]]: "'''''Sorry, I'am a lady''''". Kun [[Dover]], de la KD "El extraño viaje revisitado" kaj "Ni contigo, ni sin ti". * [[2007]]: "'''''Rey del glam'''''". Kun Mago de Oz, de la KD "El extraño viaje revisitado" kaj ''El cementerio de mis sueños". * [[2007]]: "'''''Vete de Aquí'''''". Kun [[Miranda!]], de la KD ''El disco de tu corazón". * [[2007]]: "'''''Amante Bandido'''''". Kun [[Miguel Bosé]], de la KD "Papito!". * [[2007]]: "'''''Todo es mentira'''''". Kun [[Julieta Venegas]], de la KD "El extraño viaje revisitado". * [[2007]]: "'''''Tenemos que hablar de las plantas carnívoras'''''". Kun [[Miranda!]], de la KD "El extraño viaje revisitado". * [[2007]]: "'''''Si me cambias los recuerdos'''''". Kun [[Marta Sánchez]], de la KD "Miss Sánchez". * [[2008]]: "'''''+ amor'''''". Kun Hotel Persona, de la KD "En les nubes". * [[2008]]: "'''''No puedo quitar mis ojos de ti'''''". Kun [[Raphael]], de la KD "50 Años después". * [[2009]]: "'''''El cumplaños de Elly'''''". Kanto de la albumo por la porinfana serio "Pocoyó", titole "Fiesta". * [[2009]]: "'''''Absolutamente Saritisima'''''". Kun [[Sara Montiel]]. * [[2009]]: "'''''Amante automático'''''". Kun Nancys Rubias. == Kino == * [[1979]]: "'''''Arrebato'''''" - Reĝisoro: [[Iván Zulueta]] (forliste) * [[1980]]: "'''''[[Pepi, Luci, Bom y otras chicas del montón]]'''''" - Reĝisoro: [[Pedro Almodóvar]] * [[1984]]: "'''''A tope'''''" - Reĝisoro: Ramón Fernández * [[1997]]: "'''''[[Airbag (filmo)|Airbag]]'''''" - Reĝisoro: [[Juanma Bajo Ulloa]] * [[1997]]: "'''''Solo se muere dos veces'''''" - Reĝisoro: Esteban Ibarretxe * [[2001]]: Kurta filmo "'''''¡Manuela, el cinto!'''''" - Reĝisoro: R. Robles Rafatal * [[2002]]: Dokumentalo "'''''A quién le importa?'''''" * [[2004]]: Dokumentalo "'''''Gran Casal, Me como el mundo'''''" - Reĝisoro: José Antonio Quirós * [[2006]]: Kurta filmo "'''''Martians Go Home!'''''" - Reĝisoro: Dany Moreno * [[2007]]: Kurta filmo "'''''Fiebre Forever'''''" - Reĝisoro: Martín Sastre * [[2007]]: Dokumentalo "'''''Así hicimos El extraño viaje'''''" * [[2008]]: "'''''Lo que surja'''''" (serio reta). Epizodo 1a de la tria sezono * [[2009]]: "'''''Sexo en Chueca'''''" == Televido == * [[1984]] - [[1988]]: "'''''La Bola de Cristal'''''". Prezentistino. * [[1987]] '''Amor en silencio''', kiel ŝi mem. Televidserio meksika. * [[1990]]: "'''''Devórame otra vez'''''". * [[1992]]: "'''''Chantatachán'''''", prezentistino de la programo pri magio de [[Telemadrid]], ĉe [[Juan Tamariz]]. * [[1994]]: "'''''Hermanos de leche'''''", en [[Antena 3]]. (3 Epizodoj) * [[1997]]: [[2000]] - "'''''Lluvia de estrellas'''''", en [[Antena 3]]. Membro de la ĵurio. * [[1998]]: "'''''Mitomanía (1a Epizodo) * [[2000]] - [[2001]]: "'''''El botones Sacarino'''''", en [[TVE]]. * [[2002]]: "'''''Menudas estrellas'''''", en [[Antena 3]]. Membro de la Ĵurio. * [[2002]]: "'''''Periodistas'''''" (4 Epizodoj) * [[2006]]: "'''''Carta Blanca'''''" Prezentistino (1 epizodo) * [[2007]]: "'''''A3bandas'''''", en [[Antena 3]]. Kunlaborantino. * [[2009]]: "'''''Eurovisión 2009: El retorno'''''", en [[TVE]]. Prezentistino * [[2009]]: Partoprenis en la unua ĉapitro de la 3ª sezono en "'''''Lo que surja'''''" * [[2010]]: '''''Mira quien mira''''' ([[Telecinco]]). Debato. Kunlaborantino. * [[2010]]: '''''Las joyas de la corona''''' (Telecinco). Kunlaborantino. == Radio == Ŝi kunlaboris kun multaj elsendejoj. == Libroj == * '''Olvido Gara''': "'''''Transgresoras'''''". Ediciones Martínez Roca, S.A., 2003. ISBN 84-270-2977-2 Libro kie ŝi parolas pri siaj modeloj kiaj [[Sara Montiel]], Manuela Trasobares, Divine ktp. Vendis ŝi pli da dekmil kopiojn en unu semajno. == Bibliografio == * '''Mario Vaquerizo''': "'''''Alaska - La Máscara'''''", 2001. ISBN 84-7974-455-3 * '''Rafa Cervera''': "'''''Alaska y otras historias de La Movida'''''" - Plaza & Janés, 2002. ISBN 84-01-37808-7 y libro de bolsillo, 2003. ISBN 84-9759-804-0 == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Alaska}} [[Kategorio:Hispanlingvaj kantistoj]] [[Kategorio:Meksikaj kantistoj]] [[Kategorio:Hispanaj kantistoj]] [[Kategorio:Hispanaj aktoroj]] [[Kategorio:Televido en Hispanio]] [[Kategorio:GLAT-muzikistoj]] 9sxjgyx23xlcpxry5bxw5n6wrxlhg5v 0 357652 9490645 8540293 2026-10-09T05:26:38Z Sj1mor 12103 9490645 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Salama Moussa''' ({{lang-ar|سلامة موسى}} ''saLAma MUsa'') (naskiĝis en [[1887]] en [[Zagazig]]; mortis la [[4-an de aŭgusto]] [[1958]]) estis [[Egiptujo|egipta]] verkisto, ĵurnalisto kaj reformisto. == Vivo == Salama Moussa naskiĝis en 1887 de koptortodoksa religio. Li rapide interesiĝis pri scienco kaj kulturo. En [[1908]] li vojaĝis eŭropen kaj tie studis [[literaturo]]n, [[filozofio]]n, [[naturscienco]]n kaj [[Socia scienco|socian sciencon]]. Li apartenis al grupo de intelektuloj, kiuj postulis la simpligon de la araba lingvo kaj de ties gramatiko, sed ankaŭ la agnosko de la egipta araba kiel moderna egipta lingvo, kion multe kritikis konservemuloj. Tre malsane li mortis fine la 4-an de aŭgusto 1958. == Verko == Salama Moussa estas la aŭtoro de ''El akl el batin aw mokawamat el nafs'' (''La kaŝita racio aŭ la eroj de la animo'', [[1929]]) kaj ''Tarbiet Salama Moussa'' (''La edukado de Salama Moussa'', [[1948]])<ref name="aoun">Sami Aoun, ''Aujourd'hui l'islam : fractures, intégrisme et modernité'', éd. Mediaspaul, Montréal, 2007, p. 146 {{ISBN|978-2894207130}}</ref>. En ''La virino ne estas ludilo de la viro'', li subtenas de avangardista maniero, ke stariĝu la egaleco inter viroj kaj virinoj en socioj, ĉefe egalecoj ekonomiaj kaj rilate al heredo<ref name="aoun"/>. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{en}} [http://www.arabphilosophers.com/English/philosophers/modern/modern-names/eSalama%20Mousa.htm Biographie de Salama Moussa (Arab philosophers)] * [[Liberpensuloj]] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Heller, Frank}} [[Kategorio:Egiptaj verkistoj]] [[Kategorio:Kopta ortodoksa eklezio|kategorio:kop]] s7q7xauuqdpq1eujx0py6rbki2a042s 0 360670 9490500 9479587 2026-10-08T17:59:59Z Sj1mor 12103 9490500 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco |nomo= Parko Thabor |dosiero=Parc du thabor DSC 4491.JPG |priskribo de dosiero=Vido al la [[oranĝerio]] de la parko Thabor. |mapo=PlanThabor.svg |priskribo de mapo = Plano de la parko Thabor. |landoj= {{Francio}} |urbo=[[Rennes]] |urboparto= [[Kvartalo Thabor - Saint Hélier|Thabor - Saint Hélier]] |alto= 56 |areo= 10 |akvo= |dato= {{jc|XVIII|j}} |tipo= [[Botanika ĝardeno]], [[angla ĝardeno]] kaj [[franca ĝardeno]]. |specioj= Pli ol {{formatnum:3000}} malsamaj specioj. |vizitado= |interesaĵoj= |klasifiko= |ligilo = [http://www.rennes.fr/index.php?id=18&no_cache=1&p=2&theme=117&sousTheme=118&nom=&quartier=&tri=n&cHash=14cdf34267&id=18 Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes] |latitudo =48.11416667 |longitudo =-1.67 |geografia lokigo = Francio Rennes/Bretonio/Francio |regiono-ISO = FR |zomo = 15 }} La '''parko Thabor''' aŭ '''Thabor''', situanta en [[Rennes]] proksime de la urbocentro, estas [[publika ĝardeno|publika parko]] organizita sur pli ol dek hektaroj, kies aparteco estas la miksado de [[franca ĝardeno|francastila ĝardeno]], [[angla ĝardeno|anglastila ĝardeno]] kaj grava [[botanika ĝardeno]]. Ĝia nomo referencas al monto superanta la [[Maro Kineret|Maron Kineret]] (fr: lac de Tibériade) en [[Israelo]], [[Monto Tabor (Israelo)|monto Tabor]]. Depost ĝia privata origino, legomĝardeno kaj plezurĝardeno de la monaĥoj de [[Notre-Dame en Saint-Melaine|Sankta-Meleno]], abatejo longtempe ekster la remparoj de la urbo, la parko fariĝis, per sinsekvaj disvolvoj kaj pligrandigoj, unu inter la plej emblemaj lokoj de la urbo kaj la plej ŝatataj. Simpla loko por publika promenado antaŭ la franca Revolucio, pliriĉigita de [[botanika ĝardeno]] poste, la parko estis plivalorigita inter [[1866]] kaj [[1868]] per la aldonoj de [[Denis kaj Eugène Bühler|Denis Bühler]] per la aranĝado de diversaj lokeroj en la [[kava herbobedo]], la « infero », la [[franca ĝardeno|francastila ĝardeno]] kaj la [[angla ĝardeno|anglastila ĝardeno]]. Komence de la 20-a jc, la suda parto de la parko, nomata « les Catherinettes », estis aranĝita etende de la anglastila ĝardeno. La parko Thabor estas klasita ''[[Parko Thabor#Prizorgado|prestiĝa ĝardeno de unua tipo]]'' fare de la [[Rennes|urbo Rennes]], ĝi profitas de grava prizorgado por respondi al la kriterioj de tre strukturita ĝardeno kun flora ornamado malsimpla kaj varia en la specioj laŭ la sezonoj kaj laŭ la atendoj de la kutimaj vizitantoj kaj turistoj. == Situo == [[Dosiero:Thabor loc.png|eta|maldekstre|Loko de la kvartalo ''Thabor-Saint Hélier'' (rozkolore) kaj de la parko Thabor (verde).]] La parko Thabor situas en la centro de la urbo Rennes, en la kvartalo ''Thabor-Saint Hélier''. Ĝi estas limigita de la strato Martenot kaj de strato de Paris sude, la bulvardo de Duchesse Anne (eo: dukino Anna) oriente kaj la strato de Palestine norde. La okcidenta parto de la parko estas tre premita inter la preĝejo [[Notre-Dame en Saint-Melaine]] norde kaj la kolegio kaj liceo Anne de Bretagne (eo: Anna de Bretonio) sude; oni povas eniri ĝin tra la placo Saint-Melaine, enirejo la plej proksima de la urbocentro. La aliro al la parko eblas per ses enirejoj apertaj al la diversaj stratoj jam cititaj. Ĝi estas alirebla per la [[Transportoj kaj komunikoj en Rennes|buso]] numero 3, halto Thabor ; la plej proksima stacio de [[Metroo de Rennes|metroo]] estas Sainte-Anne (eo: sankta Anna). La parko estas malfermita dum la tuta jaro. == Historio == === Origino de la parko === Origine, la parko estis nur [[monteto]] alta je 56m, tiel ĝi superis grandan parton de la urbo [[Rennes]], kies alteco varias inter 20 kaj 74m. La unuaj mencioj de Thabor datiĝus de [[1610]] laŭ [[Paul Banéat]], estro de la arkeologia muzeo komence de la 20-a jc. La benediktaj monaĥoj nomis tiun monteton, reference al la [[Monto Tabor (Israelo)|monto Tabor]] de la [[Biblio]]<ref name=LivreThabor1>Le Thabor, « Un parc de centre-ville : le Thabor et son histoire », p. 11-29</ref>. Dum la [[Mezepoko]] kaj la [[Antikva Reĝimo|Malnova Reĝimo]], la ĉirkaŭmurego ne ebligis la etendon de la [[ĝardeno]]j : nur la agroj de la [[monaĥejo]]j estis sufiĉe larĝaj por ebligi la kreon de [[fruktoĝardeno]]j kaj de [[ĝardeno]]j<ref name=Expo>{{citaĵo el libro| titolo = Histoire(s) de jardin : Usages et paysages à Rennes | eldoninto = PU Rennes | aŭtoro = Laurent Catherine , Nourry Louis-Michel, Provost George, Lebouc Yves | lingvo= frange | tago= 25 | monato = aŭgusto | jaro = 2008 | loko= Rennes | paĝoj = 191 | isbn = 978-2-7535-0654-1 }}</ref>. Plie, Rennes etendiĝis nur iomete post la abatejo Saint-Melaine oriente antaŭ la franca Revolucio. La kampoj de Thabor estis longtempe dependaĵoj de la [[Notre-Dame en Saint-Melaine|abatejo Saint-Melaine]], kie ili estis uzataj precipe kiel fruktarbejo. En la 17-a jc, la benediktaj monaĥoj malfermis siajn ĝardenojn, sed ili estis rezervitaj al la viroj<ref>{{citaĵo el libro| titolo = Jardins en Bretagne : Ille-et-Vilaine | eldoninto= Connaissance des jardins | aŭtoro = M-C Bietry | lingvo= {{fr}}| tago= 17 | monato= septembro | jaro = 2003 | paĝoj = p. 29 | isbn = 2-912454-06-9}}</ref>. Oni aliris la parkon per pasejo, kiu iris inter la interna [[klostro]] de la abatejo kaj ties legomĝardeno, poste per [[kaleŝpordego]]<ref name=DicoBretagne>{{citaĵo el libro| titolo = Dictionnaire historique et géographique de la province de Bretagne | eldoninto= Mollieux | aŭtoro = Jean Ogée, A. Marteville, Pierre Varin | lingvo= fr | jaro= 1845 }}</ref>. Sekve de la [[Incendio de Rennes en 1720|grava incendio]] en 1720, la parko fariĝis la sidejo de la [[episkopejo de Rennes|episkopejo]]. La palaco de la episkopejo tie estis konstruita kaj parto de la ĝardenoj fariĝis tiuj de la episkopejo<ref>{{citaĵo el libro| titolo = Paysages de Rennes | url = https://archive.org/details/paysagesderennes0000nour | eldoninto= éditions Apogée | aŭtoro = Louis-Michel Nourry | lingvo = {{fr}}| monato = novembro | jaro = 2005 | loko = | paĝoj = p. 91 | isbn = 2-84398-204-9}}</ref>. === La parko Thabor : publika ĝardeno === En la [[franca Revolucio]], la tuto de la ekleziaj bienoj estis alligitaj al la Ŝtato. En la 10-a de Majo 1793, [[Rennes]] fariĝis posedanto de tiuj kampoj sekve de interŝanĝo kun la Ŝtato : la armeo deziris krei [[armilejo]]n en la urba maljunulejo, la urbo « ricevas » Saint-Melaine por loĝigi siajn maljunulojn. La maljunulejo de Catherinettes kaj la konstruaĵoj de Saint-Melaine same kiel ties [[legomĝardeno]] fariĝis la ĝenerala maljunulejo. Publika promenado estis organizita sur la aliaj kampoj de la episkopejo kaj de la benediktanoj ; la korto de la episkopejo estas ĝia ĉefa enirejo<ref name=DicoBretagne/>. La dekreto de la 7-a de [[Franca respublika kalendaro|ventozo]] [[jaro III]] (aŭ de la 25-a de Februaro 1795) trudis la starigon de [[centra lernejo (franca Revolucio)|centra lernejo]] en ĉiu [[ĉefurbo]] de [[franca departemento]]. La Ŝtato elektis la episkopan palacon por loĝigi la centran lernejon pri natura historio same kiel muzeon pri natura historio kaj artoj kaj botanikan lernejon<ref name=LivreThabor1/>. Botanika lernejo estis kreita kaj la episkopa ĝardeno fariĝis [[botanika ĝardeno]], kaj ricevis la novan nomon « Jardin des plantes » (eo: [[Ĝardeno de la Plantoj]])<ref name=DicoBretagne/>. La kreado de la botanika ĝardeno kaj ties kolekton de plantoj estis la verko de la profesoro Jean Danthon. De [[1807]] ĝis [[1840]], la ĝardeno de la plantoj estis estrata de la profesoro Degland ([[1787]]-[[1856]])<ref name=Expo/> poste de Pontaillé<ref name=DicoBretagne/>. La 11-an [[Franca respublika kalendaro|florealo]] [[jaro X]] (aŭ la 1-a de Majo 1802), leĝo nuligis la centrajn lernejojn : post la fermo de sia lernejo en [[1805]], la urbo reakiris la ŝarĝon de la muzeo pri natura historio kaj la botanikan lernejon<ref name=DicoBretagne/>. Kun la subskribo de la [[konkordato de 1801]], la episkopo reakiris sian palacon, sed ne la ĝardenojn, kiuj restis posedaĵo de la urbo. Kaŭzo de longaj konfliktoj, la nura alirejo al la ĝardeno restis la palaco de la episkopo. La urbo malfermis alirejon per la strato de Fougères, sed la episkopo sin deklaris ĝenata de la vizitantoj, kiuj pasas preter liaj fenestroj<ref name=DicoBretagne/>. En [[1812]], alirejo per la strato de Palestino ebligis solvi tiun problemon<ref name=LivreThabor1/>. De [[1811]] ĝis [[1814]], jura batalo komenciĝis inter la episkopejo, kiu deziris reakiri sian antaŭan posedaĵon, kaj la urbo Rennes kiu deziris konservi ĝin. En [[1814]], la grafo de Ferrières, eksterordinara komisiito sendita en Bretonio de [[Ludoviko la 18-a (Francio)|Ludoviko la 18-a]], decidis ke la episkopo rajtas reakiri sian antaŭan [[plezurĝardeno]]n<ref name=DicoBretagne/> : la publika promenado reduktiĝis pro tio. === La sinsekvaj pligrandigoj de la 19-a jc === La regado de la urbestro [[Louis de Lorgeril]] ([[1821]]-[[1830]]) estis markita per la aĉeto de terpecoj ebligantaj pertigi la parkon evitante la episkopejon : la akiro de la terpeco de Grosco en [[1823]] ebligis pli facilan aliron al la promenado<ref name=Expo/>. En [[1826]], la faligo de la preĝejo Saint-Jean, kiu troviĝis apud Notre-Dame de Saint-Melaine, forlasita ekde la franca Revolucio, ebligis malfermi la nunan enirejon Saint Melaine<ref name=DicoBretagne/>. En [[1845]], la rearanĝaj projektoj okaze de kreado de la hortikultura lernejo prezentas la laŭliniigon de ortogramaj bedoj, karakterizaj de la rigoreco de la botanika klasifiko<ref name=Expo/>. La laboroj por la etendo de la parko daŭris dum la regado de [[Armand Robinot de Saint-Cyr|Robinot de Saint-Cyr]] ([[1861]]-[[1867]]) kiu kondukis tre aktivan akirpolitikon<ref name=LivreThabor1/> : * [[1860]] : Akiro de « La Vigne » à M. Deschamps. * [[1864]] : la karmelaj pastroj-moŝtoj vendis terpecon de {{unuo|9374|m2}} inter la strato de Paris kaj la parko. Samjare, la urbestro akiris la bienon de S-ino Lencé situanta oriente de Thabor, la « champ de derrière ». * [[1865]] : la terpecoj sude de la parko, apartenantaj al Esnouf-Ribert et Gougeon Léofanti estis eksproprietigitaj. === La aranĝado fare de Denis kaj Eugène Bühler === [[Dosiero:Jardin des Plantes de la Ville de Rennes 1867.jpg|eta|''Ĝardeno de la Plantoj de la urbo Rennes'' desegnita de [[Denis kaj Eugène Bühler|Denis Bühler]] en [[1867]].]] Sekve de tiuj diversaj pligrandigoj, la aranĝado estis konfidita en [[1866]] kaj [[1868]] al la [[Denis kaj Eugène Bühler|fratoj Bühler]], ĝardenistoj kaj pejzaĝistoj-arkitektoj, enkondukitaj en la urbodomo de [[Charles Oberthür]]<ref name=Expo/>. Krom la [[franca ĝardeno|francastilaj ĝardenoj]] nepre postulataj de la urbestro<ref name=BretagneJardins />, Denis Bühler proponis krei la unuan [[pejzaĝa ĝardeno|pejzaĝan ĝardenon]] de [[Rennes]] kaj movi la ĝardenon de la plantoj, tiam okcidente de la oranĝerio, orienten de la parko<ref name=LivreThabor5>Le Thabor, « Le jardin botanique : le parcours de la connaissance », p. 75-82</ref>. Tiu projekto de movo enhavas la kreadon de botanika lernejo, de lernejo pri frukta agrikulturo, de legomĝardena lernejo kaj de lernejo pri kuracaj plantoj; tio estis nur parte realigita, sed tio montras la tiuepokan ideon de « lerneja ĝardeno »<ref name=Expo/>. Influkonfliktoj ekestis inter la elpensinto de la ĝardenoj [[Denis kaj Eugène Bühler|Denis Bühler]], la estro-profesoro de la ĝardeno de la plantoj kaj [[Jean-Baptiste Martenot]], arkitekto de la urbo. Tiu taktopostula konsidero de la diversaj agantoj, kaj precipe la grava kosto de la projekto, ({{formatnum:100000}} [[orfranko]]j), instigis la urbodomon peti en 1867 de Bühler nur la desegnon de la kompletaj planoj (inkluzive de la terŝovelado kaj la plantado de la plantoj), la realigo de la projekto estante farota de la urbodomo. Tiu decido kondukis al malakcelo de la aranĝaj laboroj<ref name=LivreThabor3>Le Thabor, « Le jardin à la française : l’harmonie entre l’art et la nature », p. 43-56</ref>. La [[forcejo]]j, la [[birdokaĝego]], la kradoj, la [[oranĝerio]] kaj la [[Kiosko|muzikokiosko]] estis konstruitaj laŭ la planoj de la urba arkitekto [[Jean-Baptiste Martenot]]<ref name=fichePatrimoine/>. Statuoj de la renna skulptisto, [[Charles Joseph Lenoir|Charles Lenoir]], estis starigitaj inter 1890 kaj 1895 same kiel kopioj de la statuoj de Versailles (eo: Versajlo) kiuj estis prezentataj en Parizo en [[1889]] antaŭ ol estis starigitaj en [[1895]]<ref name=LivreThabor4>Le Thabor, « Les fabriques et œuvres d’art : la conciliation de l’utilitaire et le décoratif », p. 57-75</ref>. === La modifoj de la 20-a jc === [[Dosiero:Thabor entree rue paris.JPG|eta|L’escalier monumental de la rue de Paris.]] La lastaj pligrandigoj okazis fine de la 19-a jc kun translokigo de la oficejo de la Catherinettes en [[1891]], kaj poste la akiro de la terpeco Perrigault<ref name=LivreThabor1/>. En [[1901]], la projekto de la vojinĝeniero Blin, adoptita de speciala komisiono, ebligis profiti de la forta dekliveco de la grundo por enkonstrui [[akvofalo]]n<ref name=Expo/> kaj aranĝi monumentan enirejon : oni movis grandan parton de la malnova ŝtuparo de la promenejo de la Motte (nun [[skvaro de la Motte]])<ref name=fichePatrimoine/>. La komencitaj laboroj ne estas unuanime aprobataj: la aranĝado de la parko de [[inĝeniero]] kaj ĝia prizorgado de [[ĝardenisto]] malplaĉis al parto de la magistrato, kiu preferis ke la kreado kaj la zorgado de la plantaĵoj estu farataj de [[pejzaĝisto]]. [[Charles Oberthür]] eĉ deklaris ke la spirito de Bühler ne plu estis konservita. Plie, la monproblemoj ne plu permesis tiajn aranĝojn, kaj la etendo de la parko ĝis la strato de Parizo estis definitive ĉesigita<ref name=LivreThabor8>Le Thabor, « Le jardin des Catherinettes : l’illusion du pittoresque », p.107-118</ref>. Sekve de la mekanizado, la ĉevaoj, kiuj tiris la ĝardenistajn ĉarojn malaperis, forlasante siajn ĉevalejojn situantajn ĉe la avenuo de Grigran apud la ĉefa enirejo <ref name="Le Rennais 418">''Ô jars, daims du Thabor'', Le Rennais, n° 418, décembre 2010.</ref>. En la 20-a jc, kelkaj malgravaj aranĝoj estis faritaj, kiaj la aldono de kradoj el [[forĝita fero]] ĉe la enirejo de la strato de Paris ŝuldataj al [[Emmanuel Le Ray]]<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.ouest-france.fr/2000/09/15/rennes/Sur-les-traces-d-Emmanuel-Le-Ray-13743237.html |titolo=Sur les traces d'Emmanuel Le Ray - Rennes |aŭtoro= |jaro=15-a de septembro 2000 |eldonisto=''[[Ouest-France]]''}}</ref> en [[1912]] kaj avenuo de Grignan en [[1926]], sed ankaŭ la kreado de [[menaĝerio]] en [[1930]]<ref name=fichePatrimoine/>. Sekve de la sukceso de la [[parko de Maurepas]] precipe kreita kiel luda kaj malŝtreĉa spaco en [[1936]], ankaŭ la parko Thabor ricevis tiujn ekipaĵojn<ref name=Expo/>. Sude de la botanika ĝardeno kaj de la [[rozĝardeno]], urbaj forcejoj, nomataj ''forcejoj de la Dukino Anna'' estis konstruitraj en [[1936]] por respondi al la bezonoj de la ĝardenistoj de la parko, la forcejoj en la oranĝerio estante tro malgrandaj por kreskigi la plantojn necesajn al la prizorgado de la parko. En 2002, la urbo Rennes arigis sur la hortikultura centro de Champeaŭ la produktadon de la plantoj por ĉiuj [[parkoj kaj ĝardenoj de Rennes]]. La forcejoj de la Dukino Anna estis faligitaj komence de 2005 por liberigi la spacon por konstrui [[sociala loĝado|socialajn loĝejojn]], same kiel [[biblioteko|kvartalan bibliotekon]] kaj novan enirejon por la parko<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://recette.rennes.lnet.fr/accueil/action-municipale/urbanisme/les-grands-projets-durbanisme/duchesse-anne.html?id=338&showForm=1&do=recommander&do=reagir | titolo = Duchesse Anne | aŭtoro = Ville de Rennes | jaro = junio 2007 | eldoninto = retejo de la urbo Rennes | paĝoj = http://recette.rennes.lnet.fr | alirdato = la 18-a de oktobro 2008 }}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> aliranta al la skvaro [[Lucien Rose]]. == Aranĝoj == La 10ha62a<ref>10 ha 62 a selon Louis-Michel Nourry, ''Paysages de Rennes''.<br />10 ha 83 a pour la parcelle 000 BH 227, rue de Paris, sur cadastre.gouv.fr.</ref> de la publika ĝardeno Thabor konsistas el du promenejoj - la kvadrato Du Guesclin kaj la Infero okcidente - de [[franca ĝardeno|francastila ĝardeno]] fronte al la [[oranĝerio]] norde, de grava [[pejzaĝa ĝardeno]] centre kaj sude, kaj fine de [[botanika ĝardeno]] kaj de [[rozĝardeno]] oriente. {| class="wikitable centre" style="text-align:center" |+ '''Les différentes parties du parc du Thabor''' |- |[[Dosiero:PlanThaborPartie.svg|Plan des parties du parc du Thabor|250px]] |align=left| <small>&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span style="background:#ADD8E6">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>&nbsp;[[#Le carré Du Guesclin|Le carré Du Guesclin]].</small><br /> <small>&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span style="background:#B22222">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>&nbsp;[[#L’Enfer|L’enfer]].</small><br /> <small>&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span style="background:#FFC0CB">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>&nbsp;[[#Les jardins à la française|Les jardins à la française]].</small><br /> <small>&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span style="background:#F0E68C">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>&nbsp;[[#Le jardin botanique et la roseraie|Le jardin botanique et la roseraie]].</small><br /> <small>&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span style="background:#32CD32">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>&nbsp;[[#Le jardin paysager|Le jardin paysager de Denis Bühler]].</small><br /> <small>&nbsp;&nbsp;&nbsp;<span style="background:#008000">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;</span>&nbsp;[[#Le jardin paysager|Les Catherinettes]].</small> |} === La kvadrato Du Guesclin === [[Dosiero:Carré Du Guesclin.JPG|eta|La kvadrato Du Guesclin vidata de la ŝtona arko.]] [[Dosiero:Carré du Guesclin 2.JPG|eta|La kvadrato Du Guesclin ĉe ĝia pli granda fino.]] La kvadrato Du Guesclin estis aranĝita en [[kava herbobedo]] en [[1825]]<ref name=LivreThabor2>Le Thabor, « Le carré Du Guesclin : la naissance d’un parcours », p. 31-42</ref>. Temas pri herbobedo laŭ trapeza formo kun promenejo borderita de [[Ordinara kastaneo|kastaneoj]]. Ĉe la malgranda latero, ŝtonarko valoriganta la kolonon de Julio ebligas supervidon al la herbobedo. De tiu vidloko, la vidanto havas la impreson kvazaŭ la kvadrato du Guesclin estas laŭ [[Paralelogramo|paralelograma]] formo. Statuo de [[Bertrand du Guesclin]] estis starigita ekde la kreado de la herbobedo en ĝia centro. Realigita de [[Dominique Molknecht]], ĝi ne estis ŝatata de siaj samtempuloj. Ĝi estis translokita en [[1938]] okcidente de la herbobedo kaj poste detruita de vandaloj en [[1946]]<ref name=LivreThabor2/>. Kolono de Julio, realigita de [[Jean-Baptiste Barré]], estis starigita en [[1835]] memore al du rennanoj, [[Louis Vaneau]]<ref>Noto : ekzistas du skriboj por la nomo de Louis Vaneau, tiu por la strato kaj la lernejo situantaj en Rennes sed ankaŭ por metrostacio kaj strato en Parizo, kaj Vannneau, por la monumento de la parko.</ref>, politeknikano, kaj Papu, kirurgo kaj filo de dentisto, mortintaj en Parizo en [[1830]] okaze de la [[franca revolucio de 1830|Tri gloraj tagoj]]. La kolono Vanneau-Papu ŝuldas sian starigonal la poeto [[Hippolyte Lucas (1807-1878)|Hippolyte Lucas]] kiu klopodis por kortuŝi la loĝantaron pri la sorto de la du rennanoj. La unua ŝtono estis metita la 1-an de Majo 1831 laŭ la planoj de la urba arkitekto [[Charles Millardet]]. Kvankam solene starigita en [[1835]], dum la [[Tria Respubliko (Francio)|Tria Respubliko]] la kolono estis juĝita neestetika<ref name=LivreThabor2/>. Tiu monumento konsistas el soklo kaj kolono superata de statueto prezentanta la [[libereco]]n ; nun restas nur la soklo. La terasoj, laŭlonge de [[Notre-Dame en Saint-Melaine]], estas borderitaj de [[Mozaikokulturo|flormozaikoj]]. De 1950, tiuj mozaikoj estis laŭtemaj kaj povis prezenti personojn el bildostrioj ([[Astérix]], la [[Les Schtroumpfs|Ŝtrumpfoj]]...) aŭ la [[fabloj de La Fontaine]]. Tio postulis gravan monan subtenon de la urbo Rennes, kaj de [[1975]], la flormasivoj estas pli simplaj<ref name=LivreThabor2/>. [[Dosiero:Portail Saint Melaine.JPG|eta|maldekstre|upright|Vido de la enirejo placo Saint-Melaine kaj de la flormozaikoj sur la terasoj.]] La detruo de la preĝejo Saint-Jean ebligis aranĝi enirejon rekte irantan al la kvadrato Du Guesclin en [[1826]]<ref name=fichePatrimoine>{{citaĵo el la reto | url = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35022171 | titolo = Jardin public, dit Le Thabor | aŭtoro = [[Conseil régional (France)|Conseil Régional]] de Bretagne | jaro = | eldonisto = Patrimoine architectural et mobilier en Bretagne | paĝoj = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?form=info_form | alirdato = 20-a de septembro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140112162926/http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35022171 | arkivdato = 2014-01-12 }}</ref>. Vidante al la placo Saint Melaine, iama abateja placo, la enirejo estas limigita per monumenta portalo, surhavanta la blazonon de Rennes. Temas pri la verko de [[Jean-Baptiste Martenot]], kiu anstataŭis la kradon antaŭe fabrikitan de Vincent Boullé, urba arkitekto de Rennes dum la [[Restaŭrado]]. La malnova krado estis apogita al du pilieroj kronitaj per vazoj el giso. Mureto etendiĝis aliflanke de la pilieroj, kun regulinterspacaj ete elstaraj [[pilastro]]j ankaŭ ornamitaj per vazoj el giso<ref name=fichePatrimoine/>. La konstruado de la nova krado, « miniatura versio » de tiu de la [[parko Monceau]] realigita de [[Gabriel Davioud|Davioud]], komenciĝis en [[1873]] kaj finiĝis nur 3 jarojn poste<ref name=LivreThabor4/>. La kvadrato Du Guesclin estis borderita ekde origine per aleo de [[komuna maronarbo|maronarboj]], regule replantitaj pro sekureco (arbofaloj) kaj estetiko (unuformeco de la aleoj). La norda aleo estis unue plantita per maronarboj, renovigitaj en [[1877]] poste anstataŭigitaj en [[1950]] per [[arĝenta acero|arĝentaj (aŭ lamenitaj) aceroj]] kaj fine replantitaj per maronarboj en [[1983]]. La suda aleo estis renovigita nur dufoje en ĉ. 1920 kaj en [[2005]]. Tiu lasta renovigo estis okazo de plantosanaj diagnozoj kaj poste de ekspertizo kiu evidentigis 27 danĝerajn maronarbojn (nekrozaj trunkoj aŭ minacataj de [[lignovora fungo|lignovoraj fungoj]] por ekzemplo) kaj dekkvinon da aliaj, kiuj baldaŭ fariĝus tiaj. La estrado de la ĝardenoj do decidis faligi kaj eltiri la stumpojn, en unu fojo, de ĉiuj arboj, translokigi la arboj ankoraŭ uzeblaj kaj fine replanti novajn arbojn<ref>Panneaŭ pédagogiques installés sur le Carré du Guesclin</ref>,<ref>{{citaĵo el gazeto| aŭtoro = Le Rennais | titolo = De nouveaŭ marronniers pour le Thabor | publikaĵo = Le Rennais | jaro = en januaro 2005}}</ref>. === La Infero === [[Dosiero:Thabor Enfer.JPG|eta|maldekstre|L’Enfer.]] Malantaŭ la kvadrato Du Guesclin, troviĝas la Infero, vasta kampo fosita laŭlonge de la norda-suda akso. La nomo « Inferi » venus de la kvereloj inter la benediktanoj kaj la episkopo : la monaĥoj posedis la Inferon kaj la episkopo la apudan kampon (nomata opone la « Paradizo »), nu tiuj monaĥoj boatis sur sia parcelo, kio incitis la episkopon, kiu estus dirinta « tiu loko, estas la infero ! »<ref>{{citaĵo el libro| titolo = Bulletin et mémoires... | aŭtoro = Société archéologique du département d’Ille-et-Vilaine | lingvo= france | jaro = 1993 }}</ref>. Post la [[incendio de Rennes en 1720|incendio de Rennes]] en [[1720]], la urbo projektis konstrui grandan akvorezervejon, por disponi pri sufiĉaj rezervoj por estingi hipotezan incendion. Ĝi akiris permeson de la monaĥoj fosi la lokon, pagis al ili renton por ke la truo neniam estu superŝutita, sed neniam konstruis la rezervejon<ref name=LivreThabor2/>. La monaĥoj prizorgis ĝin kaj tie boatis. Post la [[franca Revolucio]], la « Infero » estis [[drenado|drenita]] ; ĝi fariĝis en la 19-a jc la loko, kie okazis la [[duelo]]j<ref name=BrochureCIU/>. Duelo inter s-roj Lessard kaj Lecarpentier restis fama, kvankam ĝi ne finiĝis per morto. En ĉ. 1815, tiuj du [[skermo|spadistoj]] kverelis pro politiko. Kvankam amikoj, ili decidis finsaldi tion en la Infero kun atestantoj. Lecarpentier estis sufiĉe grave vundita kaj lia amiko Lessard akompanis lin hejmen, restante kun li ĝis kiam la [[kirurgo]] deklaris ke li estis ekster danĝero<ref>{{citaĵo el libro| titolo = Au pays de Rennes | eldoninto= Ed La Découvrance | serio= | aŭtoro = Adolphe Orain | lingvo= fr | jaro= 1892 | loko = Rennes | paĝoj = p. 252 | isbn = 2-84165-014-X }}, p. 42. </ref>. Dum la komenco de la 20-a jc, la Infero estis loko por festoj kun la instalado de [[subĉiela teatro]]. La [[Dua mondmilito]] haltigis la projektojn de la urbo, kiu en [[1939]] deziris konstrui subĉielan teatron kun {{formatnum:1320}} sidlokoj. En [[1944]], la germanoj ekzekutis rezistantojn en la Infero. Oni rapide rekonstruis la teatron post la milito, sed la antaŭmilita ideo fari spektaklejon estis rapide forlasita<ref name=LivreThabor2/>. En la Infero estis arbo aĝa je pli pluraj jarcentoj, la kverko de Saint-Melaine, kiu laŭlegende estus koninta la [[Meleno|sanktulon]]. Restis nur unu vivanta branĉo en [[1980]] kaj la arbo estis eltirita en la 5-a de Januaro 1981<ref name=LivreThabor2/>. La Infero enhavas nun hundospacon kie la vizitanto povas lasi sian hundon libera. Fronte al la Infero, multarba placo ŝirmas [[karuselo]]n por infanoj. Malsamaj modeloj estis konstruitaj ekde la unua instalita en [[1906]]. Kvadrata boatbaseno, vasta je dudek kvadrataj metroj, troviĝis apude sed estis forigita en [[1982]]. Superanta promenejo estas aranĝita ĉirkaŭ la hundospaco. Tie troviĝas [[futbaltablo]], ŝtona [[tabloteniso|tenistablo]] kaj du skulptaĵoj realigitaj inter [[1889]] kaj [[1895]] de la studentoj de la Belartoj de [[Rennes]]; ili sin frontas sur la orienta flanko de la promenejo : * ''Kupidono prenante papilion sur rozo'', kopio de la statuo ''Kupidono prenante papilion'' kiu estas en la [[Luvro|muzeo de Luvro]], komencita de [[Antoine-Denis Chaudet]] kaj finita de [[Pierre Cartellier]] komence de la 19-a jc<ref>{{citaĵo el la reto|url=http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_98=REPR&VALUE_98=%20papillon&NUMBER=41&GRP=0&REQ=((papillon)%20%3aREPR%20)&USRNAME=nobody&USRPWD=4%24%2534P&SPEC=1&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=1&MAX3=100&DOM=All |titolo = ''L’Amour'', dit aussi ''L’Amour prenant un papillon'' | aŭtoro = Ministère de la Culture | eldonisto = Base Joconde | paĝoj = http://www.culture.gouv.fr/documentation/joconde/fr/pres.htm | alirdato = 25-an de septembro 2008}}</ref>. * ''[[dorneltiranto]]'', kopio de statuo de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo. <gallery> Dosiero:Le tireur d'épine copie Louvres ou Versailles.JPG|''La dorneltiranto''. Dosiero:L'amour prenant un papillon posé sur une rose copie Louvres ou Versailles.JPG|''Kupidono prenante papilion sur rozo''. Dosiero:Thabor Promenade.JPG|Orienta promenejo de la Infero. Tie videblas la [[futbaltablo]]. Dosiero:Thabor manège.JPG|La karuselo fronte al la Infero. </gallery> === La francastilaj ĝardenoj === [[Dosiero:Thabor Fontaine.JPG|eta|upright|Vido al baseno kaj al la kiosko de la francastila ĝardeno.]] [[Dosiero:Rennes-062-1.jpg|eta|Flora komponaĵo laŭlonge de la oranĝerio kaj de la forcejoj.]] La [[franca ĝardeno|francastilaj ĝardenoj]] estis elpensitaj de [[Denis kaj Eugène Bühler|Denis Bühler]] laŭ eksplicita peto de la urbestro. Temas pri la sola francastila ĝardeno kreita de tiu pejzaĝisto, kaj de la sola parko de la 19-a jarcento, posedanta francastilan parton<ref name=BretagneJardins/>. La geometriaj figuroj de diversaj flormasivoj estas laŭ la forcejoj kaj la oranĝerio desegnitaj de Martenot, por konservi ĝian harmonion. La renna urbestro reciprokis ĝentile per aldono de muzikokiosko kaj birdokaĝego en strategiaj lokoj de la parko, por adaptiĝi kaj plibonigi la desegnojn de Bühler<ref name=BretagneJardins/>. La francastila ĝardeno obeas la regulojn de [[André Le Nôtre|Le Nôtre]] : retroviĝas tie la [[ĝendarma ĉapelo|ĝendarmaj ĉapeloj]], [[broda florbedo|brodaj florbedoj]] kaj [[baseno (ĝardeno)|basenoj]]<ref name=BretagneJardins/>. Ĝi konsistas el kvar masivoj, kiuj simetrie staras ĉirkaŭ du ovalaj basenoj. La masivoj estas ĉiam rondaj, ovalaj aŭ elipsaj, kaj ekspozicias grandan elekton el la floraj varioj. Sude de la kiosko troviĝas malgranda [[italstila ĝardeno]]. La urbo [[Rennes]] klopodas konservi la aranĝon imagitan de Bühler : nur kelkaj teknikaj modifoj estis komencitaj en [[1982]] kun la instalado de [[aŭtomata akvumado]] kaj de recikliga sistemo por la basenaj akvoj<ref name=LivreThabor3/>. [[Lebanona cedro]], ankaŭ nomata cedro de Jussieu, estis antaŭe staranta sur la rondirejo de la ĝardena centro. Legendo rakontas ke [[Bernard de Jussieu|De Jussieu]] revenis de [[Egiptio]] tri arbidojn kaŝitajn en sia ĉapelo. Li estus ofertinta unu al la ĝardeno Thabor, unu al la [[Ĝardeno de la Plantoj (Parizo)|Ĝardeno de la Plantoj de Parizo]] kaj la lastan al la [[parko de la Tête d'Or]] en Liono. Sed fakte, estis la profesoro Degland, tiam estro de la botanika ĝardeno, kiu aĉetis ses arbidojn en [[1830]] per sia propra mono kaj unu el ili estis plantita en la ĝardeno. La 12-an de Marto 1967, la lebanona cedro estis faligita de ŝtormo malgraŭ ĝiaj impresaj dimensioj: ({{unuo|4.45|m}} de [[cirkonferenco]] kaj {{unuo|29|m}} de alteco) ; li estas anstataŭgita de [[atlasa cedro]]<ref name=LivreThabor7>Le Thabor, « Arbres et arbustes : la signature de Denis Bühler », p. 89-106</ref>. Aldone al la florparko, la franca parto rimarkiĝas ankaŭ per sia ornamo kaj sia valorigo per [[ĝardenkonstruaĵo]]j, per [[statuo]]j kaj per la [[urba meblaro]]. Komence, la publikaj benkoj ne estis tiaj: necesis pagi [[uzrajto]]n, kaj nur en [[1938]] la urbo aĉetis ĉiujn fotelojn, seĝojn kaj benkojn de la pariza kompanio, kiu administris ilin kaj decidis senpagigi ilin<ref name=LivreThabor4/>. La muzikokiosko, strategie lokita laŭlinie de la masivoj de la francastila ĝardeno, sur ties orienta parto, estis konstruita de Martenot en [[1875]]. Li vojaĝis antaŭ ol desegni la kioskon, aparte petis konsilojn pri [[akustiko]], kaj inspiriĝis multe de la kiosko de la [[Bosko de Boulogne]]<ref name=LivreThabor4/>. La partoj el [[giso]] komencis rustiĝi kaj rompiĝi, ekspertizo pri la stato de la kiosko kaj pri la necesaj laboroj estis farita kaj la rebonigoj estas faritaj : la laborkosto estis taksita je {{formatnum:800000}} eŭroj<ref name="maville"/>. Komence de la 20-a jc, la kiosko ricevis la militistaj muzikistoj de la [[garnizono]]. En Junio 2010, la kiosko estis malmuntita por esti [[restaŭrado (arto)|restaŭrita]] de ses malsamaj kompanioj dum 6 monatoj je kompleta kosto de {{unuo|460000|eŭroj}}<ref>{{fr}} {{citaĵo el gazeto| titolo = Le kiosque du Thabor à Rennes a perdu son toit | publikaĵo = [[Ouest-France]] | jaro = 28-an de junio 2010}}</ref>,<ref name="bistouri">{{fr}} {{citaĵo el gazeto| titolo = Le Thabor se paye des coups de bistouris | publikaĵo = Alter1fo | jaro = 8-an de aprilo 2011}}</ref>. ==== La statuoj ==== La statuoj estis aldonitaj fine de la 19-a jc. ''La forkapto de Eŭridica'', realigita en [[1890]] kaj ''La Ĉasado de Diana'', realigita en [[1894]] de [[Charles Joseph Lenoir|Charles Lenoir]] troviĝas laŭ orienta-okcidenta linio de la ĝardenoj. Tiu lasta skulptaĵo, pro la nudeco de la brusto de [[Diana (mitologio)|Diana]], suferis la cenzuron de la 19-a jc. La poeto [[Louis Tiercelin|Tiercelin]] plialtigis la debaton deklarante ke « La skulptado, tio estas la linio, kaj la linio en skulptado, tio estas la nudeco<ref name=BretagneJardins/>. » Pluraj kopioj de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo faritaj de la belartaj studentoj de Rennes staras dise sur la franca ĝardeno. Origine troviĝis kvin bustoj (la bustoj de [[Faŭno (mitologio)|faŭno]], de [[Ariadna (mitologio)|Ariadna]], de [[Jupitero (mitologio)|Jupitero]], de [[Bakko]] kaj de [[Aleksandro la Granda|Aleksandro]]) sed restas nun nur la ''busto de barbulo'' laŭ la plano ĉe la enirejo de la kvadrato Du Guesclin, verŝajne la busto de Jupitero, ĉar la tre damaĝitaj statuoj estas riparataj. Okcidente de la oranĝerio, ''flutanta faŭno'' kaj ''Faŭno kun kaprido'' tronas centre de flormasivo, dum ''Virino staranta'' kaŝiĝis en la foliaroj oriente de la oranĝerio. Fine de la francastila ĝardeno, ĉe la limo kun la botanika ĝardeno, troviĝas aleo borderita laŭ la norda-suda akso kun ĉe ĉiu fino ''la infano kun anserino'', kopio de la muzeo de Luvro. Monumento memore al Charles Lenoir troviĝas fronte al ''La ĉasado de Diana''. Temis antaŭe pri busto de la renna pentristo, sed ĝis estis fondita de la germanoj en [[1942]]<ref name=LivreThabor4/>. <gallery perrow="3"> Dosiero:Buste d un homme barbu copie louvre ou Versailles.JPG|''Busto de barbulo'', kopio de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo Dosiero:Femme en pied copie Louvre ou Versailles.JPG|''Virino staranta'', kopio de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo Dosiero:Le faune flûteur copie Louvre ou Versailles.JPG|''Faŭno flutanta'', kopio de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo Dosiero:L'enlèvement d'Eurydice Charles Lenoir 1890.JPG|''La forkapto de Eŭridica'', Charles Lenoir Dosiero:La chasse de Diane 1894 Charles Lenoir.JPG|''La Ĉasado de Diana'', Charles Lenoir Dosiero:Stele Charles Lenoir.JPG|Steleo memore al Charles Lenoir </gallery> ==== La oranĝerio kaj la forcejoj ==== [[Dosiero:Serres et orangerie au jardin des plantes 1862.jpg|eta|Planoj de la forcejoj desegnitaj de [[Jean-Baptiste Martenot]].]] En [[1807]], la oranĝerio kaj la du varmaj forcejoj estis konstruitaj, sed tiuj lastaj estis anstataŭigitaj preskaŭ sesdek jarojn poste (en [[1862]] kaj [[1863]]) per la [[forcejo]]j elpensitaj de [[Martenot]]. Du plikostaj projektoj proponitaj de Leroy en [[1844]] kaj de Aristide Tourneŭ en [[1851]] estis sinsekve rifuzitaj de la urbo. La forcejoj el vitro kaj ŝtalo de Martenot inspiriĝis multe de la forcejoj de la [[botanika ĝardeno de Bordeaux]]. Tri pavilonoj kun intermuro nomataj ''palmerium'', surperataj de [[balkono]] kaj [[kupolo]] kronitaj per [[Lanterno (arkitekturo)|lanterno]] estas ligitaj per galeriaj forcejetoj, la ''palegonium''. La 17-an de Julio 1944, la forcejoj de Martenot estis frapitaj per la [[bombado]]j : novaj je pli klasika aspekto kaj kun deziro integri ilin kun la konstruaĵoj de la oranĝerio estis faritaj post la milito de Georges Lefort<ref name=LivreThabor4/>. La forcejoj enhavis la [[tropika planto|tropikajn plantojn]], kiuj preskaŭ tute malaperis pro buĝetaj problemoj (la ejoj devis esti hejtataj je 25&nbsp;°C) kaj fiziosanaj : restas nun nur kolekto de [[kakto]]j en la okcidenta pavilono ouest<ref name=LivreThabor4/>. La oranĝerio konsistas el du konstruaĵoj, kiuj ĉeas la forcejojn oriente kaj okcidente. La oranĝerio, kun fenestroj en ĉiuj flankoj escepte de la norda, estas ornamita per [[bareliefo]]j kaj per skribaĵoj honorantaj la gravajn nomojn de [[botaniko]] kaj de [[hortikulturo]] : la [[Frontono (arkitekture)|frontono]] estas ornamita per la nomoj de botanikistoj ; [[Carl von Linné|Linné]] kaj [[Bernard de Jussieu|De Jussieu]] estas montrataj sur la okcidenta parto kaj [[Jean-Baptiste de La Quintinie|La Quintinie]] kaj [[André Le Nôtre|Le Nôtre]] sur la orienta partio. Nun, la {{unuo|85|m2}} de la okcidenta oranĝerio utilas kiel [[arta ekspozicio|ekspoziciejo]] kaj esploro por utiligi la preskaŭ malplenaj forcejoj estas farata<ref name="maville"/>. [[Dosiero:PanoramaThabor.jpg|eta|upright=2.5|center|Vido al la oranĝerio kaj al la freŝe desegnataj forcejoj kaj al la muzikokiosko oriente.]] === La botanika ĝardeno kaj la rozĝardeno === [[Dosiero:Jardin botanique plante sous-bois.JPG|eta|Aleo de la botanika ĝardeno.]] [[Dosiero:Rennes-059-1.jpg|eta|upright|maldekstre|La ''Penseo'' ĉirkaŭata de ''rozoj de Rennes'''.]] [[Dosiero:Thabor Dahlias.JPG|eta|La ekspozicio pri [[dalio]]j floras dum la fino de la somero.]] [[Dosiero:Thabor ECORURB.JPG|eta|Eksperimenta loko de la programo Ecorurb.]] Okaze de la aranĝado de la parko fare de Denis Bühler, la botanika ĝardeno, kiu troviĝis okcidente de la [[oranĝerio]], estis tronslokita orienten de la parko. La konstruado de botanika ĝardeno estis longa, precipe ĉar la [[magistrato]] kaj la [[apotekisto]]j de [[Rennes]] ne estis tre motivitaj por estigi ĝin. Plie, la estro-profesoro de la ĝardeno de la plantoj kaj [[Denis kaj Eugène Bühler|Denis Bühler]] ne konsentis pri la bildo de la [[botanika klasifiko]] en la ĝardeno de la plantoj : fine la urbestro Robinot de Saint-Cyr decidis pri la cirkla prezento, kiun proponis la estro<ref name=LivreThabor5/>. La botanika ĝardeno estas cirkle organizita laŭ dek unu bedoj sur kiuj kreskas {{formatnum:3000}} specioj<ref name="Hist4">{{citaĵo el libro|titolo=Histoire(s) de Jardins, le journal de l'exposition n°4 |aŭtoro=Le jardin botanique du Thabor, graines de nature |eldonisto=Ville de Rennes |loko=Rennes |jaro=oktobro-novembro 2008 |isbn= |paĝoj= p. 3 }}</ref>. Ĝia aranĝo obeas al la [[klasifiko de Candolle]], same kiel la [[parko de la Tête d'Or]] : tiuj du parkoj restas la solaj atestaĵoj de tiu tipo de botanika klasifiko. Por kompreni tiun organizon, la vizitanto devus trairi la botanikan ĝardenon deirante de que en partant des [[senkotiledona]]j (fungoj, muskoj kaj filikoj), poste suprenirante al la centro de la cirklo laŭhorloĝe ĝis la [[angiospermo]]j. Tiel, la plantoj fariĝas pli kaj pli impresaj, kaj oni iras de la herboj al la arbustoj<ref name=BretagneJardins/>. Ĉiu planto estas identigita per tabuleto indikanta ĝian sciencan klasifikon. Kolorkodo ebligas identigi la plantojn laŭ ilia ĉefa propreco : ruĝa por la kuracaj plantoj, blanka por la nutraj plantoj, flava por la industriuzaj plantoj, nigra por la toksaj plantoj kaj fine verda por la aliaj plantoj<ref name=LivreThabor5/>,<ref name=Botanique>{{citaĵo el gazeto| aŭtoro=Christine Barbedet | titolo=Le jardin botanique du Thabor | publikaĵo = Ville de Rennes | jaro= 21-an de oktobro 2008}}</ref>. La botanika ĝardeno pere de sia malnova respondeculo [[Louis Diard]] partoprenis al la kreado de la ''Atlaso de flaŭro de Ille-et-Vilaine'' realigita kunlabore kun la [[nacia muzeo pri natura historio]] kaj la [[nacia botanika konservejo de Brest]]. Tiu inventaro, kiu listigas preskaŭ {{formatnum:1500}} speciojn de plantoj<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.horticulture35.fr/index.php?option=com_content&task=view&id=29&Itemid=43 | titolo = La flore d’Ille-et-Vilaine | aŭtoro = Société d’Horticulture d’Ille-et-Vilaine | jaro = 2007 | eldoninto = Site de la société d’horticulture d’Ille-et-Vilaine | paĝoj = http://www.horticulture35.fr | alirdato = la 5-a de oktobro 2008}}</ref>, estis oficiale lanĉita en [[1985]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Inventaire&typeAction=1&pageReturn=ficheInventaire.jsp&numero_inventaire=I067 | titolo = Fiche d’inventaire Flore d’Ille-et-Vilaine | aŭtoro = Muséum national d’Histoire naturelle | jaro = | eldoninto = Inventaire national du patrimoine naturel | paĝoj = http://inpn.mnhn.fr | alirdato = la 5-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20080405203550/http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Inventaire&typeAction=1&pageReturn=ficheInventaire.jsp&numero_inventaire=I067 | arkivdato = 2008-04-05 }}</ref>. De [[1998]]<ref name=BrochureCIU/> ĝis [[2005]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.bgci.org/files/JBF/pdf/lettrejbf13.pdf | titolo = Lettre d’information n°13 | aŭtoro = BGCI | jaro = | eldoninto = Site du BGCI | paĝoj = http://www.bgci.org/ | alirdato = la 5-a de oktobro 2008}}</ref>, la botanika ĝardeno estas aprobita per la Ĉarto de la botanikaj ĝardenoj de Francio kaj de francparolaj landoj. Ĝi enhavas {{unuo|3120|malsamajn speciojn}} kaj interŝanĝas semojn kun aliaj parkoj <ref name=BrochureCIU/>,<ref name=Botanique />. 125 botanikaj ĝardenoj de 35 landoj ricevas semojn de la parko Thabor : en [[2007]], ĉ.{{formatnum:1800}} semoj estis senditaj kaj la parko ricevis malsamajn {{unuo|92|katalogojn}} kaj pli ol 500 semspecimenojn<ref name=Botanique />. Tiuj interŝanĝoj estas malnova kutimo kaj la urbo eldonas katalogon de la [[semo]]j de pli ol unu jarcento <ref name=LivreThabor5/>. La rikoltitaj semoj utilas ankaŭ por [[Plantado|prisemi]] la aliajn parkojn de Rennes<ref name=Botanique />. Inter la rozĝardeno, la botanika ĝardeno kaj la francastila ĝardeno, spaco vasta je {{unuo|300|m2}} estas izolita de la publiko per dratretoj. temas pri eksperimenta loko por la esplorprogramo [[Ecorurb]], kies celo estas kompreni la efikoj de la [[urbanizado]] super la [[biodiverseco]]. La dratretigita terparcelo devas precipe ebligi kompreni la procezon de [[reokupo de la vegetaloj]] sur virga grundo kun aŭ sen aldono de semoj. Por tio, la grundo estis steriligita kaj poste izolita de la resto de la parko<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.rennes.inra.fr/ecorurb/Administration/News/fichiers/6avril.pdf | titolo = Visite du site expérimental du Thabor, Dossier de Presse Ecorurb | aŭtoro = [[INRA]] kaj [[Rennes métropole]] | jaro = 2005 | eldonisto = Site de l'INRA Rennes | paĝoj = www.rennes.inra.fr | alirdato = la 9-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20061128072309/http://www.rennes.inra.fr/ecorurb/Administration/News/fichiers/6avril.pdf | arkivdato = 2006-11-28 }}</ref>. La rozĝardeno estas riĉa je multaj varioj de [[rozo|rozarbedoj]] tigaj, duon-tigaj, grimpaj aŭ tufaj. Granda parto de la [[grimpa rozarbedo|grimpaj rozarbedoj]] estas videblaj ĉe la norda muro apartiganta la ĝardenon disde la strato de Palestino, sed ankaŭ sur [[laŭbo]]j kaj [[pergolo]]j. Sur la ''Kvadrato de la novaĵoj'', ekspozicio de [[rozarbedo]]j kreinta en la dek antaŭaj jaroj troviĝas ĉirkaŭ la statuo ''La Penseo'', kopio de la muzeo de Luvro aŭ de Versajlo. Tie troviĝas la 'rozo de Rennes' kreita de [[Michel Adam (rozkreisto)|Michel Adam]], laŭreato de la rozpremio 1995 aljuĝita de la [[Association des journalistes du jardin et de l'horticulture|AJJH]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.ajjh.org/pages/prix.php?nav=rose | titolo = Le Prix de la Rose AJJH | aŭtoro = AJJH | jaro = 2008 | eldoninto = AJJH | paĝoj = http://www.ajjh.org/index.php | alirdato = la 1-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20120306121232/http://www.ajjh.org/pages/prix.php?nav=rose | arkivdato = 2012-03-06 }}</ref>. La rozĝardeno memorfestas la [[franca Revolucio|ducentjariĝon de la franca Revolucio]] per plantado de rozarbedo 'franca Revolucio'<ref name=LivreThabor6>Le Thabor, « La roseraie : le parcours de l’enchantement », p. 83-88</ref>. La flanko de la muro kontraŭ la strato de Palestino estas observloko kie la adaptiĝo de la rozarbedoj kreitaj antaŭ malpli ol 5 jaroj al la klimataj kaj grundaj kondiĉoj estas testataj dum du aŭ tri jaroj fare de la [[Société nationale d'horticulture de France]] por konkursi pri la Granda Premio de la rozo SNHF<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.snhf.asso.fr/pages/news.aspx?news_id=83 | titolo = Grand Prix de la rose SNHF | aŭtoro = SNHF | jaro = | eldoninto = retejo de la SNHF | paĝoj = http://www.snhf.asso.fr | alirdato = la 9-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20081112100538/http://www.snhf.asso.fr/pages/news.aspx?news_id=83 | arkivdato = 2008-11-12 }}</ref>. ''Kvadrato de malnovaj rozoj'' inaŭgurita en 1990 sude de la botanika ĝardeno ebligas malkovri la unuaj variojn de [[Rozarbedo teo|rozarbedoj « teo »]] kaj ties hibridoj<ref name=BretagneJardins/>. [[japanaj paŝoj]] ebligas aliri al la ''Juna savojano ploranta sian marmoton'', statuo realigita en [[1835]] de [[Julien Gourdel]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.culture.gouv.fr/public/mistral/joconde_fr?ACTION=RETROUVER&FIELD_98=TOUT&VALUE_98=Jeune%20savoyard%20pleurant%20sa%20marmotte&NUMBER=1&GRP=0&REQ=((Jeune%20savoyard%20pleurant%20sa%20marmotte)%20%3aTOUT%20)&USRNAME=nobody&USRPWD=4%24%2534P&SPEC=9&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=1&MAX3=100&DOM=All=((cadavre)%20%3aREPR%20)&USRNAME=nobody&USRPWD=4%24%2534P&SPEC=1&SYN=1&IMLY=&MAX1=1&MAX2=200&MAX3=200&DOM=All | titolo = Notice du Jeune savoyard pleurant sa marmotte | aŭtoro = Base Joconde | jaro = | eldoninto = Base Joconde | paĝoj = http://www.culture.gouv.fr/documentation/joconde/fr/pres.htm | alirdato = la 9-a de oktobro 2008 }}</ref>, sed ankaŭ eniri koren de la malnova rozĝardeno. Nordoriente de la botanika ĝardeno, troviĝas ekspozicio de [[dalio]]j. La nova enirejo de la parko, uzebla de personoj je reduktita movebleco per deklivo, estis malfermita en la 16-a de Decembro 2008 : temas pri portalo de la 19-a jc tute restaŭrita per tiuepokaj konstruteknikoj. La restaŭrado daŭris du monatojn kaj duonon kaj kostis {{unuo|47000|€jn}}. La portalo kaj la kradoj estis elpensitaj de [[Jean-Baptiste Martenot]] inter 1869 kaj 1870 por la [[Haloj Martenot|granda halo]] de la placo de Lices, ili estis poste malmuntitaj kaj konservitaj de la urbo Rennes en 1985 ; la decido de ĝia remuntado estis farita en 1998<ref>{{citaĵo el gazeto| lingvo=france | aŭtoro=Patrice Charbonnier | titolo=Le Thabor s'offre une nouvelle entrée | publikaĵo =Ville de Rennes | dato= la 9-an de januaro 2009}}</ref>. === La pejzaĝa ĝardeno === [[Dosiero:Thabor paysage.JPG|eta|La grandaj aperturoj de la anglastila ĝardeno elpensita de [[Denis Bühler]] proponas panoramon al la diversaj partoj de la parko. Ĉi tie, videblas inter la arboj ''la forkapto de Eŭridica'', la statuo de Charles Lenoir.]] La pejzaĝa ĝardeno dividiĝas koncize en du partoj: unue la ĝardeno elpensita de Denis Bühler, kun grandaj gazonaj spacoj kaj aperturoj ebligantaj la kreadon de pitoreskaj pejzaĝoj, kaj poste tiu de la inĝeniero Blin, pli izolita. Tamen, la pejzaĝa ĝardeno restas la loko de idealigo de la naturo. La [[kaĝo|birdokaĝego]] imagita de Martenot kaj situanta okcidente de la parko, plilongige de la franca ĝardeno, konsistas el unua cirkla nivelo da kaĝoj por ekzotaj birdoj superata en sia centra parto de [[kolombejo]]. Iom poste, la tria statuo de [[Charles Joseph Lenoir|Charles Lenoir]], ''La Ripozo de Diana'', kaŝiĝas sub la rboj kaj arbustoj. La pejzaĝa ĝardeno enhavas multajn speciojn de arboj, aparte [[sekvojo]]j kiuj estas kvazaŭ la subskribo de la fratoj Bühler. Notinde, ili troviĝas en la [[parko de la Tête d'Or]], en la [[parko Borély]] en [[Marsejlo]] kaj sur la [[Ebenaĵo de la poetoj]] en [[Béziers]]<ref name=LivreThabor7/>. [[Dosiero:Thabor Mosaiculture Blason.JPG|eta|maldekstre|La blazono de Rennes]] La parto la plej prilaborita de la pejzaĝa parko estas la [[mozaikokulturo]] prezentanta la [[blazono (heraldiko)|blazono]] de [[Rennes]] inter du [[ermeno]]j. Temas pri la sola parto de la ĉirkaŭbarilo de la parto larĝe aperta al la ekstero, dank'al longa krado, por ke la pasantoj kaj veturistoj irantaj laŭ la strato de Parizo povu apreci ĝin. [[Dosiero:Thabor Aire de Jeu.JPG|eta|Ludspaco de la parko Thabor.]] Nur malmultaj modifoj estis faritaj al la originaj planoj de Bühler. La parto dirata de la Katerinetoj estis kreita komence de la 20-a jc, precipe por kontentigi la burĝaron de la kvartalo de la skvaro de La Motte, kiu postulis aperturon al la parko. Ĝi etendiĝas de la malnova pejzaĝa ĝardeno de la fratoj Bühler ĝis la enirejo de la strato de Parizo<ref name=LivreThabor8/>. Diversaj aranĝoj kaj [[florbedo]]j estas instalitaj en tiu [[Romantikismo|romantika]] parto de la parko : falsa rivero, kiun la vizitanto povas superpaŝi per pontetoj, aliras al alta romantika akvofalo. Groto same kiel [[menaĝerio]] estas tie aranĝitaj. La monumenta fontano elpensita de Charles Millardet en 1829 por la aranĝado de la skvaro de La Motte estis malmuntita kaj instalita ĉe la enirejo de la strato de Parizo en [[1901]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35022162 | titolo = Escalier fontaine | aŭtoro = Conseil Régional de Bretagne | jaro = | eldonisto = Patrimoine architectural et mobilier en Bretagne | paĝoj = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?form=info_form | alirdato = 16-an de februaro 2011 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140101020025/http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35022162 | arkivdato = 2014-01-01 }}</ref>. temas pri granda ŝtuparo apartigita de interŝtuparo : la supera parto laŭ duoncirkla plano estas dividita en tri partoj per ŝtuparaj fontanoj; en la malsupra parto, la ŝtuparo de tie rekta, estas apartigita en du partoj per dika [[fontano]] kun pluraj vaskoj. La akvoprovizado de la fontano venas de la urba akvoreto de Rennes. La akvofalo estas borderita per rokoj el la arbaro de [[Saint-Aubin-du-Cormier]], kvankam dum la konstruado de la Katerinetoj, pitoreskaj rokoj estis fabrikitaj per [[betono]]. La akvofalo estas miniatura kopio de tiu de la [[arbareto de Boulogne]]. En la elpenso de la falsa rivero, kiu finiĝas per akvofalo, la akvoj estis rekte kondukitaj per dukto, kaj reĵetitaj al la rivero [[Vilaine]]; nur ekde la laboroj farataj en 1984 fermita cirkvito ebligas la resupreniron de la akvo de la akvofalo al la komenciĝo de la rivero<ref name=LivreThabor8/>. La akvofalo nun ne funkcias kaj restas malplena de antaŭ multaj jaroj. La [[menaĝerio]] estis aranĝita en [[1930]] sudoriente de la Katerinaninoj<ref name=fichePatrimoine/>. Ĝi origine enhavis [[damao]]j, [[muflono]]j kaj kelkaj birdoj kiaj [[anaso]]j kaj [[cigna ansero|cignaj anseroj]], sed pluraj plendoj de najbaroj, [[vandalismo]] kaj ankaŭ nutraĵo netaŭga al la ĉeestantaj specioj kondukis al la transformo de la menaĝerio al simpla ĉirkaŭbaritejo por anasoj en [[1978]]<ref name=LivreThabor8/>. En 1968, la [[ludspaco]] por la infanoj estis instalita sud-oriente de la pejzaĝa parko<ref name=LivreThabor8/>. Ĝi nun enhavas plurajn toboganojn kaj balancilojn valorigataj per vastaj cirklaj ŝtonaj ĉirkaŭmuretoj . [[Herbobedo]] situanta apud la ludspaco estis permesita al la publiko fine de la 20-a jc, male al la aliaj herbobedoj, daŭre malpermesitaj. Devio de iuj aleoj estis realigita en [[2010]] ĉirkaŭ la cedro apud la menaĝerio, por ŝirmi la radikojn. Monumento omaĝe al la bretona poeto [[Glenmor]], kiu ĉarmigas la kuniĝon de la angla ĝardeno, de la Infero kaj de la trapeza florbedo estis inaŭgurita en la 27-a de Junio 1998<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.archives.rennes.fr/fonds/affichedetailcont.php?cot=1360W11 | titolo = Archives contemporaines, Service Relations publiques | aŭtoro = urbo Rennes | jaro = 1998 | eldonisto = Archives municipales | paĝoj = http://www.archives.rennes.fr | alirdato = la 10-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20051025201541/http://www.archives.rennes.fr/fonds/affichedetailcont.php?cot=1360W11 | arkivdato = 2005-10-25 }}</ref>. == Biodiverseco == === Bestaj specioj === [[Dosiero:Enclos des canards.JPG|eta|La ĉirkaŭbaritejo de la [[anaso]]j.]] [[Dosiero:Rennes-Thabor-volière.jpg|eta|La [[birdokaĝego]].]] Multaj kaptitaj birdoj vivas en la parko. Multaj specioj de surfacaj anasoj kaj de [[papago]]j estas ekspoziciataj al la publiko en la ĉirkaŭbaritejo de la anasoj kaj en la birdokaĝego. Lignaj paneloj, kiu prezentas ĉiun birdon, estas instalitaj proksime de tiuj instalaĵoj por informi la publikon pri la malsamaj prezentataj specioj. Tiel, en la lageto de la ansoj, troviĝas la sekvantaj specioj<ref name=panneau>Panneaŭ pédagogiques du parc du Thabor</ref> : * [[nigrakola kaloneto]] (fr: Canard à collier noir, ''Callonetta leucophrys'') * [[afrika kreko]] (fr: Sarcelle du Cap, ''Anas capensis'') * fr: Canard de Chiloé aŭ Siffleur du Chili (''Anas sibilatrix'') * [[pintvostanaso]] (fr: canard pilet, ''Anas acuta'') * [[mandarenanaso]] (fr: canard mandarin, ''Aix galericulata'') * [[amerika mandarenanaso]] (fr: canard branchu aŭ Canard carolin, ''Aix sponsa'') * [[rozbeka anaso]] (fr: nette à bec rosé aŭ Peposaca, ''Netta peposaca'') * [[anaso de Bahamoj]] (fr: canard des Bahamas aŭ pilet des Bahamas, ''Anas bahamensis'') * [[labradora anaso]] (fr: canard Labrador) * [[fajfanaso]] (fr: canard siffleur aŭ siffleur d'Europe, ''Anas penelope'') Kaj en la birdokaĝego (kiu ankaŭ utilas kiel [[kolombejo]])<ref name=panneau/> : * [[kanario]] (fr: Serin des Canaries, ''Serinus canaria'') * [[diamanta kolombo]] (fr: Colombe diamant, ''Geopelia cuneata'') * [[estrelo]] (fr: Moineau du Japon, ''Lonchura'') * [[zebra estrelo]] (fr: Diamant mandarin, ''Taeniopygia guttata'') * [[reĝa koturno]] (fr: Caille peinte de Chine aŭ Caille de Chine, ''Coturnix chinensis'') * [[nigravanga agapornido]] (fr: Inséparable à joues noires, ''Agapornis nigrigenis'') * [[fiŝera agapornido]] (fr: Inséparable de Fischer, ''Agapornis fischeri'') * [[kolumpsitako]] (fr: Perruche à collier, ''Psittacula krameri'') * [[ruĝpuga papago]] (fr: Perruche à croupion rouge, ''Psephotus haematonotus'') * [[ondopsitako aŭ buĝerigo]] (fr: Perruche ondulée, ''Melopsittacus undulatus'') * [[kolombo]] (fr: Colombe) krom la tre komunaj birdoj kiaj [[pigo]]j, [[nigra merlo|nigraj merloj]], [[pasero]]j, la parko ebligas la observadon de pluraj sovaĝaj birdoj, [[pasero]]j kaj [[rabobirdo]]j, precipe ([[arbarstrigo]], [[nizo]]). La [[rufa sciuro]] ankaŭ tie estas. Longtempe, ĝis la mezo de la 1970-aj jaroj, unu aŭ du pavoj libere promenantaj ne mankis okazon ekspozicii sian radon al la vizitantoj ĝenerale ĉarmataj de tiu nekutima spektaklo. La kelkaj [[cervedo]]j videblaj en la bestoĝardeno ĝis en la 1980-aj jaroj estis translokitaj al la parko de Gayeulles por ke ili disponu pri pli da spaco, lasante sian ŝirmejon kaj ĉirkaŭbaritejon al anasoj <ref name="Le Rennais 418"/>. Por protekti la parkon, precipe la rozĝardenon, kontraŭ la [[afido]]j kaj aliaj malutilaj insektoj, la loĝigo de naturaj [[predanto]]j de tiuj specioj kiaj [[kokcinelo]]j, [[sirfedo]]j, kaj [[krizopo]]j estas favorataj per la instalado de rifuĝejoj por [[helpa insekto|helpaj insektoj]]. Plie, la ĉeesto de la botanika ĝardeno estas tre favora ĉar ĝi provizas ŝirmejon al tiuj specioj<ref>{{citaĵo el gazeto| titolo = Thabor : coccinelles et syrphes protègent les roses | publikaĵo = Le Rennais | dato = majo 2007}}</ref>. === Vegetalaj specioj === [[Dosiero:Rennes - parc du Thabor - rosier Coluche - 20080706.jpg|eta|maldekstre|upright|Rozarbedo '[[Coluche]]' en la parko Thabor.]] {{Commons-inline|Category:Plantes du parc du Thabor|Les plantes du parc du Thabor}} La parko konsistas el {{unuo|52000|m2}} de gazono, {{unuo|5800|m2}} de arbustaj masivoj kaj {{unuo|700|arboj}} el kiuj {{unuo|200|koniferoj}}. La parko, kaj precipe la pejzaĝa parko, estas ĉarmigita de multaj specioj de arboj : [[sekvojo]]j, [[lebanona cedro]], [[trikolora fago]] (''Fagus sylvatica'', fr: hêtre tricolore), [[virginia tuliparbo]], [[korkokverko]], [[magnolio]]j, [[halezio]] (''Halesia carolina'', fr: arbre aŭ cloches d’argent), [[tigfrukta kverko]], [[numida abio|numidia abio]] (''Abies numidica'', fr: sapin d'Algérie), [[kolorada abio]] (''Abies pungens'', fr: Sapin du Colorado, sapin bleu du Colorado), ktp<ref name="BrochureCIU">Brochure « ''Le PARC du THABOR'' » publié par la [[Rennes|ville de Rennes]] en [[januaro 2004]]</ref>. Substrekanta la ekzistan guston de la fratoj Bühler, du [[ginko]]j (''ginkgo biloba''), unu vira kaj la alia ina troviĝas en la parko. La rozĝardeno floras en Junio dum la kolekto de [[dalio]]j prezentiĝas en Aŭgusto kaj en Septembro. Aŭtune, la parko estas ornamita per [[krizantemo]]j. Vintre kaj printempe, la dujaraj plantoj kaj [[bulbo]]j siavice floras, kun [[kamelio]]j kaj [[rododendro]]j<ref name=BrochureCIU/>. La parko prezentas {{unuo|59000|-jarajn plantojn}}, {{unuo|54000|plantes bisannuelles}}, {{unuo|18500|bulbajn plantojn}}, {{unuo|500|krizantemoj}}, {{unuo|1000|dalioj}} de {{unuo|78|malsamaj varioj}} kaj {{unuo|2100|rozarbedoj}} de {{unuo|980|malsamaj varioj}}<ref name=BrochureCIU/>. La botanika ĝardeno enhavas kelkajn specioj de plantoj maloftaj kaj protektitaj en Francio:<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Espece&typeAction=9&pageReturn=listEspecesProt.jsp&cd_arrete=V | titolo = Arrêté du 20 janvier 1982 relatif à la liste des espèces végétales protégées sur l’ensemble du territoire | aŭtoro = [[INPH]] | jaro = 1982 | eldonisto = Site de l’[[INPH]] | paĝoj = http://inpn.mnhn.fr | alirdato = la 8-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090311040759/http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Espece&typeAction=9&pageReturn=listEspecesProt.jsp&cd_arrete=V | arkivdato = 2009-03-11 }}</ref> [[printempa adoniso]] (fr: Adonis de printemps, Adonis printanier), [[teŭkrio]] (''Teucrium fruticans'', fr: Germandrée arbustive), [[orajlo]] (fr: Ail doré), [[polemonio]] aŭ [[Jakobo-ŝtuparo]] (fr: Polémoine bleue, Valériane grecque) ... aŭ en Bretonio:<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Espece&typeAction=9&pageReturn=listEspecesProt.jsp&cd_arrete=V53 | titolo = Arrêté du 23 juillet 1987 relatif à la liste des espèces végétales protégées en Bretagne complétant la liste nationale | aŭtoro = [[INPH]] | jaro = 1987 | eldonisto = Site de l’[[INPH]] | site = http://inpn.mnhn.fr | alirdato = la 8-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20090527013142/http://inpn.mnhn.fr/isb/servlet/ISBServlet?action=Espece&typeAction=9&pageReturn=listEspecesProt.jsp&cd_arrete=V53 | arkivdato = 2009-05-27 }}</ref> [[ŝenoprazo]], [[Adenokarpo]] (''Adenocarpus complicatus'', fr: Adénocarpe)... La botanika ĝardeno gastigas malsamajn {{unuo|3120|plantojn}} <ref name=BrochureCIU/> el kiuj 800 estas plantataj ĉiujare<ref name=Botanique /> ; la familio la plej prezentata estas tiu de la [[lekanto]]j (''[[Asteracoj]]'')<ref name=Botanique />. == Kunteksto kaj efekto de la kreado de la parko Thabor == [[Dosiero:PromenadeDuThabor.jpg|eta|upright|Regularo de la promenejo de la parko Thabor kaj de la ĝardeno de la plantoj en 1865.]] <div class="detail plainlinks"><span>[[Dosiero:Wikisource-logo.svg|20px]]<span>&nbsp;&nbsp;Voir aussi : [[:s:Promenades du Thabor et du jardin des plantes|Règlement de la promenade du Thabor et du jardin des plantes de 1865]] sur [[Wikisource]].</span></div> La kreado de la ĝardenoj de la parko Thabor estas la rezulto de entuziasmo por la naturo, kiu komenciĝis ekde la 17-a jc, kiam la pacoreveno ebligis al la urbanoj eliri el la [[ĉirkaŭmurego]] kaj partopreni en kortaj ceremonioj, kiuj celis ĉefe « sin montri ». La ĝardenoj fariĝis la loko kie la [[burĝaro]] sin montris, kaj kvankam ili estis publikaj, ili estis rezervitaj al la bonhavuloj. La [[dua Franca Imperio|dua franca Imperio]] estis aparte favora al la kreado de ĝardenoj : [[Napoleono la 3-a]] estas fakte tre sentema al [[hortikulturo]], kaj havas fortan guston por la [[angla ĝardeno|pejzaĝaj ĝardenoj]]. Tiuepoka entuziasmo por la ĝardenoj montriĝis aparte per la kreado de la [[arbareto de Boulogne]] en [[1852]]<ref name=BretagneJardins>{{citaĵo el libro| titolo = La Bretagne des jardins | eldonisto= Apogée | serio= | aŭtoro = Louis-Michel Nourry, Michel Ogier | lingvo= france | tago= 31 | monato = majo | jaro= 1997 | loko= | paĝoj = p. 88-93 | isbn = 2-909275-87-6 }}</ref>. La regularoj regule publikigitaj ebligas respektigi la kodon de edukiteco de la alta socio (kaj precipe la respekto de la proprieteco, por ekzemplo per decido pri malpermesitaj gazonbedooj). Sub la [[unua franca Imperio]] kaj sub la [[Restaŭrado (Francio)|Restaŭrado]], la kvartalo Thabor/Saint-Hélier modifiĝis : la konstruado de [[palaco]]j komenciĝis kaj la parko fariĝis tiu de la rennaj eminentuloj<ref name=Expo/>. Meze de la renovigo de la [[suburbo]]j de Rennes, la parko allogis la bonhavulojn, kiel montris la sinsekvaj fazoj de urba konstruado samtempe kiel la aranĝado de la parko kaj la borado de novaj enirejoj: bona ekzemplo estas la konstruado de la palaco Maulion situanta 2, strato de Parizo, kiu sekvis la aranĝadon de la enirejo en tiu strato<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35022388 | titolo = Fiche patrimoine Ancien hôtel Maulion | aŭtoro = Conseil Régional de Bretagne | jaro = | eldoninto = Site des dossiers électroniques de l'Inventaire général | paĝoj = http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp | alirdato = 16-an de februaro 2011 | citaĵo = Le traitement de l'angle en rotonde, coiffé d'un dôme, n'est certainement pas étranger à l'aménagement contemporain de la nouvelle entrée du jardin du Thabor. | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140112162930/http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35022388 | arkivdato = 2014-01-12 }}</ref>. == Prizorgado == [[Dosiero:Photo 0008 massifs de fleurs au parc Thabor.jpg|eta|upright|Flormasivoj.]] La tuta prizorgado kaj la protektado de la parko laborigas dek kvar urbajn personojn<ref name="maville">{{citaĵo el la reto |url=http://www.rennes.maville.com/Pour-rester-jeune-le-Thabor-perdra-des-arbres-/re/actudet/actu_loc-707453------_actu.html |titolo=Pour rester jeune, le Thabor perdra des arbres |aŭtoro=[[Ouest-France]] |jaro=20-an de Septembro 2008 |eldonisto=[[Maville.com]] |alirdato=la 1-a de oktobro 2008 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080921131600/http://www.rennes.maville.com/Pour-rester-jeune-le-Thabor-perdra-des-arbres-/re/actudet/actu_loc-707453------_actu.html |arkivdato=2008-09-21 }}</ref> el kiuj tri en la botanika ĝardeno<ref name=BrochureCIU/> kaj kvin en la rozĝardeno<ref name="OFjuill2010">{{fr}} {{citgazeto| Titolo = La roseraie du Thabor, un parcours d'enchantement | Gazeto = [[Ouest-France]] | Jaro= 10-11-an de Julio 2010}}</ref>. La parko Thabor uzas la duonon de la plantidoj de la hortikultura centro de Champeaŭ, kiu provizas ĉiujn [[verda spaco|verdajn spacojn]] de Rennes. La ĝardenistoj montras hortikulturan lertecon en la [[mozaikokulturo]] per sezonaj flormasivoj kies renovigo okazas dufoje jare de majmezo al junimezo kaj de oktobromezo al novembromezo : {{formatnum:60000}}<ref name="maville"/> vegetaloj estas replantitaj nur en 5 semajnoj. La vegetala heredaĵo lasita de Denis Bühler estas idente anstataŭata : kiam arbo mortas, nova arbo el la sama specio estas replantata<ref>{{citaĵo el gazeto| titolo = L’entretien du Thabor se fait en équipe | publikaĵo = [[Ouest-France]] | jaro = 3-an de marto 2007 }}</ref>. Tamen, la aleoj estas regule replantataj : kiel okazos en 2005 sur la kvadrato Du Guesclin, ankaŭ la arboj ŝirmantaj la trinkejon de la franca ĝardeno estos anstataŭataj en 2012 same kiel la tilioj apud la botanika ĝardeno en 2018<ref name="maville"/>. En februaro 2009, maljuniĝanta [[atlasa cedro]] aĝa je pli ol {{unuo|140|jaroj}}, estis tondita kaj stajita por kreskigi ĝian vivesperon je kelkaj jardekoj : temas pri unu el la plej malnovaj atlasaj cedroj en Francio<ref>{{citaĵo el gazeto| aŭtoro=DP | titolo=Thabor: aŭ petits soins du cèdre de l'Atlas | publikaĵo = urbo Rennes | jaro= 11-an de februaro 2009}}</ref>. En 2010, la rozarbedoj de la cirkla rozĝardeno estis progresive anstataŭitaj aŭ [[grefto (botanique)|greftitaj]] per plijunaj kaj pli flordonaj plantidoj<ref name="OFjuill2010" />. La [[Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes|verdaj spacoj de la urbo Rennes]] profitas de aparta administrado, kiu ebligas decidi pri adaptita prizorga programo. La parko Thabor estas klasita kiel ''prestiĝa ĝardeno en tipo 1'', tio estas kiel ĝardeno tre strukturita kun flora ornamo malsimpla kaj varia pro la uzataj esencoj. La prizorgado de tiutipa ĝardeno postulas grandajn laborajn rimedojn (heĝotondo, mana senherbigo, gazontondo, regula akvumado, etc.) kaj profitas je strategio pri malforta [[daŭriva disvolvo]] : privilegiata estas unue la beleco de la parko<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.feredec-bretagne.com/webimages/ZNA/guide%20ZNA/guide_outils.pdf | titolo = Outils et méthodes pour organiser le changement des pratiques | aŭtoro = FEDEREC Bretagne | jaro = | eldoninto = Site de FEDEREC Bretagne | paĝoj = http://www.feredec-bretagne.com/ | alirdato = la 4-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20140112101018/http://www.feredec-bretagne.com/webimages/ZNA/guide%20ZNA/guide_outils.pdf | arkivdato = 2014-01-12 }}</ref>. La uzo de [[biologia batalo|helpaj insektoj]] kiaj la [[kokcinelo]]j estas por ekzemplo favorata<ref name="OFjuill2010" />. La parko maljuniĝas kaj multaj riparaj aŭ restaŭraj laboroj okazas aŭ estas esplorataj. La groto, la akvofalo de la Katerinetoj kaj la ponto de la Katerinetoj estas respektive kondamnita, seka kaj malpermesita<ref name="of" />. La muro norde de la botanika ĝardeno estis laborata somere kaj aŭtune de 2008, kaj parto de la necesejoj estos renovigitaj. La fontana ŝtuparo ne plu estas provizata per akvo, pro tro granda konsumo<ref name="maville"/>. Junie 2009, la fontanoj de la francastila ĝardeno estis haltigitaj pro la tro multaj likoj en la basenoj kaj tubaro<ref name="of">{{fr}} {{citaĵo el gazeto| titolo=Thabor : les fontaines à sec jusqu'à nouvel ordre ! | publikaĵo = Ouest-France | jaro= 5-an de septembro 2009}}</ref>. La reakvigo de du basenoj okazis en 2010 akompanata de refarbado de la birdokaĝego kaj sekurigo de la groto<ref name="bistouri" />. == Kultura spaco == [[Dosiero:Les Tombées de la Nuit 2007 - ambiance Café Baraque.jpg|eta|La parko Thabor dum la festivalo [[Tombées de la nuit]] en 2007.]] Ne nur gapvaga kaj paŭza loko por granda nombro da rennanoj pro sia pozicio proksima al la urbocentro, la parko Thabor estas uzata de la urbo ankaŭ kiel renkontejo, kia por ekzemplo dum la [[suna eklipso]] en 1999 kie {{formatnum:12000}} personoj ariĝis ĉirkaŭ la gvidantoj de la [[Les Champs Libres|Spaco de la sciencoj]]<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.espace-sciences.org/science/20193-notre-projet-culturel/20198-espaces-communs/index.html | titolo = Espaces communs : Zoom sur les grandes étapes de l'espace des sciences | aŭtoro = Espace des sciences de Rennes | jaro = | eldoninto = Site de l'Espace des Sciences | paĝoj = http://www.espace-sciences.org | alirdato = la 10-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20081208011543/http://www.espace-sciences.org/science/20193-notre-projet-culturel/20198-espaces-communs/index.html | arkivdato = 2008-12-08 }}</ref>. Ĝi estas ankaŭ ekspoziciloko, aparte dank'al la oranĝerio, kie diversaj artistoj ekspoziciis : fotoj de Eddi El Boughammi pri Kubo en 2000<ref>{{citaĵo el gazeto| aŭtoro = Ouest-France | titolo = ''Cuba''. Photographies d'Eddi El Boughammi. | publikaĵo = Ouest-France | jaro = 4-an de septembro 2000}}</ref>, fotoj de Yann Derais pri « Palestino : aliflanke de la muro » en 2004<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.photographie.com/?evtid=103783&secid=4 | titolo = Palestine : au-delà du mur | aŭtoro = photographie.com | jaro = 2004 | eldoninto = photographie.com | paĝoj = http://www.photographie.com | alirdato = la 10-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20170315001306/http://photographie.com/?evtid=103783&secid=4 | arkivdato = 2017-03-15 }}</ref>, exposition de [[Folioscope|flip books]] de [[Pascal Fouché]] en 2007<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.flipbooks2007.com/index.php?id=44 | titolo = The flip museum : Le grand déballage | aŭtoro = Flip Books ! | jaro = 2007 | eldoninto = Site de Flip Books ! | paĝoj = http://www.flipbooks2007.com | alirdato = la 10-a de oktobro 2008 | arkivurl = https://web.archive.org/web/20080201161026/http://www.flipbooks2007.com/index.php?id=44 | arkivdato = 2008-02-01 }}</ref>, fotoj de [[Adeline Keil]] en 2008<ref>{{citaĵo el gazeto| aŭtoro = Ouest-France | titolo = Disparitions, l'exposition de photos d'Adeline Keil | publikaĵo = Ouest-France | jaro = 18-an de julio 2008}}</ref>. Malpli kutimaj ekspozicioj estas kelkfoje starigitaj, kiel la starigo de sesdeko da [[tendo]]j sur la herbobedo de la parko okaze de la ekspozicio ''Camping surround'' organizita de Het Pakt, belga kompanio, en 2007<ref>{{citaĵo el gazeto| aŭtoro = Ouest-France | titolo = Les tentes musicales, de l'art à la magie | publikaĵo = Ouest-France | dato = 6-a de Julio 2007 }}</ref>. En la 31-a de januaro 2009, [[olivarbo]] estis plantita ĉeeste de la lokaj elektitoj kaj de la televidkanalo ''[[Al Jazeera]]'' : temas pri arbo de la paco destinita al [[Palestino]] kaj al [[Israelo]]<ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.ouest-france.fr/ofdernmin_-Un-arbre-pour-la-paix-plante-dans-le-parc-du-Thabor-a-Rennes_-811482--BKN_actu.Htm |titolo=Un arbre pour la paix planté dans le parc du Thabor à Rennes | dato = 31-an de januaro 2009 | paĝoj=[http://www.ouest-france.fr Ouest-France]|alirdato =2-an de februaro 2009}}</ref>. La parko estas ankaŭ loko por la [[Mythos (festivalo)|festivalo Mythos]] ekde 2008. Ĉiusomere, la Merkredoj de Thabor ofertas ĉiumerkrede vesperon de muziko, danco kaj spektakloj apud la muzikokiosko. == Vidu ankaŭ == === Vidu ankaŭ === * La [[ĝardentipoj|malsamaj tipoj de ĝardeno]] troveblaj en la parko : ** [[Franca ĝardeno|Francastila ĝardeno]], ** [[Angla ĝardeno|Anglastila ĝardeno]], ** [[Rozĝardeno]], ** [[Angla ĝardeno]], ** [[Itala ĝardeno]]. * [[Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes]] * Ĉefaj personoj en la starigo de la parko : ** [[Denis kaj Eugène Bühler]], ** [[Charles Joseph Lenoir|Charles Lenoir]], ** [[Listo de la urbestroj de Rennes|urbestroj de Rennes]]. * [[Notre-Dame en Saint-Melaine]] === Eksteraj ligiloj === * [http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35022171 Fiche d’inventaire du patrimoine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140112162926/http://patrimoine.region-bretagne.fr/main.xsp?execute=show_document&id=MERIMEEIA35022171 |date=2014-01-12 }} * [http://www.archives.rennes.fr/fonds/listecote.php?cotefond4=fig&serie=Fi&sousserie=5Fi Cartes anciennes du Thabor aŭ archives municipales de la ville de Rennes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070204042250/http://www.archives.rennes.fr/fonds/listecote.php?cotefond4=fig&serie=Fi&sousserie=5Fi |date=2007-02-04 }} * [http://www.data.rennes-metropole.fr/fr/donnees-sig/espaces-verts.html Données ouvertes sur les différentes emprises du parc] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110122013535/http://www.data.rennes-metropole.fr/fr/donnees-sig/espaces-verts.html |date=2011-01-22 }} * [http://www.wiki-rennes.fr/Localisation_des_arbres_du_jardin_du_Thabor Cartographie des arbres du parc du Thabor à Rennes] sur le [http://www.wiki-rennes.fr/ Wiki Rennes] === Bibliografio === * {{citaĵo el libro| titolo = Le Thabor : Rennes | eldoninto= [[Éditions Siloë|Siloë]] | serio = | aŭtoro = [[Louis-Michel Nourry]] | lingvo = france | tago = 1 | monato = julio | jaro = 2005 | isbn = 2-908924-00-5}} * {{citaĵo el libro| titolo = Histoire(s) de jardin : Usages et paysages à Rennes | eldonisto = PU Rennes | aŭtoro = Laurent Catherine , Nourry Louis-Michel, Provost George , Lebouc Yves | lingvo= france | tago= 25 | monato = Aŭgusto | jaro = 2008 | loko = Rennes | paĝoj = 191 | isbn = 978-2-7535-0654-1 }} * {{citaĵo el libro| titolo = La Bretagne des jardins | eldonisto = Apogée | serio= | aŭtoro = Nourry Louis-Michel, Ogier Michel| lingvo= france | tago= 31 | monato= Majo | jaro= 1997 | loko= | isbn = 2-909275-87-6 }} * {{citaĵo el libro | titolo = Catalogue des graines, spores et parties de plantes offertes en échange | eldonisto= Ville de Rennes | serio = | aŭtoro = Jardin botanique de la ville de Rennes | lingvo = france | jaro= 2001 | loko= Rennes}} == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|2}} [[Parkoj kaj ĝardenoj de Rennes]] {{Portalo|Rennes|Hortipedio|botaniko}} [[Kategorio:Rennes|Thabor]] [[Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Francio]] 814n0xr39gr3itz27gqaoi6t1jjyocf 0 362738 9490687 6413274 2026-10-09T08:23:41Z Crosstor 3176 [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] forigita; [[Kategorio:Hungaraj adventistaj pastroj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]] 9490687 wikitext text/x-wiki '''PALOTAY Sándor''' (pro. palotai) estis hungara adventista pastro, prezidanto de la Konsilantaro de Liberaj Eklezioj naskita en [[Lupeni (Hunedoara)|Lupeni]] la [[25-an de septembro]] [[1926]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[5-an de aŭgusto]] de [[1979]]. ==Biografio== Sándor Palotay de [[1954]] li estis la dungito de la H. N. Adventista Eklezio, pastro, poste ekonomia sekretario. En [[1958]] li estis sekretario de la Konsilantaro de Liberaj Eklezioj (SZET), en [[1961]] ĉefsekretario, afergvidanta direktoro, de [[1969]] prezidanto. En [[1960]] li fariĝis respondecredaktoro de la baptista gazeto ''Békehírnök''. En [[1966]] li estigis la instituton por pastroinstruo de SZET (de [[1972]] la tie finintoj povis doni pastran ekzamenon en la Reformita Teologio de [[Debreceno]]). De [[1958]] li estis ano de Kristana Packonferenco. En [[1972]] li akiris diplomon de instruisto en la Reformita Teologio de [[Debreceno]], en [[1978]] li doktoriĝis en la Evangelia Teologia Akademio de [[Budapeŝto]]. ==Verkoj== *''A nazarénusok'' (kun Jenő Szigeti, Bp., 1969); *''Tévedések útján. A „Jehova tanúi”'' (kun Szigeti Jenő, Bp., 1977). ==Fonto== *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{Vivtempo|Palotay, S.}} [[Kategorio:Hungaraj adventistaj pastroj|Palotay, S.]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] 8156i63fqem9imuivbol57twk5t3lx3 9490690 9490687 2026-10-09T08:27:58Z Crosstor 3176 /* Fonto */ 9490690 wikitext text/x-wiki '''PALOTAY Sándor''' (pro. palotai) estis hungara adventista pastro, prezidanto de la Konsilantaro de Liberaj Eklezioj naskita en [[Lupeni (Hunedoara)|Lupeni]] la [[25-an de septembro]] [[1926]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[5-an de aŭgusto]] de [[1979]]. ==Biografio== Sándor Palotay de [[1954]] li estis la dungito de la H. N. Adventista Eklezio, pastro, poste ekonomia sekretario. En [[1958]] li estis sekretario de la Konsilantaro de Liberaj Eklezioj (SZET), en [[1961]] ĉefsekretario, afergvidanta direktoro, de [[1969]] prezidanto. En [[1960]] li fariĝis respondecredaktoro de la baptista gazeto ''Békehírnök''. En [[1966]] li estigis la instituton por pastroinstruo de SZET (de [[1972]] la tie finintoj povis doni pastran ekzamenon en la Reformita Teologio de [[Debreceno]]). De [[1958]] li estis ano de Kristana Packonferenco. En [[1972]] li akiris diplomon de instruisto en la Reformita Teologio de [[Debreceno]], en [[1978]] li doktoriĝis en la Evangelia Teologia Akademio de [[Budapeŝto]]. ==Verkoj== *''A nazarénusok'' (kun Jenő Szigeti, Bp., 1969); *''Tévedések útján. A „Jehova tanúi”'' (kun Szigeti Jenő, Bp., 1977). ==Fonto== *[http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html Magyar Életrajzi Lexikon] {{Vivtempo|Palotay, Sandor}} [[Kategorio:Hungaraj adventistaj pastroj]] [[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]] 937v6bzbfhr6dhuvrry7h15mcym9cgy 0 363584 9490523 9133532 2026-10-08T18:10:01Z Sj1mor 12103 9490523 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Skarlata ibiso |koloro = pink |dosiero = Eudocimus Ruber Wading KL.JPG |dosiero larĝo = 280px |priskribo de dosiero = Skarlata ibiso |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pelikanoformaj]] ''Pelecaniformes'' |familio = [[Treskiornitedoj]] ''Threskiornithidae'' |genro = ''[[Eudocimus]]'' |specio = ''E. ruber'' |statuso = LC |dunomo = ''Eudocimus ruber'' |dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) |specioj de subdivizio = subspecioj |vikispecio = |komunejo = }} La '''Skarlata ibiso''', '''Rozkolora ibiso''' aŭ '''Roza ibiso''' (''Eudocimus ruber'') estas [[specio]] de la grupo de [[ibisoj]] kaj familio de [[Treskiornitedoj]] kiu loĝas en tropika [[Sudameriko]] kaj ankaŭ en kelkaj insuloj de [[Karibio]] kiaj ĉe [[Trinidado kaj Tobago]]. Laŭ formo ĝi similas al la aliaj 27 nunaj specioj de ibisoj, sed ties rimarkinde brila [[skarlata (koloro)|skarlata]] [[Biologia pigmento|koloro]] faras ĝin nekonfuzebla. Tiu mezgranda [[vadbirdo]] estas fortika, nombra, kaj fekunda birdo, kaj ĝi ĝuas protektan statuson tutmonde. Ties statuso ĉe [[IUCN]] estas "Malplej Zorgiga". La valideco de ''Eudocimus ruber'' kiel [[biologia klasado]], tamen, estas disputata. La tradicia [[biologia klasado|Linnaea taksonomio]] klasiĝas ĝin kiel unika specio, sed pliiĝanta nombro de sciencistoj movis ĝin al reklasigo kiel subspecio de pli ĝenerale amerika ibisospecio, kun sia plej proksima parenco la ''[[Eudocimus albus]]''. Ĝi estas la nacia birdo de [[Trinidado]] kaj aperas en la [[blazono de Trinidado kaj Tobago]] kun la nacia birdo de [[Tobago]], nome la [[Ruĝecvosta ortalo]]. == Taksonomio == [[Dosiero:Eudocimusrange.png|eta|maldekstre|250ra|Teritorioj de la Amerika blanka ibiso (helblue), Skarlata ibiso (oranĝe), ambaŭ (okre)]] Tiu specio estis unuafoje klasita de [[Carl Linnaeus]] en [[1758]].<ref>IUCNRed/</ref> Ĝi ricevis dekomence la nomon laŭ la latina [[dunoma nomenklaturo]] de ''Scolopax rubra''<ref name=Colonial1987/> (la nomo enhavas la [[latina]]n adjekton ''ruber'', "ruĝa"), kaj la specio estis poste nomata ''Guara rubra'' kaj laste ''Eudocimus ruber''.<ref name=Avibase>{{Cite web |url=http://avibase.bsc-eoc.org/species.jsp?avibaseid=45039A43F7F8A9CF |title=Scarlet Ibis (Eudocimus ruber) (Linnaeus, 1758) |author=Denis Lepage |year=2003 |publisher=BirdLife International |work=Avibase.bsc-eoc.org |accessdate= 12-a decembro 2011 }}</ref> Biologie la Skarlata ibiso estas tre proksime rilata al la [[Amerika blanka ibiso]] (''Eudocimus albus'') kaj estis foje konsiderata [[Samspecifeco|samspecia]] kun ĝi,<ref name=Colonial1987>doi 10.2307/1521240</ref><ref name=Cornell2009>{{Cite web|url=http://bna.birds.cornell.edu/bna/species/009/articles/introduction|author=Kushlan, James A.; Bildstein, Keith L. |title=White Ibis|work=Birds of North America Online |publisher=Cornell University |date=February 10, 2009|accessdate=12-a decembro 2011 }}</ref> dividante la modernan sciencistularon pri ties [[taksonomio]]. Ambaŭ birdoj havas ĝuste la samajn ostojn, ungojn, bekojn, plumaranĝojn kaj aliajn karakterojn – ties unika markata diferenco kuŝas sur ties pigmentado.<ref name=Zahl1954>{{Cite book |title=Coro-Coro: The World of the Scarlet Ibis |last=Zahl |first=Paul A. |year=1954 |publisher=Bobbs-Merrill Co. |location=Indianapolis/New York |oclc=799120 |pages=192–193 }}</ref> Tradicia taksonomio konsideris ambaŭ kiel separataj kaj distingaj.<ref name=Zahl1954/> Fruaj ornitologiaj kampostudoj pruvis, ke ne estas natura interreproduktado inter ruĝaj kaj blankaj, kio subtenas la duspecian vidpunkton.<ref name=Zahl1954/> Pli ĵusa observado, tamen, dokumentis gravan interreproduktadon kaj [[Hibrido (biologio)|hibrididadon]] en naturo. Fakuloj Cristina Ramo kaj Benjamin Busto trovis pruvojn de interreproduktado en populacio kie koincidas la teritorioj de la Skarlata kaj la Blanka ibisoj laŭlonge de la marbordo kaj en [[Llanos]] en [[Kolombio]] kaj [[Venezuelo]]. Ili observis individuojn de ambaŭ specioj pariĝantaj kaj kopulaciiĝantaj, same kiel hibridaj ibisoj kun paloranĝeca plumaro, aŭ blanka plumaro kun eventualaj oranĝecaj plumoj, kaj oni proponis, ke tiuj birdoj estu klasataj kiel ununura specio.<ref name=Colonial1987/><!-- cites previous four sentences --> Oni scias, ke okazis hibridado ofte en kaptiveco.<ref>{{Cite web |url=http://www.sms.si.edu/irlspec/eudoc_albus.htm |title=Species Name: Eudocimus albus |author=K. Hill |year=2001 |publisher=Smithsonian Institution: Marine Station at Fort Pierce |work=Sms.si.edu |accessdate=12-a decembro 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151109214726/http://www.sms.si.edu/irlspec/Eudoc_albus.htm |archivedate=2015-11-09 }}</ref> Kelkaj biologoj nune deziras kunigi ilin kun ''Eudocimus albus'' kiel du [[subspecio]]j de la sama amerika ibiso.<ref name=Colonial1987/> Aliaj simple difinas ambaŭ el ili kiel unu kaj sama specio, kun ''ruber'' kiel kolorvariaĵo de ''albus''.<ref name=Nellis>{{Cite book |last=Nellis |first=David W. |title=Common Coastal Birds of Florida & the Caribbean |date=March 2001 |publisher=Pineapple Press Inc |isbn=978-1-56164-191-8 |pages=151 |url=http://books.google.com/books?id=-REZ4R8wBg4C&pg=PA151 |accessdate=12-a decembro 2011 }}</ref> == Aspekto == Plenkreskuloj estas 56–61&nbsp;cm longaj kaj pezas 650 g. Ili estas komplete [[skarlata (koloro)|skarlata]], escepte pro la nigraj flugilpintoj. Ĝi havas longan kolon kaj longan kaj kurban bekon. La vosto estas mallonga kaj rondecforma. [[Dosiero:Scarlet Ibis juvenile RWD.jpg|dekstre|eta|Aĝa junulo kun iome da ruĝa.]] La plumoj povas montri variajn [[nuanco]]jn, sed nur la nigraj flugilpintoj klare devojiĝas el ties nomiga koloro, kiun oni atingas pro aĝo. Malgranda sed rimarkinda marko, tiuj nigraj flugilpintoj estas tre inkonigraj (aŭ foje malhelbluaj) kaj troviĝas nur en la plej longaj unuarangaj flugoplumoj<ref name=UWI2011>{{Cite web |url=http://sta.uwi.edu/fsa/lifesciences/documents/Eudocimus_ruber.pdf |title=The Online Guide to the Animals of Trinidad and Tobago: Eudocimus ruber (Scarlet Ibis) |author=Moolchan, Esther |format=PDF |year=2011 |publisher=Universitato de Karibio |work=Sta.uwi.edu |accessdate=12a Decembro 2011 }}</ref> – aliloke la birda koloraro estas "tre oranĝecruĝa, preskaŭ luma laŭ kvalito."<ref name=Moss42>{{Cite book |last=Moss |first=Steven |author2=Birdlife International |title=Remarkable Birds: 100 of the World's Most Notable Birds |year=2008 |publisher=HarperCollins |isbn=978-0-06-162664-7 |page=42 |url=http://books.google.com/books?id=24i548EnrqMC&pg=PT42 |accessdate= 12-a decembro 2011}}</ref> Junulo de Skarlata ibiso estas mikso de griza, bruna kaj blanka. Dum ĝi kreskas, la forta dieto el ruĝecaj [[krustulo]]j produktas la skarlatan koloraron.<ref name=RossZoo>{{Cite web |url=http://rossparkzoo.com/animals/ibisscarlet.htm |title=Scarlet Ibis (''Eudocimus ruber'') |author=Binghamton Zoo at Ross Park |year=2011 |publisher=Binghamton Zoo |work=Rossparkzoo.com |accessdate=12a Decembro 2011 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2012-07-08 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120324172121/http://www.rossparkzoo.com/animals/ibisscarlet.htm |arkivdato=2012-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120324172121/http://www.rossparkzoo.com/animals/ibisscarlet.htm |archivedate=2012-03-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.rossparkzoo.com/animals/ibisscarlet.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-16 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120324172121/http://www.rossparkzoo.com/animals/ibisscarlet.htm |arkivdato=2012-03-24 }}</ref> La koloro ŝanĝas per la junula dua [[mudo]], ĉirkaŭ la tempo kiam ili ekflugas: la ŝanĝo ekas en dorso kaj etendas laŭgrade tra la korpo dum pliiĝantas laŭ intenseco dum periodo de ĉirkaŭ du jaroj.<ref name=UWI2011/> La Skarlata ibiso estas la unika [[vadbirdo]] kun ruĝa koloro en la mondo.<ref name=RossZoo/> Plenkreskulo estas 55–63&nbsp;cm longa,<ref name=Peterson/> kaj maskloj, iome pli grandaj ol inoj, tipe pezaj ĉirkaŭ 1.4&nbsp;kg.<ref name=UWI2011/> Ties bekoj estas ankaŭ averaĝe ĉirkaŭ 22% pli longaj ĉe maskloj ol ĉe inoj.<ref name=babbit>{{Cite journal|title=Selection for sexual bill dimorphism in ibises: An evaluation of hypotheses |author=Babbitt, Gregory A.; Frederick, Peter C. |volume=30|issue=2|pages=199–206|doi=10.1675/1524-4695(2007)30[199:SFSBDI]2.0.CO;2 |url=http://www.wec.ufl.edu/faculty/frederickp/publications/Babbitt%20Frederick%2007%20Selection%20for%20bill%20dimorphism%20in%20ibises.pdf|year=2007|journal=Waterbirds}}</ref> La vivodaŭro de Skarlata ibiso estas proksimume 16 jaroj en naturo kaj 20 jaroj en kaptiveco.<ref name=UMMZ>{{Cite web |url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Eudocimus_ruber.html |title=Eudocimus ruber: Scarlet Ibis |author=Phelps, Katherine |year=2008 |publisher=[[University of Michigan]] Museum of Zoology |work=Animaldiversity.ummz.umich.edu |accessdate= 12a Decembro 2011 }}</ref> Plenkreskulo de Skarlata ibiso havas enverguron de ĉirkaŭ 54&nbsp;cm.<ref name=UWI2011/> Kvankam ĝi pasas plej el sia tempo piede aŭ vade tra akvo, tiu birdo estas tre forta fluganto:<ref name=RossZoo/> ili estas tre [[Birdomigrado|migrantaj]] kaj facile kapablaj long-distance [[Birdoflugo|flugi]]. Ili moviĝas laŭ [[birdaro]]j en klasika [[V formado]].<ref name=UWI2011/> == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:Head of Scarlet Ibis.jpg|eta|maldekstra|Kapo de Skarlata ibiso]] La teritorioj de la Skarlata ibiso estas tre grandaj, kaj troviĝas kolonioj tra ampleksaj areoj de Sudameriko kaj insuloj de Karibio. Ekzistas indiĝenaj ibisaroj en [[Argentino]]; [[Brazilo]]; [[Kolombio]]; [[Gujanoj]]; kaj [[Venezuelo]], same kiel ĉe insuloj de [[Nederlandaj Antiloj]], kaj [[Trinidado kaj Tobago]].<ref name=IUCNRed>{{Cite web |url=http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/106003775/0 |title=Eudocimus ruber |author=[[BirdLife International]] |year=2009 |publisher=IUCN Ruĝa Listo de Minacataj Specioj |accessdate=12-a decembro 2011 }}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tiuj aroj ariĝas en [[humidejo]]j kaj aliaj marĉecaj habitatoj, inklude kotejojn, marbordojn kaj [[pluvarbaro]]jn.<ref name=UWI2011/> Estas aparta kolonio en manglejoj de Santos-Cubatão de la distrikto [[Baixada Santista]] en sudorienta Brazilo, kiu estas konsiderata draste endanĝerigita.<ref name=olmos01>{{Cite journal|last=Olmos, Fábio; Silva E Silva, Robson |year=2001|title=Breeding Biology and Nest Site Characteristics of the Scarlet Ibis in Southeastern Brazil|journal=Waterbirds: the International Journal of Waterbird Biology|volume=24|issue=1|pages=58–67|jstor=1522244|first1=F. b.|last2=Silva|first2=R. S. E.|doi=10.2307/1522244|last3=Olmos|first3=Fabio}}</ref> La plej altaj koncentroj troviĝas en la regiono [[Llanos]] inter okcidenta Venezuelo kaj orienta Kolombio. La fekunda kaj apartega [[Tropikaj kaj subtropikaj herbejoj, savanoj kaj arbedaroj|tropika herbeja]] [[ebenaĵo]] Llanos havigas sekuran lokon for el homaj setlejoj.<ref name=Moss42/> Kune kun sia parenca la [[Ruĝabrida ibiso]], la Skarlata ibiso estas rimarkinde fekunda kaj videbla en la regiono.<ref name=HiltySchauensee>{{Cite book |last1=Hilty |first=Steven L. |last2=de Schauensee |first2=Rodolphe Meyer |title=Birds of Venezuela |year=2003 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-09250-8 |pages=218 |url=http://books.google.com/books?id=40mFwoALUFUC&pg=PA218 |accessdate= 12-a decembro 2011 }}</ref> Oni identigis [[Vaganteco (biologio)|vagantojn]] de Skarlata ibiso en [[Belizo]], [[Ekvadoro]], kaj [[Panamo]]; [[Arubo]], [[Kubo]], [[Dominiko]], [[Grenado]], kaj [[Jamajko]]; estis vidaĵoj en [[Usono]].<ref name=IUCNRed/> La specio eble estis natura vaganto en la [[Golfa Marbordo]] en la [[19a jarcento]] aŭ antaŭe – en ''[[The Birds of America]]'', [[John James Audubon]] faris mallongajn rimarkojn pri tri specimenoj de ''rubra'' kiujn li trafis en [[Luiziano]].<ref name="[[John James Audubon|Audubon]]|">{{Cite book|last= Audubon|first=John James |authorlink=John James Audubon |title=The Birds of America |volume=VI |url=http://books.google.com/books?id=X4RIAAAAYAAJ&pg=PA53 |accessdate=12-a decembro 2011|year=1843 |publisher=J.J. Audubon|pages=53 }}</ref> Tamen, preskaŭ certe ĉiuj modernaj vidaĵoj de la specio en [[Nordameriko]] estis enmetitaj aŭ fuĝintaj birdoj. En rimarkinda kazo el [[1962]], oni metis ovojn de Skarlata ibiso en nestoj de Blankaj ibisoj en la [[Parko Hialeah]] de [[Florido]], kaj la rezultinta populacio hibridiĝis facile, produktante "rozkolorajn ibisojn" kiuj ankoraŭ eventuale videblas.<ref name=Peterson>{{Cite book |last1=Peterson |first1=Roger Tory |last2=Peterson |first2=Virginia Marie |authorlink=Roger Tory Peterson |title=A Field Guide to the Birds of Eastern and Central North America |year=2002 |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=978-0-395-74047-7 |page=47 |url=http://books.google.com/books?id=RLj8LANp3O8C&pg=PA47 |accessdate= 12a Decembro 2011 }}</ref><ref name="zahl67">{{Cite journal |last=Zahl |first=Paul A. |year=1967 |title=New Scarlet Ibis in Florida skies |journal=National Geographic |volume=32 |pages=847–82 }}</ref> == Kutimaro == === Reproduktado === [[Dosiero:Scarlet ibis arp.jpg|eta|dekstra|Skarlata ibiso]] Pariĝintaj paroj konstruas [[birdonesto|neston]] per simpla stilo, tipe "izolaj platformoj el bastonetoj"<ref name=RossZoo/> de kvalito foje priskribita kiel "artomanka."<ref>{{Cite journal |last1=Bent |first1=Arthur Cleveland |year=1926 |title=Life Histories of North American Marsh Birds |journal=United States National Museum Bulletin |issue=35 |publisher=Smithsonian Institution |work=Biodiversitylibrary.org |page=36 |url=http://www.archive.org/details/cbarchive_35246_guararubralinnaeusscarletibis1877 |accessdate= 12-a decembro 2011 |quote=The scarlet ibis builds its artless nest of brush in inaccessible places on low trees.}}</ref> Ili ripozas en foliara [[kanopeo]], ĉefe prefere la konvenan ŝirmon de junaj ĉeakvaj [[mangrovo]]j.<ref name=NHL>{{Cite web |url=http://www1.nhl.nl/~ribot/english/euru_ng.htm |title=Scarlet Ibis |author=Jan Hein Ribot |year=2010 |publisher=NHL Hogeschool |work=Nhl.nl |accessdate= 12-a decembro 2011 }}</ref> Por allogi inon, la masklo plenumas varion de pariĝantaj ritoj (ceremoniaro) kiaj "plumaranĝado, bekofrapado, saltetado, kapofrotado kaj altaj flugoj."<ref name=UWI2011/> Kiel ĉe plej birdoj, pariĝado ne certigas [[kopulacio]]n aŭ penetron: anstataŭe, transmito de spermaj fluaĵoj okazas dum ekstera kontakto inter truoj de [[kloako]].<ref>Zahl (1954), p. 194.</ref> Post periodo de 5 al 6 tagoj,<ref name=UWI2011/> la ino demetas ovaron de 3 al 5 mildaj, nebrilaj [[ovo]]j verdecaj kun brunaj strioj, kiujn tipe [[Kovado|kovas]] dum 19–23 tagoj.<ref name=UMMZ/><ref name=Zahl195>Zahl (1954), p. 195.</ref> Post sukcesa pariĝado, la paroj restas fidelaj kaj kunloĝantaj, kunhavante gepatrajn respondecojn por junuloj.<ref name=UWI2011/> En sudorienta Brazilo, tiu ibiso ariĝas en [[Birdokolonio|kolonioj]] meze de septembro kaj konstruas nestojn komence de novembro. La ovodemetado ene de la kolonio estas samtempa, kaj la inoj demetas ovojn en tri momentoj nome komence de novembro, fine de decembro kaj fine de januaro.<ref name=olmos01/> === Manĝo === [[Dosiero:Eudocimus ruber (portrait).jpg|eta|maldekstre|Skarlata ibiso]] Ties distinge longa, fajna [[beko]] estas uzata por tuŝoserĉadi manĝon en milda [[koto]] aŭ sub plantoj.<ref name=Moss42/> Populare konsiderata kiel manĝanta nur [[salikoko]]jn, ĵusa studo ĉe [[Llanos]], Venezuelo, trovis ke multe el ties dieto konsistas el [[insekto]]j, el kiuj majoritato estis [[skarabo]]j kaj [[grundoskarabo]]j. Unu el tiuj specioj, nome skarabo ''Dyscinetus dubius'', formis grandan parton de la dieto. Kontraste la dieto de la kunloĝanto [[Amerika blanka ibiso]] tie diferencis, ĉar tiu lasta konsumas pli da [[heteropteroj]]n, fiŝojn kaj krustulojn.<ref name=Condor1993>{{Cite journal |last1=Aguilera |first1=Eduardo |last2=Ramo |first2=Cristina |last3=Busto |first3=Benjamin |title=Food Habits of the Scarlet and White Ibis in the Orinoco Plains |journal=The Condor |volume=95 |issue=3 |pages=739–41 |doi=10.2307/1369623 |year=1993 }}</ref><!-- cites previous 3 sentences --> Ili tamen ja manĝas multe salikokojn kaj aliajn similajn manĝerojn kiaj malgrandaj kraboj, moluskoj kaj aliaj krustuloj.<ref name=RossZoo/> La granda kvanto de salikokoj kaj aliaj ruĝaj marfruktoj produktas [[astaksantino]]n, nome [[karotenoido]] kiu estas la ŝlosila komponaĵo de la birda ruĝa pigmentado.<ref name=RossZoo/><ref name=Krinsky>{{Cite book|last1=Krinsky |first=Norman I. |last2=Mathews-Roth |first2=Micheline M. |last3=Taylor |first3=Richard F. |title=Carotenoids: chemistry and biology |url=http://books.google.com/books?id=q1YXAQAAIAAJ |accessdate=12-a decembro 2011 |year=1989 |publisher=Plenum Press |location=New York |isbn=978-0-306-43607-9 }}</ref> Kaptive en bestoĝardenoj, la birda dieto ofte enhavas beteravajn kaj karotajn suplementojn por pluhavi la kolorbrilon en ties plumaro.<ref name=RossZoo/> La regiono Llanos estas rimarkinda ĉar tiuj humidejaj ebenaĵoj eltenas sep speciojn de ibisoj en ununura regiono. Tie la Skarlata ibiso estas la plej agresema, kaj atakas aliajn speciojn kiuj “ŝtelas ties manĝon”. Ili estis ankaŭ observataj ĉe ekzempleroj de [[Blankvizaĝa arbanaso]] (''Dendrocygna viduata'') kaj de hejma kortobirdaro, kaj kaptantaj insektojn movigitajn de tiuj.<ref>{{Cite journal| title=Foraging Ecology of Seven Species of Neotropical Ibises (Threskiornithidae) during the Dry Season in the Llanos of Venezuela |author= Frederick, Peter C.; Bildstein, Keith L. | journal=The Wilson Bulletin |volume= 104|issue= 1 |pages=1–21}}</ref> === Socia kutimaro === La Skarlata ibiso estas sociema kaj gregema birdo, kaj tre komunumeca rilate al manĝoserĉado kaj protektado de idaro. Ili vivas en aroj de 30 aŭ pliaj. Membroj restas proksime, kaj pariĝintaj paroj aranĝas siajn nestojn en ĉea proksimeco kun aliaj paroj en la sama arbo.<ref name=UWI2011/> Por protektado, aroj ofte ariĝas en grandaj kolonioj de kelkaj miloj da individuoj.<ref name=UWI2011/> Ili kutime ankaŭ kunpasas tempon kun aliaj birdospecioj, por ricevi aldonan sekurecon danke al ties nombroj: [[cikonioj]], [[kulerbekuloj]], [[egretardeoj]], [[ardeoj]] kaj [[anasoj]] estas komunaj kompananoj dum manĝado kaj flugado.<ref name=UWI2011/> == Statuso == Tiu specio havas protektan statuson tutmonde,<ref name=RossZoo/> kaj la [[International Union for Conservation of Nature]] klasigis la Skarlatan ibison kiel specio Malplej Zorgiga ĉe la [[IUCN Ruĝa Listo]]. Kvankam kelkaj lokaj populacioj ŝajnas malpliiĝantaj, tutmondaj kalkuloj restas relative grandaj kaj la nuna indico de perdoj ne estas konsiderata minaco al la specia survivado.<ref name=IUCNRed/> Tamen ĵusaj perdoj ĉe setliĝintaj populacioj en [[Franca Gujano]] kaj en [[Floridaj Evergladoj]] iĝis zorgo por konservadistoj, kaj en [[Brazilo]] tiu birdospecio estis inkludata en nacia listo de [[endanĝerigitaj specioj]].<ref name=HancockKushlan2010>{{Cite book|author1=James Hancock|author2=James A. Kushlan|title=Storks, Ibises and Spoonbills of the World |year=2010 |publisher=A&C Black |isbn=978-1-4081-3500-6 |pages=359 |url=http://books.google.com/books?id=-nyzX_7pF24C&pg=PT359 |accessdate=12-a decembro 2011 }}</ref> === Rilato kun homoj === La Skarlata ibiso estas la nacia birdo de [[Trinidado]].<ref name=NatlBird>{{Cite web |url=http://www.ttconnect.gov.tt/gortt/portal/ttconnect/!ut/p/c1/hc3BDoIwDAbgR2q3OXFHDghjCWYzKONiFrMQDAwPxujbO04aDbE9fu3_Qwtxg7v3nbv1U3ADNNCuT0pT5FIw3GkUSI0kĜLFckOi2083-TZ6xkmhDgwR_3zvfYDj3Ll8VeK3_3bMjguTIlTFNHqw0CbvlFzUJKbotEpKyTaEgh18585PuI7NQ15W9Qvz6aTM/dl2/d1/L0lJSklna21BL0lKakFBQ3lBQkVSQ0pBISEvWUZOQTFOSTUwLTVGd0EhIS83X0tRMjA1STkzMEc5VTEwMlJRQU43SkkzODEyL3Bŝ19fNTA!/?WCM_PORTLET=PC_7_KQ205I930G9U102RQAN7JI3812_WCM&WCM_GLOBAL_CONTEXT=http://wcmprodhttp.ttconnect.gov.tt/gortt/wcm/connect/gortt+web+content/TTConnect/Home/About+T+and+T/National+Emblems/National+Birds |title=National Birds |author=Government of the Republic of Trinidad and Tobago |year=2008 |publisher=Trinidad and Tobago Government Online |accessdate=12-a decembro 2011 }}{{404|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Kaj tiel ĝi aperas en la nuna [[Blazono de Trinidado kaj Tobago]],<ref>{{Cite web |url=http://www.ttconnect.gov.tt/gortt/portal/ttconnect/SharedDetail?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/gortt/wcm/connect/GorTT%20Web%20Content/ttconnect/home/about+t+and+t/national+emblems/coat+of+arms |title=National Emblems |author=Government of the Republic of Trinidad and Tobago |year=2008 |publisher=Trinidad and Tobago Government Online |accessdate=12-a decembro 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120425032517/http://www.ttconnect.gov.tt/gortt/portal/ttconnect/SharedDetail?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fgortt%2Fwcm%2Fconnect%2FGorTT%20Web%20Content%2Fttconnect%2Fhome%2Fabout+t+and+t%2Fnational+emblems%2Fcoat+of+arms |archivedate=2012-04-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ttconnect.gov.tt/gortt/portal/ttconnect/SharedDetail?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fgortt%2Fwcm%2Fconnect%2FGorTT%20Web%20Content%2Fttconnect%2Fhome%2Fabout+t+and+t%2Fnational+emblems%2Fcoat+of+arms |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-11-09 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120425032517/http://www.ttconnect.gov.tt/gortt/portal/ttconnect/SharedDetail?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fgortt%2Fwcm%2Fconnect%2FGorTT%20Web%20Content%2Fttconnect%2Fhome%2Fabout+t+and+t%2Fnational+emblems%2Fcoat+of+arms |arkivdato=2012-04-25 }}</ref> kun la nacia birdo de [[Tobago]] nome la [[Ruĝecvosta ortalo]].<ref name=NatlBird/> La insula lando tenas la naturrezervejon [[Marĉo Karoni]], humideja rezervejo de 199 ha dekomence starigita en 1953 specife por havigi habitaton por la Skarlata ibiso.<ref name=SalmClark>{{Cite book|last1=Salm |first=Rodney V. |last2=Clark |first2=John R. |last3=Siirila |coauthors=International Union for Conservation of Nature and Natural Resources |title=Marine and Coastal Protected Areas: a guide for planners and managers |year=2000 |publisher=IUCN |isbn=978-2-8317-0540-8 |pages=334–337 |url=http://books.google.com/books?id=11R4wO0BtlYC&pg=PA334|accessdate= 12-a decembro 2011|unused_data=first3-Erkki }}</ref> Uzante la birdon kiel literatura [[simbolo]], la usona aŭtoro James Hurst komponis longdaŭre popularan mallongan historion titolitan "[[The Scarlet Ibis]]" (La skarlata ibiso), unuafoje publikita en [[1960]].<ref name=Moss42/> Pli ĵusa mallonga historio, "Scarlet Ibis" (Skarlata ibiso) de [[Margaret Atwood]], estis inkludata en ''[[Bluebeard's Egg]]'' (1983).<ref>{{Cite book |last=Lutwack |first=Leonard |title=Birds in Literature |date=February 1994 |publisher=University Press of Florida |isbn=978-0-8130-1254-4 |page=235 |url=http://books.google.com/books?id=4RMxo088lQgC&lpg=PR2&pg=PA235#v=onepage&q&f=false |accessdate=17-a decembro 2011 }}</ref> Tiu nomo aperas ankaŭ en poemaro de la usona poetino [[Susan Hahn]].<ref>{{Cite book |title=The Scarlet Ibis: Poems |last=Hahn |first=Susan |year=2007 |publisher=Northwestern University Press |location=Evanston, IL |isbn=978-0-8101-5183-3 |url=http://books.google.com/books?id=afZboyf_MisC&printsec=frontcover#v=onepage&q&f=false |accessdate=12-a decembro 2011 }}</ref> == Bildaro == <gallery mode="packed" heights="200"> Eudocimus ruber 01 - Young bird.jpg|Junulo Eudocimus_ruber_-_Scharlachsichler_-_Scarlet_Ibis.jpg|Plenkreskulo Eudocimus ruber -Cubatao, Sao Paulo, Brazil -flying-8a.jpg|Flugante Scarlet Ibis SMTC.jpg|Montrante nigrajn flugilpintojn Guaras.jpg|Aro corocoro.jpg|Ĉe manglejoj </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} #== Literaturo == * [http://www.worldcat.org/title/journey-to-red-birds/oclc/954&referer=brief_results ''Journey to red birds''] de [[Jan Lindblad]] (New York: Hill and Wang; 1969). == Eksteraj ligiloj == * [http://www1.broward.edu/~ssimpson/medford.html Fotaro de Skarlata ibiso] * [http://sdakotabirds.com/species/scarlet_ibis_info.htm Skarlata ibiso, Informaro kaj fotoj] Suddakotaj Birdoj kaj Birdumo {{Birdoj}} {{Portalo Birdoj}} [[Kategorio:Ibisoj]] [[Kategorio:Treskiornitedoj]] [[Kategorio:Pelikanoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Naciaj simboloj de Trinidado kaj Tobago]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] [[Kategorio:Birdoj de Venezuelo]] 1xbsh4c9uz1pxtobnwjphmx828ijlaz 0 364559 9490497 8985557 2026-10-08T17:59:32Z Sj1mor 12103 9490497 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Kazansky s.jpg|eta|center|775px]] {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = |lando = Rusio |regiono = |situo = [[Sankt-Peterburgo]] |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=RU-SPE |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=Ruslando eŭropa parto |mapo2 lokumilo = Centra Sankt-Peterburgo |mapligilo = jes |zomo=13 }} En [[1799]] imperiestro de [[Rusio]] [[Paŭlo la 1-a (Rusio)|Paŭlo la Unua]], kiu tiam estis kromalie Grandmajstro de [[Malta Ordeno]], ordonis rekonstrui la ruiniĝintan templon en [[Sankt-Peterburgo]] kaj anoncis konkurson por la novaj projektoj. Laŭ lia volo la nova konstruaĵo devas simili la [[Baziliko de Sankta Petro de Romo|bazilikon de Sankta Petro]] en [[Vatikano]]. [[Andrej Voroniĥin]] gajnis ĝin, kvankam siajn ideojn prezentis kelkaj pli famaj arkitektoj kaj konstruistoj. Konstruado daŭris dek jarojn (1801-1811) kaj rezulte aperis encentre de la ĉefurbo grandioza '''Katedralo de Kazana Dipatrino''' (Sankt-Peterburgo). Ĝiaj longecoj de okcidento al oriento egalas 72 m., de nordo al sudo - 57m., alteco superas 71 metrojn. Ĝian nordan fasadon montrantan al [[Nevskij prospekt]] (la ĉefa strato de la urbo) konsistigas 96 kolonoj, portiko el ses kolonoj kaj rimarkinda metala kupolo farita el [[forĝita fero]]. La [[27-an de septembro]] n.s. [[1811]] la katedralo estis konsekrita kaj tie okazis la unuaj liturgioj. Tiam [[metropolito]] ''Amvrosij'' metis la replikon de ikono de Kazana Dipatrino, kiu estas plej honorinda en la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]], sur la belegan ikonostazon. == Milita signifo == [[Dosiero:Voronikhin.jpg|eta|120px|maldekstra|arkitekto Andrej Voroniĥin]] Komenco de funkciado de la preĝejo okazis preskaŭ samtempe kun la [[Franca invado al Rusio]] en [[1812]]. Tiam aperis fama tradicio preĝi tie por sukcesi en bataloj. La ceremoniojn partoprenis multaj rusaj militistoj, inkluzive la ĉefmarŝalon [[Miĥail Kutuzov]]. Post ĝia venka fino la ĉefa sanktaĵo - la ikono de Kazana Dipatrino kaj la katedralo mem iĝis ankoraŭ pli prestiĝaj kaj glorindaj por la rusa popolo, kiel simboloj de ĝiaj militaj sukcesoj. En ĝin oni alportis la trofeajn francajn standardojn kaj multajn ŝlosilojn de la konkeritaj fortresoj. Ankaŭ tie oni sepultis la korpon de [[Miĥail Kutuzov]] mortinta la [[28-an de aprilo]] [[1813]] en ''Bunzlau'', [[Prusio]] (nun ''[[Bolesławiec|Boleslawiec]]'', [[Pollando]]). La tomboŝtonon kaj la metalan kradan baraĵon faris [[Andrej Voroniĥin]], la arkitekto de la katedralo. En [[1837]] honore al [[Miĥail Kutuzov]] kaj lia kamarado, militestro [[Barklaj de Toli]] (''Michael Andreas Barclay de Tolly'') oni establis du monumentojn apud ambaŭ flankoj de la kolonaro. == Muzeo de historio de religio == [[Dosiero:Church-p1030475.jpg|eta|180px|ikono de Kazana Dipatrino]] Dum sovetia ateisma epoko en la konstruaĵo funkciis la muzeo de historio de religio ekde [[1932]] ĝis [[2000]]. En [[1941]] tie kolektiĝis multaj eksponaĵoj prezentantaj historion kaj kulturon de orienta kaj okcidenta [[Kristanismo]], [[Hinduismo]], [[Budaismo]], [[Islamo]], [[Judismo]], eklezioj el [[Ĉinio]], [[Japanio]] ktp. Samtempe tie estis la granda biblioteko kun libroj pri religio el diversaj landoj de la mondo. == Nuna stato == Post disfalo de [[Sovetunio]] en [[1991]] la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] denove okazigis tie liturgiojn. La [[30-an de aprilo]] [[1994]] sur la kupolo oni reestablis la krucon. La [[29-an de marto]] [[1998]] [[metropolito]] ''Vladimir'' rekonsekris la preĝejon, kiu en [[2000]] ricevis katedralan statuson. {{Commons|Category:Kazan Cathedral }} == Eksteraj ligiloj == * http://kazansky-spb.ru/# oficiala ttt-ejo de la katedralo {{ru}}, {{en}} * http://www.patriarchia.ru/ oficiala ttt-ejo de [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] {{ru}}, {{uk}} * http://www.youtube.com/watch?v=u9Mz6Y5B51g videodosiero pri historio de la katedralo (voĉa komento {{ru}}) {{Vidindaĵoj en Sankt-Peterburgo}} [[Kategorio:Rusa Ortodoksa Eklezio]] [[Kategorio:Katedraloj en Sankt-Peterburgo]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1810-1819]] [[Kategorio:Aperis en 1811]] npkw2wt6htxtef55p0qjqkdux6zqj2m 0 370723 9490544 9459674 2026-10-08T19:33:38Z ~2026-54076-95 264633 /* */ akuzativo 9490544 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = leontodo |koloro = lightgreen |dosiero = Taraxacum_officinale_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-135.jpg |dosiero larĝo = 250px |regno = [[Plantoj]] ''Plantae'' |divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta'' |klaso = [[Dukotiledonaj plantoj]] ''Magnoliopsida'' |ordo = [[Asteraloj]] ''Asterales'' |familio = [[Asteracoj]] ''Asteraceae'' |tribo = [[Cikoriedoj]] ''Cichorieae'' |genro = [[Taraksako]] ''Taraxacum'' |dunomo = Taraxacum officinale |dunomo aŭtoritato = [[F.H. Wigg]] |vikispecio = Taraxacum officinale |komunejo = Taraxacum officinale }} '''Leontodo'''<ref>[https://vortaro.net/#leontodo_kdc]</ref>, '''buterfloro'''<ref>[https://vortaro.net/#leontodo_kdc]</ref> aŭ '''oficina taraksako'''<ref>[https://vortaro.net/#leontodo_kdc]</ref> (''Taraxacum officinale'' aŭ ''Leontodon taraxacum'')<ref>[https://vortaro.net/#taraksako_kdc]</ref> estas herbeca [[staŭdo]] el la [[Genro (biologio)|genro]] [[taraksako]] de la [[Familio (biologio)|familio]] de la [[asteracoj]]. Kvankam ĝi precipe originas el la [[Palearktiso|palearktisa]] [[ekozono]], ĝi nuntempe troviĝa en plejmulto de la mezvarmaj regionoj de la mondo, en [[herbejo]]j, [[Vojo|vojflankoj]], [[ĉeriveraj areoj]] kaj aliaj areoj kun humidaj [[grundo]]j. La leontodo estas konsiderata [[trudherbo]], precipe en [[herbotapiŝo]]j, sed ĝi foje estas utiligata kiel [[kuracplanto]] kaj en [[kuirado]]. Kiel preskaŭ [[Kosmopolita distribuo|kosmopolita]], leontodo estas plej konata por siaj flavaj [[Kapitulo (floraro)|kapituloj]], kiuj transformiĝas en rondajn [[Arĝento|arĝentajn]] [[pilko]]jn, kies fruktojn forblovas [[vento]]. == Priskribo == [[Dosiero:Löwenzahn uhf.JPG|eta|220px|maldekstra|Kapituloj de leontodo.]] La leontodo kreskas ekde ĝenerale senbranĉaj [[pivotradiko]]j kaj produktas unu aŭ pli ol dek [[tigo]]jn kiuj estas tipe 5 ĝis 40&nbsp;cm, sed foje ĝis 70&nbsp;cm altaj. La tigoj povas esti nuancigataj purpurkoloraj, ili estas vertikalaj aŭ oblikvaj, kaj produktas kapitulojn kiuj staras tiel alte aŭ pli alte ol la foliaro. La foliaro estas vertikala elkreskanta aŭ horizontale orientigita, kun [[petiolo]]j kiuj havas mallarĝajn [[stipulo]]jn aŭ ili estas senstipulaj. La tigoj povas esti glataj aŭ esti malabunde kovrataj per mallongaj haroj. La 5–45&nbsp;cm longaj kaj 1–10&nbsp;cm larĝaj folioj estas [[Lanco|lancetformaj]], longformaj, aŭ inverse ovoformaj kun la bazoj kiuj iompostiome mallarĝiĝas al la petiolo. La foliomarĝenoj estas tipe malprofund-[[Lobo|lobaj]] ĝis profund-lobaj kaj ofte disŝiraj aŭ [[Dento|dentaj]] kun [[Akuta angulo|akutaj]] aŭ [[Obtuza angulo|obtuzaj]] dentoj. La [[Kaliko (botaniko)|kaliketoj]] (la [[trinkujo]]-similaj [[brakteo]]j kiuj subtenas la floretojn) konsistas el 12 ĝis 18 segmentoj: ĉiu segmento estas refleksita kaj foje bluverda. La lancetformaj brakteetoj estas du[[Serio|seriaj]] kun lancetformaj [[apekso]]j. La 14 ĝis 25&nbsp;mm larĝaj brakteoj estas verdaj ĝis malhelverdaj aŭ brun-verdaj kun la pintoj mallume grizaj aŭ purpurkoloraj. Estas 40 aŭ pli ol 100 da floretoj po kapitulo, havante [[korolo]]jn kiuj [[Koloro|kolore]] estas flavaj aŭ oranĝflavaj. La [[frukto]]j, aŭ ''cypselae'' , kolore intervalas ekde [[Olivo|oliv]]-verda aŭ oliv-bruna ĝis [[pajlo]]-kolora aŭ grizecaj. Ili estas longformaj kaj 2 to 3&nbsp;mm longaj kun maldikaj bekoj. La [[Akeno (frukto)|akenoj]] havas 4 ĝis 12 [[ripo]]jn kiuj havas akrajn randojn. La [[Silko|silkemolaj]] papusoj, kiuj formas la [[paraŝuto]]jn, estas blankaj ĝis arĝentblankaj en koloro kaj ĉirkaŭ 6&nbsp;mm larĝaj. Plantoj tipe havas 24 aŭ 40 parojn da [[kromosomo]]j sed kelkaj plantoj havas 16 aŭ 32 kromosomojn <ref name="efloras.org">http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=220013281</ref> . Plantoj havas [[Lakto|laktecan]] [[suko]]n kaj la folioj estas ĉiuj bazaj. Ĉiu floranta tigo havas ununuran kapitulon. Al la flavaj kapuloj mankas ujo-brakteoj kaj ĉiuj floroj, kiu estas nomitaj floretoj, estas [[Ligulo|ligulataj]] kaj dukseksaj. La fruktoj estas plejparte apomikse <ref name=Morley1969>{{en}} {{Cite journal | author = Morley, T. I. | year = 1969 | title = Spring Flora of Minnesota | journal = 1974 reprint with minor corrections | publisher = University of Minnesota Press, Minneapolis MN | pages = 255 | postscript = }}</ref> produktitaj. Leontodo floras de marto ĝis oktobro <ref name="The Wild Flower Key">{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=The Wild Flower Key|familia nomo=Rose|persona nomo=Francis|aŭtoroligilo=Francis Rose|jaro=1981|eldoninto=Frederick Warne & Co|ISBN=0-7232-2419-6|paĝoj=388,391}}</ref>. == Taksonomio == [[Dosiero:Dandelion12.jpg|eta|220px|Maturaj fruktoj de leontodo.]] La taksonomio de la genro taraksako estas malfaciligata kaŭze de apomiksaj kaj [[Haploido|poliploidaj]] [[Filogenetiko|filogenetikaj]] linioj <ref name=Wittzell1999>{{Cite journal | last = Wittzell | first = Hakan | year = 1999 | title = Chloroplast DNA variation and reticulate evolution in sexual and apomictic sections of dandelions| journal = Molecular Ecology| volume = 8| pages = 2023| doi = 10.1046/j.1365-294x.1999.00807.x | pmid = 10632854 | issue = 12 | postscript = }}</ref><ref name=Dijk2003>{{Cite journal | last = Dijk | first = Peter J. van | year = 2003 | title = Ecological and evolutionary opportunities of apomixis: insights from ''Taraxacum'' and ''Chondrilla'' | journal = Philosophical Transactions of the Royal Society B Biological Sciences | volume = 358 | pages = 1113 | doi = 10.1098/rstb.2003.1302 | pmid = 12831477 | issue = 1434 | pmc = 1693208 | postscript = }}</ref>, kaj la taksonomio kaj la [[Nomenklaturo|nomenklatura]] situacio de leontodo ankoraŭ ne estas plene solvitaj. En la [[pasinteco]] la taksonomio de tiu specio estis komplikigita kaŭze de la agnosko de multaj specioj <ref name="Tutin1976">{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=QXRooltqAVMC&pg=PA332|titolo=Flora Europaea: Plantaginaceae to Compositae (and Rubiaceae)|alirdato=2010-10-29|aŭtoro=Thomas Gaskell Tutin|jaro=1976|eldoninto=Cambridge University Press|ISBN=9780521087179|paĝoj=332–}}</ref>, [[subspecio]]j kaj mikrospecioj. Ekzemple la Germana Floraro de Rothmaler agnoskas proksimume 70 mikrospeciojn <ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Exkursionsflora: Kritischer Ergänzungsband Gefäßpflanzen|familia nomo=Rothmaler|persona nomo=Werner|jaro=1966|paĝo=347}}</ref>. La enmetitaj plantoj al Nordameriko estas triploidoj kiuj [[Reproduktado|reproduktiĝas]] per deviga gametofita apomikso <ref>{{Citaĵo el gazeto|url=http://www.nature.com/hdy/journal/v53/n1/abs/hdy198458a.html|titolo=Clonal diversity in ''Taraxacum officinale'' (Compositae), an apomict|aŭtoro=Lyman JC, Ellstrand NC|jaro=1984|gazeto=Heredity|volumo=53|numero=1|COI=10.1038/hdy.1984.58|paĝoj=1–10}}</ref> . Ekzistas tri subspecioj de leontodo, inkludante <ref>http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=all&search_value=Taraxacum+officinale&search_kingdom=every&search_span=exactly_for&categories=All&source=html&search_credRating=All</ref><ref name="BarnesNelson2007">{{Cite book|author1=Robert F. Barnes|author2=C. Jerry Nelson|author3=Kenneth J. Moore|coauthors=Michael Collins|title=Forages: The science of grassland agriculture|url=http://books.google.com/books?id=AanCgHZ1mhwC&pg=PA11|accessdate=29 October 2010|date=19 January 2007|publisher=Wiley-Blackwell|isbn=9780813802329|pages=11–}}</ref> : * ''Taraxacum officinale'' ssp. ''ceratophorum'' (Ledeb.) Schinz Eksthellung. Ĝi troviĝas en Kanado kaj okcidenta Usono <ref>http://www.calflora.org/cgi-bin/species_query.cgi?where-calrecnum=8991</ref><ref>http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=242351280</ref>. * ''Taraxacum officinale'' ssp. ''officinale'' G.H. Vebero Ekswiggers * ''Taraxacum officinale'' ssp. ''vulgare'' (Fuĝo. ) Schinz & R. Keller. Du el ili estis enmetataj en [[Alasko]]n kaj la tria (ssp. ''ceratophorum'') estas tie ĉi indiĝena<ref name="Httpakweedsuaaalaskaedupdfsspecies_bios_pdfsSpecies_bios_TAOFpdf">http://akweeds.uaa.alaska.edu/pdfs/species_bios_pdfs/Species_bios_TAOF.pdf</ref>. [[Karolo Lineo]] nomis la specion ''Leontodon taraxacum'' en [[1753]]. La genronomo ''Taraxacum'', eble devenas de la [[Araba lingvo|araba]] [[vorto]] ''Tharakhchakon'' aŭ de la [[Greka lingvo|greka]] vorto ''Tarraxos'' <ref name=Kowalchik>{{en}} {{Citaĵo el libro|titolo=Rodale's illustrated encyclopedia of herbs|aŭtoro=Kowalchik, Claire; Hylton, William H.; Carr, Anna|jaro=1987|loko=Emmaus, Pa.|eldoninto=Rodale Press|ISBN=0-87857-699-1|paĝoj=141}}</ref>. La [[Angla lingvo|angla]] nomo ''dandelion'', derivas de la [[Franca lingvo|franca]] [[esprimo]] ''dent de lion'' kiu signifas "[[dento]]n de [[leono]]", aludante la dentrandan foliaron <ref name=Kowalchik/>. == Disvastiĝo == [[Dosiero:Taraxacum sect Ruderalia06 ies.jpg|eta|maldekstra|220px|Velkiginta [[infloresko]].]] [[Dosiero:Bombus ruderarius - Taraxacum officinale - Keila.jpg|eta]] La leontodo estas indiĝena en [[Eŭrazio]] <ref name="BojňanskýFargašová2007">{{Cite book|author1=Vít Bojňanský|author2=Agáta Fargašová|title=Atlas of Seeds and Fruits of Central and East-European Flora: The Carpathian Mountains Region|url=http://books.google.com/books?id=QSMe0qHGVaAC&pg=PA751|accessdate=29 October 2010|year=2007|publisher=シュプリンガー・ジャパン株式会社|isbn=9781402053610|pages=751–}}</ref>, sed nun estas naturigita ĝenerale en [[Nordameriko]], [[Suda Afriko]], [[Sudameriko]], [[Novzelando]], [[Aŭstralio]], kaj [[Hindujo]]. Ĝi vegetas en ĉiuj 50 {{J|usona subŝtato}} kaj en la plej multaj [[Kanado|kanadaj]] [[provinco]]j <ref name="Httpakweedsuaaalaskaedupdfsspecies_bios_pdfsSpecies_bios_TAOFpdf"/>. == Trudherbo == La leontodo estas ofta koloniigisto post [[fajro]]j, kaj per de ventoblovitaj semoj kaj per semoĝermado el la grunda semobanko <ref>http://www.fs.fed.us/database/feis/plants/forb/taroff/all.html</ref>. La semoj restas viveblaj en la semobanko dum multaj jaroj, kiel montras studaĵoj. Tiu specio estas iom trokreskanta semoproduktanto, kun 54 ĝis 172 semoj produktitaj po kapitulo, kaj unuopa planto povas produkti pli ol 5 000 semojn jare. Laŭtakse pli ol 97 000 000 da semoj po [[hektaro]] povus esti produktitaj ĉiujare per densa vegetaĵaro de taraksakoj. Se liberigitaj, la semoj povas esti disvastigataj per la vento ĝis plurajn cent metrojn de siaj fontoj. La semoj ankaŭ estas komunaj malpuraĵoj en [[Paŝtejo|paŝtejaj]] kaj [[Furaĝo|furaĝaj]] semoj. La plantoj estas adaptiĝkapablaj al la plej multaj grundoj kaj la semoj ne estas dependantaj de malvarmaj [[temperaturo]]j antaŭ ol ili povas [[Ĝermo|ĝermi]] sed ili devas troviĝi ene de la supraj 2,5 centimetroj de la grundo<ref name="Httpakweedsuaaalaskaedupdfsspecies_bios_pdfsSpecies_bios_TAOFpdf" />. La leontodo estis ankaŭ ligita al ekaperoj de abrupta fleksiĝo de unu aŭ ambaŭ malantaŭaj [[kruro]]j ĉe [[ĉevalo]]j <ref>[https://web.archive.org/web/20080719055150/http://www.seven.eques.com.au/health-pdf/Stringhalt.pdf Australian stringhalt] Retrieved on 5 March 2009</ref>. Dum ne en florado, tiu specio foje estas konfuzita kun aliaj, kiel ekzemple: ''[[Chondrilla juncea]]'' <ref>http://www.nwcb.wa.gov/weed_info/Chondrilla_juncea.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kiu havas similajn bazajn rozetojn de foliaro. == Uzado == [[Dosiero:Plate_of_Wehani_rice_with_sauteed_dandelion_greens.jpg|eta|220px|[[Plado]] de [[Rostado|rapidrostitaj]] taraksakaj [[legomo]]j, kun Vehani-[[rizo]].]] [[Dosiero:Salade de Pissenlit.jpg|eta|220px|Taraksaka salato kun [[Lardo|larderoj]]]] Kvankam la leontodo estas konsiderata fiherbo, fare de la plej multaj [[Ĝardeno|ĝardenistoj]] kaj herbotapiŝo-posedantoj, la planto havas plurajn [[Kuirarto|kuirartajn]] uzojn. La specionomo ''officinale'' aludas ĝian [[Kuracplanto|kuracherban]] valoron, kaj derivas de la vorto ''opificina'', poste ''officina'', signifante laborejon aŭ [[apoteko]]n <ref>Stearn, W.T. 1992. ''Botanical Latin: History, grammar, syntax, terminology and vocabulary, Fourth edition''. David and Charles.</ref>. La floroj uzeblas por fari taraksako[[vino]]n <ref>http://www.cooks.com/rec/search/0,1-00,dandelion_wine,FF.html</ref> , la legomoj estas uzitaj en [[salato]]j, la radikoj estas taŭgaj por prepari specon de [[kafo]] kiel trinkaĵo kaj la planto estis utiligita fare de la [[usonaj indianoj]] kiel manĝaĵo kaj [[medicinaĵo]] <ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Edible and useful plants of California|url=https://archive.org/details/edibleusefulplan0000clar|aŭtoro=Clarke, Charlotte Bringle|jaro=1977|loko=Berkeley|eldoninto=University of California Press|ISBN=0-520-03261-6|paĝoj=[https://archive.org/details/edibleusefulplan0000clar/page/191 191]}}</ref>. La leontodo estas kultivata profesilaŭe en malgranda skalo kiel [[folia legomo]]. La folioj povas esti manĝataj kuiritaj aŭ krudaj en diversaj formoj, kiel ekzemple ene de [[supo]] aŭ salato. Ili estas verŝajne karaktere plej proksimiĝas [[Brasiko|brasikaj]] legomoj. Kutime la junaj folioj kaj nemalfermitaj [[burĝono]]j estas manĝataj krudaj en salatoj, dum pli aĝaj folioj estas kuirataj. Krudaj folioj havas iomete amaran [[gusto]]n. Taraksakosalato ofte estas akompanata de malmole kuiritaj [[ovo]]j. La folioj havas gravan proporcion de [[vitamino A]], [[vitamino C]] kaj [[fero]], kunportante pli da fero kaj [[kalcio]] ol [[spinaco]] <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wildmanstevebrill.com/Plants.Folder/Dandelion.html |titolo=Common Dandelion |alirdato=2011-08-13 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120623005022/http://www.wildmanstevebrill.com/Plants.Folder/Dandelion.html |arkivdato=2012-06-23 }}</ref>. Se oni ŝirmas la foliojn de la sunlumo, la folioj havas malpli amaran guston. Tio ĉi estas malnova metodo ĝui la foliojn en salato evitante la amaran guston <ref>{{en}} [http://www.northernbushcraft.com/plants/dandelion/notes.htm Manĝebleco de la leontodo.]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == <!--{{Commons|Taraxacum officinale}} {{Wikispecies|Taraxacum officinale}}--> {{Portalo|Biologio}} * {{nl}} [http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&id=2668&menuentry=soorten La leontodo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120119034958/http://www.soortenbank.nl/soorten.php?soortengroep=flora_nl&id=2668&menuentry=soorten |date=2012-01-19 }} [[Kategorio:Asteracoj]] [[Kategorio:Palearktisa flaŭro]] [[Kategorio:Kuracplantoj]] [[Kategorio:Manĝeblaj sovaĝaj plantoj]] q9v7meef5sqxwlhbf5un73mu11ciacf 0 375632 9490542 9307624 2026-10-08T19:12:15Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490542 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Georgie Auld, New York, N.Y., ca. Aug. 1947 (William P. Gottlieb 00361).jpg|eta|dekstra|240px|Georgie Auld, proks. aŭguston de 1947.<br />Foto de [[William P. Gottlieb]].]] '''Georgie Auld''' (fakte John Altwerger, * [[19-an de majo]] [[1919]] en [[Toronto]], [[Ontario]]; † [[8-an de januaro]] [[1990]] en Palm Springs, [[Kalifornio]]) estis [[usono|usona]] [[ĵazo]]-[[tenorsaksofonisto]], [[klarnetisto]] kaj bandestro de [[svingo (muzikstilo)|svingo]]. == Vivo == Auld alkreskis en Kanado, vivis tamen ekde la fino de la 1920-aj jaroj en Usono kaj havis unuajn prezentadojn kun propraj ensembloj en la novjorka kvartalo [[Greenwich Village]], ekz. en ĵazklubejo ''Nick’s''. Poste li laboris en la orkestroj de Bunny Berigan je 1937/38, sekve en 1938/39 ĉe [[Artie Shaw]], kies orkestron li transprenis en 1940. En 1940/41 li ludis ĉe [[Benny Goodman]], en 1941/42 denove ĉe Shaw kaj ĝis sia rekrutiĝo je la usona armeo li laboris kun propra [[bandego]], en kiu i.a. kunludis Manny Albam. En 1949 li unuafoje prezentis kiel aktoro ĉe Teatrejo Broadway je la teatraĵo ''The Rat Race'' de [[Garson Kanin]]. Krome li muzikis kun [[Erroll Garner]], [[Dizzy Gillespie]], Al Porcino, [[Billy Eckstine]], [[Tiny Kahn]], [[Frank Rosolino]], kun kiu li formis kvinopon kaj bandegon. Krom siaj gastprezentadoj en multaj svingobandoj Auld ankaŭ direktis proprajn ensemblojn, ekz. ''Georgie Auld and His Orchestra'' kaj ''Georgie Auld and His Hollywood All Stars''. En la jaro 1977 li ludis en la filmo ''New York, New York'' bandestron kaj laboris ankaŭ kiel teknika konsilanto por ĉi tiu filmo. Pretertempe Auld tenis ĵazklubejon en [[Holivudo]] kaj laboris kiel agento de la muzikisto-sindikato. Lia esprimpova stilo komence entenis influojn de [[Coleman Hawkins]], alprenis tamen pli modernisman variaĵon de la stilo de Jimmy Lunceford.<ref>cit., laŭ Kunzler, p. 56</ref> [[Dosiero:Serge Chaloff, Georgie Auld, Red Rodney, Tiny Kahn (Gottlieb).jpg|eta|maldekstra|240px|[[Serge Chaloff]], Georgie Auld, Red Rodney, [[Tiny Kahn]] u. a. , proks. aŭguston de 1947.<br /> Foto de [[William P. Gottlieb]].]] == Diskoj (elekto) == * ''Jump, Georgie, Jump'', 1940–45 (Hep Records, 1996) * ''Handicap'', 1945–46 (Discovery Records, 1990) * Coleman Hawkins: ''Rainbow Mist'', 1944 (Delmark Records/Apollo Series, 1992) * ''Airmail Special'', 1951/59/63 (Fresh Sound Records, 2004) == Literaturo kaj fontoj == * [[Martin Kunzler]]: ''Jazzlexikon''. Rowohlt, Reinbek 1993 * [[Richard Cook]], [[Brian Morton]]: ''The Penguin Guide to Jazz on CD''. Penguin, 6-a eldono, Londono 2002. ISBN 0-14-017949-6 == Ligoj eksteren kaj fontoj == * [http://www.swingmusic.net/Auld_Georgie.html Georgie Auld: Underrated Tenor Sax Man With A Warm Robust Tone] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100522204223/http://www.swingmusic.net/Auld_Georgie.html |date=2010-05-22 }} ĉe swingmusic.net * [https://web.archive.org/web/20100923122430/http://bigbandlibrary.com/georgieauld.html Georgie Auld: Sax Appeal] ĉe bigbandlibrary.com {{Portalo Muziko}} == Rimarkoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Auld, Georgie}} [[Kategorio:Usonaj ĵaztenorsaksofonistoj]] [[Kategorio:Kanadaj ĵazsaksofonistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazbandego-direktistoj]] [[Kategorio:Usonaj ĵazklarnetistoj]] kuce952cjux0fd9i3skvmohkadf6n8e 0 378352 9490401 8518343 2026-10-08T14:06:41Z ~2026-52866-63 264606 he 9490401 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | priskribo = Figuro imagita de Gonzalo de Berceo. | dato de naskiĝo = ĉ. [[1197]] | dato de morto = antaŭ [[1264]] }} '''Gonzalo de Bermeo''' (naskiĝis en [[Bermeo]] ĉ. [[1197]], mortis antaŭ [[1264]]) estis [[poeto]] [[Hispanio|hispana]], la unua kun nomo konata en kastilia lingvo, ĉefa aŭtoro en la [[13-a jarcento]] ene de la nomata [[Mester de Clerecía]]. Li estas la plej konata reprezentanto de la [[Klera metio]]. == Biografio == Gonzalo de Berceo edukiĝis en la [[Monaĥejo de Suso]] de [[San Millán de la Cogolla]] ("en Sant Millán de Suso, fue de niñez criado") kaj iĝis monaĥo kiel [[diakono]] (1221) kaj poste [[pastro]] (1237), instruisto de novuloj kaj, laŭ Brian Dutton, notario de la abato Juan Sánchez en la citita monaĥejo de [[Monaĥejo de Suso]] de [[San Millán de la Cogolla]]. Li havis fraton, kiu estis same religiulo. Li ricevis altrangan edukon inter 1222 kaj 1227 en la ĵus kreataj ĝeneralaj studoj (mezepoka antaŭaĵo de la modernaj universitatoj) de [[Palencia]], la unuaj de Hispanio kaj fonditaj de la episkopo Tello Téllez de Meneses, kiun Berceo citas en sia verkaro. Tamen komence de la 13a jarcento la monaĥejo de San Millán suferis dekadencan krizon kaj la poeto klopodis kontraŭstari ĝin per sia verkaro; ŝajne li mortiĝis meze de la 13a jarcento, post 1264. == Verkaro == Li kreis la kastilian lingvon por poezio, elirante el imitado de [[latina]] religia poezio kun enmeto de popolaj esprimoj, vortoj kaj stilo. Li verkis ĉefe pri religio kaj pli precize pri [[sanktulo]]j (tiuj rilataj al ties monaĥejoj) kaj la Virgulino, ĉefe per sia plej fama ''Milagros de Nuestra Señora'' (mirakloj de nia sinjorino). Li ne estas originala pri la temoj, sed ja pri ties traktado per popolaj detaloj. Liaj verkoj dividiĝas en tri grupoj kiuj estas la jenaj: # '''Poemoj pri la Virgulino Maria''': ''Loores de Nuestra Señora'', ''Duelo que fizo la Virgen'' kaj ''Milagros de Nuestra Señora'' (laŭdoj, ploro kaj mirakloj). # '''Vivoj de sanktuloj''': ''Vida de San Millán'', ''Vida de Santo [[Domingo de Silos]]'', ''Poema de Santa Oria'' kaj ''Martirio de San Lorenzo''. # '''Doktrinaj poemoj''': ''De los signos que aparecen antes del Juicio Final'' y ''Del sacrificio de la misa'' (pri signoj kaj meso). {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Hispanaj poetoj]] [[Kategorio:Kristanaj hagiografoj]] cdlr2fyqyi75iitswn8dlshkqp2e7te 0 379118 9490371 9343687 2026-10-08T12:55:00Z Kontributor 2K 214888 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Bandeira pintada.png]] → [[File:Bandeira de Mossâmedes, GO.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambiguous name) 9490371 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}} '''Mossâmedes''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Gojaso]], kiu taksis 5.007 loĝantojn en [[2010]] <ref name="ibge-loĝ">{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=11 de oktobro 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}</ref>. [[Dosiero:Bandeira de Mossâmedes, GO.png|eta|dekstra|250px|Flago]] [[Dosiero:Goias Municip Mossamedes.svg|eta|dekstra|350px|Subŝtate]] == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Municipoj de Gojaso]] == Eksteraj ligiloj == * {{pt}} [http://www.mossamedes.go.gov.br Oficiala paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} {{Koord|-16.126944|-50.215|formato=gms|montru=titolo}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Municipoj de Gojaso]] mhrg4gt9quvfutq12iwviwy8bs2p3q6 0 381093 9490457 9207176 2026-10-08T16:52:48Z ~2026-54053-67 264539 9490457 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto | honora titolo = | nomo = Juan Manuel Santos | dosiero = Juan Manuel Santos.jpg | grandeco de dosiero = 230px | priskribo = | vico = | ofico= [[Prezidanto de Kolombio]] | de = en 2010 | ĝis = | antaŭulo = | sekvanto = | dato de naskiĝo = {{naskiĝtago kaj aĝo|1951|08|10}} | loko de naskiĝo = [[Kolombio]] | dato de morto = | loko de morto = | nacieco =[[Kolombio|kolombia]] | edzo/ino = | partio = | rilatoj = | infanoj = | sidejo = | alma_mater = | okupo = | profesio = | religio = | subskribo = | ttt-paĝo = | notoj = }} [[Dosiero:Santos-Bush-Uribe-Montoya.jpg|eta|maldekstra|Oficiala vizito en [[Kolombio]] de [[Prezidanto de Usono]] [[George W. Bush]] sur la foto kun ministro [[Juan Manuel Santos]] kaj [[Prezidanto ]] de [[Kolombio]] [[Álvaro Uribe]] kaj generalo Freddy Padilla]] [[Dosiero:Santos Clinton.jpg|eta|200px|maldekstra|Juan Manuel Santos kun "sekretario de ŝtato" t.e. ministro pri eksterlandaj aferoj [[Hillary Clinton]], 9a de junio 2010.]] [[Dosiero:Brasilian President Lula and Colombian President Santos.JPG|maldekstra|eta|[[Prezidanto de Kolombio]] Juan Manuel Santos kun eks-[[Prezidanto ]] de [[Brazilo]] [[Luiz Inácio Lula da Silva]], dum vizito en [[Brazilo]]]] [[Dosiero:Presidente Juan Manuel Santos con Hugo Chavez.jpg|eta|dekstra|[[Prezidanto de Kolombio]] Juan Manuel Santos kun [[Prezidanto ]] de [[Venezuelo]] [[Hugo Chávez]]]] [[Dosiero:Juan Manuel Santos con Zapatero en junio de 2010.jpg|eta|maldekstra|Juan Manuel Santos kun [[ĉefministro]] de [[Hispanio]] [[José Luis Rodríguez Zapatero]] en junio de 2010.]] [[Dosiero:Juan Manuel Santos Calderón - World Economic Forum on Latin America 2010.jpg|eta|dekstra|Juan Manuel Santos dum la [[Monda Ekonomia Forumo]] en [[Latin-Ameriko]], la 8 aprilo 2010.]] [[Dosiero:US Navy 070826-N-8704K-045 Members of the local media interview Columbian Defense Minister Juan Manuel Santos during a tour of the medical treatment facility aboard Military Sealift Command hospital ship USNS Comfort (T-AH 20).jpg|eta|240px|maldekstra|Manuel Santos kiel defend-ministro, 2007]] '''Juan Manuel SANTOS CALDERÓN''' estas [[Kolombio|kolombia]] komercisto, [[ĵurnalisto]] kaj [[politikisto]]. Li naskiĝis {{naskiĝtago|1951|08|10}} en [[Bogoto]], do nun estas {{aĝo|1951|08|10}}-jara. Dum la jaroj 2000-2002 li estis financ-ministro, kaj de la [[19a de julio]] [[2006]] ĝis [[23a de majo]] [[2009]] li estis defend-ministro. De la {{Dato|7|aŭgusto|2010}} ĝis la {{Dato|7|aŭgusto|2018}} li estis la [[Prezidanto de Kolombio]]. == Politika agado == En septembro 2016 en [[Kartageno (Kolombio)]] [[Prezidanto ]] Juan Manuel Santos subskribis kun komandantaro de [[FARK]] ([[FARC]]) pacan pakton en kiu dum 6 monatoj post [[referendumo]] la anoj de [[FARK]] devus senarmiĝi sub kontrolo de [[UNO]]. Por senarmiĝintaj [[FARK]]anoj estis planita [[amnestio]], tamen la komandantoj kulpaj de milit-murdoj devus konfesi siajn kulpojn. La pakto antaŭvidas por la kulpantoj de la milit-murdoj la punon de 5 ĝis 8 jaroj en malliberejo. La referendumo estis 51 % kontraŭ la paca interkompreniĝo inter [[Prezidanto ]] kaj terorisma gerilistaro de [[FARK]] ([[FARC]]) en [[Kolombio]]. En la jaro [[2016]] li ricevis la [[Nobel-Premio pri Paco|Nobel-Premion pri Paco]] pro la paca interkompreniĝo kun terorisma gerilistaro de [[FARK]] ([[FARC]]) en [[Kolombio]](<ref>https://www.theguardian.com/world/live/2016/oct/07/nobel-peace-prize-2016-announcement-live</ref>). == Edukado == Li finis ekonomikan fakultaton de [[Universitato de Kansaso]] kaj studis ankaŭ en usona [[Universitato Harvard]] en [[Kembriĝo (Masaĉuseco)]]. Poste laboris science kiel profesoro pri [[ekonomiko]] en la '''Universitato de los Andes'''. {{Sinsekvo |titolo= [[Prezidanto de Kolombio]] |dosiero=Flago-de-Kolombio.svg |periodo=2010-2018 |antaŭ=[[Álvaro Uribe Vélez]] |post=[[Iván Duque Márquez]] }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Nobel-premio pri paco}} {{Vivtempo|Santos, Juan Manuel}} [[Kategorio:Prezidantoj de Kolombio]] [[Kategorio:Kolombiaj politikistoj]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]] 30fnmu2ulsoa7bpg8wla8ysnqy9nxy9 0 382142 9490509 8734526 2026-10-08T18:01:21Z Sj1mor 12103 9490509 wikitext text/x-wiki {{Informkesto_sakrala konstruaĵo | nomo de konstruaĵo = Preĝejo Saint-Germain de Rennes | dosiero = Rennes (35) Église Saint-Germain Façade occidentale.jpg | priskribo de dosiero = Okcidenta fasado de la konstruaĵo. | urbo = [[Rennes]] | ŝtato = {{Francio}} | ŝtato subtutaĵo1 nomo= Regiono | ŝtato subtutaĵo1 = [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]] | ŝtato subtutaĵo2 nomo= Departemento | ŝtato subtutaĵo2 = [[Ille-et-Vilaine]] | rito = [[Romkatolika Eklezio|Romkatolika]] | ark tipo = Paroĥa preĝejo | konstruado = 15-a jc | finigo = 17-a jc | stilo = Gotika | latitudo = 48.111144 | longitudo = -1.676587 | regiono-ISO = FR-35 | mapo = Francio Rennes }} '''Saint-Germain''' estas paroĥa preĝejo de [[Rennes]] situanta en la urbo-nova (fr: ville-neuve)<ref>Vidu. la Remparoj de Rennes, 3.1 La dua ĉirkaŭmurego, aŭ Paul Banéat, ''Le vieux Rennes'' (eo: la malnova Rennes), Eldonejo Librairie moderne J. Larcher, Rennes, 1911, 678p..</ref>. Paroĥo de la riĉaj komercistoj-merceristoj kaj poste de la parlamentanoj, la konstruaĵo, flamgotika, estis starigita grandparte de la 15-a ĝis la 17-a jc. Ĝi ŝirmas la solan malnovan vitralon de Rennes same kiel altkvalitan orgenon. == Historio == La preĝejo estis klasita ''historia monumento'' ekde la 22-a de septembro 1914<ref>Datumbazo ''Mérimée'':PA00090682</ref> <ref>Datumbazo ''Mérimée'':IA00131074</ref>. == Arkitekturo == === Vitraloj === Granda parto de la vitraĵoj de la preĝejo Saint-Germain de Rennes estis faritaj en la 20-a jc de la vitrofaristo Max Ingrand, kiu ankaŭ verkis por la kapelo de la granda seminario, por la [[Katedralo Saint-Pierre de Rennes|katedralo Saint-Pierre]] kaj por la preĝejo Toussaints. Tamen, krom la ĉefvitraĵo de la absido, konfuza kunmeto de fragmentoj de vitraloj de la 15-a jarcento kaj de la 16-a jarcento, la preĝejo ŝirmas la plej malnovan vitralon de la bretona ĉefurbo. Klasita en la 25-a de Majo 1909<ref>Datumbazo ''Palissy'': PM35000448</ref>, ĝi arigas diversajn tabulojn de pluraj originaj vitraĵoj montrantaj la vivon de la Virgulino, la Pasionon aŭ la vivon de sankta Anna kaj sankta Joakimo aŭ tiun de sankta Johano la evangeliisto (orumita legendo de [[Jacques de Voragine]]). <gallery perrow="3" widths="200" heights="200"> Dosiero:Rennes (35) Église Saint-Germain Verrière Sud 01.jpg|Pasiono de Kristo kaj vivo de sankta Johano la evangeliisto. Dosiero:Rennes (35) Église Saint-Germain Verrière Sud 02.jpg|Vivo de la Virgulino. Dosiero:Rennes (35) Église Saint-Germain Verrière Sud 03.jpg|Vivo de sankta Anna kaj de sankta Joakimo, kaj diversaj sanktuloj. </gallery> == Meblaro == === Orgeno === [[Dosiero:Rennes Saint-Germain orgues.jpg|eta|La granda orgeno de la preĝejo Saint-Germain de Rennes.]] La orgenmeblo de Saint-Germain devenus de la abatejo Notre-Dame de Prières, situanta sur la municipo de [[Billiers]], en la diocezo de [[Vannes]]. La instalado, kiu okazis post la revolucia periodo, necesigis pligrandigon per platformoj kaj turetoj, por ricevi instrumenton de Pierre-François Dallery fabrikatan inter 1823 kaj 1826. La firmao Daublaine-Callinet aldonis novajn tubarojn en 1841-1842 same kiel la firmao [[Joseph Merklin|Merklin-Schütz]] en 1867. Post la dua mondmilito, la instrumento estis denove pligrandigita de la firmao Gütschenritter laŭ novklasika stilo. La restaŭrado de la instrumento, farita de la firmao Renaud de Nantes en 1996, revenigis pli klasikan estetikon, tamen respektan al la romantikaj aldonoj de Merklin<ref>Paroĥo Saint-Germain de Rennes, ''L'orgue, Saint-Germain, Rennes.'', 14-paĝa libreto eldonita okaze de la inaŭguro de la restaŭrita granda orgeno, la 29-an de Septembro 1996.</ref>. La orgenmeblo estis klasita en la 23-a de Novembro 1948<ref>Datumbazo ''Palissy'':PM35000453.</ref>, same kiel parto de la instrumento, la 27-an de Aprilo 1992<ref>Datumbazo ''Palissy'':PM35000826</ref>. La orgeno konsistas el: * 3 manaj klavaroj kaj unu pedalaro, * 36 tubaroj. <!-- {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="10" style="border-collapse:collapse;" | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=2 | '''I Grand-Orgue''' C–g{{exp|3}} ---- |- |Montre || 16′ |- |Montre || 8′ |- |Prestant || 4′ |- |Fourniture progressive || |- |Bourdon || 16' |- |Bourdon || 8′ |- |Flûte harmonique || 8' |- |Gambe || 8' |- |Cornet || 5 rangs |- |Bombarde || 16' |- |Trompette || 8' |- |Clairon || 4' |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=2 | '''II Positif (dorsal)''' C–g{{exp|3}} ---- |- |Montre|| 8′ |- |Prestant || 4' |- |Doublette || 2′ |- |Plein-jeu || 4 rangs |- |Bourdon || 8' |- |Flûte || 4' |- |Nasard || 2'{{exp|2}}₃' |- |Tierce || 1'{{exp|3}}/₅′ |- |Trompette || 8′ |- |Cromorne|| 8′ |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=2 | '''III Récit</br>(expressif)''' C–g{{exp|3}} ---- |- |Bourdon harmonique || 8′ |- |Flûte d'écho || 4′ |- |Flageolet || 2' |- |Gambe || 8′ |- |Voix Céleste || 8′ |- |Cornet || 5 rangs |- |Cor Anglais || 16′ |- |Basson-Hautbois || 8′ |- |Trompette || 8′ |- |Voix Humaine || 8′ |} | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=2 | '''Pédale''' C–g{{exp|1}} ---- |- |Flûte || 16′ * |- |Flûte || 8′ |- |Flûte || 4′ |- |Bombarde || 16′ |- |Trompette || 8′ |- |Clairon || 4' |} |} {| border="0" cellspacing="0" cellpadding="10" style="border-collapse:collapse;" | style="vertical-align:top" | {| border="0" | colspan=2 | '''Tirasses''' |- |Tirasses Grand-Orgue, Positif, Récit |- |Appel Barker Grand-Orgue, Copulas III/I, II/I |- |Appels anches Pédale, Grand-Orgue, Positif, Récit |- |Tremblants Positif et Récit |} Pédale d'expression. L'église Saint-Germain dispose également d'un polyphone [[Louis Debierre|Debierre]] afin d'accompagner la schola. --> === Pentraĵoj kaj skulptaĵoj === === Aliaj artaj objektoj === [[Dosiero:Rennes Église Saint-Germain chaire.jpg|eta|80ra|Predikejo de la preĝejo Saint-Germain.]] * Predikejo de 1808, verko de Le Genvre, ornamita de bareliefoj montrantaj la evangeliistoj, klasita kiel historia monumento la 4-an de Februaro 1954<ref>Datumbazo ''Palissy'':PM35000454</ref>. * Ĉefaltaro, laŭ la desegno de la Saint-Malo-a arkitekto Robert-Auguste Véron<ref>Retpaĝo infobretagne, [http://www.infobretagne.com/rennes-saintgermain.htm église Saint-Germain de Rennes].</ref>. Origine destinita por la katedralo Saint-Vincent de [[Saint-Malo]], ĝi datiĝas de la fino de la 18-a jc kaj de la komenco de la 19-a jc. Ĝi estis klasita en la 28-a de Februaro 1948<ref>Datumbazo ''Palissy'': PM35000449, PM35000450 kaj PM35000451</ref>. * Fermkrado de la kapelo de la baptujo (sub la turo), el [[forĝita fero]] kaj orumita, datiĝanta de la 18-a jc kaj klasita en la 15-a de Aprilo 1966<ref>Datumbazo ''Palissy'':PM35000456.</ref>. == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Kanoniko Amédée Guillotin de Corson, ''Pouillé historique de l'archevêché de Rennes'', Rennes, Fougeray et Paris, René Haton, 1880-1886, 6 vol. in-8° br., couv. impr. (havebla de [http://gallica.bnf.fr/Search?ArianeWireIndex=index&p=1&lang=FR&q=Pouill%C3%A9+historique+de+l%27archev%C3%AAch%C3%A9+de+Rennes Gallica]). * Jacques mallet, ''Les campagnes de construction de l'église Saint-Germain de Rennes et leur signification artistique'', Centre de Recherches sur les Arts Anciens et Modernes de l'Ouest de la France, Rennes, 1981, Arts de l'ouest, études et documents, Revue semestrielle, n° double 1980/1-2, p.69-90. * Collectif, ''Le Patrimoine des Communes d'Ille-et-Vilaine'', Éditions Flohic, Paris, mars 2000, 2 tomes, {{ISBN|2-84234-072-8}}. * Philippe Bonnet et Jean-Jacques Rioult, ''Dictionnaire guide du patrimoine. Bretagne'', Éditions du patrimoine, Paris, 2002, 531p., {{ISBN|2-85822-728-4}}. * Françoise Gatouillat et Michel Hérold, ''Les vitraux de Bretagne'', Collection "Corpus Vitrearum", Vol. VII, Presses universitaires de Rennes, Rennes, 2005, 367p., {{ISBN|2753501513}}. * Philippe Bonnet et Jean-Jacques Rioult, '' Bretagne gothique'', Éditions Picard, Paris, septembre 2010, 485p., ISBN 978-2-7084-0883-8. == Vidu ankaŭ == * [[Katedralo Saint-Pierre de Rennes]] * [[Notre-Dame en Saint-Melaine]] * [[Baziliko Saint-Sauveur de Rennes]] * [[Historiaj monumentoj de Rennes]] {{projektoj}} {{Ĝermo|Bretonio}} {{DEFAŬLTORDIGO:Preĝejo Saint-Germain de Rennes}} [[Kategorio:Kristanaj preĝejoj en Rennes|Saint-Germain]] [[Kategorio:Historiaj monumentaj preĝejoj en Francio]] j8qvd4dxxwhfd599kp6zhs0jpbvj9ns 0 388505 9490486 9429067 2026-10-08T17:54:14Z Sj1mor 12103 9490486 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo | nomo = Róbert G. Nagy | dosiero = [[Dosiero: G. Nagy Róbert.jpg|155ra]] | priskribo = informatika inĝeniero [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25ra|kadra]] | pseŭdonomo = | dato de naskiĝo = [[4-an de majo]] [[1966]] | loko de naskiĝo = [[Hungario]], [[Dombóvár]] | nacieco = [[Dosiero:Flago-de-Hungario.svg|25ra|kadra]] Hungaro | tradukis = | dato de morto = | loko de morto = | verkis = La lingvo [[Esperanto]] en urbo Dombóvár en spegulo de dokumentoj [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25ra|kadra]] | aliaj aktivecoj = | akademiano = | denaska esperantisto = | esperantistiĝis en = 1985 }} [[Dosiero:Oklevel proesp.JPG|eta|dekstra]] '''Róbert G. Nagy,''' [[hungare]] '''G. Nagy Róbert''' - naskiĝis la [[4-an de majo]] [[1966]] en [[Dombóvár]] - estas [[hungaroj|hungara]] [[inĝeniero]] pri informatiko, [[esperantisto]] kaj [[vikipediisto]]. == Biografio == Li frekventis mezan kaj altan [[lernejo]]jn en [[Pécs]]. Ekde [[1985]] li estas esperantisto, aliĝis al [[Hungara Esperanto-Asocio]] kaj instruas [[Esperanto]]n. Ekde [[1987]] li partoprenas en [[Universala Kongreso|Universalaj Kongresoj]]. Liaj eksterlandaj spertoj estas profitataj en la [[regiono]]. Lia Esperanta kariero komenciĝis en [[1987]], tiam li membriĝis en Esperanta Klubo nomata pri [[Pál Lengyel]] en [[Szekszárd]]. Li komencis esplori historion de la lokaj esperantistojn. Li fondis en [[2005]] [[Sud-Transdanubia Regiona Esperanto Fondaĵo|Sud-Transdanubian Regionan Esperanto Fondaĵon]], kies prezidanto li estas. En [[2006]] li komencis [[kampanjo]]n pri Esperantaj ŝton-afiŝoj, sekve pli ol 30 [[afiŝo]]j pretiĝis. En [[2010]] li havis gravajn taskojn en renovigo de [[Esperanto-parko (Pécs)|Esperanto-parko]] de [[Pécs]]. En [[2011]] li plantis [[arbo]]n en Dombóvár, kiel [[Esperanto-arbo de Dombóvár]]. Li havas kontaktojn kun esperantistoj vivantaj kaj en [[Hungario]] kaj en [[Karpat-baseno]]. Estas bona ekzemplo pri tio la vizito al [[Szentkatolna]], kie [[Gábor Bálint]] naskiĝis. En [[2009]] esperantistoj alvenis el [[Zalaegerszeg]], [[Dombóvár]], [[Szeged]] kaj [[Brașov]] kaj ili metis memortabulon (rumanlingvan kaj esperantlingvan kaj hungarlingvan)<ref>[https://www.3szek.ro/load/cikk/30695/ott_vagyunk_az_eszperanto_szentelyben_europa_kulturalis_fovarosaban Artikolo el Szentkatolna]</ref> apud [[monumento]] de Gábor Bálint<!-- ref>[https://zoldkalauz.hu/pecs-aranyoskut-ter-es-eszperanto-kert/ref Memortabulo de Gábor Bálint]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref -->. === Pliaj civitanaj agadoj === * Fondinto de PC 424 Dombóvár - pipoklubo<ref>Facebook: PC 424 Dombóvár - prezentado de pipoklubo </ref>registrita organizaĵo<ref>Juĝejo de departemento Tolna, hungare: Tolna Megyei Bíróság, mint Cégbíróság.</ref>-[[1995]]. La plej granda sukceso de teamo estis la 22-an de oktobro [[1999]]. En [[Brno]] ([[Ĉeĥio]]) estis aranĝita Monda Ĉampionado de Piposuĉo, tie akiris ili la sesan lokon. * Fondinto de [[Loko-historia Muzeo de Dombóvár]] - [[2001]]. * Estro de neregistara organizo DURA Esperanto-amikoj de Dombóvár.<ref>La estraro de Sud-Transdanubia Regiona Esperanto-fondaĵo translokiĝis al urbo [[Zalaegerszeg]], tiel provas vivteni ili la lingvon Esperanto en urbo Dombóvár.</ref> -[[2011]]. == Notoj/referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * Hungare: G. Nagy Róbert: Az eszperantó nyelv Dombóváron - dokumentumok tükrében. Kézirat, Tolna Megyei Önkormányzat Levéltára * Hungare: Polgármustra, dombóvári arcképvázlat 15. o. - Wessely Gábor, 2014. január 10. ISSN 1785-6833-D === Traduko === En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el la artikolo G. Nagy Róbert en la hungara Vikipedio. == Vidu ankaŭ == * [[Gábor Bálint]] * [[Esperanto-parko (Pécs)]] * [[Sud-Transdanubia Regiona Esperanto Fondaĵo]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://verdastelo.taviroda.com/emlektabla-avatas-dombovaron/ Memortabulo en Dombóvár]{{404|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} <!--* [https://www.nevezetesfak.hu/magyar/oldalak/dombovar_remenykedo_fa/ Esperanto-arbo de Dombóvár]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}--> {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Nagy, Robert}} [[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]] [[Kategorio:Vikimedianoj]] [[Kategorio:Dombóváranoj]] [[Kategorio:Vikipediistoj]] 43imi5m7dsrtpwsmuzmhypmn014loxq 0 391053 9490637 9482076 2026-10-09T05:25:25Z Sj1mor 12103 9490637 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | priskribo = slovaka poeto kaj [[nacia renaskiĝo|renaskiganto]] | dato de naskiĝo = [[24-a de aprilo]] [[1822]] | loko de naskiĝo = [[Liptovský Mikuláš]], {{Aŭstra imperio}} | dato de morto = {{Mortotago kaj aĝo|1876|05|23|1822|04|24}} | loko de morto = [[Zlaté Moravce]], {{Aŭstrio-Hungario}} | edzo/ino = Mária Modrányová | infanoj = Vladimír Všeslav, Mladen Radivoj Blasilius - Vazul, Anastázia, Ivan Ján | rilatoj = Gepatroj: Ján Kráľ kaj Žofia Kráľová, naskita Šľachtová{{-}}fratoj Jozef, Adam, Ondrej kaj duonfratino Mária }} '''Janko KRÁĽ ''' (n. [[24-an de aprilo]] [[1822]], [[Liptovský Mikuláš]] — m. [[23-an de majo]] [[1876]], [[Zlaté Moravce]]) estis [[Slovakio|slovaka]] [[nacia renaskiĝo|nacia renaskiganto]] kaj unu el la plej signifaj kaj la plej radikalaj poetoj de [[ŝturanoj|ŝturana]] generacio. == Biografio == [[Dosiero:Evanjelické lýceum 02.jpg|eta|Memoriga tabulo de eksaj studentoj de [[Evangelia liceo en Bratislavo]] (La nomo de Janko Kráľ troviĝas apud jaro 1842).]] === Infanaĝo === Janko Kráľ naskiĝis la [[24-an de aprilo]] [[1822]] en familio de [[buĉisto]] kaj gastejestro Jan Kráľ kaj lia edzino Žofia. Klerecon li akiris en sia naskoloko, en [[Liptovský Mikuláš]], en [[bazlernejo]] ([[1828]]-[[1834]]). En la jaroj [[1835]]-[[1837]] li vizitis [[gimnazio]]n en [[Gemer (distrikto Revúca)|Šajavský Gemer]]. La [[4-an de decembro]] 1837 li enskribiĝis al [[liceo]] en [[Levoča]], kie li studas ĝis la jaro [[1841]]. El tiu ĉi periodo konserviĝis du liaj [[latina]]j verkoj, inkluzive unu poemon, sed estas malfacile ĉi tie ankoraŭ konkrete paroli pri liaj unuaj poetaj naskaĵoj. El instruistoj de Kráľ el Levoča menciindas Pavol Tomášek kaj Michal Hlaváček. En la jaroj 1841–[[1842]] li studis en liceo en [[Kežmarok]], kie instruis lin [[Ján Benedikti]].<ref name="sulc" /> === Renkontiĝo kun ŝturanoj === La [[20-an de septembro]] [[1842]] en la aĝo 20 jaroj li enskribiĝas al evangelia liceo en [[Bratislavo]], en centro de junaj ŝturanoj frunte kun vicestro [[Juraj Palkovič (1769–1850)|Juraj Palkovič]] — [[Ľudovít Štúr]]. Ĉi tie li komencis verki siajn unuajn naskaĵojn, tiam ankoraŭ en la [[ĉeĥa lingvo]] kaj ekde la jaro [[1843]] jam en [[slovaka lingvo]] de Štúr. Laŭ klasifikaj registroj li lernis kun meza prospero. Li aktive partoprenis literaturajn kaj precipe kolektistajn laborojn de [[Katedro de lingvo kaj literaturo ĉeĥoslovaka]]. Dum certa tempo li eĉ restadis ĉe Ľudovít Štúr.<ref name="sulc" /> La [[1-an de januaro]] [[1844]] komune kun pliaj 22 studentoj li subskribas dokumenton kontraŭ revoko de [[Ľudovít Štúr]] el funkcio de vicestro kaj profesoro. La postulojn de studentoj oni ne konsideris kaj do Janko Kráľ la [[5-an de februaro]] postulis duonjaran ateston. La [[7-an de marto]] [[1844]] li foriris komune kun aliaj 13 plej fidelaj studentoj al [[Levoča]]. Sed li ne atingis Levoča, sed restis en [[Liptovský Mikuláš]], kaj finis la ekzamenojn malĉeeste. En Liptovský Mikuláš li aktive partoprenis en preparoj de fondo de [[Tatrín]]. Tiam Kráľ jam apartenas al la plej agnoskataj junaj [[ŝturanoj|ŝturanaj]] poetoj. Sed poste Štúr malŝatis lin pro lia obstina karaktero, en letero el la [[17-a de septembro]] [[1845]] li ekzemple skribis, ke Kráľ sendis al li leteron „impertinentan kaj vulgaran“, kritikanta [[Slovenské národné noviny|Nacian ĵurnalon]], respektive malfortan pozicion de slovaka principo en ĝi. Štúr firme kredis, ke „neniu sekvos tiun nekonanton kaj sektanon“.<ref name="sulc" /> [[Dosiero:J Kralj.JPG|maldekstra|eta|Busto de Janko Kráľ en [[Kulpin (Serbio)|Kulpin]], [[Vojvodino]], [[Serbio]] (Somere de la jaro 1846 li vizitis ĉi tie ortodoksan episkopon [[Štefan Stratimirovič]]).]] === Vagadoj tra Eŭropo === La [[20-an de septembro]] [[1844]] Janko Kráľ estis survoje post spuroj de nacia heroo — [[Juraj Jánošík]] en [[Malý Hont]], en [[Kokava nad Rimavicou|Kokava]] kaj en [[Klenovec]], poste ankaŭ en lia naskoloko — en [[Terchová]]. El tiuj ĉi vojaĝoj li foriris verŝajne ĝis [[Peŝto]], kie li faris ekzamenojn kaj evidente jam tiam li estis okupita kiel skribisto en kacelario de advokato Alexander Boleslavín Vrchovský.<ref name="sulc" /> [[1845]]–[[1847]] estis tri jaroj de la vojaĝoj de Kráľ tra [[Slovakio]] kaj [[Hungario|Malsupra Lando]]. El tiu ĉi periodo de lia vivo konserviĝis nur partaj informoj. En junio de 1845 li estis en la [[Kroatio|kroata]] [[Karlovac]] kaj en [[Zagrebo]]. En aŭgusto de la sama jaro li estis jam en sia naskoloko, en [[Liptov]], kie li restis ĝis fino de oktobro. En la jaro [[1846]] li estis denove en Malsupra Lando — somere li vizitis [[Ortodoksismo|ortodoksan]] episkopon Štefan Stratimirovič-on en [[Kulpin (Serbio)|Kulpin]], pli poste li estis edukisto ĉe unu pastro. La [[24-an de septembro]] li partoprenis en kunveno de [[baĉ]]-[[Srem (regiono)|sremaj]] instruistoj kaj en administrado pri ĝi en [[Slovaka nacia ĵurnalo]] li riproĉas al ili [[hungarigo]]n. La [[29-an de septembro]] 1846 li estis en [[Baĉka Palanka]], de kie li neatendite malaperis (laŭ kelkaj fontoj ĝis [[Turkio]] kaj [[Besarabio]]). Ekde tiu ĉi malapero ĝis aprilo de 1847 mankas mencioj pri lia vivo.<ref name="sulc" /> La [[20-a de aprilo]] 1847 en ''[[Orol tatranský]]'' estis publikigita ligilo: „Al sinjoro J. K. en P.“ (simile ankaŭ en numeroj el la [[15-a de majo]] kaj el la [[17-a de decembro]] 1847). Tiu ĉi ligilo estas kun la plej granda verŝajneco dediĉita al Janko Kráľ, kiu tiutempe devis troviĝi en Peŝto, kie li laboris en la kancelario de Vrchovský.<ref name="sulc" /> En Slovakion li revenis nur en duono de la jaro 1847. En [[Príbelce]] li renkontiĝis kun [[Ján Rotarides]] kaj [[Viliam Pauliny-Tóth]]. Poste li vagadis tra suda Slovakio, de kie li volis iri al orienta Slovakio, sed komence de aŭgusto li estas denove "nur" en Liptov. Post morto de la patrino (la [[21-an de aŭgusto]] 1847) li foriris el Liptov ĝis Peŝto.<ref name="sulc" /> La [[7-an de februaro]] [[1848]] li skribis el la kancelario de Vrchovský leteron al [[Samo Bohdan Hroboň]]. To estas lasta aŭtentika dokumento de Janko Kráľ, el tempoj antaŭ [[Slovaka revolucio de 1848|revolucio]], kies unuan impulson el la [[15-a de marto]] 1848 en Peŝto li persone spertis.<ref name="sulc" /> === Revolucio === [[Dosiero:Ipolyság017.JPG|eta|Memoriga tabulo omaĝe al Janko Kráľ sur urbodomo en [[Šahy]].]] En marto de la jaro [[1848]] post la unuaj impulsoj de revolucio li rapidas al [[Slovakio]], ĝis valoj de regiono Hont kaj aktive per versoj kaj eĉ kun la armilo en la mano komune kun instruisto el Príbelce [[Ján Rotarides]] ribeligas la subpremitan popolon kontraŭ [[feŭdisto]]j. Ili elvokis bienulojn bruligi urbajn tabelojn kaj en municipoj [[Horné Plachtince]], [[Dolné Plachtince]] kaj [[Stredné Plachtince]] kaj [[Príbelce]] ili kaŭzis popolan ribelon, kiu estis subpremita la [[30-an de marto]] 1848.<ref name="sulc" /> Ekde la [[25-a de marto]] ĝis la [[30-a de marto]], kiam oni kaptis lin, Kráľ travivas komune kun la ribeliĝintoj la plej aktivan vivon. La kaptita kaj [[Torturo|torturita]] li estis komune kun Rotarides forkondukita en malliberejon en [[Šahy]]. Protestoj kaj postuloj je tralaso de Kráľ el la malliberejo de slovaka kaj slava publiko en [[Postuloj de slovaka nacio]] el la [[10-a de majo]] 1848, „''slovaka poeto kaj verkisto J. Kráľ… en malfacila malliberejo arestita, ke la popolo slovaka al defendado de liberecoj kuraĝigis… ni postulas…''“, kaj en postuloj de [[Požega|grupo Požega]], urboj [[Križevići]], [[Koprivnica]], [[Bakra]], [[Zagreba ĵupo|ĵupoj Zagreba]] kaj [[Varaĵdina ĵupo|Varaĵdina]] aŭ antaŭe petoj de [[Jozef Miloslav Hurban|Hurban]] en [[Nitra ĵupo|departemento Nitra]] estis vanaj kaj Janko restis malliberigata en Šahy kaj pli poste en Peŝto ĝis januaro de [[1849]]. En Peŝto li estis malliberigata en Kerepess-strato.<ref name="sulc" /> Li estis kondamnita al morto. En la jaro [[1849]] komence de januaro Janko Kráľ estis post 10 monatoj de malliberigado tralasita post onidira interveno de [[banuso]] [[Josip Jelačić]] aŭ eĉ [[Alfred Windischgrätz]]. Li restadis onidire ĉe [[Ján Kollár]] kaj en familio de mielisto Bobček. Komence de marto li partoprenas nacian funebron de slovakaj [[martiro]]j [[Viliam Šulek]] kaj [[Karol Holuby]]. Dum la funebro parolis [[Ján Francisci-Rimavský]] kaj Janko prelegis ĉi tie ''Duma dvoch bratov'' (''Medito de du fratoj''), en kiu estas rememorigataj ambaŭ martiroj.<ref name="sulc" /> La [[16-an de marto]] 1849 li estas denove en [[Liptovský Mikuláš]]. Dum certa tempo li estis komandanto de volontuloj kaj nacia gvardio en ĵupa domo. Sed imperiestra komisaro Vietoris fine de marto denove malliberigas lin. Post liberigo fine de marto li foriras ĝis [[Vieno]] tra [[Moravio]], tiun ĉi lian vojon raportis ankaŭ ĵurnalo. En Vieno li volis direkti gvidantojn de la revolucia movado prefere al sociaj ol naciaj eksplodoj. La traktadoj en Vieno estis nesukcesaj kaj Kráľ retiriĝis al Moravio al antaŭrevolucia amiko [[Bedřich Rozehnal]] ĝis [[Hulín]], kie li pasigis proksimume 5 monatojn en intensa literatura laboro.<ref name="sulc" /> En septembro de la jaro 1849 li denove partoprenas en revoluciaj bataloj en [[Krupina]] kiel [[kapitano]] de la slovakaj volontuloj. La revolucio tiutempe jam transpaŝis sian kulminon kaj tiel eĉ ne la partopreno de Kráľ en ĝi povis esti pli aktiva.<ref name="sulc" /> La [[21-a de novembro]] 1849 li finas tiun ĉi servon kaj foriras ĝis [[Peŝto]].<ref name="sulc" /> [[Dosiero:Losonc024.JPG|maldekstra|eta|Memoriga tabulo sur konstruaĵo en [[Lučenec]], en kiu en la jaro 1850 Janko Kráľ agadis.]] === Ŝtataj servoj === En Peŝto li donis petskribon en la ŝtatan servon kaj komence de decembro de [[1849]] li laboras kiel departementa skribisto en [[Balassagyarmat]] (slovake: Balážske Ďarmoty).<ref name="sulc" /> Ekde la jaro [[1850]] li plenumis intermite funkcion de vicĉefservanto kaj juĝanto en [[Modrý Kameň]] — kun kio evidente koneksas mesaĝo en slovaka ĵurnalo pri lia "hungarigo". En [[Lučenec]] li esploris rezistmovadanojn kaj [[rifuĝinto]]jn, sed poste li restas subula departementa oficisto en Balassagyarmat, kie li laboris ĝis la jaro [[1854]]. Ĉi tie li renkontiĝis kun [[Božena Němcová]].<ref name="sulc" /> En la jaro [[1851]] li skribis en [[Slovenskje národňje novini|Slovaka ĵurnalo]] 5 artikolojn, en kiuj li reagis al politikaj rilatoj en [[departemento Nógrád]]. Tiutempe li vane postulis kaj serĉis siajn manuskriptojn per verso el hontia arkivejo en [[Šahy]], kiuj estis evidente jam tiam perdintaj.<ref name="sulc" /> La [[7-an de aprilo]] [[1851]] li geedziĝis kun Mária Modrány. En la jaroj [[1852]], [[1853]], [[1857]] kaj [[1861]] naskiĝis kvar iliaj infanoj.<ref name="sulc" /> En marto de la jaro [[1854]] li estis kiel distrikta [[adjunkto]] ĉe [[Procesa distrikto|procesa]] ofico transoficiigita ĝis [[Čadca]]. En decembro de la jaro [[1858]] oni transoficiigis lin ĝis [[Martin]] kiel adjunkton ĉe distrikta ofico. Ĉi tie li renkontiĝadis eĉ kun [[Ján Botto]]. En la jaro [[1860]] oni denove transoficiigis lin ĝis [[Kláštor pod Znievom]], kie li servis kiel distrikta juĝa adjunkto. Tiutempe li verkis publicistajn antaŭmemorandajn artikolojn, kiuj poste en memoranda jaro ([[1861]]) kulminis en lian novan poetan flagron.<ref name="sulc" /> En la jaro [[1861]] li postulis translokigon al procesa ofico ĝis [[Mošovce]], sed subĵupestro de [[departemento Turiec]] rifuzis lian postulon post konsulto kun superularo de [[departemento Liptov]].<ref name="sulc" /> En junio de la jaro [[1861]] Janko aktive partoprenas en ''[[Slovaka nacia kunveno|memoranda kunveno]]''. Li verkas lastajn poemojn kaj publikigas en Peŝtbudenaj scioj artikolon por defendo de [[Memorando de nacio slovaka|Memorando]].<ref name="sulc" /> La [[25-an de februaro]] [[1862]] oni translokigis lin kiel asizon de juĝejo en [[departemento Tekov]] ĝis [[Zlaté Moravce]].<ref name="sulc" /> En [[1868]] Kráľ estis, post [[aŭstra-hungara interkonsento]] ([[1867]]), senigita ankaŭ de tiu ĉi modesta ofico en Zlaté Moravce. Tial li devis rapide fari advokatan ekzamenon. Ĉi tie li poste mizere supervivis kiel helpa deponenta advokato kaj skribisto en fremdaj advokataj kancelarioj (lastfoje ĉe Emil Bittner).<ref name="sulc" /> [[Dosiero:Martin_Memorandový_relief_autor_Jan_Koniarek.jpg|eta|Memoranda reliefo ''Voĉo de ribelo'' de [[Ján Koniarek]] en [[Martin]].]] === Morto === La [[23-an de majo]] [[1876]] je la 7-a horo matene Janko Kráľ mortas pro [[abdomena tifo]]. Sepultita li estis la [[25-a de majo]] je la 5-a horo en [[Zlaté Moravce|zlatomorava]] tombejo. Laŭ tradicio oni metis al lia morta brusto familian kancionalon (kolekto de religiaj kantoj) en leda [[librokoverto]] kun [[latuno|latunaj]] [[agrafo]]j kaj rande de ĉerko oni almetis lian [[pipo]]n kun pipujo. Sepultis lin kune kun negranda akompanantaro [[Levice|levica]] evangelia pastro Michal Massány. Sepultita li devis esti onidire apud tombo de advokato Missura, kiu mortis senpere antaŭ Kráľ.<ref name=vongrej /> ==== Nekrologo ==== Ankoraŭ en la tago de lia morto verkis Vladimír Všeslav mortoanoncon en la [[hungara lingvo|hungara]] (en la mortoanonco estas indikita malĝusta aĝo de Janko Kráľ): ::<!--Bv ne korekti la jenan kurzivan tekston, ĝi estas intence tiel skribita, ĉar mi volis konservi la tiutempan parolon.-->„''Edzino de Janko Kráľ, naskita Modrányi Mária kaj infanoj Vladimír, Mladen, Anastázia kaj Ján — en nomo sia kaj en la nomo de la infanoj anoncas, ke ŝia neforgesebla edzo, respektive ilia patro KRÁĽ JÁN, la eksa asizano de departementa juĝejo kaj deponenta advokato en la aĝo 53 jaroj mortis. Tiu ĉi trista evento okazis la [[23-an de majo]] ĉi-jare je la 7-a horo. Korprestaĵoj de la mortinto estos metitaj por eterna ripozo en [[Zlaté Moravce|zlatomorava]] tombejo la [[25-an de majo]] ĉi-jare je la kvina horo. — Trankvilon al polvo lia!''“ (La mortoanonco, kiun verkis la plej aĝa filo de Kráľ — Vladimír)<ref name=vongrej /> * [[Národnie noviny]] ({{eo}} ''Nacia ĵurnalo'') notis la morton de Kráľ la [[3-an de junio]] [[1876]] kaj ĝi revenas al li la [[8-an de junio]]: oni elparolas ĉi tie ideon, ke apud urĝa eldono de kolektaro de poemoj de „''nia eminenta kaj ekster Slovakio, nome en Bohemio kaj en Moravio tre ŝatata popola poeto''“ estos necese krei lian biografion, pro kio oni konstruos al li „''gravan monumenton, kiu beligos lian devanta preni verkaron''“.<ref name=vongrej /> * [[Zora (gazeto)|Zora]] alportas nekrologon en sia sesa numero. Tio estis magazino, kiu aperis ĉiumonate en Martin kaj redaktis ĝin [[Samuel Jaroslav Zachej|Jaroslav Zachej]].<ref name=vongrej /> * [[Orol (gazeto)|Orol]] — centra slovaka literatura organo, kiun gvidis [[Andrej Truchlý-Sytniansky|Sytniansky]] — eldonas la nekrologon pri Kráľ, kiu troviĝas en la sesa numero, en trista nigra kadro kun teksto: <!--Bv ne korekti la jenan kurzivan tekston, ĝi estas intence tiel skribita, ĉar mi volis konservi la tiutempan parolon.-->„''Janko Kráľ, fama, hejme kaj en Slavarujo ŝatata verkisto slovaka, naskiĝinta la [[24-an de aprilo]] en la jaro [[1822]] en [[Liptovský Mikuláš|Lipt. Sv. Mikuláš]], mortis en silenta kaŝejo kiel advokato en [[Zlaté Moravce]] la 23-an de majo je la 7-a horo matene post mallonga [[febro]] kaj li estis en la sama loko la 25-a de majo je la kvina horo posttagmeze sepultita. Trankvilon al polvo lia kaj fama lia memoro en la nacio!''“ En la sama numero aperis ankaŭ poemo ''Za Jankom Kráľom'' de [[Miloslav Dumný]].<ref name=vongrej /> * [[České Národní listy]] alportas nekrologon la [[6-an de junio]] [[1876]], kiu anoncas, ke: „''Janko Král, fama poeto slovaka, mortis la 23-an de majo en [[Zlaté Moravce]]''“. Krome tie troviĝas kelkaj eraraj biografiaj informoj kaj pluaj partoj: ::<!--Bv ne korekti la jenan kurzivan tekston, ĝi estas intence tiel skribita, ĉar mi volis konservi la tiutempan parolon.-->„''Li estis fidela amiko de [[Ján Kollár|Kollár]], [[Ľudovít Štúr|Štúr]] kaj aliaj fruntaj viroj ĉeĥoslovakaj, kvankam li ne estis facile alirebla — sciis liaj konatoj tre malofte, kie li ĝuste troviĝas. Konojn havis Kráľ nekutimajn, estrante krom la [[slovaka]] eminente la [[hungara]]n, poste li komprenis la [[franca]]n kaj la [[angla]]n. Lia ŝatata poeto estis [[Shakespeare]]. El la poemoj liaj estas tre malmulte konate, tio estas plimulte improvizadoj, multajn el ili la poeto neniigis tuj en manuskripto. Nur malgranda parto de verkoj liaj estis presita kaj la verkoj tiuj malkaŝas plejparte talenton nekutiman. En la j. [[1848]] li estis kiel fervora patrioto de hungaroj persekutata kaj kondamnita fine al morto per ŝnuro. Antaŭ plenumo de la verdikto li petis, por ke li povu paroli al la amasiĝinta popolo — kaj kiam tio permesita estis, li alparolis la amasiĝintojn per la hungara lingvo plena de varmega elano, do tuj li estis tralasita. Sed ne sentante sin en [[Hungara reĝlando]] sufiĉe sekura, li fuĝis al Moravio al siaj konatoj, sed de kie li post kelke da monatoj denove foriris. Ekde tiu tempo li vivis la vivon netrankvilan kaj li malaperis preskaŭ tute al la publiko, do kelkfoje disvastiĝis informo pri lia morto. Lastatempe li estis advokato en [[Zlaté Moravce]], kie li estis ankaŭ la 25-a lastmonate sepultita. Honoron al lia memoro!''“ (Parto de la nekrolo, kiun alportis České Národní listy verŝajne de [[Bedřich Rozehnal]])<ref name=vongrej /> (noto de [[Petr Tomašovský|trad.]] intence lasita la vortordo kaj stilo de la raportoj de tiutempa teksto). ==== Tombo ==== Janko Kráľ estis sepultita la [[25-an de majo]] je la 5-a horo posttagemeze en [[Zlaté Moravce]]. Lia tombo ne estis bone markita, tie estis nur kruco el [[Blanka poplo|popla]] ligno, sur kiu estis ĉizita la nomo de Kráľ fare de patro de lia bofilo. Pro nesufiĉa marko de la tombo, kiun dum jardekoj neniu vizitadis kaj transloĝiĝo de la familio de Kráľ el Zlaté Moravce, nun ne eblas ĝuste difini, kie li estas sepultita. Lia tombo onidire situas tuj apud la tombo de advokato Missura, markita per ŝtona memorejo. Apud advokato Missura, hodiaŭ situas simbola marmora memorejo. La simbola tombo de Janko Kráľ situas en [[Nacia tombejo en Martin]].<ref name=vongrej /> [[Dosiero:Martin 9939.jpg|maldekstra|eta|La simbola tombo en [[Nacia tombejo en Martin]].]] La unuan iniciaton por konstati la situon de tombo donis prezidento [[Tomáš Garrigue Masaryk|Masaryk]] kaj lia filino [[Alice Masaryková|Alice]]. Spite al la iniciato de [[Matica slovenská]] kaj ties sekretario [[Štefan Krčméry]] oni ne konstatis, kie kuŝas Janko Kráľ.<ref name=vongrej /> ::<!--Bv ne korekti la jenan kurzivan tekston, ĝi estas intence tiel skribita, ĉar mi volis konservi la tiutempan parolon.-->„''Mia bona patro, bedaŭrindulo, kuŝas forgesita. Tombo lia ne estas markita. Mi kaj mia frato Mladen estas malproksime. Mi mem suferas pro grava malsano — mia memoro estas malforta. Kie troviĝis lia tombo? Se mi povus tien iri, mi eble trovus ĝin. Se sinjoro Masary, prezidento, al memoro lia dediĉas atentemon, do mi pensas, ili povas memorejon igi konstrui sur kia ajn malplena loko de la malnova tombejo zlatomorava''“. (skribas en letero al František Skovajsa el [[Budapeŝto]] la [[15-an de aŭgusto]] [[1923]] Anastázia, filino de Kráľ)<ref name=vongrej /> La saman tagon, la 15-an de aŭgusto 1923 skribis leteron ankaŭ edzo de Anastázia — Edmund Kacziány, kiu aldonas, ke li estis plurfoje ĉe la tombo de Kráľ kaj en la jaro [[1905]] kuŝis apud lia tombo 4–5 sennomaj tomboj, do li ne scius difini, kie precize la tombo de Kráľ situas. Li proponas, samkiel lia edzino, ke oni konstruu al li en la tombejo en Zlaté Moravce monumenton. Al la letero li aldonas rekomendon, ke ilia konato el Zlaté Moravce — d-ro. Koloman Benkö, eble scius difini, kie kuŝas la korprestaĵoj de Kráľ. Sed Benkö ne sciis.<ref name=vongrej /> La [[11-an de aŭgusto]] [[1925]] komisio, gvidata de [[Prago|praga]] [[antropologo]] Jindřich Matiegko, trafosis la teron ĉirkaŭ la tombo de Mussura. Sed la komisio trovis nenion, kio rememorigus la ĉerkon kaj la ostojn.<ref name=vongrej /> Nova iniciato serĉi la tombon de Janko Kráľ venis post 15 jaroj de nova matica sekretario Stanislav Mečiar. Denove okazis pridemandado de la plej maljunaj loĝantoj de [[Zlaté Moravce]] kaj malgraŭ tio, ke neniu sciis diri, kie Kráľ estas sepultita, oni denove fosis — ĉifoje laŭ vico de enskribitoj en matriko de mortoj. En la jaro [[1940]] oni elfosis restaĵojn de ostaro kun [[rozario|triono]] en la manoj (li estis [[evangeliko]] kaj do havis ankaŭ evangelian funebron). Mečiar klarigis tion tiel, ke metis ĝin en lasta momento servistino de Kráľ — [[Katolikismo|katolikistino]]. Sed Kráľ-anoj vivis jam antaŭ la morto de Janko en mizeraj kondiĉoj, do ili ne povis dungi servistinon.<ref name=vongrej /> La [[3-an de novembro]] 1940, dum [[Slovaka ŝtato|unua Slovaka respubliko]], metis akompanantaro de [[Gvardio de Hlinka]] la elfositajn korprestaĵojn en novan metalan ĉerkon kaj kiel la skeleton de Kráľ oni transveturigis ĝin el [[Zlaté Moravce]] ĝis [[Martin]] en [[Nacia tombejo|Nacian tombejon]]. Oni resepultis lin sur frunta loko kaj sur la tombo oni donis modestan ŝtonan memorejon kun marko: Janko Kráľ. Kontraŭ la ekstombigo de Mečiar en presaro stariĝis [[Rudo Brtáň]].<ref name=vongrej /> Se la trovo kaj la transveturigo de la korprestaĵoj de Kráľ estis nekonvinkema kaj komprenata kun politika kunteksto, antiĉeĥoslovaka akcio okazinta en la tombejo en Zlaté Moravce la [[23-an de majo]] [[1966]], al datreveno de 90 jaroj de la morto de Kráľ, senvualigis simbolan marmoran memorejon kun teksto, ke „''en tiuj ĉi lokoj estis sepultita Janko Kráľ, 1822 – 1876, slovaka revolucia poeto''“.<ref name=vongrej /> Laŭ kelkaj teorioj Janko Kráľ mortis pro [[ĥolero]], li estis sepultita ankaŭ eĉ kun pajlolito kaj la tombon oni [[seninfektigo|seninfektigis]] per kalko. Pro la subita morto pro la infekta malsano oni ne markis pli videble la tombon, do jam komence de la [[20-a jarcento]] oni ne konis ĝian precizan lokon.<ref>{{citaĵo de libro |familinomo= Vongrej |personnomo= Pavol |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Zažíhaj svetlá |origindato= |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |atingdato= |atingjaro= |atingmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= 1969 |monato= |eldoninto= Tatran |loko= Bratislava |lingvo= |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj= 168 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref> Laŭ aliaj spekuloj li krimis [[memmortigo]]n. La literatura historiisto Rudo Brtáň asertis, ke onidire kiel memmortiginton oni sepultis lin en tiama rando de la tombejo, en parto por evangelikoj.<ref>{{citaĵo de libro |familinomo= Brtáň |personnomo= Rudo |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Osudy Janka Kráľa: štúdia a články |origindato= |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |atingdato= |atingjaro= |atingmonato= |eldono= |serio= Slovenská slovesnosť |volumo= 2 |dato= |jaro= 1946 |monato= |eldoninto= Všeslovanská slovesnosť |loko= Turčiansky Svätý Martin |lingvo= |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj= 110 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref> Fakte estas, ke en matriko de evangelia eklezio en [[Sľažany]] estas enskribita kiel kaŭzo de la morto de Kráľ „hagymáz“ ({{eo}} [[abdomena tifo]]).<ref name=vongrej /> == Personeco == [[Dosiero:Liptovský Mikuláš Janko Kráľ.jpg|eta|Statuo de Janko Kráľ en [[Liptovský Mikuláš]].]] La personeco de Janko Kráľ kaj lia poezio estis perceptataj tre diverse. Jankon edukis la amplena patrino kaj la severa patro, kiu onidire kondutis al la familio vulgare — kio respeguliĝis evidente al lia karaktero (pli malfrue tiu ĉi modelo ripetiĝis en lia geedzeco kun Mária Modrányi). Li havis eksciteman karakteron, estis impertinenta, [[ciniko]], sed honesta, estetika kaj laborema. Kráľ estis ribelanto kaj [[revoluciisto]], lia poezio estis emocia kaj ŝargita per ideoj. Li apartenis al soluloj, sed interesiĝis pri komplika sorto de la slovaka nacio kaj travivis ĝin kun profunda ĉeesto. Tio plenigis imagon de la poeto. Verki li rekte devis, malofte li ŝanĝis, kion li jam skribis, nur malmulte da tekstoj li tralaboris, la ceteran lasis en nelegeblaj skicoj aŭ li neniigis tion. Al [[Ľudovít Štúr|Štúr]] li onidire minacis, ke li pafmortigos lin, se li publikigos liajn nefinitajn poemojn. Pri lia fenomena memoro cirkulis mitoj. Li konis [[franca lingvo|francan]], [[angla lingvo|anglan]], [[germana lingvo|germanan]], [[hungara lingvo|hungaran]], [[pola lingvo|polan]], [[rusa lingvo|rusan]], [[serba lingvo|serban]], [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥan]]. Lia poezio, plena de revoluciaj kaj liberalaj opinioj, estis perceptata kontraŭverse. Iuj laŭdis lin, kiel ekzemple Ľudovít Štúr, kiu diris, ke Kráľ estas „''modela poeto… kiu bildon de la slovaka vivo en la plej ekscitita formo elverŝis''“. [[Jozef Miloslav Hurban|J. M. Hurban]] markis lin kiel poeton „''kiu montros al slovakoj, kio estas poemaro''“. [[Bedřich Rozehnal]] diris pri lia poezio: „''pli geniajn poemojn slovakajn, eĉ ĉeĥoslovakajn mi ne legis''“. Sed pase de tempo ilia opinio ŝanĝiĝis kaj tion influis ankaŭ karaktero de la opeto. Rezulte de tio aperis multe da maldezirantoj. Pro karakterizaj nekonformaj sintenoj kaj neantaŭvidebla konduto restis al li kromnomo „'''La stranga Janko'''“. [[Božena Němcová]] en la jaro [[1853]] diris pri li: „''saĝa kapo… la plej estetika homo… eterna opozicio… terura strangulo… tiu homo ja nur en frenezulejo mortos''“; kaj en la jaro [[1858]]: „''stranga ulo kaj granda ciniko… sed ja honesta kaj poeto via plej granda''“. [[Jozef Miloslav Hurban|J. M. Hurban]] pri Kráľ en la jaro [[1877]]: „''poeto, martiro kaj post multaj suferoj strangulo''“. Post sia morto en la jaro [[1876]] li estis verŝajne pli fama eksterlande ol hejme. Pruvas tion eĉ pluraj alinaciaj artikoloj, kiuj estis verkitaj sub [[pseŭdonomo]] Janko Kráľ. [[Rusia Imperio|Rusia]] ''Slaviansky zborník'', volumo II. alportis altan aprezon de la poezio de Kráľ kaj markis lian baladon ''[[Zverbovaný]]'' (''Rekrutita'') kiel unu el la plej bonaj kreaĵoj de [[slavoj|slava]] literaturo. Ni ne konas lian precizan aspekton, sed konserviĝis pluraj popularaj portretoj. Unu el ili estis uzita dum modelado de statuo de Janko Kráľ, lokigita en [[Parko de Janko Kráľ]] en [[Bratislavo|bratislava]] [[Petržalka]]. == Familio == === Gepatroj kaj gefratoj === La patro de Janko, Ján Kráľ, estis [[buĉisto]] kaj gastejestro, geedziĝinta kun Žofia, naskita Šľachtová. La 24-jaran Žofion li prenis kiel 34-jara [[vidvo]], kiu havis el lasta geedzeco unu filinon — Mária. Ján kun Žofia havis komune 5 infanojn, el kiuj du estis abortitaj.<ref name=vongrej /> Janko elkreskis kun kvar gefratoj, nome kun duonfratino Mária kaj tri fratoj — Jozef, Ondrej kaj Adam.<ref name="sulc">{{citaĵo de libro |familinomo= Šulc |personnomo= Daniel |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Janko Kráľ: Poézia |origindato= |originjaro= |originmonato= |url= |formato= |atingdato= |atingjaro= |atingmonato= |eldono= |serio= Zlatý fond slovenskej literatúry |volumo= 3 |dato= |jaro= 1972 |monato= |eldoninto= Tatran |loko= Bratislava |lingvo= |isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj= 504 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref> Žofia mortis la [[21-an de aŭgusto]] [[1847]]. Lia patrino estis, kiel li mem diris, unika virino, el ĉiuj iam ajn amataj de li. La patron, kiu mortis en la jaro [[1854]], li male malamis pro tio, kiel li kondutis al la patrino. Li konfidis sian sentojn al [[Božena Němcová]], kiu rememorigis tion en letero al amikino Žofia Rotttrová-Podlipská la [[17-an de majo]] [[1853]]:<ref name=vongrej /> ::<!--Bv ne korekti la jenan kurzivan tekston, ĝi estas intence tiel skribita, ĉar mi volis konservi la tiutempan parolon.-->„''La vizito, kiun mi havas ĉiutage post tagmanĝo, estas sinjoro Janko Král, kiu denove repaciĝis; tio ja estas ununura homo, kun kiu eblas ekparoli, sed ke oni devas alkutimiĝi al liaj nemoroj. Mi ne rimarkas ilin kaj tiel ja pasos momento kun li sufiĉe amuze, ĉar li konas multon kaj li estas saĝa kapo; nur li ŝatas interkvereli, tio estas eterna opozicio, komencu kion komencu. Nun ja denove iom kiel homo aspektas; sed li havas je unu belecon en la vizaĝo pli, nome la dolorajn okulojn, Johanka hororis de li. Se ŝi iam aŭskultus lin kaj ne vidus, vi impresos, ke tio estas la plej estetika homo, tiel ofendas lin ĉio kruda, vulgara, malbela kaj nepura ĉe la popolo; li mem estas poste ĉio, tio nur ke li ne drinkas — sed li mem diris al mi, ke tio estas nelonge, kiam li forte drinkis kaj akrajn drinkaĵojn, kaj denove tio malplaĉis al li kaj li drinkas nenion ol akvon kaj lakton. Tio estas terura strangulo, kaj tiu lia edzino estas tre bela, juneta, sed granda stultulino, li havas ŝin ĝuste tiel kiel hejmhelpantinon - li mem diris, ke li nur unu virinon amis super ĉio, el tuta animo sia, kaj tio estis patrino lia; sed la patron kun la sama fervoreco malamis, kaj nome pro tio, ke li torturis la patrinon. (Kaj li faras la samon al sia edzino.) — Post tio, kiam ŝi mortis (la patrino), li amas neniun. — Ŝajnas al mi, ke tiu homo ja nur en frenezulejo mortos!''“ (Parto de la letero de [[Božena Němcová]] al amikino Žofia Rottrová-Podlipská)<ref name=vongrej/> === Edzino kaj infanoj === La [[7-an de aprilo]] [[1851]] en [[Horné Ozorovce]] li edziĝis kun, tiam 17-jara, Mária Polexína Modrány. Mária estis filino de oficisto de senjorejo Zayho en [[Uhrovec]] kaj fratino de forgesita [[ŝturanoj|ŝturana]] poeto [[Karol Alexander Modrány]], kun kiu li interkonatiĝis dum la revoluciaj bataloj, kie Karol estis kapitano de [[slovaka volontula korpuso]]. La [[26-an de julio]] kaj la [[31-an de julio]] [[1876]] 42-jara Mária post morto de sia edzo donas postulon, por ke ŝi povu ricevi emeriton post la eksa ŝtata oficisto. Ŝi ricevas modestan emeriton kaj transloĝiĝas de [[Zlaté Moravce]] al [[Levice]], kie loĝis ŝia plej aĝa filo Vladimír. Poste ŝi vivis kun Anastázia kaj Mladen, kun kiu ŝi trairis ĉiujn liajn diverslokajn postenojn, ĝis [[Turda]] en hodiaŭa [[Rumanio]]. Dum la [[unua mondmilito]] ŝi transloĝiĝas el Turda al Irena, ŝia plej aĝa nepino, filino de Mladen, ĝis [[Polomka]], kie ŝi vivis edziniĝinta kun instruisto Samuel Pál. La [[30-an de septembro]] [[1916]] ĉi tie Mária kiel 82-jara mortis.<ref name=vongrej>{{citaĵo de libro |familinomo= Vongrej |personnomo= Pavol |aŭtorligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo= Dvaja romantici: prípad Janko Král̓ a Ján Botto |origindato= |originjaro= |originmonato= |url=https://archive.org/details/dvajaromanticipr0000vong|formato= |atingdato= |atingjaro= |atingmonato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro= 1994 |monato= |eldoninto= Vydavateľstvo Matice slovenskej |loko= Banská Bystrica |lingvo= |isbn= 80-7090-288-4 |oclc= |doi= |id= |paĝoj= 240 |ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= |ref= }}</ref> La [[15-a de marto]] [[1852]] naskiĝis al li filo Vladimír Všeslav. Sur la mortoanonco de la patro li subskribis sin kiel Aladár, do li hungarigis sian baptonomon. En la tempo de la morto de l' patro li estis helpanto de publika notisto en [[Levice]]. Pli poste li fariĝis en tiu ĉi urbo memstara advokato. Dum aŭstra okupacio de [[Bosnio kaj Hercegovino]] en la jaro [[1879]] li devis soldatiĝi en militon (simile kiel ekzemple ankaŭ [[Svetozár Hurban-Vajanský|Svetozár Vajanský]] — filo de [[Jozef Miloslav Hurban|Hurban]] aŭ talenta poeto [[Jozef Bohuslav Bella]]). Dum batalagadoj li malsaniĝis pro [[malario]] kaj post antaŭtempa reveno al Levice li mortis pro [[meningito]] la [[2-an de majo]] [[1881]] kiel 29-jara.<ref name=vongrej /> Li postlasis ankaŭ literaturajn manuskriptajn verkojn: prozajn konsiderojn ''Búrka'' (''Ŝtormo'') kaj ''Na horách liptovských'' (''Sur montoj liptovaj'') kaj poemojn ''Dumka'', ''Janko'' kaj ''Anička'', en kiuj estas senteblaj reeĥoj de lia patro.<ref name=sulc /> Lia dua filo, Mladen Radivoj Blasilius, naskiĝis la [[2-an de aŭgusto]] [[1853]]. Laŭaspekte li similis al la patro, diference de Vladimír, kiu estis simila al la patrino. Sur la mortoanonco li estis subskribita kiel Mlád, sed pli malfrue li uzis version de nomo Vazul. En la tempo de la morto de l' patro li havis 23 jarojn kaj estis aŭskultanto de bratislava jurista akademio. Li ne finis la akademion kaj tial li estis nur advokata tekstisto en pluraj lokoj en la jaro [[1879]] ekzemple en [[Martin]] (kie li certan tempon ludis en teatro) en kancelario de [[Matúš Dula]]. Pli poste li foriris en [[Budapeŝto]]n al doganeja oficejo, kie li ankaŭ edziĝis. Sekve li venis ĝis [[Nagyenyed]] kaj poste ĝis [[Torda-Aranyos]], do ĝis [[Transilvanio|transilvana]] [[Turda]]. En Turda li laboris kiel oficisto, li restis ĉi tie ankaŭ kiel emerito kaj li mortis ĉi tie kiel 87-jara la [[27-an de novembro]] [[1940]]. Jam en li, sed ĉefe en liaj idoj estas videbla la [[hungarigo]]. Liaj filoj Lajoš, Béla kaj Jánoš jam en la jaro [[1913]] hungarigas la familian nomon je Szentkiráli.<ref name=vongrej /> La [[26-an de oktobro]] [[1857]] al Mária naskiĝis filino — Anastázia (ŝi ricevis la nomon laŭ rusa princino). En la tempo de la morto de l' patro ŝi havis 19 jarojn. En [[Zlaté Moravce]] ŝi interkonatiĝis kun Edmund Kacziány. Edmund estis lerninta kolorigisto, devenanta el proksima vilaĝo [[Hostie]]. Patro de Edmund (kiu ankoraŭ skribis sin Kocian) estis kestisto kaj sur la tombo de Kráľ li faris lignan krucon el [[Blanka poplo|popla]] ligno. Anastázia edziniĝis al Edmund jam la [[15-an de aŭgusto]] [[1876]] kaj ili foriras ĝis [[Zenta]], kie Edmund fariĝis profesoro de pentrado en mezlernejo. Pli malfrue ili transloĝiĝis al [[Szeged]] kaj poste ĝis [[Budapeŝto]]. Komune ili havis du filinojn — Viola estis aktorino kaj Adriena pentristino. Edmund Kacziány mortis la [[11-an de januaro]] [[1933]] kaj unu monaton post tio, la [[20-an de februaro]] 1933 mortis ankaŭ Anastázia en siaj 76 jaroj. Ili estas sepultitaj en budapeŝta tombejo apud Kerepess-vojo, koincide en la strato, en kiu estis en la jaro [[1848]] malliberigata ŝia patro.<ref name=vongrej /> Adriena kaj Viola edziniĝinte transloĝiĝis en [[Germanio]]n.<ref name=sulc /> La lasta filo Ivan Ján — János naskiĝis la [[28-an de februaro]] [[1861]]. Li ricevis la nomon laŭ la patro, en la tempo de lia morto li havis nur 15 jarojn kaj frekventis [[Levice|levican]] gimnazion. Li abiturientiĝis en [[Banská Štiavnica]] kaj daŭrigis la studadojn en bratislava [[teologio]], kiun li finis en la jaro [[1883]]. Li dediĉis sin ankaŭ al literaturo kaj en gazeto [[Gondolat]] li publikigis en la jaro [[1882]] en la [[hungara lingvo|hungarlingve]] konsideron pri [[masakro de Sankta Bartolomeo|sanga nokto bartolomea]], kiu okazis en la jaro [[1572]]. Li estis edukisto ĉe barono Uechtritz sur [[Žitný ostrov]] en [[Gabčíkovo]]. En Gabčíkovo li 24-jara pafmortigis sin la [[20-an de junio]] [[1885]] — onidire pro malfeliĉa amo al baronino Amadé Uechtritz, kies junan filon li edukis.<ref name=vongrej /> ::<!--Bv ne korekti la jenan kurzivan tekston, ĝi estas intence tiel skribita, ĉar mi volis konservi la tiutempan parolon.-->„''Mi havas infanaron, en lernejon estantaj knabojn — kaj kun miaj malfortaj emeritoj mi ne estas en stato eduki ilin tiel, kiel mi volas, por ke el ili povu esti indaj samideanoj de la sama ideo, kiun mi konfesas: kaj dum tiu ĉi renverso dualisma mi havas neniun esperon veni al tiaj rimedoj, kiujn mi povus promesi al mi de mia klopodemo. Tial pro miaj infanoj mi prenis en la kapon oferon fari kaj tien transloĝiĝi, kie al slavaro pli favora suno brilas, nome en Serbion aŭ en Rusion… Ne pensu, ke tiu ĉi mia paŝo estas paŝo de malesperemo — tio estas paŝo de fidelemo en min mem kaj la paŝo de fidelemo en estontecon kaj en rolon de la slavaro. Ĉar sub premo de dualismo mi longe eĉ ne volas nek povas resti …''“ (Parto de letero de Janko Kráľ al [[Jozef Miloslav Hurban|J. M. Hurban]])<ref name=vongrej /> La [[8-an de majo]] [[1867]] en tempo de la proksimiĝanta [[aŭstra-hungara interkonsento]] li klopodas malhelpi la hungarigon de sia familio kaj tial li skribas leteron al [[Jozef Miloslav Hurban|J. M. Hurban]], en kiu prezentas al li peton por helpi dum lia intenco de [[elmigrado|elmigri]] al [[Serbio]] aŭ [[Rusia imperio]]. Hurban la [[13-an de majo]] respondas al li, por ke „''li restu ĉi tie, apud la nacio forlasita; la elmigro nur en masoj prosperus: se tiaj homoj foriros, kiel Kráľ — kio estos el la nacio?''“. Kráľ finfine ne kuraĝiĝos por elmigri kaj restas en Slovakio.<ref name=vongrej /> [[Dosiero:Bratislava Sad Janka Kráľa Janko Kráľ.jpg|maldekstra|eta|Statuo de Janko Kráľ en [[Parko de Janko Kráľ]], [[Petržalka]], [[Bratislavo]].]] == Kreado == La unuajn versojn Janko Kráľ verkis jam dum la studado en la bratislava liceo. Dekomence li verkis en la [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥa]], pli poste komencis uzi la literaturan [[slovaka lingvo|slovakan]] kaj li estis inter la unuaj poetoj, kiuj uzis la [[Ľudovít Štúr|slovakan de Štúr]] (la unua poemo en la slovaka de Štúr — ''Duma bratislavská'' estas ĝuste de Janko Kráľ). Štúr markis lin kiel la plej talentema poeto. Li komencis verki [[rakonta poezio|rakontan poezion]] kun historia temaro, sed iom post iom proksimiĝis al [[popola literaturo]], kiel tio kutimas ĉe [[ŝturanoj]]. En la konscion de publiko li eniris kiel aŭtoro de [[balado]]j kaj kantoj, sed lia kreado estis je multe pli vasta. Liaj baladoj, nutrataj de fontoj de popola literaturo, per kiuj li famiĝis, montris novan vojon al la slovaka poezio. Neniam temis al li pri simpla reproduktado de la popola literaturo, eĉ ne pri ties [[subjektiveco|subjektiva]] interpretado. Tra subjektiva motivado de konfliktoj li transportis ilin en la plej aktualajn moralajn kaj sociajn relaciojn. Tio plian fojon pruvis, ke la literatura slovaka lingvo estas formema [[literatura lingvo]], kapabla esprimi eĉ la plej subtilajn statojn de [[liriko|lirika]] subjekto. Li ĉeestigis en ili la mondon de la mora sentado de l' popolo, estimon al la homa doloro kaj reziston al senjorara arbitro. Krom la baladoj kaj la kantoj li kreis ankaŭ poezion de tute alia karaktero, la tiel nomatajn ciklajn komponaĵojn. La poema rakonto eluzas ĉi tie variajn rimedojn, sintenojn kaj formojn: stiligitajn [[mito]]jn, dramajn monologojn kaj dialogojn, alegoriajn bildojn, refleksadojn, meditadojn kaj programajn alvokojn. Klopodante pri la tuteca vido li emfazigis foje en frunton bildon de imaginara fakto, alifoje denove senperan realecon. La improvizitaj poemoj de Kráľ estas markitaj de lia [[pesimismo]], sed ankaŭ de demokratismo kaj [[fatalismo]], superkreskanta en [[mesianismo]]n aŭ preskaŭ ĝis ĥiliastisma [[mistikismo]]. Per sia kreado li enviciĝas inter [[romantikismo|romantikismaj]] poetoj kaj fariĝis ĉefpersono en evoluo de la laŭtempa poezio. === Tradukoj === Janko Kráľ estis multlingva homo, kapabla paroli preskaŭ la 9 (eventuale eĉ 10) lingvojn. Apud sia kreado li rande dediĉis sin ankaŭ al tradukoj. En lia postrestaĵaro konserviĝis liaj ukrainaj elskribaĵoj el [[Józef Bohdan Zaleski|Zaleski]], rusaj el [[kronikisto Nestor|Nestor]] kaj [[Pskova provinco|Pskova]] [[analo]], el [[Aleksej Stepanoviĉ Ĥomiakov|Ĥomiakov]] kaj [[Aleksandr Puŝkin|Puŝkin]]. Laŭ la rusa traduko de [[Aleksandr Andrejeviĉ Petrov|Aleksandr A. Petrov]] el [[sanskrito]] li tradukis en la slovakan fragmentojn el [[Mahabharato]], [[Ŝakuntalo]]n de [[Kalidaso]], miton pri Ribo kaj pri Nalo kaj Damajanto. === Leteroj === El la biografio de Kráľ, aŭtobiografio kaj korespondaro konserviĝis nur fragmentoj. Konataj estas nur liaj 10 leteroj. Ĉiuj leteroj aperis en kompleta reverko en ''Literárny archív'', [[1971]]. * 1. Letero al [[Samuel Reuss]] el Bratislavo, ĉirkaŭ Mikaelo la ([[29-a de septembro]]) [[1843]]. * 2. Letero al [[Gašpar Féjerpataky-Belopotocký|Gašpar Féjerpataky]] el [[Liptovský Mikuláš|Mikuláš]], la [[14-a de aŭgusto]] [[1844]]. * 3. Letero al [[Jonáš Bohumil Guoth|Jonáš Guoth]] el [[Hybe]], oktobro de [[1845]]. * 4. Letero al [[August Horislav Škultéty|August H. Škultéty]] el Mikuláš, komenco de aŭgusto de [[1844]]. * 5. Letero al [[Samo Bohdan Hroboň|Samo B. Hroboň]] el Peŝto, la [[7-a de februaro]] [[1848]]. * 6. Letero al [[Jozef Miloslav Hurban|Jozef M. Hurban]] el [[Balassagyarmat]], la [[1-a de januaro]] [[1851]]. * 7. Letero al [[Jozef Miloslav Hurban|Jozef M. Hurban]] el Balassagyarmat, la [[24-a de aprilo]] [[1851]]. * 8. Letero al [[Pavol Dobšinský]] el [[Kláštor pod Znievom]], la [[11-a de januaro]] [[1861]]. * 9. Letero al [[Jozef Miloslav Hurban|Jozef M. Hurban]] el [[Zlaté Moravce]], la [[8-a de majo]] [[1867]]. * 10. Letero al [[Andrej Trúchly-Sytniansky]] el Zlaté Moravce, la [[19-a de januaro]] [[1874]]. Krom tiuj ĉi leteroj tri homoj menciis pri tri leteroj de Kráľ, kiujn li sendis al ili ([[Ľudovít Štúr]] en la jaro [[1845]], [[Karol Braxatoris]] en la jaro [[1848]] kaj [[Andrej Trúchly-Sytniansky]] en la jaro [[1873]]). === Influo === Janko Kráľ influis per sia poezio multajn poetojn de la [[20-a jarcento]], kiel estas ekzemple: [[Laco Novomeský]], kiu dediĉis al li kelke da poemoj kaj la tutan kolektaron [[Romboid (kolektaro)|Romboid]]; [[Valentín Beniak]]; [[Andrej Plávka]]; [[Anton Prídavok]]; [[Ján Kostra]]; [[Ján Poničan]], kiu verkis poemon-[[poemaro]]n ''Divný Janko'' (''La stranga Janko''). Al lia kreado ligis multaj slovakaj [[superrealismo|superrealistoj]] (ekzemple [[Vladimír Reisel]]), kiuj — kontraŭe al aliaj superrealistoj — favorigis lin antaŭ [[Hviezdoslav]]. Kelkaj, ĝis tiam nepublikigitaj, poemoj de Kráľ aperis en kompozitaj libroj de la slovaka superrealismo. Liaj poemoj estas [[prologo]] kaj ankaŭ [[epilogo]] de la plej bonaj verkoj de la slovaka [[Avangardo 1938]]. La personeco de Janko Kráľ postlasis precipe en la slovaka, sed ankaŭ en la eŭropa poezio grandan influon.<ref name="sulc" /> [[Milan Rúfus]] en libro ''Hora'' alskribas sian poemon ''Matka obloha, matka báseň'' (''La patrino ĉielo, la patrino poemo'') al memoro de Janko Kráľ.<ref name=vongrej/> == Publikigado == === Pergazete === Dum sia vivo Janko publikigis poemojn en pluraj [[gazeto]]j. De komence tio estis ''[[jarlibro Nitra]]'', pli poste ''[[Orol tatranský]]'' kaj ''[[Sokol (slovaka gazeto)|Sokol]]'', pli malofte eĉ en gazetoj ''[[Černokňažník]]'', ''[[Orol (gazeto)|Orol]]'', ''[[Tábor (jarlibro)|Tábor]]'', ''[[Concordia]]'', ''[[Priateľ školy a literatúry]]'' kaj en aliaj. La unuajn 8 poemojn de Kráľ publikigis ''[[jarlibro Nitra]]'' en la jaro [[1844]]. Tio estis poemoj: ''Zverbovaný'', ''Zabitý'', ''Zakliata panna vo Váhu a divný Janko'', ''Moja pieseň'', ''Pieseň bez mena'', ''Pesnička na kare ku cti zosnulému Jankovi Tomesovi'', ''Vysokourodzenému pánu Ďurkovi Košuthovi'' kaj ''Povesť''. Ĝis la revolucio li publikigis pluajn 9 poemojn en ''[[Orol tatranský]]'' de [[Ľudovít Štúr|Štúr]], temis pri poemoj: ''Orol'', ''Piesne'', ''Potecha'', ''Pán v tŕní'', ''Pieseň'', ''Duma bratislavská'', ''Kríž a čiapka'', ''Choč'' kaj unu traduko de poemo de [[Aleksandr Puŝkin|Puŝkin]] ''Morto de Oleg''. Li proponis pli da poemoj por la publikigado, sed pro manko de publikigaj eblecoj, nekonvencieco kaj radikalismo de la tono la resto de lia poezio restis nur en la manuskriptoj. Ĝis la revolucio li tiel havis tempon por publikigi nur 17 poemojn, sed kio sufiĉis por ĝenerala laŭtempa agnosko de lia talento. Dum [[Revolucio de 1848|revolucio]] li publikigis anonime 4 poemojn (''Krajinská pieseň'', ''Tri vŕšky'', ''Pieseň slobodného sedliaka'' kaj ''Krvavá kosba''). Post la revolucio li jam preskaŭ ne verkis poemojn. La malnovajn manuskriptojn li bruligis aŭ perdis, tial li ne povis plenumi petojn de redaktejo pri ilia publikigo. De tempo al tempo la amikoj de Kráľ sendis al la redaktejoj reskribojn de liaj versoj, kontraŭ kio li mem protestis. Kiam la revolucio estis fininta, li publikigis nur ''Duma Kollárova'' en ''[[Lumír (gazeto)|Lumír]]'' en la jaro [[1852]] kaj 3 „[[Memoranda kunveno|memorandajn]]“ poemojn en la jaro [[1861]], tio estis: ''Slovo'', ''Duma slovenská'' kaj ''Krakoviaky dobrovoľníkove''. Pli gravan kolektaron de reskriboj de pli malnovaj poemoj de Kráľ publikigis [[Bedřich Rozehnal]] en ''Moravské národní noviny'' en la jaro [[1851]], tio estis 6 poemoj (''Hlásnik národa'', ''Zverbovaný'', ''Návrat'', ''Dumy'', ''Kvet'', ''Dva orly'' — el ili 4 tradukitaj en la [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥan]]), en gazeto ''Morava'' en la jaro [[1864]] 9 poemojn (''Hlásnik národa'', ''Zverbovaný'', ''Návrat'', ''Dumy'', ''Kvet'', ''Dva orly'', ''Jarná pieseň'', ''Keby mohol ho postihnúť'' kaj ''Duma bratislavská'' — el kiuj ankaŭ 4 tradukitaj en la ĉeĥan). Post Rozehnal publikigis [[Viliam Pauliny-Tóth]] en ''[[Sokol (gazeto)|Sokol]]'' en la jaroj [[1865]] – [[1866]] 10 poemojn, el kiuj 3 ĝis tiam nepublikitaj en la [[slovaka lingvo|slovaka]] (''Kvet'', ''Dva orly'', ''Duma I. — III'') tradukis reen el la ĉeĥa ĝis la slovaka. [[Peter Kellner-Hostinský]] dum la revolucio savis la manuskriptojn de Kráľ kaj gardis ilin de pereo ĝismorte. Li publikigis ilin en ''Slovenský pozorník'', [[1854]]; ''[[Concordia]]'', [[1858]] kaj ''[[Tábor (jarlibro)|Tábor]]'', [[1870]]. Tio estis 3 poemoj: ''Slovenčina'', ''Slovenom'', ''Vyslobodenie''. Antaŭ fino de la vivo de Kráľ aperis 5 liaj poemoj, kiujn li, kiel li mem diris — „elskribis el la memoro“. Ili aperis en ''[[Orol (gazeto)|Orol]]'' de [[Andrej Trúchly-Sytniansky|Sytniansky]] en la jaroj [[1873]] – [[1874]]. Tio estis poemoj: ''Orol vták'', ''Kvietok'', ''Pierko'', ''Husár'' kaj ''Rodina slovanská''. Post paso de tempo kaj agnosko de lia talento oni alskribis al li ĝis antaŭ nelonga tempo ankaŭ kelkajn anonimajn poemojn, kiujn li ne verkis: ''Husár (Ach koníku)'' kaj ''Bojazlivá'' de [[Peter Kellner-Hostinský]], ''Dunaju náš tichý'' de [[Janko Matúška]], ''Túženie'' de [[Ján Kalinčiak]] kaj ''Krivoprísažnica'' de [[Pavol Dobšinský]]. === Eksterlando === La poezio de Janko Kráľ aperis en eksterlando en gazetaj tradukoj. Tradukita ĝi estis en la [[ĉeĥa lingvo|ĉeĥan]], [[rusa lingvo|rusan]], [[bulgara lingvo|bulgaran]], [[ukraina lingvo|ukrainan]], [[hungara lingvo|hungaran]], [[germana lingvo|germanan]], [[angla lingvo|anglan]] kaj [[pola lingvo|polan]]. Krom tio ĝi aperis ankaŭ en memstaraj eldonoj en la rusa (''Moja pesňa'', Peterburgo [[1957]], kolektivo de tradukistoj), en la ĉeĥa (''Orel'', Prago [[1960]], tradukis [[Vladimír Holan|V. Holan]]) kaj en la hungara (''Toborzó'', Budapeŝto [[1965]], tradukis [[Tibor Tóth (1921 – 1964)|T. Tóth]] kaj [[György Végh|G. Végh]]). La poemoj de Kráľ estas en la hungara traduko (apud [[Hviezdoslav]], [[Andrej Sládkovič|Sládkovič]] kaj [[Ján Kollár|Kollár]]) indikitaj en ''Antologio de la monda literaturo de la 19-a jarcento'', Budapeŝto [[1956]]. == Verkoj pri Janko Kráľ == === Kolektaj verkoj kaj elektoj === La unuaj klopodoj pri la publikigado de la poemoj de Kráľ perkolekte frakasiĝis en neekkono de liaj perditaj manuskriptoj. Eĉ ne hodiaŭ krom la manuskriptoj de Kráľ de [[Peter Kellner-Hostinský]] (de la jaro [[1873]] ili troviĝas en [[Matica slovenská]]) kaj elskriboj el ''Přerovský sborník'', kiuj el netrovitaj moraviaj manuskriptoj de Janko Kráľ faris František Řepka, ni ne konas manuskriptojn, kiujn ili forprenis al li post la malliberigo (ekz. fare de li menciata revolucia substrato ''Podmanín'') kaj tiujn, kiujn havis la familio de Kráľ pos lia morto. La unuaj iniciantoj pri la kolekta eldono estis [[Viliam Pauliny-Tóth]], [[Andrej Trúchly-Sytniansky]] kaj ĉeĥoj [[Július Grégr]] kaj [[Rudolf Pokorný]].<ref name="sulc" /> * [[1893]]: ''Verše Janka Kráľa'' – la unua kolekta eldono de [[Jaroslav Vlček]]. Vlček eluzas nur kelkajn reskribojn el la t.n. Přerovský sborník. * [[1923]]: ''Balady a piesne'' – la dua aranĝo de [[Jaroslav Vlček|Vlček]]. La libro aperis pli poste en pluraj eldonoj. * [[1938]]: ''Ňeznáme básňe'' – perlibre eldonitaj ekzemploj el la manuskriptoj de Kráľ, kiujn antaŭe pergazete publikigis [[Jozef Škultéty]], [[Jaroslav Vlček]] kaj [[Rudo Brťán]]. Redaktis [[Stanislav Mečiar]]. * [[1948]]: ''Básnik Janko Kráľ a jeho Dráma sveta'' – preskaŭ plena eldono de versoj de Janko Kráľ de [[Milan Pišút]]. * [[1952]] (la dua eldono [[1959]]): ''Súborné dielo Janka Kráľa'' – daŭrigo de publikaĵo de [[Milan Pišút|Pišút]]. * [[1969]]: ''Zažíhaj svetlá'' – perlibra eldono de novtrovitaj versoj de [[Pavol Vongrej]], kiujn antaŭ libra publikigado aperis per gazete. (Pluaj novtrovitaj versoj de Kráľ aperis en ''[[Slovenské pohľady (1881)|Slovenské pohľady]]'' en la jaro [[1970]] de [[Rudo Brtáň]].) * [[1972]]: ''Janko Kráľ Poézia'' – perlibra eldono de poezio de Kráľ, la 3-a volumo de edicio [[Ora fonduso de la slovaka literaturo]].<ref name="sulc" /> * [[1976]]: ''Jarná pieseň'' – elekto de ekzemploj de liriko, baladoj, rakontoj kaj korespondaro de Kráľ. * [[1976]]: ''Janko Kráľ vo výbere Milana Rúfusa'' – elekto de poezio de Kráľ de [[Milan Rúfus]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.osobnosti.sk/index.php?os=zivotopis&ID=58775 | titolo = Janko Kráľ | alirdato = | aŭtoro = | lasta = | unua = | kunaŭtoroj = | dato = | jaro = | monato = | eldonisto = osobnosti.sk | lingvo = slovake }}</ref> === Biografioj === * [[1946]]: ''Osudy Janka Kráľa: štúdia a články'' – [[monografio]] de Janko Kráľ de [[Rudo Brtáň]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.books.sk/writer_card.jsp?id=16 | titolo = Rudo Brtáň | alirdato = 2012-07-24 | aŭtoro = | lasta = | unua = | kunaŭtoroj = | dato = | jaro = | monato = | eldonisto = FORMÁT | lingvo = | arkivurl = https://web.archive.org/web/20111223131536/http://www.books.sk/writer_card.jsp?id=16 | arkivdato = 2011-12-23 }}</ref> * [[1994]]: ''Dvaja romantici: prípad Janko Král̓ a Ján Botto'' – biografia [[eseo]] pri la vivoj de Janko Kráľ kaj de [[Ján Botto]] de [[Pavol Vongrej]].<ref name=vongrej/> * [[2010]]: ''Králi ducha'' – biografie-beletriganta triptiĥo de [[Emil Benčík]], en kiu li alproksimigas la vivsortojn de tri signifaj slovakaj verkistoj – Janko Kráľ, [[Svetozár Hurban-Vajanský|S. H. Vajanský]] kaj [[Pavol Országh Hviezdoslav|P. O. Hviezdoslav]].<ref>{{Citaĵo el la reto | url = http://www.iliteratura.cz/Clanek/27835/bencik-emil-krali-ducha-in-snn | titolo = Benčík, Emil: Králi ducha (in SNN) | alirdato = | aŭtoro = | lasta = | unua = | kunaŭtoroj = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldonisto = iLiteratura.cz | paĝoj = | lingvo = slovake }}</ref> === Studadoj === ==== Hejmaj studadoj ==== * [[František Votruba]] – la unua signifa studado pri la poezio de Kráľ (publikita en gazeto ''Prúdy'', [[1922]]; ''Literárne štúdie I'', [[1950]]; ''Vybrané spisy II'', [[1955]]). * [[Štefan Krčméry]] – eseoj kaj studado pri la poemoj de Kráľ (ili aperis en gazeto ''[[Slovenské pohľady (1881)|Slovenské pohľady]]'', [[1924]]; publikaĵo ''Ľudia a knihy'', [[1928]]; ''Stopäťdesiat rokov slovenskej literatúry I.'', [[1943]] – represitaj en ''Výbere z diela IV'', [[1955]]) * [[Rudo Brťán]] – unue li publikigis en gazetoj tekstologiajn studadojn, poste ankaŭ eseojn (precipe en ''[[Elán (gazeto)|Elán]]'', [[1935]]; libre li eldonis ''Osudy Janka Kráľa'', [[1947]] kaj ties ''Doplnky'' en ''Literárnohistorický zborník MS'', [[1947]]). Pli malfrue li koncentriĝis al la biografio de Kráľ. * [[Władysław Bobek]] – pola slovakisto publikis siajn studadojn (resumitaj en libro ''Slovensko a Slovanstvo'', [[1936]]). * [[Michal Považan]] – pluraj eseoj kaj konsideroj, kiuj aperis en gazetoj (''Slovenské smery'', ''[[Elán (gazeto)|Elán]]'', kolekta libro de superrealistoj); kolekte en libro ''Z literárnych štúdií a článkov'', [[1953]] (en pli nova eldono kiel ''Novými cestami'', [[1963]]). Li estas ankaŭ aŭtoro de enkonduko al granda kolekto de Kráľ en [[Hviezdoslavova knižnica]] – ''Moja pieseň'', [[1952]]. En liaj manuskriptoj restis nefinita monografio pri Kráľ. * [[Laco Novomeský]] – studado kun nomo ''Slávnosť istoty'' (aperis en ''[[Elán (gazeto)|Eláne]]'', [[1940]] – represitaj en publicistaj verkoj ''Slávnosť istoty'', [[1970]]) * [[Milan Pišút]] – pluraj teoriaj konsideroj pri Kráľ (aperis en gazetoj ''Nové prúdy'', [[1946]]; ''Literárnohistorický zborník'', [[1948]], [[1953]]; ''[[Slovaka literaturo (gazeto)|Slovaka literaturo]]'', [[1956]]; libre resumitaj en ''Literárne štúdie a potréty'', [[1955]]). Li eldonis materiale-analitikan verkon ''Básnik Janko kráľ a jeho Dráma sveta'', [[1948]]; monografion ''Janko Kráľ, Život a básnické dielo'', [[1957]]; komparigajn studadojn ''Sándor Petőfi a Janko Kráľ'' (en kolekta libro ''Dějiny a národy'', [[1965]]). * [[Mikuláš Bakoš]] – struktura analizo de verso en libro ''Vývin slovenského verša'', [[1939]], [[1949]], [[1966]]. Samtempe li estas aŭtoro de studado pri literaturaj sortoj de Janko Kráľ, kiu aperis en ''[[Slovaka literaturo (gazeto)|Slovaka literaturo]]'' en la jaro [[1962]]. * Por klarigi la vivsortojn de Janko precipe en la periodo de revolucio kontribuis: ** [[Daniel Rapant]] (''Slovenské povstanie roku 1948 – 1849'', [[1937]]) ** [[Karol Goláň]] (''Politika'', [[1940]]; kolekta libro ''Zore nad Kriváňom'', [[1948]]; libro ''Štúrovské pokolenie'', [[1964]]) ** [[Anna Gašparíková-Horáková]] (''[[Slovaka literaturo (gazeto)|Slovaka literaturo]]'', [[1954]]) ** [[Ctibor Štítnický]] (''[[Kultura vivo (gazeto)|Kultura vivo]]'', [[1954]]; ''Maďarské rapsódie'', [[1956]]) ** [[Vladimír Matula]] (''[[Kultura vivo (gazeto)|Kultura vivo]]'', [[1965]]) * [[Alexander Matuška]] – eseoj pri la poezio de Kráľ (publikitaj en liaj libroj ''Profily'', [[1946]]; ''Vavríny nevädnúce'', [[1954]]; ''Medailóny'', [[1960]]). * [[Viktor Kochol]] – nova envicigo de Kráľ en ŝturanan poezion (en libro ''Poézia štúrovcov'', [[1955]] kaj ''Dejiny slovenskej literatúry II'', [[1960]]). Li verkis ankaŭ pri la tradukoj de Kráľ en la rusan kaj la ĉeĥan. * [[Róbert Roško]] – li verkis pri utopia socialismo de la revoluciisto (''Filozofický časopis'', [[1957]]) * [[Karol Rosenbaum]] – studadoj pri la poemoj de Kráľ (''Súborné dielo'', [[1952]]) * [[Stanislav Šmatlák]] – studadoj pri la poezio de Janko (donaca eldono ''Balád a piesní'', [[1961)]] * [[Viliam Marčok]] – teoria verko pri komponaro kaj bildiga metodo (''Zborník Pedagogického inštitútu v Bánskej Bystrici'', [[1962]]) * [[Pavol Vongrej]] – tekstologiaj kaj materialaj studadoj (''[[Slovaka literaturo (gazeto)|Slovaka literaturo]]'', [[1962]], [[1963]], [[1965]]; kolekta libro ''Literárny archív'', [[1964]]; teoriaj komparigal verkoj en ''[[Romboid (gazeto)|Romboide]]'', [[1968]]; en ''Slavica Slovaca'', [[1970]] kaj en ''[[Slovenské pohľady (1881)|Slovenské pohľady]]'', [[1971]]; libra monografia eseo ''Janko Kráľ, básnik-burlivák'', [[1966]]; pli nova libro ''Janko Kráľ'', [[1971]]) * [[Milan Rúfus]] – studadon li verkis al kolekta verko (''Janko Kráľ Poézia'', [[1972]]), kiu aperis kiel la 3-a volumo de edicio [[Ora fonduso de la slovaka literaturo]].<ref name="sulc" /> * [[Pavol Vongrej]] – li dediĉis al Kráľ enkondukan eseon kaj per tri studadoj en sia libro ''Zlomky z romantizmu'', kiu aperis al la 160-a datreveno de la naskiĝo de Kráľ ([[1982]]).<ref name=vongrej/> ==== Eksterlandaj studadoj ==== * [[Roman Osipoviĉ Jakobson]] – studadoj ''Gramatika strukturo de versoj de Janko Kráľ'' (en la angla ĝi aperis en ''Kolekta libro FFUK Philologiaca XVI.'' en slovaka traduko en ''[[Slovaka literaturo (gazeto)|Slovaka literaturo]]'', [[1967]]) * [[Dmitri Ĉiĵevskij]] – studado ''Neues über Janko Kráľ'' (''Zeitrschift für slavische Philologie'', [[1953]]) kaj en kolekta libro de Mieckiewicz ''A. Mickiewicz, Štúr and Kráľ''. * [[G. Apel]] – studado pri la poeta stilo de Kráľ (''Festschrift für Dmytro Čyževskyj Zum 60 Geburtstag'', [[1954]]) * [[László Sziklay]] – granda atentemo al Kráľ Kráľovi (''Dejiny slovenskej literatúry'', [[1954]] – en pli nova eldono ''A szlovák irodalom torténete'', [[1962]]) * [[Józef Magnuszewski]] – li okupiĝas per la poezio de Kráľ (''Mickiewicz wsród Slowakow'', [[1956]]; kaj en pli novaj komparigaj studadoj) * [[Irina Bogdanovova]] – rusaj studadoj, kiel enkonduko al rusa traduko de ''Janko Kráľ'', [[1957]]. Ŝi ellaboris ankaŭ studadon al ''Dejiny slovenskej literatúry'', kiuj aperas en Moskvo.<ref name="sulc" /> == Verkaro == Por Janko Kráľ estas tipa [[literatura sinkretismo]], tial ne eblas lian verkaron precize dividi laŭ ĝenroj. Tiu ĉi aranĝo laŭ jaroj, en kiuj Kráľ verkis la verkon – estas orientiga. === La unuaĵoj ĝis aŭtuno de 1843 === ''Genius Slovanstva''; ''Smrt Světopolka, krále Velko-Moravského''; ''Bohdan''; ''Zlomok o boji Rusov s Poliakmi''; ''Zverbovaný I''; ''Strídža — skala v Lučivnej''; ''Smrť Olegova'' === 1843 – 1845 === ''Jedna žiadosť''; ''Kvety''; ''Ej, medzi dolinami''; ''Žíznim, mám studničku''; ''Pierko''; ''Zverbovaný II''; ''Dve staré pesničky''; ''Zabitý''; ''Pán v tŕni''; ''Zakliata panna vo Váhu a divný Janko''; ''Moja pieseň''; ''Pieseň bez mena''; ''Pesnička na kare ku cti zosnulému Jankovi Tomesovi, duši slovenskej – držanom – povedaná od Janka Kráľa''; ''Vysokourodzenému pánovi Ďurkovi Košuthovi''; ''Povesť''; ''Kristus''; ''Skamenelý''; ''Kríž a čiapka''; ''Bezbožné dievky''; ''Kvet''; ''Husár''; ''Orol vták''; ''Duma bratislavská''; ''Orol'' === 1844 – 1846 === ''Dvanásť slov''; ''Dievča''; ''Starý človek''; ''Zlí Duchovia''; ''Na rumoch vekov''; ''Vyslobodenie''; ''Úkazy''; ''Dávny kamarát...''; ''Sen – Tma''; ''Ovčiar''; ''Sedliak''; ''Remeselník''; ''Videnie''; ''Mladý pán''; ''Súd''; ''Zloboh (Minister)''; ''Kliatba a trápenie''; ''Strom nesmrteľnosti''; ''Dva orly (Praktiká tohto života)''; ''Matka, učiteľ, žiaci''; ''Národy''; ''Náboženstvo''; ''Génius Slovanstva''; ''Kde sa obrátiš...''; ''Posvätenec''; ''Poruč''; ''Pekelník''; ''Záhradník''; ''Videnia''; ''Predhovor k Vojne''; ''Vojna''; ''Plameň už tíchne...''; ''Verní''; ''Pozri toho, čo tam stojí...''; ''Povedia tie haraburdy...''; ''Svätá rodina''; ''Blázon''; ''Kríž''; ''Rozprávajte svoj tajný sen!''; ''Rozprávajte svoj tichý sen!''; ''Vidíš priepasť, do nej letíš...''; ''Reči génia''; ''Zlmoky – Duma''; ''Kedy už vydáš dušu Hospodinu?''; ''Človeče, kdeže si ty podel slovo božie?''; ''Duma''; ''Fakľa''; ''Prorok''; ''Vidím vás strašných na mečoch''; ''K Semenu''; ''Svadba''; ''K prorokom Slovenstva''; ''K národom''; ''K Slovenom''; ''O chorom kráľovi a zlatom vtáčikovi''; ''Podvečer''; ''Jarmok''; ''Žatva''; ''K prorokom''; ''Radujte sa...'' === 1846 – 1848 === ''Hlásnik národa''; ''Piesne''; ''Slovenská duma''; ''Verše''; ''Žobrák''; ''Zbojníkova balada''; ''Potecha''; ''Štít''; ''Choč''; ''Mládenec (Janko. Jankova cesta. Blúdenia.)''; ''Syn pustiny''; ''Návrat''; ''Tri vŕšky''; ''Krajinská pieseň''; ''Pieseň slobodného sedliaka''; ''Krvavá kosba''; ''Rozprávka'' === 1849 – 1861 === ''Jarná pieseň''; ''Duma dvoch bratov''; ''Šahy''; ''Rodina vlastencov''; ''Rodina slovanská''; ''Duma Kollárova''; ''Slovo''; ''Duma slovenská na pamiatku sjazdu turčiansko-sv.-martinského 6. júna 1861''; ''Krakoviaky dobrovoľníkove'' == Monumentoj kaj aprezoj == * Lian nomon portas [[Muzeo de Janko Kráľ]] en Liptovský Mikuláš, kiu dokumentas historian, etnografian kaj artistan pasintecojn de urbo [[Liptovský Mikuláš]] kaj regiono [[Liptov (regiono)|Liptov]]. * En [[Nacia tombejo en Martin]] troviĝas simbola tombo dediĉita al li. * Nomita estas laŭ li parko kun lia statuo en [[Bratislavo]] – [[Parko de Janko Kráľ]]. * En pluraj urboj estas omaĝe al kráľ memorigtabuloj, statuoj kaj bustoj. * Al la 100-a datreveno de lia morto ([[1976]]) estis stampitaj memorigaj arĝentaj moneroj kun lia portreto en valoro 100 [[Kčs]]. * En la jaro [[1972]], en la 150-a datreveno de lia naskiĝo, li estis envicigita en kulturan kalendaron de [[UNESCO]]. == Literaturo == * BRTÁŇ, Rudo. Osudy Janka Kráľa: štúdia a články. Turčiansky Svätý Martin : Všeslovanská slovesnosť, 1946. (Slovenská slovesnosť; zv. 2.) S. 110. * MIKULA, Valér. Slovník slovenských spisovateľov. Bratislava : Kalligram, 2005. (Knižnica slovenskej literatúry; zv. 2.) ISBN 80-7149-801-7. S. 651. * HAJKO, Vladimír. Encyklopédia Slovenska: K-M. Zväzok 3. Bratislava : Vydavateľstvo SAV, 1979. S. 656. * ROSENBAUM, Karol. Encyklopédia slovenských spisovateľov: A - O. Bratislava : Obzor, 1984. (Encyklopédia slovenských spisovateľov; zv. 1.) S. 483. * MACHALA, Drahoslav. Majstri slova. Bratislava : Perfekt, 2002. (Významné osobnosti slovenských dejín.) ISBN 978-80-8046-215-4. S. 109. * ŠULC, Daniel. Janko Kráľ: Poézia. Bratislava : Tatran, 1972. (Zlatý fond slovenskej literatúry; zv. 3.) S. 504. * VONGREJ, Pavol. Dvaja romantici: prípad Janko Král̓ a Ján Botto. Banská Bystrica : Vydavateľstvo Matice slovenskej, 1994. ISBN 80-7090-288-4. S. 240. * VONGREJ, Pavol. Zažíhaj svetlá. Bratislava : Tatran, 1969. S. 168. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo Slovakio}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj|commonscat=Janko Kráľ}} * [http://zlatyfond.sme.sk/autor/69/Janko-Kral/ Kompleta verkaro de Janko Kráľ] == Tradukfonto == {{Trad|sk|Janko Kráľ|4200559}} {{ADLS|2012|30}} {{Ŝturano}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kral, Janko}} [[Kategorio:Slovakaj verkistoj]] [[Kategorio:Slovakaj poetoj]] [[Kategorio:Slovakaj naciaj renaskigantoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 24-an de aprilo]] [[Kategorio:Mortintoj la 23-an de majo]] liqp30b93o3db10zjrbfcbpa4jkdmo0 0 392903 9490375 9490257 2026-10-08T13:03:13Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Fervoja akcidento de Once (2012-02-22)]] al [[Fervoja akcidento de Once (2012)]]: troa precizigo 9490257 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Accidente-tren-once-argentina.jpg|200px|eta|La akcidentita trajno]] La '''fervoja akcidento de Once en 2012''' estis akcidento, kiu okazis la {{daton|22|februaro|2012}} ĉirkaŭ la 8:33 en [[Buenos Aires|Bonaero]], en la [[kapostacio]] ''{{stacidomo|Once de Setiembre}}'' (dek-unua de septembro). Trajno n-ro 3772 de ok vagonoj kun pli ol {{Unuo|1200}} pasaĝeroj frapis la trakfinon. Mortis 51 homoj, ĉirkaŭ 700 estis vunditaj<ref>[http://www.clarin.com/sociedad/Descarrilo-tren-Sarmiento-llegaba-Once_0_650935058.html Clarín] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120223134638/http://www.clarin.com/sociedad/Descarrilo-tren-Sarmiento-llegaba-Once_0_650935058.html |date=2012-02-23 }}, 2012-02-22; elŝutita je 2012-03-10]</ref>. Laŭ aŭtomata videoregistraĵo kaj [[GPS]]-a mezurado la trajno atingis la kajon kun rapideco de ĉ. 26 km/h kaj frapis la trakfinan bufraron je 20 km/h. Eble la bremsoj misfunkciis. Inter la unua kaj la dua vagono okazis eksplodo; ne estas klare, ĉu ĝin kaŭzis nur la kunpuŝiĝo de la vagonoj. Pluraj pasaĝeroj raportis, ke en la antaŭa stacio Floresta la trajno ne haltis ĝustatempe kaj devis iom retroiri<ref>[http://www.lanacion.com.ar/1450637-el-choque-en-primera-persona La Nación] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120225040143/http://www.lanacion.com.ar/1450637-el-choque-en-primera-persona |date=2012-02-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.lanacion.com.ar/1450637-el-choque-en-primera-persona%20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-06-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181224011948/https://www.lanacion.com.ar/1450637-el-choque-en-primera-persona%20 |arkivdato=2018-12-24}}, 2012-02-22; elŝutita je 2012-02-25</ref>. La trajno nur la antaŭan tagon eliris el metiejo, kie ĝi estis zorgata dum 10 tagoj. Ĝi plenumis kvin irojn-reirojn kaj estis en sia dek-unua veturado, la unua de la tago. La akcidento estas konsiderata la tria plej grava de [[Argentino]]. En 1970 ĉe [[Benavídez]] mortis 236, 1978 en ''Sa Pereira'' en la provinco Santa Fe 55 homoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Once de Setiembre (stacidomo)]] [[Kategorio:Fervojaj akcidentoj en 2012|Once]] [[Kategorio:Historio de Bonaero]] [[Kategorio:2012 en Argentino]] [[Kategorio:Fervojo en Argentino]] nslnqwxfi03a4vev6ur14qpobhbblzk 9490378 9490375 2026-10-08T13:05:47Z RG72 11847 /* Vidu ankaŭ */ 9490378 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Accidente-tren-once-argentina.jpg|200px|eta|La akcidentita trajno]] La '''fervoja akcidento de Once en 2012''' estis akcidento, kiu okazis la {{daton|22|februaro|2012}} ĉirkaŭ la 8:33 en [[Buenos Aires|Bonaero]], en la [[kapostacio]] ''{{stacidomo|Once de Setiembre}}'' (dek-unua de septembro). Trajno n-ro 3772 de ok vagonoj kun pli ol {{Unuo|1200}} pasaĝeroj frapis la trakfinon. Mortis 51 homoj, ĉirkaŭ 700 estis vunditaj<ref>[http://www.clarin.com/sociedad/Descarrilo-tren-Sarmiento-llegaba-Once_0_650935058.html Clarín] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120223134638/http://www.clarin.com/sociedad/Descarrilo-tren-Sarmiento-llegaba-Once_0_650935058.html |date=2012-02-23 }}, 2012-02-22; elŝutita je 2012-03-10]</ref>. Laŭ aŭtomata videoregistraĵo kaj [[GPS]]-a mezurado la trajno atingis la kajon kun rapideco de ĉ. 26 km/h kaj frapis la trakfinan bufraron je 20 km/h. Eble la bremsoj misfunkciis. Inter la unua kaj la dua vagono okazis eksplodo; ne estas klare, ĉu ĝin kaŭzis nur la kunpuŝiĝo de la vagonoj. Pluraj pasaĝeroj raportis, ke en la antaŭa stacio Floresta la trajno ne haltis ĝustatempe kaj devis iom retroiri<ref>[http://www.lanacion.com.ar/1450637-el-choque-en-primera-persona La Nación] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120225040143/http://www.lanacion.com.ar/1450637-el-choque-en-primera-persona |date=2012-02-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.lanacion.com.ar/1450637-el-choque-en-primera-persona%20 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-06-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20181224011948/https://www.lanacion.com.ar/1450637-el-choque-en-primera-persona%20 |arkivdato=2018-12-24}}, 2012-02-22; elŝutita je 2012-02-25</ref>. La trajno nur la antaŭan tagon eliris el metiejo, kie ĝi estis zorgata dum 10 tagoj. Ĝi plenumis kvin irojn-reirojn kaj estis en sia dek-unua veturado, la unua de la tago. La akcidento estas konsiderata la tria plej grava de [[Argentino]]. En 1970 ĉe [[Benavídez]] mortis 236, 1978 en ''Sa Pereira'' en la provinco Santa Fe 55 homoj. == Notoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == {{Projektoj}} * [[Once de Setiembre (stacidomo)]] [[Kategorio:Fervojaj akcidentoj en 2012|Once]] [[Kategorio:Historio de Bonaero]] [[Kategorio:Transporto en Bonaero]] [[Kategorio:2012 en Argentino]] [[Kategorio:Fervojo en Argentino]] [[Kategorio:Katastrofoj en Argentino]] lv9qv2csv62svupq4e4o80qloakhd0l 0 396592 9490719 8386357 2026-10-09T09:20:35Z ~2026-54417-93 264660 9490719 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:Navanethem Pillay.jpg|eta|250px|Navanethem Pillay]] '''Navanethem Pillay''' (naskita la [[23-an de septembro]] [[1941]] apud [[Durbano]], [[Sudafriko]]) estas advokatino, kiu luktis kontraŭ [[apartismo]] en sia lando. En la jaro [[2008]] ŝi fariĝis [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]]. Ŝi estis juĝisto en la [[Internacia Puna Kortumo]] de [[Hago]] kaj ŝi prezidis la kortumon pri la [[genocido]] en [[Ruando]]. En [[2012]] ŝi subskribis la dokumenton de [[internacia juro de homaj rajtoj]] pri [[seksa orientiĝo]] kaj [[seksa identeco]].<ref>[http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf BRON FREE AND EQUAL - Seksa orientiĝo kaj seksa identeco en internacia juro de homaj rajtoj]</ref> == Originoj == Navi Pillay havas sudafrikan ŝtatanecon. Ŝi naskiĝis en [[1941]] en baratdevena malriĉa familio, filino de [[tamiloj|tamilaj]] gepatroj, kaj pasigis sian junaĝon en [[Durban]]. == Studoj == Danke al financa subteno de la barata komunumo ŝi povis studi juron en la Universitato de [[Kvazulu-Natalo]]. == Kariero == Ŝi malfermis privatan oficejon, ĉar ŝi ne povis ie trovi laborlokon pro la fakto, ke ŝi ne estis blankulino. Dum 28 jaroj ŝi klopodis lukti kontraŭ [[torturado]] kaj maljusteco. En la jaro [[1973]], ŝi defendis la enprizonigitojn de [[Robben Island]], inter kiuj estis [[Nelson Mandela]]. Plie ŝi studis juron en [[Harvard]], [[Usono]]. Ŝi luktis pri homaj rajtoj en Sudafriko, pri virinaj rajtoj aparte. == Premioj == En [[2003]] ŝi ricevis la Premion Gruber por la virinaj rajtoj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pillay, Navi}} [[Kategorio:Sudafrikaj aktivuloj]] [[Kategorio:Sudafrikaj juĝistoj]] [[Kategorio:Baratdevenaj sudafrikanoj]] [[Kategorio:Apartismo]] [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Virinoj]] f1efh2dkwgt2n9t7q30huqyxfp7toqb 9490727 9490719 2026-10-09T09:33:39Z ~2026-54417-93 264660 9490727 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:Navanethem Pillay.jpg|eta|250px|Navanethem Pillay]] '''Navanethem Pillay''' (naskita la [[23-an de septembro]] [[1941]] apud [[Durbano]], [[Sudafriko]]) estas advokatino, kiu luktis kontraŭ [[apartismo]] en sia lando. En la jaro [[2008]] ŝi fariĝis [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]]. Ŝi estis juĝisto en la [[Internacia Puna Kortumo]] de [[Hago]] kaj ŝi prezidis la kortumon pri la [[genocido]] en [[Ruando]]. En [[2012]] ŝi subskribis la dokumenton de [[internacia juro de homaj rajtoj]] pri [[seksa orientiĝo]] kaj [[seksa identeco]].<ref>[http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf BORN FREE AND EQUAL - Seksa orientiĝo kaj seksa identeco en internacia juro de homaj rajtoj]</ref> == Originoj == Navi Pillay havas sudafrikan ŝtatanecon. Ŝi naskiĝis en [[1941]] en baratdevena malriĉa familio, filino de [[tamiloj|tamilaj]] gepatroj, kaj pasigis sian junaĝon en [[Durban]]. == Studoj == Danke al financa subteno de la barata komunumo ŝi povis studi juron en la Universitato de [[Kvazulu-Natalo]]. == Kariero == Ŝi malfermis privatan oficejon, ĉar ŝi ne povis ie trovi laborlokon pro la fakto, ke ŝi ne estis blankulino. Dum 28 jaroj ŝi klopodis lukti kontraŭ [[torturado]] kaj maljusteco. En la jaro [[1973]], ŝi defendis la enprizonigitojn de [[Robben Island]], inter kiuj estis [[Nelson Mandela]]. Plie ŝi studis juron en [[Harvard]], [[Usono]]. Ŝi luktis pri homaj rajtoj en Sudafriko, pri virinaj rajtoj aparte. == Premioj == En [[2003]] ŝi ricevis la Premion Gruber por la virinaj rajtoj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pillay, Navi}} [[Kategorio:Sudafrikaj aktivuloj]] [[Kategorio:Sudafrikaj juĝistoj]] [[Kategorio:Baratdevenaj sudafrikanoj]] [[Kategorio:Apartismo]] [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Virinoj]] qcv5oabl7ewhtkchacm23st3eoud7jg 9490759 9490727 2026-10-09T10:12:56Z Sj1mor 12103 9490759 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} [[Dosiero:Navanethem Pillay.jpg|eta|250px|Navanethem Pillay]] '''Navanethem Pillay''' (naskita la [[23-an de septembro]] [[1941]] apud [[Durbano]], [[Sudafriko]]) estas advokatino, kiu luktis kontraŭ [[apartismo]] en sia lando. En la jaro [[2008]] ŝi fariĝis [[Alta Komisaro de la Unuiĝintaj Nacioj pri Homaj Rajtoj]]. Ŝi estis juĝisto en la [[Internacia Puna Kortumo]] de [[Hago]] kaj ŝi prezidis la kortumon pri la [[genocido]] en [[Ruando]]. En [[2012]] ŝi subskribis la dokumenton de [[internacia juro de homaj rajtoj]] pri [[seksa orientiĝo]] kaj [[seksa identeco]].<ref>[http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf BORN FREE AND EQUAL - Seksa orientiĝo kaj seksa identeco en internacia juro de homaj rajtoj]</ref> == Originoj == Navi Pillay havas sudafrikan ŝtatanecon. Ŝi naskiĝis en [[1941]] en baratdevena malriĉa familio, filino de [[tamiloj|tamilaj]] gepatroj, kaj pasigis sian junaĝon en [[Durban]]. == Studoj == Danke al financa subteno de la barata komunumo ŝi povis studi juron en la Universitato de [[Kvazulu-Natalo]]. == Kariero == Ŝi malfermis privatan oficejon, ĉar ŝi ne povis ie trovi laborlokon pro la fakto, ke ŝi ne estis blankulino. Dum 28 jaroj ŝi klopodis lukti kontraŭ [[torturado]] kaj maljusteco. En la jaro [[1973]], ŝi defendis la enprizonigitojn de [[Robben Island]], inter kiuj estis [[Nelson Mandela]]. Plie ŝi studis juron en [[Harvard]], [[Usono]]. Ŝi luktis pri homaj rajtoj en Sudafriko, pri virinaj rajtoj aparte. == Premioj == En [[2003]] ŝi ricevis la Premion Gruber por la virinaj rajtoj. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Nobel-premio pri paco|state=collapsed}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pillay, Navi}} [[Kategorio:Sudafrikaj aktivuloj]] [[Kategorio:Sudafrikaj juĝistoj]] [[Kategorio:Baratdevenaj sudafrikanoj]] [[Kategorio:Apartismo]] [[Kategorio:Unuiĝintaj Nacioj]] [[Kategorio:Virinoj]] dxz1w7lu4ibq1syljflla7omgvgy451 0 396794 9490397 5124951 2026-10-08T13:59:20Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Bandeiracmto.jpg]] → [[File:Bandeira de Couto de Magalhães, TO.jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless one word name 9490397 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Couto de Magalhães | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Couto de Magalhães | kromnomo_tipo = <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Bandeira de Couto de Magalhães, TO.jpg | blazono = Brasaocmto.jpg <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Brazilo | lando_tipo = | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Dosiero:Bandeira do Tocantins.svg|20px]] [[Tokantinso]] | ŝtato_tipo = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | regiono = [[Ocidental do Tocantins]] | regiono_tipo = Mezoregiono | distrikto_tipo = Mikroregiono | distrikto = [[Miracema do Tocantins (mikroregiono)|Miracema do Tocantins]] <!-- *** Situo *** --> | situo = urba centro | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 08 | lat_m = 17 | lat_s = 02 | lat_NS = S | long_d = 49 | long_m = 14 | long_s = 49 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 1585.783 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 5009 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC-4 | kodo = | kodo_noto = | kodo_tipo = <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = Tocantins Municip CoutodeMagalhaes.svg | mapo_fono = | mapo_priskribo = Situo ene de Tokantinso | mapo_lokumilo = | mapo1_priskribo = Situo ene de Brazilo | mapo1_lokumilo = Brazilo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = http://www.coutodemagalhaes.to.gov.br | commons = Couto de Magalhães | portalo = Brazilo }} '''Couto de Magalhães''' estas municipo en la brazila subŝtato [[Tokantinso]], kiu havis 5.009 loĝantojn en 2010 <ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.ibge.gov.br/cidadesat/link.php?codmun=170600 |titolo=Couto de Magalhães |alirdato=2012-03-28 |formato=HTML |verko=Censo 2010 |aŭtoro=IBGE }}</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Tokantinso]] == Referencoj == {{referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Tokantinso]] lmkvgozuvr51bpjivyxiwjszr1ivpus 0 397001 9490630 8770809 2026-10-09T05:12:27Z Sj1mor 12103 9490630 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Fratino Johana Ines de la Kruco''' (hispane kaj plennome: ''Juana Inés de Asbaje y Ramírez de Santillana'', plej konata kiel ''Sor Juana Inés de la Cruz'', naskiĝis en [[Tepetlixpa (komunumo)|San Miguel Nepantla]], la [[12-an de novembro]] [[1651]] - mortis en [[Meksikurbo]], la [[17-an de aprilo]] [[1695]]) estis [[monaĥino]] kaj [[Verkisto|verkistino]] [[Nova Hispanio|novhispana]] de la [[Ora epoko]]. Kultivinte la [[liriko]]n, la aŭto-[[Sakramentalo|Sacramentalo]] kaj [[teatro]]n, samkiel la [[prozo]]n, ŝi estas konsiderata la plej grava literatura figuro de [[Nova Hispanio|Nov-Hispanio]]. Pro graveco de ŝia verkado, ŝi ricevis surnomojn kiaj «la [[Fenikso (birdo)|fenikso]] de Ameriko», «la Deka [[Muzoj|Muzo]]» aŭ «la Deka [[Meksiko|meksika]] Muzo» de siaj samtempuloj. == Vivo == Je tre frua aĝo, ŝi lernis skribadon kaj legadon. Juana apartenis al la kortego de [[Antonio de Toledo y Salazar]], [[markizo]] de Mancera kaj la 25-a [[vicreĝo]] de [[Nova Hispanio]]. Kiel infano, ŝi montris talenton de genieco: ŝi lernis legi en la aĝo de tri jaroj. Do ne surprizas, ke en la aĝo de ok jaroj ŝi verkis sian unuan [[Sakramento|sakramentan]] laŭdon. Ankaŭ dum la infanaĝo ŝi ricevis 20 lecionojn pri [[latina lingvo]] per kio ŝi akiris sufiĉan solvemon kiu surprizis ĉiujn. Ŝi baldaŭ malkovris la [[Biblioteko|bibliotekon]] de sia avo kaj ŝi lernis ĉion, kio estis konata en tiu tempo. La mirinda inteligenteco de la juna Juana Inés vekis tian admiron, ke la vicreĝo preparis ekzamenon por Juana antaŭ kvardek universitatanoj. Ŝi surprizis ĉiujn per la akreco de siaj scioj kaj sia natura spriteco. Tio favoris ŝian socian rilaton kaj ŝian eniron en la kortegon. La vicreĝa kortego estis unu el la plej kleraj kaj brilaj lokoj en la vicreĝlando. Abundaj kunvenoj estis partoprenataj de [[Teologio|teologoj]], [[Filozofo|filozofoj]], [[Matematiko|matematikistoj]], [[Historiisto|historiistoj]] kaj ĉiaj [[Humanismo|humanistoj]]. Tie, kiel korteganino, la adoleskantino Juana disvolvis sian intelekton kaj siajn literaturajn kapablojn. La vicreĝino estis la unua protektanto de la knabina poeto. Antaŭ ol plenumi siajn dudek jarojn ŝi vidis sian nomon presitan por la unua fojo per la eldono de la poemo "Haltu, kantocigno, la dolĉa akĉento ...". Kiel virino, Juana Inés havis antaŭ si nur du socie respektindajn eblojn: [[Geedzeco|geedziĝon]] aŭ [[Konsekrado|konsekri]] sian vivon al la [[Eklezio]]. La unua signifus la finon de ŝia intelekta vivo. La konvento, aliflanke, permesus al ŝi la trankvilecon necesan por dediĉi sin al siaj studoj. Konsilite de ŝia [[Konfeso|konfesprenanto]],  Ŝi eniris la [[Ordeno (eklezio)|Ordenon]] de San Jeronimo, kie la disciplino estis malstreĉita, ĉar tio permesis al ŝi studi, skribi, okazigi kunvenojn kaj ricevi vizitojn. Ŝi prenis la nomon de Sor Juana Inés de la Cruz. Ŝia ĉelo plenigita de libroj, muzikaj kaj sciencaj instrumentoj fariĝis la intelekta renkontopunkto por la elito de Nov-Hispanio. En [[1667]] ŝi eniris en [[Monaĥejo|monaĥejon]] por tute dediĉi sin al la literaturo. Ŝiaj plej gravaj [[Mecenato|mecenatoj]] estis la markizoj de Laguno, vicreĝoj de Nov-Hispanio, kiuj publikigis ŝiajn verkojn en [[Hispanio]] [[iberia]]. Sor Juana Inés de la Cruz rafinis la [[Baroko|barokan]] stilon kaj tial ŝi ĝuis la agnoskon de siaj kunuloj dum sia vivo, kio estas pruvita en la multaj tiatempaj eldonaĵoj de ŝia laboro. Ŝi faris gravan evoluon en la liriko, la [[Dramo (verko)|dramo]] kaj la [[prozo]]. Ŝi majstre uzis rimedojn kiel [[Silogismo|silogismojn]] kaj [[Vortludo|vortludojn]], kaj ŝia verko brilis per [[Versaĵoj|versado]], inversio kaj [[Mitologio|mitologiaj]] aludoj. Ĉi tiuj aludoj ne limiĝis al -tiel nomata- okcidenta universo, sed ŝi asimilis la riĉecon de socio tuŝita de [[Kunfandiĝo|kunfandiĝo de kulturoj]]. Tiel, Sor Juana Inés ankaŭ reprezentis en siaj verkoj la originan kulturon de la [[Nova Mondo]]. Sor Juana ankaŭ verkis muzikan traktaĵon nomata ‘La Heliko’ (''El caracol''), kiu perdiĝis, sed estis laŭdata tiutempe kiam ŝi diskonigis ĝin. En [[1674]] ŝi komponis serion de [[kristnaskaj kantoj]] publikigitaj kiel [[Anonimeco|anonimaj]] ĝis [[1679]], kiam ŝia subskribo aperis unuafoje en la kristnaskaj kantoj pri la Dianonco de Maria Sankta. Ili estis skribitaj por esti komprenataj de hispanoj, indiĝenoj kaj afrikdevenaj homoj, ĉar ili estis skribitaj en la latina, la hispana kaj la [[Nahuatla|náhuatla]], lingvo de la meksika popolo, kiujn ŝi perfekte regis. En la teksto ŝi subtile laŭdis la rajton de virinoj al pli bona edukado, denuncis la malestimon al indiĝenaj homoj, kaj ankaŭ la mistraktadon suferitan de la afrikdevena popolo. Sor Juana bone regis la popularan poezion kaj sukcesis kapti kaj transdoni la ĝojan komedion kaj simplajn ĝuojn de la homoj. Kiam la vicreĝo kaj la vicreĝino ĉesigis siajn funkciojn Sor Juana Inés restis sen subteno, tio elmetis ŝin al multaj malfacilaĵoj. Krome estis nomumita nova [[ĉefepiskopo]] de Meksiko, malkaŝe [[Mizogineco|mizogina]] viro, kiu fariĝis malamiko de la verkistino.  Dum tiuj jaroj Sor Juana Inés suferis konstantan kontraŭstaron de la Eklezio kun la riproĉo, ke ŝi kiel virino dediĉis sin al verkado de [[Profana|profanaj]] aferoj anstataŭ al laboro de pia monaĥino. Ŝi finfine premita de sia konfesprenanto, fordonis siajn librojn kaj instrumentojn kaj rezignis pri sia intelekta vivo. Ŝi dediĉis siajn lastajn jarojn al prizorgado de siaj kunfratulinoj, en tempo kiam la pesto furiozis en la urbo. Kontaĝita de ĉi tiu terura malsano, Sor Juana Inés de la Cruz forpasis la [[17-a de aprilo|17-an de aprilo]] de 1695 en Meksikurbo. {{Virinoj en muziko|27}} == Heredaĵo == La dramverkoj de Sor Juana varias de religiaj aferoj al sekularaj. Ŝiaj plej elstaraj verkoj en ĉi ĝenro estas ''[[Amor es más laberinto]]'', ''[[Los empeños de una casa]]'' kaj serio de ''autos sacramentales'' adaptitaj por la ludado en la kortego. Sor Juana Inés de la Cruz okupis kune kun [[Juan Ruiz de Alarcón]] kaj [[Carlos de Sigüenza y Góngora]], elstaran lokon en la [[literaturo de Meksiko|novhispana literaturo]]. En la lirika kampo, ŝia verkado similas al la hispana baroko en la malfrua etapo. La lirika verkado estas preskaŭ la duono de la tuta verkado de Sor Juana, kaj en ĝi ariĝas la kulturo de Nova Hispanio, la [[kulteranismo]] de [[Luis de Góngora|Góngora]] kaj la [[konceptismo|konceptismaj verkoj]] de [[Francisco de Quevedo|Quevedo]] kaj [[Pedro Calderón de la Barca|Calderón]]. Lezama Lima komentis: "Estis la unua fojo en la (hispana) lingvo, en kiu amerika figuro okupas unuarangan lokon. " Sor Juana Inés de la Cruz lasis neforviŝeblan spuron ne nur pro sia eksterordinara verko, sed pro tio, ke ŝi venkis, almenaŭ iugrade, la limojn truditajn al virinoj en la kompleksa kolonia periodo. == Fontoj == * [http://www.dartmouth.edu/~sorjuana/ ''The Juana Inés de la Cruz Project''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100818170205/http://www.dartmouth.edu/~sorjuana/ |date=2010-08-18 }} [[Dartmouth College]]. Retrieved: 2010-05-09. * [https://web.archive.org/web/20100528131605/http://oregonstate.edu/instruct/phl302/philosophers/cruz.html ''Sor Juana Ines de la Cruz (1648-1695)''] [[Oregon State University]]. Retrieved: 2010-05-09. * [http://www.ucsj.edu.mx Universidad del Claustro de Sor Juana] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110101160219/http://www.ucsj.edu.mx/ |date=2011-01-01 }}. Retrieved: 2010-08-03. == Por plia legado == {{Refbegin|35em}} * ALATORRE, Antonio, ''Sor Juana a través de los siglos''. México: El Colegio de México, 2007. * BENASSY-BERLING, Marié-Cécile, ''Humanisme et Religion chez Sor Juana Inés de la Cruz: la femme et la cultura au 17e siècle''. Paris: Editions Hispaniques, 1982. {{ISBN|2-85355-000-1}} * BEAUCHOT, Mauricio, ''Sor Juana, una filosofía barroca'', Toluca: UAM, 2001. * BUXÓ, José Pascual, ''Sor Juana Inés de la Cruz: Lectura barroca de la poesía'', México, Renacimiento, 2006. * CORTES, Adriana, ''Cósmica y cosmética, pliegues de la alegoría en sor Juana Inés de la Cruz y Pedro Calderón de la Barca''. Madrid: Vervuert, 2013. {{ISBN|978-84-8489-698-2}} * GAOS, José. "El sueño de un sueño". ''Historia Mexicana'', 10, 1960. * JAUREGUI, Carlos A. [https://www.academia.edu/11767784/_Cannibalism_the_Eucharist_and_Criollo_Subjects_ "Cannibalism, the Eucharist, and Criollo Subjects."] In ''Creole Subjects in the Colonial Americas: Empires, Texts, Identities''. Ralph Bauer & Jose A. Mazzotti (eds.). Chapel Hill: Omohundro Institute of Early American History & Culture, Williamsburg, VA, U. of North Carolina Press, 2009. 61-100. * JAUREGUI, Carlos A. [https://www.academia.edu/6991029/_El_plato_más_sabroso_eucarist%C3%ADa_plagio_diabólico_y_la_traducción_criolla_del_can%C3%ADbal "El plato más sabroso’: eucaristía, plagio diabólico, y la traducción criolla del caníbal."] ''Colonial Latin American Review'' 12:2 (2003): 199-231. * MERKL, Heinrich, ''Sor Juana Inés de la Cruz. Ein Bericht zur Forschung 1951-1981.'' Heidelberg: Winter, 1986. {{ISBN|3-533-03789-4}} * MURATTA BUNSEN, Eduardo, "La estancia escéptica de Sor Juana". ''Sor Juana Polímata''. Ed. Pamela H. Long. México: Destiempos, 2013. {{ISBN|978-607-9130-27-5}} * NEUMEISTER, Sebastian, "Disimulación y rebelión: El Político silencio de Sor Juana Inés de la Cruz". ''La cultura del barroco español e iberoamericano y su contexto europeo''. Ed. Kazimierz Sabik and Karolina Kumor, Varsovia: Instituto de Estudios Ibéricos e Iberoamericanos de la Universidad de Varsovia, 2010. {{ISBN|978-83-60875-84-1}} * OLIVARES ZORRILLA, Rocío, "[http://ru.ffyl.unam.mx:8080/jspui/handle/10391/1405 The Eye of Imagination: Emblems in the Baroque Poem 'The Dream,' by Sor Juana Inés de la Cruz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203011751/http://ru.ffyl.unam.mx:8080/jspui/handle/10391/1405 |date=2013-12-03 }}", in ''Emblematica. An Interdisciplinary Journal for Emblem Studies,'' AMC Press, Inc., New York, vol. 18, 2010: 111-161. * ----, ''La figura del mundo en "El sueño", de Sor Juana Inés de la Cruz. Ojo y "spiritus phantasticus" en un sueño barroco,'' Madrid, Editorial Académica Española, 2012. {{ISBN|978-3-8484-5766-3}} * PERELMUTER, Rosa, ''Los límites de la femineidad en sor Juana Inés de la Cruz'', Madrid, Iberoamericana, 2004. * PAZ, Octavio. ''Sor Juana Inés de la Cruz o las trampas de la fe''. México: Fondo de Cultura Económica, 1982. * PFLAND, Ludwig, ''Die zehnte Muse von Mexiko Juana Inés de la Cruz. Ihr Leben, ihre Dichtung, ihre Psyche''. München: Rinn, 1946. * RODRÍGUEZ GARRIDO, José Antonio, ''La Carta Atenagórica de Sor Juana: Textos inéditos de una polémica'', México: UNAM, 2004. {{ISBN|9703214150}} * ROSAS LOPATEGUI, Patricia, ''Oyeme con los ojos : de Sor Juana al siglo XXI; 21 escritoras mexicanas revolucionarias''. México: Universidad Autónoma Nuevo León, 2010. {{ISBN|978-607-433-474-6}} * SABAT DE RIVERS, Georgina, ''El «Sueño» de Sor Juana Inés de la Cruz: tradiciones literarias y originalidad'', Londres: Támesis, 1977. * SORIANO, Alejandro, ''La hora más bella de Sor Juana Inés de la Cruz'', México, CONACULTA, Instituto Queretano de la Cultura y las Artes, 2010. * WEBER, Hermann, ''Yo, la peor de todas – Ich, die Schlechteste von allen.'' Karlsruhe: Info Verlag, 2009. {{ISBN|978-3-88190-542-8}} <!-- NEEDS CLEANUP FOR CONSISTENT FORMATTING WITH AND INCORPORATION INTO PREVIOUS LIST --> * Juana Inés de la Cruz, and Carl W Cobb. The Sonnets of Sor Juana Ines De La Cruz in English Verse. E. Mellen Press, 2001. * Juana Inés de la Cruz, and Alberto G Salceda. Obras Completas De Sor Juana Ines De La Cruz. 1st ed., Fondo De Cultura Economica, 1957. * Juana Inés de la Cruz, and Margaret Sayers Peden. A Woman of Genius : The Intellectual Autobiography of Sor Juana Inés De La Cruz. 2nd ed., Lime Rock Press, 1987. * Schmidhuber de la Mora, Guillermo, et al. The Three Secular Plays of Sor Juana Inés De La Cruz : A Critical Study. University Press of Kentucky, 2000. INSERT-MISSING-DATABASE-NAME, INSERT-MISSING-URL. Accessed 14 May 2020. * Thurman, Judith, et al. I Became Alone : Five Women Poets, Sappho, Louise Labé, [[Anne Bradstreet]], Juana Ines De La Cruz, Emily Dickinson. 1st ed., Atheneum, 1975. * 2.14.6, Notes on Two Spanish American Poets: Gabriela Mistral and Sor Juana Ines de la Cruz, 1947 and undated, Box: 14, Folder: 6.0; Reel: 81, Frame: 148. Katherine Anne Porter papers, 0041-LIT. Special Collections and University Archives. https://archives.lib.umd.edu/repositories/2/archival_objects/417161 Accessed May 14, 2020. * Juana de la Cruz. Mother Juana De La Cruz, 1481-1534 : Visionary Sermons. Edited by Jessica A Boon, Iter Academic Press, 2016. * Juana Inés de la Cruz . A Sor Juana Anthology. Translated by Alan S Trueblood, Harvard University Press, 1988. * The Politics and Poetics of Sor Juana Inés De La Cruz. Ashgate, 2012. INSERT-MISSING-DATABASE-NAME, INSERT-MISSING-URL. Accessed 14 May 2020. * Kirk Rappaport, Pamela. Sor Juana Inés De La Cruz : Religion, Art, and Feminism. Continuum, 1998. * Merrim, Stephanie. Early Modern Women's Writing and Sor Juana Inés De La Cruz. 1st ed., Vanderbilt University Press, 1999. * Juana Inés de la Cruz, et al. Sor Juana's Love Poems. University of Wisconsin Press, 2003. INSERT-MISSING-DATABASE-NAME, INSERT-MISSING-URL. Accessed 14 May 2020. {{Refend}} == Eksteraj ligiloj == {{Vikicitaro}} * [http://nationalmuseumofmexicanart.org/sorjuana/ Sor Juana festival. National Museum of Mexican Art, Chicago] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210707010859/https://nationalmuseumofmexicanart.org/sorjuana |date=2021-07-07 }} * [https://www.inside-mexico.com/sor-juana-ines-de-la-cruz-2/ Sor Juana Ines the Tenth Muse] from Inside Mexico * [https://web.archive.org/web/20110408031036/http://edsitement.neh.gov/lesson-plan/lesson-1-sonnets-sor-juana-poet Sor Juana, the Poet: The Sonnets] from [[National Endowment for the Humanities]] * [http://edsitement.neh.gov/lesson-plan/sor-juana-la-poetisa-los-sonetos Sor Juana, la poetisa: Los sonetos] from National Endowment for the Humanities * [http://mrzine.monthlyreview.org/majfud250207.html The Imperfect Sex: Why Is Sor Juana Not a Saint?] by [[Jorge Majfud]] * [http://www.dartmouth.edu/~sorjuana The Sor Juana Inés de la Cruz Project] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210308210651/http://www.dartmouth.edu/%7Esorjuana/ |date=2021-03-08 }} * [http://www.latin-american.cam.ac.uk/SorJuana/ Academic resource on the poetry of Sor Juana Inés de la Cruz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160908193414/http://www.latin-american.cam.ac.uk/SorJuana/ |date=2016-09-08 }} * [http://www.ub.uni-bielefeld.de/diglib/delacruz/fama/ On-line facsimile edition of Sor Juana's ''Fama y obras posthumas''] * [http://sonnets.spanish.sbc.edu/SorJuana.html Six sonnets in Spanish with English translations] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210629164645/http://sonnets.spanish.sbc.edu/SorJuana.html |date=2021-06-29 }} * {{ChoralWiki|Juana Inés de la Cruz}} * [[scores:Category:Juana Inés de la Cruz|Free scores by Juana Inés de la Cruz]] in the [[International Music Score Library Project]] * [[hdl:2152/16026|Libro de professiones y elecciones de prioras y vicarias del Convento de San Gerónimo]] ([[Benson Latin American Collection|University of Texas Libraries]]) ''Includes the handwritten professions of famous poet Sor Juana Inés de la Cruz'' {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Mortintoj en 1691]] [[Kategorio:Katolikaj verkistoj]] [[Kategorio:Monaĥinoj]] [[Kategorio:Meksikaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 6nx5bdmne1q7c1otzodbwcr6wnybv4e 0 400974 9490641 9318848 2026-10-09T05:26:08Z Sj1mor 12103 9490641 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Dinezon and Peretz.jpg|eta|[[Jakob Dinesohn]] kaj I. L. Perec, fone bildo de [[Mendele Moicher Sforim]]]] '''Icĥok Lejbuŝ PEREC''' ({{lang-yi|יצחק לייבוש פרץ}}), en tiutempa [[pola]] formo ''Icchok Lejbusz Perec'', multaj pliaj nomaj variaĵoj: ''Jizchak Leib Perez'', ''Isaak Leib Perez'', ''Jizchok Lejb Perez'', ''Itzhok Lejb Perez'', ''Isaak Leib Peretz'' ktp.; pseŭdonimoj kiel felietonisto: ''Luzifer'', ''Lez'', ''Ben Tamar''; naskiĝis la [[18-an de majo]] [[1852]] kiel filo de bonstataj kaj renomaj judaj gepatroj de [[sefardoj|sefarda deveno]] en [[Zamość]]; mortis la [[3-an de aprilo]] [[1915]] en [[Varsovio]], estis [[verkisto]] precipe de literaturo en la [[jida lingvo]]. Li konsideriĝas esti inter la fondintoj de la moderna jida literaturo, kaj de juda literaturo entute. == Verkaro == Li literature verkis krom en la [[jida]] ankaŭ en la [[pola]] kaj [[hebrea]] lingvoj. La fruaj verkaĵoj estis inspiritaj de la jura emancipiĝo kaj klerigo, nomata [[Haskala]]. Post la malsukcesa [[rusia revolucio de 1905]] li temigis en tre realismaj [[novelo]]j la problemojn de la judoj en orienta Eŭropo. En la verkaĵoj de la lastaj jaroj tiu rezignacia emocio iĝis malpli kaj malpli grava, kaj pligraviĝis simbolecaj dramoj, en kiuj la [[mistikismo]] havis gravan rolon. === En Esperanto aperis === * [[Internacia mondliteraturo]] Vol. 9. [[Ŝalom-Aleĥem]], Perec - ''[[Hebreaj Rakontoj]]'' el la hebreaj originaloj trad. [[Isĥak Muĉnik|Jicĥak Muĉnik]], 78 paĝoj, 1923. * ''Simioj'', Sennaciulo, novembro 1922<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=e2i&datum=19221101&seite=10&zoom=33&ref=anno-search Sennaciulo, novembro 1922]</ref>, trad. [[Icek Jurysta]] * ''La porcelana knabineto'', Sennaciulo, aprilo 1923<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=e2i&datum=19230401&ref=anno-search&seite=15 Sennaciulo, aprilo 1923]</ref>, trad. [[Icek Jurysta]] * ''La diamanto'', Literatura Mondo, februaro 1924<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/49226/edition/45307/content |titolo=LM, februaro 1924 |alirdato=2020-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250125083850/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/49226/edition/45307/content |arkivdato=2025-01-25 }}</ref>, trad. [[Icek Jurysta]] * ''La eterna paco en Ie-lando'', Literatura Mondo, aprilo 1924<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/49228/edition/45310/content |titolo=LM, aprilo 1924 |alirdato=2020-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250125083905/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/49228/edition/45310/content |arkivdato=2025-01-25 }}</ref>, trad. [[Icek Jurysta]] * ''La pia kato'', Sennacieca Revuo, junio 1924<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e3v&datum=1924&page=103&size=45 ''La pia kato'' de Perec] en Sennacieca Revuo, junio 1924</ref>, trad. [[Icek Jurysta]] * ''La kvarokula lanterno kaj la kvar hundetoj'', Literatura Mondo, novembro 1924<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/49234/edition/45315/content |titolo=LM, novembro 1924 |alirdato=2020-05-11 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20250125083948/https://dlibra.kul.pl/dlibra/publication/49234/edition/45315/content |arkivdato=2025-01-25 }}</ref>, trad. [[Icek Jurysta]] * ''En marĉujo'', Heroldo de Esperanto, februaro 1928<ref>[http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno?aid=e2j&datum=19280217&ref=anno-search&seite=4 HdE, februaro 1928]</ref>, trad. [[Icek Jurysta]] * ''Venus kaj Sulamit'', trad. [[Edward Wiesenfeld]] == Vidu ankaŭ == * [[Georges Perec]], familia rilato, avangarda franclingva verkisto == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{PND|119010046}} * [http://www.jafi.org.il/education/100/german/people/Peretz.html biografio kaj bildo en retejo de la Juda Agentejo favora al Israelo JAFI (angle))] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071023112212/http://www.jafi.org.il/education/100/german/people/Peretz.html |date=2007-10-23 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Perec, Icĥok Lejbuŝ}} [[Kategorio:Judaj verkistoj]] [[Kategorio:Jidlingvaj verkistoj]] pd3pix1inbuaxzpjo734kvxlga3wt5f 4 407519 9490725 9480369 2026-10-09T09:28:43Z MediaWiki message delivery 89331 /* Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist */ nova sekcio 9490725 wikitext text/x-wiki {{DiskutejoEnkondukoSubpaĝo |nomo=Diversejo |bildo = Nuvola apps ksirc.png |bildhelpilo = Diversejo |priskribo = La sekcio de la Diskutejo por informi kaj diskuti pri ĝeneralaj temoj (<b>tamen nek lingvaj, nek teknikaj</b>) rilate al Vikipedio. Ekz. kopirajto, Vikipolitiko, regularo, reta etiketo, konkursoj, Vikiprojektoj, ktp.re |mallongigo = VP:DD }}[[Kategorio:Vikipedio:Diskutejo]] == Mi ĝisdatigas malnovajn artikolojn pri Esperanto == Saluton, dum la lastaj semajnoj mi komencis ĝisdatigi artikolojn pri Esperanto. Mi kreis etan ilon por tio, kiu donas al mi hazardan artikolon de la pli ol 10 000 artikoloj sub la kategorio "Esperanto": https://grotz.me/hazardaj-artikoloj/ Mi ĉefe volas: # aldoni fontojn. Ekzemple por gazetoj mi aldonas ligilojn al arkivoj. Por esperanto-grupoj mi aldonas ligilojn al la retejoj (kelkfoje en la intereta arkivo) # Vikiigo de artikoloj, kiuj venas el la [[Enciklopedio de Esperanto]]. Tio signifas aldoni sekciajn titolojn, korektigi mallongigojn ktp. Precipe la artikoloj pri landaj movadoj bezonas pli da amo. # Mi aldonas pli da ligiloj inter la artikoloj Por mi la artikoloj pri Esperantujo estas la kerno de tiu ĉi vikipedio, kaj mi pensas ke gravas teni ilin en bona kvalito. Aldone, se estontaj administrantoj tenos la regulojn de la vikio pli serioza, havi fontojn malhelpos forigojn de artikoloj. Se iu de vi volas helpi, mi tre ĝojus. Precipe provlegado estus utila. Eble eĉ indus krei vikiprojekton por tio. Kion vi pensas? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 11:02, 3 jan. 2026 (UTC) == Pri nereviziita == Mi estas komencanto de esperanta Vikipidio kaj ĵus kreis novan paĝon. Ĉi tiu paĝo montras nereviziita. Ĉu mi bezonas sendi revizian peton? Aŭ ĉu mi nur bezonas atendi, ke inspektisto prilaboru ĝin? Dankon. [[Uzanto:Ayden He|Ayden He]] ([[Uzanto-Diskuto:Ayden He|diskuto]]) 23:48, 8 jan. 2026 (UTC) :Vi nur bezonas atendi, ke inspektisto prilaboru ĝin. Ofte tio bezonas iom da tempo. [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:30, 13 jan. 2026 (UTC) == 25a jariĝo de la esperanta vikipedio je la 5-a de Novembro 2026 == Saluton karaj, se mi ĝuste komprenas [[Vikipedio:Historio]] tiam nia vikipedio iĝos 25 jaraĝa je <s>la 11a de majo</s> la 5-a de Novembro 2026. Mi jam skribis pri tion en la telegrama grupo de Esperanto kaj libera socio. Kiel unua paŝo mi tradukis la anglajn emblemojn pri la jubileo. Uzu ilin kie ajn vi volas! [[Dosiero:WP25 Short lockup-eo.svg]] [[Dosiero:WP25 Primary lockup-eo.svg]] Ĉu vi havas ideojn kion fari ĝis majo? Jen miaj ideoj: * prepari baneron por la retejo * skribi artikolon por epseranto.wiki (mi faros tion) * skribu artikolojn por viaj lokaj Esperanto-gazetoj! * eble pli da varbmaterialo, bildoj ktp. ? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 23:12, 14 jan. 2026 (UTC) :Mi eraris, la dato ne estas la 11a de majo, sed la 5-a de Novembro 2026. Ni do havas pli da tempo. Kvankam mi jam komencis krei pli da bildoj ĉar nun mi havas tempon. Mi kolektas ĉion ĉe [[c:Category:Wikipedia_25_Esperanto_visuals]] :[[Dosiero:WP25 Eventyay Banner eo.png|centra|eta]]] [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:03, 15 jan. 2026 (UTC) ::Jen koncepto por flugfolio, kiun oni eble ankaŭ povus sendi al gazetoj. ::[[Dosiero:Vikipedio 25 flugfolio.png|centra|eta]]] [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:34, 15 jan. 2026 (UTC) :::Bedaŭrinde mi ne disponeblas por kunlaboro, sed viaj bildoj impresas al mi bele. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:26, 18 jan. 2026 (UTC) : Ĉu ni aldonu '''jubilean emblemon''' ekde novembro simile kiel aliaj lingvoj? Ekzemple https://en.wikipedia.org havas jubilean emblemon kaj novan frazon. Kiam nenion kontraŭas, mi ankaŭ faros tion (oni bezonas peton simile al https://phabricator.wikimedia.org/T414320 ) --[[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:01, 24 aŭg. 2026 (UTC) == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 13:21, 18 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 21:01, 19 jan. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == Nomoj kun diakritaj signoj == Pri [[Propra nomo|propraj nomoj]] kun [[Diakrita signo|diakritaj signoj]], ĉu estas bona kutimo havigi alidirektilon de la sama nomo sed sen diakritaj signoj? Tio por ebligi/faciligi la ligilecon al la nomo. Mi ne havas ideon kiel reale apliki tion ĉar oni jam havas multmultmilojN de tiaj nomoj, kaj personaj kaj de lokoj/setlejoj. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 04:59, 29 jan. 2026 (UTC) :Mi ne prioritatus kreadon de tiaj alidirektiloj, sed ili ne damaĝus kaj eble utilus. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:42, 13 feb. 2026 (UTC) :Aspektas kiel bona ideo. Por jamaj artikoloj eblas tion fari aŭtomate per roboto, kaj poste regule lanĉi ĝin denove, ekz. ĉiumonate por novaj artikoloj. [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 12:17, 27 feb. 2026 (UTC) == Helpu organizi la konkurson VikiPrintempo de Centra kaj Orienta Eŭropo 2026 == Karaj, post certa tempo al niaj Vikipedio kaj Vikivojaĝo revenos la ŝatata artikol-verka konkurso [[Projekto:VikiPrintempo_COE|VikiPrintempo de Centra kaj Orienta Eŭropo]] 🎉 Tamen, la planita komenco estas tre baldaŭ (Marto) kaj estas bezonata certa helpo. Kaj tial mi venas al vi! Pro administraj kialoj estas bezonata iu komunumano, kiu traktos la monon por premioj. Tiu homo bezonos listiĝi kiel organizanto ĉe la centra, multlingva kunordiga paĝo, kaj post fino de la konkurso trakti distribuon de la premioj. Mi tion faris jam plurfoje, tio ne estas aparte granda laboro, ĝenerale kelkaj horoj. Kaj ĝi estas nepra paŝo por havi plenan konkurson. Mi povas helpi tra la tuta procezo. Se vi pretas servi en tiu rolo, [https://esperanto.wiki/kontakto skribu al mi] kiom eble plej frue. Dankon! [[Uzanto:KuboF Hromoslav|KuboF Hromoslav]] ([[Uzanto-Diskuto:KuboF Hromoslav|diskuto]]) 12:15, 27 feb. 2026 (UTC) == "Ŝablono:Tradukita" kaj "Ŝablono:Tradukitaĵo" -> "Ŝablono:Trad" == Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Sekvos [[Ŝablono:Tradukitaĵo]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. Bv uzu nur la novan ŝablonon. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:53, 28 feb. 2026 (UTC) == Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki == [Please help translate this message into your language] Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[metawiki:Talk:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|talk page]]. Additionally, I would like to translate this text: "'''Legal & safety contacts'''". The context is that I want to use it to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&showMessage=wikimedia-legal-safety-contacts&group=ext-wikimediamessages&language=eo&filter=&optional=1&action=translate translate a string on translatewiki.net] to help localise a link which will appear in the footer of this Wikipedia later. Your support will be appreciated. Thank you in advance. – [[Uzanto:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Uzanto-Diskuto:STei (WMF)|diskuto]]) 18:47, 26 mar. 2026 (UTC) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Propono por tut-Vikimedia politiko pri AI == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}} A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}} [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 00:57, 26 apr. 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30424282 --> Propono por tut-Vikimedia politiko pri artefarita intelekto estas diskutata ĉe Metavikio. Se vi volas partopreni, la diskuto okazas [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|ĉi tie]]. Ĉi-sube estas mia traduko de la propono. En la lastaj jaroj, multaj vikimediaj projektoj evoluigis proprajn politikojn kaj gvidliniojn pri la uzado de artefarita intelekto, ĉu por krei novan enhavon aŭ en diskutoj inter uzantoj (vidu [[:m:Artificial intelligence/Policies by project]]). Kvankam tiuj politikoj estas diversaj kaj adaptitaj al la bezonoj de ĉiu unuopa projekto, ili havas komunaĵojn, kiuj videbligas bazajn atendendaĵojn: ke artefarita intelekto povas utili por helpaj laboroj, sed devas uziĝi kun singardo, kaj ideale kun travideblo, rilate aferojn kiel kreon de enhavo. Formaligo de tiuj kiel komunaj celoj efikos minimume al estantaj politikoj kaj samtempe havigos al ni komunan komprenon, pri kiu ni kalkulu estontece. Kvankam multaj grandaj vikimediaj projektoj havis ŝancon evoluigi ĉi tiujn politikojn, la plejparto de la pli malgrandaj ankoraŭ ne. Tio lasas ilin aparte vundeblaj de AI-a damaĝo, kio kunefikas kun la ekzistanta manko de homfortoj en multaj projektoj. Rifuzebla politiko havigus al tiuj projektoj la politikajn ilojn, kiujn ili bezonas, tamen ebligante ke ili rafiniĝu por iliaj specifaj uzokazoj. Por respekti la elektojn de unuopaj projektoj, ĝi ne aplikiĝos al projektoj kun ekzistanta politiko aŭ gvidlinio pri AI, aŭ kiuj jam voĉdonis kontraŭ tia politiko. La baza politiko kaj la rifuzebla politiko estas sendependaj unu de la alia, kaj eblas voĉdoni pri ili unuope. La specifaĵoj pri ambaŭ, inkluzive de la uzataj difinoj, troveblas ĉe [[:m:Artificial intelligence/Draft policy]]. [[:m:User:Chaotic Enby|Chaotic Enby]] ([[:m:User talk:Chaotic Enby|talk]]) 18:13, 23-a apr. 2026 (UTC) === Baza politiko === Ĉu la sekvaĵo adoptiĝu kiel baza politiko? '''Enhavo''' La uzado de AI-a modeloj por krei aŭ reverki enhavon devas esti malkaŝe sciigata, krom tradukado kaj baza korektado. Ĉiu AI-kreita enhavo estas kontrolenda de homo antaŭ ol publikigo. Redaktantoj, kiuj uzas AI tiucele, prenas sur sin la tutan respondecon de siaj redaktoj. '''Diskutoj''' La uzado de AI-aj modeloj por krei komentojn en diskutoj devas esti malkaŝe sciigata, krom tradukado, gramatika korektado kaj rafinado de la lingvaĵo. Ĉiu AI-kreita komento estas kontrolenda de homoj antaŭ ol publikigo. Redaktantoj, kiuj uzas AI tiucele, prenas sur sin la tutan respondecon de siaj komentoj. === Rifuzebla politiko === Ĉu la sekvaĵo adoptiĝu kiel tut-Vikimedia [[:m:Artificial intelligence/Draft policy#Opt-out|rifuzebla]] politiko? '''Enhavo''' La uzado de AI-aj modeloj por krei aŭ reverki enhavon estas malpermesita, krom tradukado, ekzemploj de AI-kreita enhavo, kaj baza korektado. Paĝoj kreitaj tute de AI-aj modeloj kaj publikigitaj sen homa kontrolo povas esti (tuj)forigendaj. '''Diskutoj''' La uzado de AI-aj modeloj por krei komentojn en diskutoj estas malpermesita, krom tradukado, gramatika korektado, rafinado de lingvaĵo, kaj ekzemploj de AI-kreita enhavo. Klare AI-kreitaj komentoj povas esti trastrekataj, kaŝataj aŭ forigataj. (Traduko de) --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:13, 26 apr. 2026 (UTC) == Malfondo de la teamo Community Tech, kaj zorgoj pri la respondo de la Fondaĵo Vikimedio == La 20-an de majo de 2026, la Fondaĵo Vikimedio anoncis, ke [[:meta:Community Wishlist#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|la teamo Community Tech (CommTech) estas malfondita]], kaj ĝiaj 6 dungitoj estas maldungitaj. Anoj de la Vikimedia komunumo esprimis zorgojn pri la decido, kaj pri la fakto, ke unu de la maldungitoj estas ano de [[:meta:Wiki Workers United|Wiki Workers United]] (WWU), sindikato por dungitoj de la Fondaĵo Vikimedo. Afiŝo kun pli da informo (angle) estas [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/NEZZ25FAX3VMBERKWBLZQ4KFVMIIF5HJ/ ĉi tie], ĉe la dissendolisto. Estas pluaj diskutoj ĉe [[:meta:Talk:Community Wishlist#May 20 update|Meta-Vikio]] kaj [[:en:Wikipedia:Village pump (WMF)#WMF Community Tech team has been disbanded, engineers laid off|la angla Vikipedio]]. Krome, kelkaj anoj de la angla Vikipedio organizas [[:en:Wikipedia:Village pump (WMF)#Petition: Editors willing to join in collective labor action|petskribon por striko de redaktantoj]]. Mi invitas ĉiujn de la Esperanta Vikipedio afiŝi viajn pensojn ĉe la ligitaj fadenoj. Krome, se vi volas subteni la WWU-on, vi povas aldoni vian subskribon [[:meta:Wiki Workers United#Solidarity|ĉi tie]], aŭ ĉe la petskribon de la angla Vikipedio. (Pardonu mi se mi faris gramatikajn erarojn.) [[Uzanto:Tymewalk|Tymewalk]] ([[Uzanto-Diskuto:Tymewalk|diskuto]]) 06:24, 22 maj. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Vote now in the 2026 U4C election</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> Eligible voters are asked to participate in the 2026 [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] election. More information–including an eligibility check, voting process information, candidate information, and a link to the vote–are available on Meta at the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|2026 Election information page]]. The vote closes on 2 June 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1780358400 00:00 UTC]. Please vote if your account is eligible. Results will be available by 14 June 2026. -- In cooperation with the U4C,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]]) 17:14, 27 maj. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Migration to Parsoid == Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. It's important to notice that we've already identified a known issue in your wiki related to mixing html and wikitext table tags. In case you notice this behaviour, please follow [[mw:Parsoid/Parser_Unification/Instructions_for_editors#T417705:_Parsoid_doesn't_close_a_table_row_when_syntax_transitions_from_HTML_to_wikitext_syntax|these instructions]] to fix it. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Confidence_Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. [[Uzanto:MSantos (WMF)|MSantos (WMF)]] ([[Uzanto-Diskuto:MSantos (WMF)|diskuto]]) 08:41, 11 jun. 2026 (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Migration to Parsoid</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> <em>[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]</em> Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier. If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation. There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki. To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. <section end="announcement-content" /> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]</bdi> 22:30, 12 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-06-15_Wikipedias&oldid=30671393 --> == Nova konkurso Vikio amas ZEOjn == En monato julio okazos nova eldono de la konkurso "Vikio amas ZEOjn" (vidu: https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikio_Amas_ZEOjn). Vi povas trovi la detalojn kaj la premiojn ĉe: https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:Wiki_Loves_ZEOs_2026/eo Bv disvastigi kaj partopreni en ĝi. Eblas partopreni eĉ sen neceso esti esperantisto. Pro tio, aperas tradukoj de la regularo al aliaj lingvoj. Se via lingvo ne troviĝas inter ili, bv traduki. Kontaktu kun mi aŭ kun [[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] por detaloj [[Uzanto:Tonyo|Tonyo]] ([[Uzanto-Diskuto:Tonyo|diskuto]]) 09:36, 21 jun. 2026 (UTC) == RFC about AI-generated content in Wikimedia Commons == <bdi lang="en" dir="ltr">Apologies for writing in English, please help translate this message to your language. You are invited to participate in a [[c:Commons:Requests for comment/Policy update for AI content|request for comment on Wikimedia Commons about a policy update for AI content]]. This may affect files that are uploaded to Wikimedia Commons for use on this project. Thank you. [[m:User:Codename Noreste|Codename Noreste]] ([[m:User talk:Codename Noreste|diskuto]])</bdi> 17:11, 23 jun. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Mi iros al Vikimanio en Parizo (21.06. -25.06.26) kaj volas organizi etan renkontiĝon por Esperantistoj == Ĉu aliaj Esperantistoj partoprenos aŭ vivas en parizo? [[Uzanto:Stefangrotz|Stefangrotz]] ([[Uzanto-Diskuto:Stefangrotz|diskuto]]) 21:49, 26 jun. 2026 (UTC) == 🏛️ Partoprenu en Vikio Amas ZEOjn 2026 == <div style="clear:both; margin:1em auto; max-width:900px; background-color:#f4faf6; border:3px solid #009f4d; border-radius:8px; padding:20px; box-shadow: 0 2px 5px rgba(0,0,0,0.08); display: flex; align-items: center; gap: 20px; flex-wrap: wrap;"><div style="flex: 1; min-width: 100px; text-align: center;">[[Dosiero:Wikimania2023_Animated_Sticker_Camera.gif|100x100ra]]</div><div style="flex: 8; min-width: 250px; text-align: justify; font-size: 105%; line-height: 1.6;"><span style="font-size:160%; font-weight:bold; color:#007a3b; display:block; margin-bottom:10px;">[[c:Commons:Wiki Loves ZEOs 2026|Komenciĝis Vikio Amas ZEOjn!]]</span>La internacia fotokonkurso por videbligi la Esperanto-heredaĵon tra la mondo jam komenciĝis. Ĉiu povas alŝuti siajn fotojn ĝis la '''30-a de julio'''.<br /><br />Helpu al Vikipedio dokumenti nian historian kaj kulturan heredaĵon. Ĉiu bildo valoras, kaj krome vi povas gajni mojosajn premiojn!<br /><br />Se vi havas fotojn de placoj, stratoj, monumentoj, kulturdomoj aŭ iu ajn alia [[Zamenhof/Esperanto-objekto|Zamenhof-Esperanto-objekto]] (ZEO), nun estas la perfekta momento por alŝuti ilin al Vikimedia Komunejo. Ni montru al la mondo la ''fizikan Esperantujon''! 🟢<div style="margin-top: 20px; border-top: 1px dashed #009f4d; padding-top: 15px; display: flex; justify-content: space-between; align-items: center; flex-wrap: wrap; gap: 15px;"><div>Elkore,<br />[[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] nome de [[Esperanto kaj Libera Scio]].</div><div>[[Dosiero:Wikimedia_ELiSo_logo.svg|120x120ra]]</div></div></div></div> -[[Uzanto:Sahaquiel9102|Sahaquiel9102]] [[Dosiero:Flag_of_Colombia.svg|25px]] Saluton el [[Kolombio]]! | Unu [[Tero|mondo]], Unu [[Esperanto|Lingvo]] [[Dosiero:Flag of Esperanto.svg|25px]] ---> [[Uzanto-Diskuto:Sahaquiel9102|Mia Diskutpaĝo]] 18:12, 3 jul. 2026 (UTC) == Request for comment (the future of Abstract Wikipedia) == <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}} You are invited to voice your opinions in a [[:m:Requests for comment/The future of Abstract Wikipedia|request for comment about the future of Abstract Wikipedia]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[:m:User:Kowal2701|Kowal2701]] ([[:m:User talk:Kowal2701|talk]]) 12:24, 24 jul. 2026 (UTC) </bdi> <!-- Message sent by User:DreamRimmer@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=30513860 --> == Your feedback wanted: Remove ''(Language link added:) and similar'' edits from Special:RecentChanges == ''(Apologies for posting in English. You can help by translating it)'' Hello, I’m Danny from [[:en:w:Wikimedia_Deutschland|Wikimedia Deutschland’s]] [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects|Wikidata For Wikimedia Projects]] team.<br/> We have been investigating and examining how Wikidata’s use in the [[Special:RecentChanges]] and [[Special:Watchlist]] pages can be made to be more useful, or less ‘noisy’ (fewer edits that have little value to the reader). We are currently exploring to make a change in the volume and the type of Wikidata edits that appear in these pages, and '''we need your feedback''' to help us ensure this is a positive change for the Wikis and won’t disrupt your workflows.<br/> Language links are also known as sitelinks or interlanguage links and describe when a Wikidata item is connected to a Wiki, adding it to the language dropdown tool for other connected Wikis. [[File:Types of Lang Link changes.png|x350px|frame|A variety of "Language Link" edits as seen in the Recent Changes feed]] The request for feedback is whether you support the removal of these language link edits from the Recent Changes and Watchlist feed, or would you oppose such a change and if so, why? Please share you thoughts on the dedicated '''[[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|metawiki Talk page]]'''. Further information about this change: [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Hide_Language_Link_edits]] Thank you for any participation or feedback you give, -- [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|User:Danny Benjafield (WMDE)]] 15:16, 22 sep. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_test_list&oldid=31067455 --> == Wikidata Sitelink changes in Recent Changes and Watchlist == ''(Apologies for cross-posting in English, translating it will help spread the message)'' Earlier last month, all Wikis were contacted for feedback on our proposal to remove language link changes, this change has already been deployed to Wikisource, Wikibooks, Wikivoyage, Wikiquote, Wikiversity and Wiktionary. The same change is now being rolled out globally to all Wikipedias on '''October 13, 07:00 UTC'''. Editors will no longer see notifications after this time on their [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] and [[Special:Watchlist|Watchlist]] when a link to ''another'' language version of a page is added, removed, or changed in its Wikidata item (it does not affect language link notifications to the home wiki). There will then be a two-week monitoring period to observe if a reduction of high-volume but low-value notifications takes place, or if higher-value changes become easier to identify. Editors who rely on these notifications should be aware of the change and can share feedback or concerns on the Wikidata For Wikimedia [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Hide_Language_Link_edits|Projects talk page]].<br/> Wikidata's own Recent Changes page is not affected as it serves as the repository for these changes. Please reach out if you have any questions, or if your wiki would like to opt-out, thank you! -- [[User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] ([[User_talk:Danny_Benjafield_(WMDE)|talk]]) sent via [[Uzanto:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Uzanto-Diskuto:MediaWiki message delivery|diskuto]]) 09:28, 9 okt. 2026 (UTC) <!-- Message sent by User:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=31142775 --> 64q8am81hbogiftvc1zky7rez9b02z1 0 408384 9490395 6433367 2026-10-08T13:55:52Z Ziv 215355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Bandeira pg.PNG]] → [[File:Bandeira de Pinhal Grande, RS.png]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · More precise and not just a meaningless name 9490395 wikitext text/x-wiki {{Geokesto | urbo <!-- *** Kapo *** --> | nomo = Pinhal Grande | kategorio = municipo <!-- *** Nomo *** --> | etimologio = | oficiala_nomo = Pinhal Grande <!-- *** Dosiero *** --> | dosiero = | dosiero_priskribo = ĉefa romkatolika preĝejo <!-- *** Simboloj *** --> | flago = Bandeira de Pinhal Grande, RS.png | blazono = <!-- *** Lando ktp. *** --> | lando = Brazilo | lando_flago = 1 | ŝtato = [[Dosiero:Bandeira do Rio Grande do Sul.svg|20px]] [[Suda Rio-Grando]] | ŝtato_tipo = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]] | regiono = [[Centrocidental Rio-grandense]] | regiono_tipo = Mezoregiono | distrikto_tipo = Mikroregiono | distrikto = [[Santiago (mikroregiono)|Santiago]] <!-- *** Situo *** --> | situo = urba centro | koordinatoj_ne_en_titolo = true | leviĝo = | lat_d = 29 | lat_m = 21 | lat_s = 00 | lat_NS = S | long_d = 53 | long_m = 19 | long_s = 52 | long_EW = W | plej_alta_leviĝo = <!-- *** Dimensioj *** --> | areo = 477.127 | areo_rondumo = 3 <!-- *** Loĝantaro *** --> | loĝantaro = 4471 | loĝantaro_dato = 2010 | loĝantaro_denseco = auto <!-- *** Kodoj *** --> | horzono = UTC-3 <!-- *** Mapoj *** --> | mapo = RioGrandedoSul Municip PinhalGrande.svg | mapo_priskribo = Situo ene de Suda Rio-Grando | mapo1_priskribo = Situo ene de Brazilo | mapo1_lokumilo = Brazilo <!-- *** Retpaĝoj *** --> | retpaĝo = http://www.pinhalgrande.rs.gov.br | commons = Pinhal Grande | portalo = Brazilo }} '''Pinhal Grande''' estas municipo en la brazila subŝtato [[Suda Rio-Grando]], kiu havis 4.471 loĝantojn en 2010 <ref>{{citaĵo el la reto |url=http://www.ibge.gov.br/cidadesat/link.php?codmun=431447 |titolo=Pinhal Grande| alirdato=2012-07-11 |formato=HTML |verko=Censo 2010 |aŭtoro=IBGE }}</ref>. ''Pinhal Grande'' signifas en la [[portugala]] ''Granda Pinaro''. == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Suda Rio-Grando]] == Referencoj == {{referencoj}} {{Ĝermo|Brazilo}} [[Kategorio:Municipoj de Suda Rio-Grando]] iud0u2cs9d9lnzo3hjury2euemix2oe 0 421075 9490532 9228559 2026-10-08T18:36:35Z Filozofo 3592 /* */ Lingva plibonigo 9490532 wikitext text/x-wiki '''Eperlanoj''' – pli precize '''nesalakvaj eperlanoj''' aŭ '''tipaj eperlanoj''' por distingi ilin de la rilataj [[Argentinedoj]], [[Batilagedoj]] kaj [[Retropinnedoj]] – estas [[familio]] de malgrandaj [[fiŝoj]], nome '''Osmeredoj''' (el ''Osmeridae'') el la ordo de [[Osmeroformaj]], troviĝantaj en [[Atlantiko|Atlantika]] kaj [[Pacifiko|Pacifika]] oceanoj. Ili estas komunaj en la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj de Nordameriko]], kaj en lagoj kaj maroj de la nordaj partoj de [[Eŭropo]], kaj naĝomovas laŭ grandaj [[fiŝaro]]j laŭlonge de la marbordo dum ties printempa migrado al siaj ovodemetaj riveretoj. La [[Delta eperlano]], ''Hypomesus transpacificus'', troviĝas en la [[Sakramento Delta]] de Kalifornio kaj estas endanĝerigita specio. Ĝi estas unu el malmultaj fiŝoj, kiujn sportaj fiŝkaptistoj rajtas retumi, uzante man[[reto]]jn, ĉu ĉe la marbordo aŭ ĉe la riveretoj. Kelkaj sportaj fiŝkaptistoj ankaŭ [[glacia fiŝkaptado|glacikaptas]] eperlanojn. La kaptitajn osmeredojn oni ofte fritas kaj manĝas tutaj. == Aspekto == == Manĝado == {{Projektoj}} [[Kategorio:Fiŝoj]] 2vvuc9u97n8jzus0wntyvy4smuntgga 0 421206 9490765 9165329 2026-10-09T10:37:46Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490765 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Harriet A. HALL''' (n. la 2-an de julio 1945 en [[Puyallup (Vaŝingtonio)|Puyallup]], [[Vaŝingtonio]], [[Usono]] kaj mortis la [[11-an de januaro]] [[2023]]) estis usona kuracistino kaj skeptikulo. Ŝi verkas pri [[alternativa medicino]] en la revuoj ''[[Skeptic]]'' kaj ''[[Skeptical Inquirer]]'',{{citon}} kaj en la blogo [[Science-Based Medicine]].<ref>[http://www.sciencebasedmedicine.org/index.php/editorial-staff/harriet-hall-md-assistant-editor/ Paĝo pri Harriet Hall] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121217194741/http://www.sciencebasedmedicine.org/index.php/editorial-staff/harriet-hall-md-assistant-editor/ |date=2012-12-17 }} en la blogo ''Science-Based Medicine''</ref> Ŝi estas kritikanto de alternativa medicino, ofte esprimanta dubojn pri ĝi: "Se ĝi estus pruvita kiel efektiva, ĝi estus en ordinara medicino."<ref>{{Cite news | url=http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2009/07/24/senators_seek_coverage_for_alternative_therapies/ | title=Senators seek coverage for alternative therapies | author=Kranish, Michael | newspaper=[[The Boston Globe]] | date=July 24, 2009 | accessdate=August 8, 2009 | postscript=<!--None--> }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303190539/http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2009/07/24/senators_seek_coverage_for_alternative_therapies/ |date=2016-03-03 }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Commonscat|Harriet A. Hall }} * [http://www.skepdoc.info/ Skepdoc], retejo de Harriet. A. Hall. {{angle}} * [http://www.sciencebasedmedicine.org/index.php/editorial-staff/harriet-hall-md-assistant-editor/ Paĝo pri Harriet Hall] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121217194741/http://www.sciencebasedmedicine.org/index.php/editorial-staff/harriet-hall-md-assistant-editor/ |date=2012-12-17 }} en la blogo ''Science-Based Medicine''. {{angle}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hall, Harriet A.}} [[Kategorio:Usonaj skeptikuloj]] [[Kategorio:Usonaj kuracistoj]] hildwkdwsg417ulq5azqvkeooojwozc 0 424607 9490522 9478366 2026-10-08T18:09:58Z Sj1mor 12103 9490522 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:HippocraticOath.jpg|eta|150px|<center>[[Bizanca Imperio|bizanca]] publikaĵo de la [[hipokrata ĵuro]] el la 12-a jarcento]] '''Historio de medicino''' estas la scienca branĉo pri la [[historio|historiaj evoluoj]] de la [[medicino]], inkluzive de la [[biografio]]j de personoj, kiuj influis la medicinajn sciojn de sia epoko. La historiistoj de medicino uzas la metodojn de la ĝenerala [[historioscienco]] kaj celas subteni la konscion, ke la socia kompreno de saneco, malsaneco, mortado kaj morteco estas influata per historiaj kaj kulturaj faktoroj, kiuj diverse influas socian agadon rilate al tiuj konceptoj. Tiugrade kiom medicina scio referencas al naturscienca bazo, la historio de medicino kompreneblas kiel parto de la historio de natursciencoj. Kiel historio de la scioj pri [[kuracado]] ĝi tamen estas memstara disciplino. == Antikvaj medicinoj == === Antikvegipta medicino === {{Ĉefartikolo|Antikvegipta medicino}} La '''medicino de [[Antikva Egipto]]''' estas inter tiuj plej antikvaj dokumentitaj. El la komencoj de la civilizacio en la fino de la 4a jarmilo a.K. ĝis la [[Akemenida Imperio|Persa]] invado de 525 a.K., la egipta medicina praktiko restis ege senŝanĝa sed estis tre progresinta konsiderinte sian tempon, inklude simplan ne-invadan [[kirurgio]]n, aranĝon de [[osto]]j, [[dento]]j, kaj etendan [[farmakopeo]]n. Egipta medicina sciaro ege influis sur postaj tradicioj, kiaj tiu de [[Antikva Grekio|grekoj]]. === Antikvgrekia medicino === {{Ĉefartikolo|Antikvgrekia medicino}} '''[[Antikva Grekio|Antikvgrekia]] medicino''' estis kompilaĵo de teorioj kaj praktikoj kiuj estis konstante etendanta tra novaj ideologioj kaj klopodoj. Multaj komponantoj estis konsiderataj en antikvgrekia medicino, interplektante spiritajn kun fizikaj aspektoj. Specife, la teorioj kaj ideologioj el kiuj derivas la antikvgrekia medicino inkludis la humorojn, la sekson, geografian lokon, socian klason, dieton, vundojn, kredojn kaj mensostaton. === Islama medicino === {{Ĉefartikolo|Islama medicino}} [[Dosiero:Avicenna.jpg|eta|Desegno de [[Aviceno]] el 1271.]] La gravo de araba medicino kuŝis ne multe sur sia originaleco sed sur la fakto ke ĝi estis vehiklo por la fidinda konservado de la greka sciaro.<ref name="Shanks" >Shanks, Nigel J.; Dawshe, Al-Kalai (January 1984). "Arabian medicine in the Middle Ages" (PDF). [[Journal of the Royal Society of Medicine]] 77 (1): 60–65. PMC 1439563. PMID 6366229. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1439563/pdf/jrsocmed00227-0074.pdf] Alirita la 29an de Decembro 2015.</ref> La ĉefaj fondoj de medicino fare de arabaj fakuloj de Islamo estis la medicinaj verkoj de la 'klasika periodo', kaj de tiuj grekaj aŭtoroj kies verkoj estis eventuale tradukitaj.<ref name=":2">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=nŜmAgAAQBAJ|titolo=Arabian Medicine and Its Influence on the Middle Ages:|familia nomo=Campbell|persona nomo=Donald|dato=2013-12-19|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-317-83312-3|paĝoj=2-20|lingvo=en}}{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĉefa tradukmovado, aperinta dum la regado de [[Harun al-Raŝid]] estis stimulita de sociekonomia atmosfero favora al la atingoj de fakuloj kaj de konstatita neceso inter kaj islamanoj kaj kaj kristanoj por aliro en araba al antikva medicino kaj la preta disponeblo de elstaraj tekstoj.<ref name=":1">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=zcpFAAAAQBAJ|titolo=The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity (The Norton History of Science)|familia nomo=Porter|persona nomo=Roy|dato=1999-10-17|eldoninto=W. W. Norton & Company|ISBN=978-0-393-24244-7|paĝoj=90-100|lingvo=en}}</ref> Plej favorata aŭtoro estis [[Galeno el Pergamo]], ĉar lia verkaro markis la normigon por la araba medicino estonta; eĉ la verkoj de la [[Hipokrata Korpuso]] estis konataj ĉefe tra la prismo de la komentarioj de Galeno.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Western medical tradition. [1]: 800 to AD 1800|url=https://archive.org/details/westernmedicaltr0000unse_z5u7|familia nomo=Conrad|persona nomo=Lawrence I.|jaro=2009|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge Univ. Press|ISBN=978-0-521-47564-8|paĝoj=[https://archive.org/details/westernmedicaltr0000unse_z5u7/page/93 93]-130}}</ref> La ora epoko de la araba medicino ekis en la 9a jarcento kaj kontinuis je sia pinto ĝis la 12a jarcento kiam la povo de Islamo ekmalaltiĝis kiel rezulto de interna konflikto kaj de la defio farita de la [[Krucmilitoj|krucmilitistoj]] kaj barbaraj invadantoj.<ref name=":0">{{cite journal |title=Arabic Medicine in Literature |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC194301/ |journal=Bulletin of the Medical Library Association |date=1944-01-01 |issn=0025-7338 |pmc=194301 |pmid=16016635 |pages=96-104 |volume=32 |issue=1 |first=Khalil G. |last=Wakim}}</ref> Ene tiuj tri jarcentoj tamen, la islama medicina komunumo ekdisvolvigis kaj uzis sistemon de medicino bazita sur sciencaj analizoj.<ref name="Shanks" /> La gravo de la sansciencoj por la societo estis emfazigita, kaj la frua islama medicina komunumo penis por trovi vojojn por zorgi pri la sano de la [[homa korpo]]. Aldone al produktado de gravaj medicinaj pensuloj kaj kuracistoj kiaj [[al-Razio]] kaj Ibn Sina ([[Aviceno]]), araboj estis konsiderataj unu el plej grandaj kontribuoj en la fakoj de farmakologio kaj kemio.<ref name=":0" /> La landoj superregataj de arabaj militistoj havigis grandan abundon de plantoj, animaloj kaj mineraloj; [[Ibn al-Baitar]] surprize listigis ĉirkaŭ 3000 aĵoj kiaj 800 botanikaj drogoj, 145 mineralaj drogoj kaj 130 animalaj drogoj.<ref name=":1" /> Kun tio kaj ties scienco de kemio aplikitaj al la medicino, la araboj estis la unuaj kiuj enkondukis sisteme aranĝitajn ilustraciojn en siaj medicinaj verkoj same kiel enkondukis la ideon de jura kontrolo por kvalifiki ekzamenojn por akcepto en la medicina profesio.<ref name=":2" /> Laste, kvankam la ideo establi hospitalojn ne originiĝis kun ili, ili estis respondecaj por la establado de granda nombro de tiuj institucioj.<ref name=":2" /> === Mezepoka medicino === [[Dosiero:Anatomical Man.jpg|eta|300px|dekstra|"Anatomia homo" (ankaŭ "Zodiaka homo"), ''[[La tre riĉaj horoj de la duko de Berry]]'' (Ms.65, f.14v, komenco de la 15a jarcento).]] {{Ĉefartikolo|Mezepoka medicino de Okcidenta Eŭropo}} '''Mezepoka medicino''' en [[Okcidenta Eŭropo]] estis komponita el mikso de ekzistintaj ideoj el antikveco, spiritaj influoj kaj tio kion [[Claude Lévi-Strauss]] identigis kiel "ŝamana komplekso" kaj "socia interkonsento."<ref>''Anthropologie structurale'', Lévi-Strauss, Claude (1958, Structural Anthropology, trad. Claire Jacobson kaj Brooke Grundfest Schoepf, 1963)</ref> En la [[Alta Mezepoko]], sekve de la falo de la Okcidenta [[Romia Imperio]], normiga medicina konaro estis bazita ĉefe sur survivintaj tekstoj el [[Antikva Grekio|Grekio]] kaj [[Antikva Romio|Romio]], konservitaj en monaĥejoj kaj aliaj disaj lokoj. Multaj simple lokigis siajn esperojn en la eklezio kaj en Dio por kuraci ĉiajn siajn malsanojn. Ideoj pri la origino kaj kuraco de [[malsano]]j estis nepure [[Laikeco|laikaj]], sed estis ankaŭ bazita sur [[Mondkoncepto]] en kiuj faktoroj kiaj la [[destino]], la [[peko]], kaj [[Astrologio|astraj influoj]] ludis gravan rolon kiel ajna fizika kaŭzo. La efikeco de kuracado estis simile ligita al la kredoj de paciento kaj de doktoro pli ol al [[Empiriismo|empiria pruvaro]], tiele ke ''remedia physicalia'' (fizikaj rimedoj) estis ofte subigitaj al spirita interveno. == Moderna medicino == == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Ĝermo|historio de medicino}} [[Kategorio:Historio de medicino| ]] 3pttwub23j8dk8mvkndi0sr4hd6wkvs 0 435755 9490769 9482479 2026-10-09T10:43:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490769 wikitext text/x-wiki {{Informkesto rolulo | verko = romanserio ''[[Harry Potter]]'' | povoj = [[magio]] | naskiĝis = {{dato|31|7|1980}} | amikoj = [[Hermione Granger]], [[Ron Weasley]] | malamiko = [[Lord Voldemort]] }} '''Harry James POTTER''' estas titoliga rolulo kaj la [[protagonisto]] de la romanserio ''[[Harry Potter]]'' verkita de [[J. K. Rowling]]. En [[intervjuo]] la aŭtorino malkaŝis ke la fikcia naskiĝtago de li estu la 31-a de julio 1980 (do li celebrus sian naskiĝtagan feston samtage kiel la aŭtorino). Granda parto de la historio de la romanserio kovras sep jarojn de la vivo de la [[Orfo (familio)|orfo]] Potter, kiu, dum sia 11-a jariĝo, eksciis, ke li estas [[Magio|magiisto]]. Tiele li ĉeestas [[Hogwarts|en la lernejo Hogwarts pri Sorĉarto]] por praktiki [[magio]]n sub la gvidado de la ĝentila lernejestro [[Albus Dumbledore]] kaj aliaj lernejaj instruistoj. Harry ankaŭ malkovras, ke li estas jam fama tra la magia komunumo, kaj ke lia destino estas ligata al tiu de [[Lord Voldemort]], la internacie timigita Malhela Sorĉisto kaj murdisto de lia patrino Lily Potter kaj lia patro James Potter. == Koncepto kaj kreo == Laŭ Rowling, la ideo por la verkoj pri Harry Potter kaj pri ties [[Eponimo|eponima]] [[protagonisto]] venis dum atendo por prokrastita trajno el [[Manĉestro]] al [[Londono]] en 1990. Ŝi asertis ke ŝia ideo por ''"this scrawny, black-haired, bespectacled boy who didn't know he was a wizard became more and more real to me"'' (tiu svelta, nigrahara, kunokulvitra knabo kiu ne sciis, ke li estas sorĉomagiisto iĝis pli kaj pli reala al mi).<ref name="jkrbio">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm|titolo=oficiala retejo de J. K. Rowling&nbsp;– sekcio biografia (arkivigite)|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070606115820/http://www.jkrowling.com/textonly/en/biography.cfm|arkivdato=2007-06-06}}</ref> Dum la disvolvigo de la ideoj por ŝia libro, ŝi decidis ankaŭ ke Harry estu [[Orfo (familio)|orfo]] kiu ĉeestas en [[internulejo]] nome Hogwarts. Ŝi klarigis per intervjuo de 1999 ĉe ''[[The Guardian]]'': ''"Harry had to be an orphan&nbsp; — so that he's a free agent, with no fear of letting down his parents, disappointing them&nbsp;... Hogwarts has to be a boarding school&nbsp; — half the important stuff happens at night! Then there's the security. Having a child of my own reinforces my belief that children above all want security, and that's what Hogwarts offers Harry"'' (Harry devis esti orfo — por ke li estu libera agent, sentima kolerigi siajn gepatrojn, seniluziigante ilin&nbsp;... Hogwarts devis esti internulejo&nbsp; — la duono de la gravaj aferoj okazas nokte! Krome estas la sekureco. Havi mian propran filon plifortigas mian kredon ke ĉiuj knaboj volas sekurecon, kaj tion proponas Hogwarts al Harry).<ref name="carey1999">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/0299-guardian-carey.htm|titolo=Carey, Joanna. "Who hasn't met Harry?"|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|dato=la 16-an de februaro 1999"|verko=The Guardian|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930201051/http://www.accio-quote.org/articles/1999/0299-guardian-carey.htm|arkivdato=2007-09-30}}</ref> La mortiĝo de sia patrino la 30-an de decembro 1990 inspiris al Rowling por verkokrei la rolulon de Harry Potter kiel knabo sopiranta por siaj mortintaj gepatroj, dum lia angoro iĝis ''"much deeper, much more real"'' (multe pli profunda, multe pli reala) ol ĉe pli fruaj skizoj ĉar ŝi rilatis ĝin al si mem.<ref name="jkrbio"/> En intervjuo de 2000 ĉe ''[[The Guardian]]'', Rowling asertis ankaŭ, ke la rolulo de [[Reĝo Arturo|Wart]] en la [[novelo]] de [[T. H. White]] nome ''The Once and Future King'' (la estonta reĝo) estas la spirita praulo de Hari, nome "Harry's spiritual ancestor."<ref name="Guardian2000">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/2000/0800-guardian-bio.html|titolo=JK (JOANNE KATHLEEN) ROWLING (1966–)|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|verko=The Guardian|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930201431/http://www.accio-quote.org/articles/2000/0800-guardian-bio.html|arkivdato=2007-09-30}}</ref> Fine ŝi asertis, ke la naskodato de Harry nome la 31-a de julio, estas ŝia propra naskodato. Tamen, ŝi asertis ankaŭ, ke la rolo de Harry ne estas rekte bazita sur reala persono: ''"he came just out of a part of me"'' (li iĝis parto de mi),<ref name="Raincoast2001">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/2001/0301-raincoast-interview.html|titolo=Raincoast Books interview transcript, Raincoast Books (Kanado)|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|dato=marto 2001|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070930201123/http://www.accio-quote.org/articles/2001/0301-raincoast-interview.html|arkivdato=2007-09-30}}</ref> Rowling asertis ankaŭ, ke Harry estas taŭga realviva modelulo por geknaboj. ''"The advantage of a fictional hero or heroine is that you can know them better than you can know a living hero, many of whom you would never meet [...] if people like Harry and identify with him, I am pleased, because I think he is very likeable"'' (La avantaĝo de fikcia [[heroo]] aŭ heroino estas ke oni povas koni ilin pli bone ol oni konas vivantan heroon, multaj el kiuj neniam oni trafas [...] se Hari plaĉas al homoj kaj tiuj identigiĝas kun li, tio plaĉas ankaŭ al mi, ĉar mi kredas ke li estas ege ŝatinda).<ref name="BN1999">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accio-quote.org/articles/1999/0399-barnesandnoble.html|titolo="Barnes and Noble" intervjuo|alirdato=15-a de aŭgusto 2007|dato=19-a de marto 1999|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180929102026/http://www.accio-quote.org/articles/1999/0399-barnesandnoble.html|arkivdato=2018-09-29}}</ref> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Magio]] [[Kategorio:Roluloj en verkoj pri Harry Potter|Potter, Harry]] [[Kategorio:Fikciaj infanoj]] [[Kategorio:Fikciaj orfoj]] [[Kategorio:Fikciaj britoj|Potter, Harry]] a3c6rtl0h3mpifyu91803bp3gcegmxy 0 443404 9490436 8988002 2026-10-08T15:21:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490436 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Friedrich Spee de Langenfeld''' (naskiĝinta la [[25-an de februaro]] [[1591]] en [[Kaiserswerth]], mortinta la [[7-an de aŭgusto]] [[1635]] en [[Trier]]) estis germana [[jezuitoj|jezuito]] kaj verkisto. Estante ekde 1610 jezuito, li agadis kiel instruisto kaj animzorganto. Liaj religiaj kantoj de la "Trutz-Nachtigall" (eldonitaj en 1649) ĉerpas el fonto de profunda aspiro al la unuiĝo kun Dio. Tie ĉi li klopodas uzi la germanan literaturan lingvon en pli vasta maniero. Plian disvastigon konis ankaŭ la "Güldene Tugend-Buch" (1649), kleriga edifa verketo. Kiel konfesprenanto dum [[Ĉasado de la sorĉistinoj|procesoj kontraŭ sorĉistinoj]], li eldonis anonime la verkon "Cautio criminalis, seu De processibus contra sagas liber", kie li laŭ tre racia metodo kaj klareco akuzegas la tiamajn procesajn metodojn. Tamen li mem kiel infano de sia tempo daŭre kredis en la ekzisto de sorĉistinoj. Kelkaj el liaj verkoj publikiĝis ankaŭ en esperanta traduko, ekzemple eltiraĵo el ''Cautio criminalis'' (en [[Germana Antologio]]) kaj liaj kantoj [[Zu Bethlehem geboren]] kaj [[O Heiland, reiß die Himmel auf]]. == Verkoj (elekto) == * ''Cautio criminalis, seu de processibus contra sagas liber : das ist, peinl. Warschawung von Anstell: u. Führung deß Processes gegen d. angegebene Zauberer, Hexen und Unholden ...'' / durch e. unbenahmpten Römisch. Cath. ... ins Teutsch trewl. ubers. sampt e. ordentl. Reg. durch H.S.S., Humm, Frankfurt a.M. 1649. [http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:hbz:061:1-4198 Digitalisierte Ausgabe 1], [http://gdz.sub.uni-goettingen.de/dms/load/img/?IDDOC=426523 2]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''Cautio Criminalis oder: Rechtliches Bedenken wegen der Hexenprozesse'' (eingedeutscht von Joachim-Friedrich Ritter), dtv 1983, ISBN 3-423-06122-7 * ''Cautio criminalis sive Liber de processu contra sagas'', Rinteln 1631 * ''Güldenes Tugendbuch'', Köln 1647 * ''Trutz-Nachtigall'', hrsg. Theo G. M. van Oorschot. Bern: Francke 1985 (Ndr. d. Ausg. Köln 1649) [http://dlibra.up.krakow.pl:8080/dlibra/dlibra/docmetadata?id=941&from=&dirids=1&ver_id=88912&lp=28&QI=9C284552816C3DA92EF461018EAAD1EB-1 Digitalisat der Ausgabe Leipzig 1879] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120117041727/http://dlibra.up.krakow.pl:8080/dlibra/dlibra/docmetadata?id=941&from=&dirids=1&ver_id=88912&lp=28&QI=9C284552816C3DA92EF461018EAAD1EB-1 |date=2012-01-17 }} * ''Friedrich Spee, Sämtliche Schriften''. Historisch-kritische Ausgabe in vier Bänden, hrsg. von Theo van Oorschot. Bern: Francke 1968, 1985, 2005 (Cautio, 2. Aufl. u. Lieder) == Literaturo == === Monografioj === * Anton Arens: ''Friedrich Spee. Ein dramatisches Leben'', Verlag Weyand, Trier 1991, ISBN 3-924631-25-5 * Johannes B. Diel, Bernhard Duhr: ''Friedrich Spe'', 2. Auflage, Herder, Freiburg 1901 * Martina Eicheldinger: ''Friedrich Spee. Seelsorger und poeta doctus. Die Tradition des Hohenliedes und Einflüsse der ignatianischen Andacht in seinem Werk'', Niemeyer, Tübingen 1991, ISBN 3-484-18110-9 (zugl. Dissertation, Universität Heidelberg 1991) * Christian Feldmann: ''Friedrich Spee, Hexenanwalt und Prophet'', Herder, Freiburg/B. 1993, ISBN 3-451-22854-8 * Gunther Franz (Hrsg.): ''Friedrich Spee zum 400. Geburtstag. Kolloquium der Friedrich- Spee-Gesellschaft Trier'', Bonifatius-Verlag, Paderborn 2001, ISBN 3-87088-778-8 * Karl-Jürgen Miesen: ''Friedrich Spee. Pater, Dichter, Hexen-Anwalt'', Droste-Verlag, Düsseldorf 1987, ISBN 3-7700-0741-7 * Theo van Oorschot: ''Zwischen Zorn und Zärtlichkeit. Friedrich Spee'', (Persönlichkeit und Geschichte, 140). Muster-Schmidt, Göttingen 1992, ISBN 3-7881-0140-7 * Cornelia Rémi: ''Philomela mediatrix. Friedrich Spees Trutznachtigall zwischen poetischer Theologie und geistlicher Poetik'', Lang, Frankfurt/M. 2006, ISBN 3-631-52765-9 (zugl. Dissertation, Universität München 2004) * Frank Rustemeyer, ''Nur zun Himmelspforten Verweisets allen ton. Allegorie im Werk Friedrich Spees'', Mentis-Verlag, Paderborn 2003, ISBN 3-89785-369-8 * Helmut Weber, Gunther Franz: ''Friedrich Spee (1591–1635)'', Friedrich-Spee-Gesellschaft, Trier 1996, ISBN 3-87760-084-0 * ''Spee – wider den Wahn. 1591–1991. Aschermittwoch 1991'', Ausstellung, Hrsg. von der Hauptabteilung „Bau, Kunst und Technische Dienste“ im Bischöflichen Generalvikariat, Diözesanmuseum, Trier 1991 * ''Friedrich Spee. Priester, Mahner und Poet. (1591–1635)'', Ausstellungsbegleitbuch, Erzbischöfliche Diözesan- und Dombibliothek, Köln 2008, ISBN 978-3-939160-16-8 * ''Friedrich Spee und das nördliche Rheinland'', Ausstellung, Hrsg. von der Universitäts- und Landesbibliothek Düsseldorf, Düsseldorf 2000 * Hans Eschelbach: ''Hexenkampf'', Roman, Veritas-Verlag, Bonn 1935 * Claus-Peter Lieckfeld: ''Anwalt der Hexen'', Roman, Vedra Verlag, München 2011, ISBN 978-3-939356-23-3 === Artikoloj === * Gerhard Dünnhaupt: ''Friedrich von Spee''. In: ''Personalbibliographien zu den Drucken des Barock''. Band 5. Hiersemann, Stuttgart 1991, ISBN 3-7772-9133-1, S. 3928–3937 (Werk- und Literaturverzeichnis) * Rainer Mohrs: ''Lieder von Friedrich von Spee in Bearbeitungen von Hermann Schroeder. Zur Rezeption eines barocken Dichters in der Chor- und Orgelmusik eines Komponisten des 20. Jahrhunderts.'' In: ''Kirchenmusikalisches Jahrbuch'' 95, 2011, S. 103–133 * Hermann Lohausen: ''P. Friedrich Spee SJ (1591-1635): Name - Nimbus - Herkunft - Verwandtschaft.'' In: Westdeutsche Gesellschaft für Familienkunde e.V. (Hrsg.): Jahrbuch 2012, Band 274, Köln 2012, S. 113–152 === Gazeto === * ''Spee-Jahrbuch'', hrsg. von der Arbeitsgemeinschaft der Friedrich-Spee-Gesellschaften, Trier 1994 ff. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20160823121415/http://www.friedrich-spee.de/ Friedrich-Spee-societo] * [http://www.spee-kolleg.de/ Friedrich-Spee-Kolegio en Neuss] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160731183526/http://www.spee-kolleg.de/ |date=2016-07-31 }} * [http://de.oocities.com/wunstorpium/spee.htm Lerneja projekto koncerne la Cautio.] * Georg Dietlein: ''Der fast vergessene Mensch hinter bekannten Liedern: Friedrich Spee'', in: kath.net, 7. August 2012 ([http://kath.net/news/37594 surrete]). {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Spee, Friedrich}} [[Kategorio:Jezuitoj]] [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Sorĉistinaj procesoj]] 1ysddu8c7jwc40c1lg2albxy4a9jgpb 0 448872 9490505 8114149 2026-10-08T18:00:42Z Sj1mor 12103 9490505 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Landtagprojekt Thueringen Erfurt 2011 (RaBoe) 101.jpg|eta|La ''Gildehaus'' en Erfurto.]] [[Dosiero:Baroque castle Erfurt inner city.JPG|eta|La baroka kastelo en la korto.]] [[Dosiero:Erfurt Fischmarkt Bernd das Brot.jpg|eta|Figuro de la porinfana televidkanalo [[KiKA]], rigardanta la domon de vide al vide.]] La '''Domo de la gildoj''' (germane: ''Gildehaus'' aŭ ''Haus zum Stötzel'') estas unu el la belaj konstruaĵoj de sur la Fiŝbazar-placo en la urbocentro de [[Erfurto]] (Fischmarkt nr. 14-16), tuj apudante la 300 jarojn pli malnovan [[Haus zum Breiten Herd (Erfurt)|domon Zum Breiten Herd]]. == Historio == En 1892/93 estis konstruita laŭ novrenesanca stilo la post la ekposedo far la Ĉambroj de la metioj nomita Domo de la Gildoj. La planojn faris la arkitekto Carl Frühling. Madono sur lunarko tenas Jesuon: memorigo al la jaroj, kiam pro testamento la [[jezuitoj]] ekhavis la domon. Ekde 1609 ĝin posedis la protestanta familio Dutzenrodt. == Fasado == Merkuro simboligas la komercon, virina alegorio la artmetion. Sur reliefoj de Adalbert Deutschmann estas prezentitaj alegorie la kvar virtoj laŭ Platono: justeco, prudenteco, braveco kaj modesteco. == En la proksimeco == Proksime estas bronza kopio de la urbokerno kun informoj ankaŭ en brajla skribo. Malantaŭ ĝi staras giganta blanka pantranĉo: Bernd das Brot, ŝatata figuro de la porinfana televidkanalo [[KiKA]], kies sidejo estas en la ĉefurbo turingia. Ĉe la rando de bierĝardeno malantaŭ la domo, alirebla tra belega pordego farita el [[forĝita fero]], troviĝas kasteleto el la 1727-a jaro. Ĝin faris la [[Brunsvigo (duklando)|brunsviga]] legato Christoph Schulze. Nur en 1734 la kastelo unuiĝis kun la najbara domo, kiam la dinastio von Münchhausen el [[Herrengosserstedt]] aĉetis la tutan komplekson. Dum la [[Kongreso erfurta]] loĝis en la kastelo Frederiko Aŭgusto la 1-a de [[Saksio]]; [[Napoleono Bonaparte]] vizitis lin tie ĉi kun siaj marŝaloj. La kasteleto servis poste al la erfurtanoj kiel dancejo, ĝis la komenco de la 20-a jc. == Literaturo == * Andreas Schareck: ''Erfurt'', eldonejo Mitteldeutscher Verlag, 3-a eldono, Halle 2013, ISBN 3954620057 * Hermann H. Saitz: ''Erfurt zu Fuß, 5-a eldono, Erfurt 2010 * Gerd Schöneburg: ''Erfurt. Führer durch die historische Altstadt'', 4-a eldono, Erfurt 2009 * Ulrich Seidel: ''Erfurt: Rundgänge durch die Geschichte'', eldonejo Sutton, 2004, ISBN 3897027607 * Georg Dehio / Stephanie Eißing / Franz Jäger: '' Handbuch der Deutschen Kunstdenkmäler: Thüringen'', eldonejo Deutscher Kunstverlag, 2003, ISBN 3422030506 == Eksteraj ligiloj == * [http://www.erfurt-lese.de/index.php?article_id=334 Pri la gastejo kaj la najbara renesanca domo.] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Erfurto]] lmksgm2muq7m6jo37rh6zmj002qinw9 0 452372 9490722 9291356 2026-10-09T09:26:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490722 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Makula kivio |koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}} |dosiero = Am media-v-602297.jpg |dosiero larĝo = 240ra |priskribo de dosiero = Remburita plenkreskulo en [[Aŭklando|Aŭklanda]] muzeo |dosiero2 = ApteryxHaastiiKeulemans.jpg |dosiero larĝo2 = 240ra |priskribo de dosiero2 = Ilustraĵo de ino fare de [[John Gerrard Keulemans]] (1876) |regno = [[Animalia]] - [[animaloj]] |filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]] |klaso = [[Aves]] - [[birdoj]] |ordo = [[Apterygiformes]] - [[apterigoformaj]] |familio = [[Apterygidae]] - [[apterigedoj]] |genro = ''[[Apteryx]]'' - [[apterigo]], [[kivio]] |specio = '''''A. maxima''''' - '''makula kivio''' |statuso = VU |dunomo = ''Apteryx maxima'' |dunomo aŭtoritato = [[Philip Sclater|Sclater, PL]]; [[Ferdinand von Hochstetter|von Hochstetter, F]], 1861 |mapo de vivoteritorioj = 418px-NZ-kiwimapApteryx haastii.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] <div style="text-align:left;margin-left:25px;"> {{Priskribo|#FFD800|Ĉiujare ĉeestanta}} </div> |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = Unutipa |sinonimo = {{Kaŝebla listo |titolo = Sinonimoj |titolstilo = align:center; |''Apteryx haastii'' <small>[[Thomas Henry Potts|Potts]], 1872</small> |''Apteryx grandis'' <small>Grieve, 1913</small> |''Stictapteryx owenii maxima'' <small>[[Frederick Wollaston Hutton|Hutton]], 1871</small> }} |vikispecio = |komunejo = }} La '''makula kivio'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref> ({{lang-la|[[Apteryx maxima]]}}), aŭ ankaŭ '''Granda punktokivio''', '''Haasta kivio'''<ref name="Davies">Davies, S. J. J. F. (2003)</ref>, {{lang-mi|'''Roroa'''}}, estas specio de [[nefluga birdo]] el la [[apterigoformaj]]. Tiu granda [[kivio]] estas [[endemismo|endemia]] de la [[Suda Insulo]] de [[Novzelando]]. La malfacila topografio kaj akra klimato de la altaj altitudoj, nome la alpa parto de ĝia habitato, igis ilin ne neatingeblaj de multal [[Invadaj specioj|enmetitaj mamulaj predantoj]], kiaj hundoj, [[furo]]j, katoj<ref name="BNZ">http://www.kiwisforkiwi.org/about-kiwi/kiwi-species/great-spotted-kiwi/</ref> kaj [[ermeno]]j. Pro tio, la populacioj de tiu specio estis malpli akre tuŝitaj de la predado fare de tiuj invadaj specioj kompare kun aliaj kivioj. Ĉiukaze estis 43% de malpliiĝo de la populacio dum la pasintaj 45 jaroj, pro tiuj predantoj kaj habitatodetruo. Tio kondukis al la klasigo de la specio kiel [[Vundebla specio|vundebla]]<ref name=IUCN2012>{{IUCN|id=100060010 |title=''Apteryx haastii'' |assessors=[[BirdLife International]] |version=2012.1 |year=2012 |accessdate=16-a julio 2012}}</ref>. Estas malpli ol 16 000 makulaj kivioj entute, preskaŭ ĉiuj en la plej montaj partoj de nordokcidenta [[Nelson (Nov-Zelando)|Nelson]], la Nordokcidenta Marbordo, kaj la [[Sudaj Alpoj]]. Minoritato loĝas en insulaj rezervejoj. Tiu kivio estas tre agresema, kaj paroj defendas siajn grandajn teritoriojn (49 akreojn) kontraŭ aliaj kivioj.<ref name="Davies" /> La makula kivio estas [[Noktulo|nokta]], kaj dormas dumtage en nestotruoj. Nokte ili manĝas senvertebrulojn kaj ankaŭ plantojn. La makula kivio reproduktiĝas inter Junio kaj Marto. Ĝia ovo estas, proporcie al la birdogrando, la plej granda el ĉiuj birdoj. Eloviĝo okazas post 75 al 85 tagoj, kaj post eloviĝo, la idoj estas abandonataj de siaj gepatroj. == Taksonomio kaj etimologio == Laŭ [[AviList]]<ref name="AviList">[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 10-an de jan. 2026.</ref>, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj<ref name="OT"/>: {{Genealogia arbo2}} *[[Apterygiformes]] - [[apterigoformaj]] **[[Apterygidae]] - [[apterigedoj]] ***''[[Apteryx]]'' <small>Shaw, G, 1813</small> - [[apterigo]], [[kivio]] ****''Apteryx maxima'' <small>Sclater, PL; von Hochstetter, F, 1861</small> - makula kivio {{Genealogia arbo2/fino}} Tiu granda kivio estas unu el la kvin vivantaj specioj de kivioj loĝantaj en Novzelando. La aliaj kvar estas la [[sudinsula kivio]] (''Apteryx australis''), la [[okarita kivio]] (''Apteryx rowi''), la [[eta kivio]] (''Apteryx owenii'') kaj la [[nordinsula kivio]] (''Apteryx mantelli'')<ref name="AviList"/>{{,}}<ref name="OT"/>. La makula kivio estas unutipa <ref name="Clements">Clements, J (2007)</ref>, kaj estas rilata al la eta kivio<ref name="Little Spotted Kiwi">{{Citaĵo el la reto|url=http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Classification.html|titolo=Great Spotted Kiwi Classification|alirdato=2008-07-09|verko=University of Wisconsin}}</ref>. La kivia [[genro]] nome ''[[Apteryx]]'', estas endemia de Novzelando, kaj 44% el la birdospecioj indiĝenaj el Novzelando estas endemiaj<ref name="eoearth"/>. La kivioj antaŭe estis anoj de la familio de [[strutoformaj]], kiu inkludis ankaŭ [[emuo]]n, [[struto]]jn, [[reao]]jn<ref name="Ratites">{{Cite web|url=http://www.fsis.usda.gov/Factsheets/Ratites_Emu_Ostrich_Rhea/index.asp|title=Ratites (Emu, Ostrich, and Rhea)|work=United States Department of Agriculture|accessdate=2008-06-21|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-09-16|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080512053005/http://www.fsis.usda.gov/factsheets/Ratites_Emu_Ostrich_Rhea/index.asp|arkivdato=2008-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080512053005/http://www.fsis.usda.gov/factsheets/Ratites_Emu_Ostrich_Rhea/index.asp|archivedate=2008-05-12}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.fsis.usda.gov/factsheets/Ratites_Emu_Ostrich_Rhea/index.asp |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-08-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080512053005/http://www.fsis.usda.gov/factsheets/Ratites_Emu_Ostrich_Rhea/index.asp |arkivdato=2008-05-12 }}</ref> kaj [[kazuaro]]jn. Sed nun ĝi estas klasifikita en sia propra familio, la [[apterigoformaj]]. Kivioj estas tre proksime rilataj al la [[formortinta]]j [[Moaoj]] kiuj iam loĝis en Novzelando.<ref name="Moa">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.terranature.org/kiwi1.htm|titolo=New Zealand Ecology – Kiwi|alirdato=2008-06-21|verko=TerraNature}}</ref> {{Klado|style=font-size:80%;line-height:80% |label1=&nbsp; |1={{Klado|label1 = &nbsp; |1= {{Klado|1=''A. maxima'' |2=''[[Ovena kivio|A. owenii]]'' }} }} |2={{Klado|1= ''[[Tokoeko|A. australis]]'' |2=''[[Okarita kivio|A. rowi]]'' |3= ''[[Nordinsula bruna kivio|A. mantelli]]'' }} }} <small>Rilataro en la genro ''Apteryx''</small><ref name="Little Spotted Kiwi"/> Antaŭ ol la makula kivio estis konata al la scienco, cirkulis historioj pri ekzisto de granda kivio nome maorie ''Roaroa''. En [[1871]], oni alportis du specimenojn al la [[Kanterburia Muzeo (Novzelando)|Kanterburia Muzeo]], kie ili estis identigitaj kiel nova specio kaj estis nomita "Haasta kivio" laŭ la muzea zorgisto, Dr [[Julius von Haast]]<ref name="Birding">{{Citaĵo el la reto|url=http://nzbirds.com/birds/kiwigs.html|titolo=Great spotted Kiwi|alirdato=2008-01-19|verko=New Zealand birds and birding|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180423175011/http://www.nzbirds.com/birds/kiwigs.html|arkivdato=2018-04-23}}</ref>. Tiu specio estis [[unua priskribo|unuafoje priskribita]] kiel ''Apteryx haastii'' de [[Thomas Henry Potts]], en 1872, baze sur specimeno el [[Okcidenta Distrikto]], [[Novzelando]]<ref name = "Davies"/>. Sed en 2021, genetika studo montris ke la originalaj specimenoj sur kiuj baziĝis la unua priskribo estis hibridoj inter ''A. rowi'' kaj ''A. owenii''<ref name="BOTW">[https://birdsoftheworld.org/bow/species/grskiw1/cur/introduction Birds of the World], Great Spotted Kiwi.</ref>. Ĝi ankaŭ montris ke la specio male respondis al la specimeno priskribita de [[Philip Sclater]] kaj [[Ferdinand von Hochstetter]] en 1861. Pro tio la scienca nomo estis ŝanĝita al la pli malnova kaj taŭga nomo ''Apteryx maxima''. La genronomo, ''Apteryx'', derivas el la [[antikvgreka]]j vortoj ''a'' "sen" aŭ "ne", kaj ''pteryx'', "flugilo" kaj ''maxima'' signifas "granda" en [[latino]], ĉar tiu specio estas unu el la tri pli grandaj specioj de kivioj, kun la nordinsula kivio kaj la sudinsula kivio<ref name="BOTW"/>. == Aspekto == [[Dosiero:Spotted kiwi in Otorohanga Kiwi House, 2004-06-16.jpg|En Otorohanga Kiviejo|eta|maldekstra]] La makula kivio estas la plej granda el la kivioj;<ref name="Little Spotted Kiwi"/> la masklo estas 45&nbsp;cm alta, dum la ino estas 50&nbsp;cm alta. La bekolongo gamas el 9 al 12&nbsp;cm,<ref name="Adaption"/> dum la pezo gamas el 1.2 al 2.6&nbsp;kg ĉe maskloj kaj 1.5 al 3.3&nbsp;kg ĉe inoj.<ref name="Davies"/> La korpo estas piroforma, kaj la kapo kaj kolo estas malgrandaj kun longa svelta ebureca beko.<ref name="Adaption"/><ref name="BLI2">BirdLife International (2008)(a)</ref> La makula kivio, kun la aliaj kvioj, estas la ununura birdo kun naztruoj fine de la beko.<ref name="Other">{{Citaĵo el la reto|url=http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/InterestingFacts.html|titolo=Great Spotted Kiwi interesting facts|alirdato=2008-07-11|verko=University of Wisconsin|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090720094530/http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/InterestingFacts.html|arkivdato=2009-07-20}}</ref> La okuloj estas malgrandaj kaj ili ne bone vidas,<ref name="Diet"/> ĉar ĝi fidas ĉefe el sia flarkapablo.<ref name="ADW"/> La kruroj estas mallongaj, kun tri fingroj por piedo.<ref name="Diet"/> Ili havas [[plumaro]]n komponita el mildaj, harecaj plumoj, kiuj ne havas postmudaĵojn. La plumaro povas gami el karbogriza al helbruna.<ref name="Adaption"/> Ili havas longajn vibroharojn ĉirkaŭ la buŝtruo, kaj ne havas voston, nur malgrandan [[pugostrio|vostostumpon]].<ref name="Davies" /> La [[komuna nomo]] de tiu birdo nome ''Granda punktokivio'' derivas el la nigraj punktoj de ĝiaj plumoj.<ref name="Diet"/> Ili uzas siajn povajn krurojn kaj ungojn por defendo kontraŭ predantoj kiaj ermenoj aŭ furoj. Kivioj estas neflugaj birdoj, kaj pro tio ne havas kavajn ostojn, nek [[karino]]n al kiu flugilmuskoloj povus ankriĝi, kaj havas fajnajn flugilojn.<ref name="Adaption"/> Tiu specio havas ankaŭ malaltan korpotemperaturon kompare al aliaj birdoj. Averaĝa vivodaŭro estas 30 al 40 jaroj.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.pwt.org.nz/kiwi.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-09-17 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130208020229/http://pwt.org.nz/kiwi.html |arkivdato=2013-02-08 }}</ref> {{-}} == Distribuado kaj habitato == [[Dosiero:Exclusion plot on Island Saddle.jpg|eta|maldekstra|Ekzemplo de herbotufa herbejo, kie loĝas la makula kivio.]] La makula kivio iam loĝis en nombraj areoj tra la [[Suda Insulo]], sed pro [[predado]] fare de [[invadaj specioj]], la restantaj kivioj estas nune limigitaj al tri lokoj.<ref name="McLennan">McLennann, J. & McCann, T.</ref> Tiuj kivioj loĝas en pli altaltitudaj areoj. Estas populacioj el nordokcidenta [[Nelson (Novzelando)|Nelson]] al la [[rivero Buller]], la Nordokcidenta Marbordo ([[rivero Hurunui]] al [[Artura Montopasejo]]), kaj la [[Paparoa Montaro]],<ref name=IUCN2012/> same kiel ĉe la ĉeftera insulo de [[Lago Rotoiti]].<ref name="Save the Kiwi"/><ref name="MontereyBay.com">{{Citaĵo el la reto|url=http://montereybay.com/creagrus/kiwis.html|titolo=KIWIS Apterygidae|alirdato=2008-01-19|verko=MontereyBay.com|arkivurl=https://web.archive.org/web/20071017100141/http://montereybay.com/creagrus/kiwis.html|arkivdato=2007-10-17}}</ref> La populacio de Sudaj Alpoj estas partikulare izolata.<ref name="Save the Kiwi"/> La makula kivio loĝas en komplikaj, labirintecaj nestotruoj kiujn ili konstruas.<ref name="Habitat">{{Citaĵo el la reto|url=http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Habitat.html|titolo=Great Spotted Kiwi Habitat|alirdato=2008-07-09|verko=University of Wisconsin|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090720094525/http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Habitat.html|arkivdato=2009-07-20}}</ref> Ĝis kvindek nestotruoj povas ekzisti en la teritorio de unu birdo.<ref name="Arthur's Pass"/> Ili ofte vagadas, kaj estas en diferenca nestotruo ĉiutage.<ref name="ADW"/> Birdonestaj fungoj nome ''Nidulariacoj'' foje kreskas en tiuj nestotruoj.<ref name="Interactions"/> Ties habitato gamas en alto el [[marnivelo]] al 1,500 m, sed majoritato koncentriĝas en gamo el 700 al 1,100 m en subalpa zono. Tiuj kivioj loĝas en herbotufaj herbejoj, [[arbustaro]]j, paŝtejoj kaj arbaroj.<ref name=IUCN2012/> === Konservado === {|class="wikitable" style="float: right;" |+'''Reprodukta populacio kaj tendencoj'''<ref name="BNZ"/><ref name="BLI2"/> |- ! Loko !! Populacio !! Dato !! Tendenco |- |[[Rivero Buller]] al [[Nelson (Novzelando)|Nelson]]|| Nekonata || || Malpliiĝanta |- |[[Paparoa Montaro]] || Nekonata || ||Malpliiĝanta |- |[[Nacia Parko Artura Montopasejo]] || Nekonata || ||Malpliiĝanta |- |[[Nacia Parko Lagoj Nelson]] || Nekonata || 2007 ||Enmetita |- |'''Totalo ([[Suda Insulo]], [[Novzelando]])''' || '''16,000''' || '''2008''' ||'''Malpliiĝanta -2% jare''' |} La populacio de makula kivio startis malpliiĝi kiam eŭropaj setlantoj unuafoje alvenis en Novzelandon.<ref name=IUCN2012/> Antaŭ la alveno de la setlantoj, vivis ĉirkaŭ 12 milionoj da makulaj kivioj en Novzelando.<ref name="ADW"/> Tiu birdo estis ofte predita de invadaj porkoj, hundoj, furoj kaj ermenoj, kio kondukis al nur 5%&nbsp; de ida survivindico.<ref name="Arthur's Pass"/> Ili havas pliajn avantaĝojn ol aliaj kivispecioj rilate al tiuj predantoj ĉar ili loĝas en altaltitudaj kaj humidaj areoj.<ref name="Save the Kiwi">{{Cite web|url=http://www.savethekiwi.org.nz/AboutTheBird/TheKiwiFamily/Great_Spotted.htm|title=About The Bird:Great Spotted|work=Save the Kiwi|accessdate=2008-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080101101204/http://www.savethekiwi.org.nz/AboutTheBird/TheKiwiFamily/Great_Spotted.htm|archivedate=2008-01-01|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-09-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080101101204/http://www.savethekiwi.org.nz/AboutTheBird/TheKiwiFamily/Great_Spotted.htm|arkivdato=2008-01-01}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080101101204/http://www.savethekiwi.org.nz/AboutTheBird/TheKiwiFamily/Great_Spotted.htm |date=2008-01-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.savethekiwi.org.nz/AboutTheBird/TheKiwiFamily/Great_Spotted.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080101101204/http://www.savethekiwi.org.nz/AboutTheBird/TheKiwiFamily/Great_Spotted.htm |arkivdato=2008-01-01 }}</ref> Tamen, estis malpliiĝo en la populacio de 43% en la pasintaj 45&nbsp;jaroj,<ref name=IUCN2012/> kaj malpliiĝis je 90% ekde 1900.<ref name="Remaining"/> Homoj endanĝerigis la specion ankaŭ pro [[habitatodetruo|detruo de ties habitato]] per [[lignoproduktado]] kaj konstruado de minejoj.<ref name="Interactions">{{Citaĵo el la reto|url=http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Interactions.html|titolo=Great Spotted Kiwi Interactions With Others|alirdato=2008-07-09|verko=University of Wisconsin|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090719073615/http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Interactions.html|arkivdato=2009-07-19}}</ref><ref name="Mining">{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.ens-newswire.com/ens/jul2004/2004-07-12-03.asp|titolo=New Zealand State Coal Company Plans to Mine Kiwi Habitat|alirdato=2008-07-11|dato=12-a de julio 2004|verkaĵo=Environmental News Service}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Antaŭe, homoj ĉasis tiujn kiviojn por ties plumoj kaj por manĝo.<ref name="Diet"/> En 1988, la specio estis listita kiel [[Malplej Zorgiga]]. Ĝi estas nune klasita de la [[IUCN Ruĝa Listo|IUCN]] kiel [[vundebla specio]]. Tiu kivio havas loĝan teritorion de 8,500&nbsp;km², kaj en 2000 restis 22,000 plenkreskaj ĉirkaŭkalkulitaj birdoj. Ili havis tendencojn al malpliiĝo de ĉirkaŭ 5.8% jare.<ref name="BLI2"/> La ĉefa minaco el predantoj venas de [[musteledoj]], [[vulpoposumo]]j ''Trichosurus vulpecula'', katoj, hundoj kaj porkoj.<ref name=IUCN2012/><ref name="BLI2"/> La plej minacitaj populacioj estas en la sudaj areoj de la teritorio de la specio.<ref name="Save the Kiwi"/> Restas malpli ol 16,000 makulaj kivioj.<ref name="Remaining">{{Cite web|url=http://www.birdlife.org/datazone/search/species_search.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=10&m=0|title=Great Spotted Kiwi - BirdLife Species Factsheet|work=BirdLife International|accessdate=2008-07-12|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-09-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090105065104/http://www.birdlife.org/datazone/search/species_search.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=10&m=0|arkivdato=2009-01-05}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.birdlife.org/datazone/search/species_search.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=10&m=0 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090105065104/http://www.birdlife.org/datazone/search/species_search.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=10&m=0 |arkivdato=2009-01-05 }}</ref> Okazas klopodoj por savi la kiviojn, kaj oni konstruis rifuĝejojn por la Granda punktokivio.<ref name="Interactions"/> Danke al intensa kaptado kaj venenado de predantoj la ida survivindico pliiĝis al ĉirkaŭ 60% en areoj kie oni entreprenis mamulan plagokontrolon.<ref name="ADW"/> == Kutimaro == [[Dosiero:Great spotted kiwi, apteryx haastii - colour corrected.jpg|eta|Remburita specimeno]] La makula kivio estas nokta laŭ kutimaro.<ref name="Diet">{{Cite web|url=http://www.centralpets.com/animals/birds/ratites/rtt4952.html|title=Great Spotted Main Page|work=Centralpets.com|accessdate=2008-04-20|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-09-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927172601/http://www.centralpets.com/animals/birds/ratites/rtt4952.html|arkivdato=2007-09-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927172601/http://www.centralpets.com/animals/birds/ratites/rtt4952.html|archivedate=2007-09-27}} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.centralpets.com/animals/birds/ratites/rtt4952.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-09-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070927172601/http://www.centralpets.com/animals/birds/ratites/rtt4952.html |arkivdato=2007-09-27 }}</ref> Se la kivioj loĝas en areo sen predantoj, ili aperas dumtage. Nokte ili eliras por manĝi. Kial ĉe aliaj kivispecioj, ili havas bonan flarkapablon, kio estas malkutima ĉe birdoj.<ref name="Adaption">{{Citaĵo el la reto|url=http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Adaptation.html|titolo=Great Spotted Kiwi Adaption|alirdato=2012-02-22|verko=University of Wisconsin|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120120192015/http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Adaptation.html|arkivdato=2012-01-20}}</ref> Maskloj estas tre teritoriemaj.<ref name="Save the Kiwi"/> Maksimume 4 al 5 kivioj loĝas en kvadrata kilometro.<ref name="Interactions"/> La teritorio de unu paro povas esti 25 ha granda. Oni ne scias kial ili defendas tiom grandan teritorion proporcie al sia grando.<ref name="ADW"/> Ili alvokas, ĉikanas aŭ luktas por forpeli entrudulojn. Voĉo de la makula kivio inkludas gruntadon, fajfojn kaj bekofrapadon.<ref name="Interactions"/> La maskloj de makula kivio havas alvokojn kiu similas al trilovirea trilado, dum la ina alvoko estas akra, raspa kaj ankaŭ trileca.<ref name="BLI2"/><ref name="Arthur's Pass"/> === Dieto === Engrunde ili elfosas por serĉadi tervermojn kaj larvojn,<ref name="Diet"/> krom skarabojn, cikadojn, grilojn, muŝojn, [[vetao]]jn, [[araneo]]jn, [[raŭpo]]jn, [[limako]]jn kaj [[heliko]]jn surgrunde.<ref name="Arthur's Pass"/> Ili manĝas ankaŭ berojn kaj semojn.<ref name="Diet"/> Por trovi predon, la makula kivio uzas siajn flarkapablojn aŭ sentovibradojn kaŭzitajn de la movado de ties predo.<ref name="Arthur's Pass"/> Por fari tion, la kivio metas sian bekon en la grundon,<ref name="ADW"/> poste uzas ĝin por elfosi engrunden.<ref name="Diet"/> Ĉar ili estas noktuloj, ili ne eliras ĝis 30 minutoj post la sunsubiro por ekĉasadi.<ref name="ADW">{{Citaĵo el la reto|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Apteryx_haastii.html|titolo=Apteryx haastii|alirdato=2008-04-20|verko=Animal Diversity Web}}</ref> Kivioj englutas ankaŭ malgrandajn ŝtonetojn, kiuj helpas la digestadon.<ref name="Nutrition">{{Citaĵo el la reto|url=http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Nutrition.html|titolo=Great Spotted Kiwi Nutrition|alirdato=2008-07-09|verko=University of Wisconsin|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090720094535/http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Nutrition.html|arkivdato=2009-07-20}}</ref> === Predado === Ĉar plenkreskulaj makulaj kivioj estas grandaj kaj povegaj, ili kapablas forigi plej predantojn kiuj atakas ilin, kiaj ermenoj, furoj, musteloj, porkoj, vulpoposumoj kaj katoj, ĉiuj el kiuj estas invadaj specioj en Novzelando. Tamen hundoj<ref name="BLI2"/> kapablas mortigi eĉ plenkreskulojn. Ermenoj, furoj, posumoj, katoj kaj hundoj manĝas kaj ovojn kaj idojn, kio kaŭzas ke plej idoj mortiĝas dum la unuaj kvin vivomonatoj.<ref name="Arthur's Pass">{{Cite web|url=http://www.apoec.org.nz/kiwi.htm|title=Kiwi|work=The Arthur's Pass Outdoor Education Centre|accessdate=2008-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080803050958/http://www.apoec.org.nz/kiwi.htm|archivedate=2008-08-03|deadurl=yes|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2013-09-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080803050958/http://www.apoec.org.nz/kiwi.htm|arkivdato=2008-08-03}}{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080803050958/http://www.apoec.org.nz/kiwi.htm |date=2008-08-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.apoec.org.nz/kiwi.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2013-09-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080803050958/http://www.apoec.org.nz/kiwi.htm |arkivdato=2008-08-03 }}</ref> Iam la Haasta kivio estis predita ankaŭ de la [[Haasta aglo]] kiu estas nune formortinta.<ref name="Interactions"/> === Reproduktado === [[Dosiero:ApteryxHaastiiMKeulemans.jpg|eta|altdekstre|Ilustraĵo de nematura kaj maskla plenkreskulo.]] La makula kivio estas [[monogama]],<ref name="ADW"/> kaj ties paroj foje daŭras 20 jarojn. Nestoj estas faritaj en [[nestotruo]]j. La [[reprodukta sezono]] ekas en Junio kaj finas en Marto, ĉar tiam estas multe da manĝo. Maskloj atingas seksan maturecon ĉe 18&nbsp;monatoj en kaptiveco, dum inoj kapablas ovodemetadi post tri jaroj. En naturo, [[seksa matureco]] por ambaŭ seksoj estas inter aĝoj de tri kaj kvin jaroj. La maskloj de makula kivio persekutas apudajn inojn ĝis ili foriras aŭ pariĝas. La paro pariĝas ĉirkaŭ 2 al 3 fojojn dum la agokerno.<ref name="Reproduction">{{Citaĵo el la reto|url=http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Reproduction.html|titolo=Great Spotted Kiwi Reproduction|alirdato=2008-07-06|verko=University of Wisconsin|arkivurl=https://web.archive.org/web/20090720094545/http://bioweb.uwlax.edu/bio203/s2008/reiland_lian/Reproduction.html|arkivdato=2009-07-20}}</ref> La [[Gravedeco (animaloj)|gravedo]] daŭras ĉirkaŭ unu monaton. La inoj ne manĝas dum tiu periodo, ĉar la ovoj estos kvarono de la kivia korpomaso.<ref name="ADW"/> La flavo estas 65% el la ovo. Ĉe plej birdovoj, la flavo estas ĉirkaŭ 35 al 40% el la ovoj. Tio faras ke la kivia ovo estas la plej granda en proporcio al la korpo.<ref name="Reproduction"/> Inoj devas dependi el la graso stokita dum la antaŭaj kvin monatoj por survivi. Pro la grando de la ovo, la gravedo estas nekomfortiga por la ino, kaj tiele ili ne multe moviĝas. Por malgrandigi la doloron, la inoj metas sin en akvon kiam ili eliras el la nestotruojn metante siajn ventrojn en flakojn.<ref name="ADW"/> La ovodemetada sezono estas inter Aŭgusto kaj Januaro.<ref name="Egg-laying">Cockrem, J. F. , et al. (1992)</ref> Post la ino demetas la ovon, la masklo kovas ĝin dum la ino gardas la neston. Maskloj lasas la neston nur dum kelkaj horoj por ĉasadi, kaj dume, la ino anstataŭas. Eloviĝo okazas post 75 al 85&nbsp;tagoj. La kiviido bezonas 2 al 3 tagojn simple por eliri el la ovo. Kiviidoj estas [[frumatura]]j, kaj estas abandonitaj de la gepatroj post eloviĝo. Post dek tagoj, la idoj kuraĝas eliri el la nestotruo por ĉasadi. Plej idoj estas mortigitaj de predantoj en la unuaj ses monatoj de vivo. La makula kivio atingas plenkreskulan grandon post la sesa jaro. Malkiel plej birdoj, la ino de makula kivio havas du [[ovario]]jn. Plej birdoj havas nur unu. La makula kivio distingiĝas el aliaj kivispecioj pro la fakto ke ili povas produkti nur unu ovon jare, ĉar postulas ege multan energion produkti tiun enorman ovon.<ref name="ADW"/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * {{cite web | url=http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=10&m=0 | title=Great Spotted Kiwi - BirdLife Species Factsheet | accessdate=06 Feb 2009 | author=BirdLife International | year=2008(a) | work=Data Zone | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2013-09-21 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20090102232242/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=10&m=0 | arkivdato=2009-01-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090102232242/http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=10&m=0 | archivedate=2009-01-02 }} * {{cite book |last1=Clements |first1=James |title=The Clements Checklist of the Birds of the World |edition=6 |year=2007 |publisher= Cornell University Press|location=Ithaca, NY |isbn=978-0-8014-4501-9 }} ** {{Cite journal|last= Cockrem|first= JF|coauthors= Goudswaard, R; Sibley, MD; Fox, EK; Johnson, TM; Bell, MJ|year= 1992|title= The breeding season of three species of kiwi (Apteryx ) in captivity as determined from egg-laying dates.|journal= Journal of Zoology|volume= 226|issue= 1|pages= 95–107|issn= 792973584|url= http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=2678079&q=Apteryx+haastii&uid=792973584&setcookie=yes|accessdate= 2008-07-06|doi= 10.1111/j.1469-7998.1992.tb06129.x|titolo= Arkivita kopio|alirdato= 2013-09-21|arkivurl= https://web.archive.org/web/20110520051342/http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=2678079&q=Apteryx+haastii&uid=792973584&setcookie=yes|arkivdato= 2011-05-20}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110520051342/http://md1.csa.com/partners/viewrecord.php?requester=gs&collection=ENV&recid=2678079&q=Apteryx+haastii&uid=792973584&setcookie=yes |date=2011-05-20 }} * Davies, S.J.J.F. (2003). "Kiwis". In Hutchins, Michael. Grzimek's Animal Life Encyclopedia. 8 Birds I Tinamous and Ratites to Hoatzins (2 ed.). Farmington Hills, MI: Gale Group. pp.&nbsp;89–90, 93–94. ISBN 0-7876-5784-0. * {{cite book |last1=Gotch |first1=A.F. |title=Latin Names Explained. A Guide to the Scientific Classifications of Reptiles, Birds & Mammals|year= 1995 |origyear=1979 |publisher=Facts on File |location=Londono|isbn=0-8160-3377-3|page=181|chapter=Kiwis}} * {{Citaĵo el libro|titolo=A Greek-English Lexicon (Abridged Edition)|aŭtoro=Liddell, Henry George kaj Robert Scott|jaro=1980|loko=Unuiĝinta Reĝlando|eldoninto=[[Oxford University Press]]|ISBN=0-19-910207-4}} ** {{Cite journal|last= McLennan|first= John|coauthors= McCann, Tony|year= |month= |title= Genetic variability, distribution and abundance of great spotted kiwi (Apteryx haastii)|journal= |volume= |issue= |pages= |id= |url= http://www.doc.govt.nz/upload/documents/science-and-technical/ir191b.pdf|accessdate= 2008-07-29}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Portalo|Biologio|Birdoj}} * [http://www.birdlife.org/datazone/search/species_search.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=10&m=0 BirdLife Species Factsheet.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090105065104/http://www.birdlife.org/datazone/search/species_search.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=10&m=0 |date=2009-01-05 }} * [http://www.arkive.org/species/GES/birds/Apteryx_haastii/ Bildoj kaj filmetoj de la makula kivio ''(Apteryx maxima)''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070614224819/http://www.arkive.org/species/GES/birds/Apteryx_haastii/ |date=2007-06-14 }} * [http://www.savethekiwi.org.nz/ Save The Kiwi] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080723162641/http://www.savethekiwi.org.nz/ |date=2008-07-23 }} {{Birdoj}} [[Kategorio:Kivioj]] [[Kategorio:Neflugaj birdoj]] [[Kategorio:Birdoj de Oceanio]] [[Kategorio:Birdoj de Nov-Zelando]] dbqeyzoyqcqkimk3pscb815metsb8tf 0 453601 9490643 8157192 2026-10-09T05:26:26Z Sj1mor 12103 9490643 wikitext text/x-wiki En la socialista ŝtato [[GDR]], kiu ekzistis inter [[1949]] kaj [[1990]] en la historie centra parto de la antaŭa [[Germana Regno]] kaj la (nord)orienta parto de la nuna ŝtato [[Germanio]], agado de junularaj esperantistaj grupoj ĉiam eblis nur en malfacila politika etoso: en la epoko de [[stalinismo]] ĝis [[1954]] Esperanto estis malpermesita en [[Sovetunio]] kaj sekve ankaŭ en la sovetunie dominita ŝtato GDR, tiu malpermeso ankaŭ post la morto de [[Josif Stalin]] en GDR pluekzistis ankoraŭ pli ol jardekon, kaj la komunisma ŝtata organizaĵo [[Freie Deutsche Jugend]] ("libera germana junularo") havis la memkomprenon esti la sola junulara organizaĵo, por garantii ke ĉiu aktivado de junularaj grupoj estu laŭ la politiko de la socialisma ŝtato kaj de ties gvida, ŝtata partio [[SED]]. Samtempe antaŭ la [[Dua Mondmilito]] en la Germana Regno kaj en Sovetunio estis la plej granda denseco de engaĝitaj esperantistoj, multaj el ili aktivaj ankaŭ en la laborista movado, en socialismaj aŭ komunismaj partioj, kaj el tiuj kompreneble signifa kvanto pluvivis en la socialista ŝtato GDR: post la persekutoj kontraŭ esperantistoj fare de [[Nazia Germanio]] - kadre de kiu esperantistoj kaj komunistaj postaj politikaj gvidantoj de GDR samsorte renkontiĝis en naciaj [[koncentrejo]]j - malfacile kompreneblis, ke la Esperanto-movado je granda parto laborista kaj socialista ne rajtus havi vivorajton en la ŝtato GDR, kiu energie memproklamis sin "laborista", "demokratia", "kontraŭfaŝisma" kaj "pacisma". == Ekde 1965 == En [[1965]] la esperantistoj de GDR sukcesis mildigi la antaŭan malpermeson de Esperanto per fondo de [[Centra Laborrondo Esperanto (GDR)|Centra Laborrondo Esperanto]] (CLE), kiel sekcio de la ŝtata prikultura organizaĵo [[Kulturligo de GDR]]. El tiu laborrondo poste, en 1981, kreskis la [[Esperanto-Asocio de GDR]], ankaŭ kadre de la ŝtata Kulturligo de GDR. Ene de la laborrondo rapide fondiĝis junulara komisiono, kiu plektis kontaktojn kun la naciaj junularaj Esperanto-asocioj en la najbaraj landoj de la [[Varsovia Pakto]] kaj kun la internacia organizaĵo [[TEJO]]. En 1971 la "junulara komisiono de la Centra Laborrondo Esperanto" iĝis landa sekcio de TEJO, kaj la tiama gvidanto de la junulara komisiono, [[Hans Eichhorn (esperantisto)|Hans Eichhorn]], samtempe iĝis vicprezidanto de TEJO.<ref>ampleksa intervjuo kun Hans Eichhorn ekde paĝo 101 de la libro "Die Esperanto-Jugend in der DDR" de [[Torsten Bendias]], eldonejo LIT 2011</ref> Jam antaŭe estis lokaj junularaj esperantistaj iniciatoj, fakte malpermesitaj sed tamen aktivaj, aparte grupo en [[Leipzig]] ĉirkaŭ la studento [[Erich-Dieter Krause]].<ref>"Die Esperanto-Jugend in der DDR" de [[Torsten Bendias]], eldonejo LIT 2011, ĉapitro "Die Leipziger Eo-Jugend", paĝo 82 kaj sekvaj</ref> La "junulara komisiono" ene de TEJO (ekzemple en ties komitato) havis fortan subtenon de la aktivuloj de [[Germana Esperanto-Junularo]] el okcidenta Germanio, sed oficiale kaj en la germanlingva informado substrekiĝis la kunlaborado de la TEJO-sekcioj de GDR kun la sekcioj de Pollando, Ĉeĥoslovakio, Hungario, Bulgario kaj la aliaj orienteŭropaj, sovetunie dominitaj ŝtatoj. La internacia rekono de la "junulara komisiono" antaŭis tiun de la ne-junulara "Centra Laborrondo Esperanto", kiu nur en 1976 iĝis [[Landa Asocio]] de [[UEA]]. Ekde 1977 la kunlaborado de la "junulara komisiono" en GDR kun la asocioj [[Pola Esperanto-Junularo]], [[Pola Studenta Esperanto-Komitato]], [[Ĉeĥa Esperanto-Junularo]], [[Junaj Esperantistoj en Slovakio]], [[Hungara Esperanto-Junularo]] kaj [[Bulgara Esperanto-Junularo]] plifirmiĝis sub titolo "E-7". La interŝanĝo kun junularaj esperantistaj grupoj de aliaj socialistaj landoj kiel Kubo, Rumanio, Jugoslavio, Albanio aŭ Sovetunio (kie ekekzistis la duonpermesata organizaĵo [[SEJM]]) pro politikaj limigoj kompare restis malforta. Same en 1977 ekaperis la "Junulara Cirkulero", kiu estis tajpita, multobligita en nur 80 ĝis 99 ekzempleroj kaj dissendiĝis letere, tiel ke ĝi evitis la ŝtatan kontrolon de gazetara cenzuro.<ref>"Die Esperanto-Jugend in der DDR" de [[Torsten Bendias]], eldonejo LIT 2011, ĉapitro "Der Junulara Cirkulero", paĝo 154 kaj sekvaj</ref> Rapide la eldonaĵo titoliĝis "informilo de Esperanto-Junularo de Germana Demokratia Respubliko (GDREJ)", kvankam oficiale daŭre tia asocio laŭ ŝtata kompreno ne ekzistis kaj kompreneble ankaŭ ne rajtis havi publikaĵon. == La 1980-aj jaroj == Inter [[1981]] kaj [[1983]] duafoje aktiva juna esperantisto el GDR, [[Michael Lennartz]], havis la permeson esti en la [[estraro de TEJO]]. En la [[1980-aj jaroj]] vere internaciaj kontaktoj al la junaj esperantistoj de GDR eblis precipe lige al la [[IJK 1983]] en socialisma Hungario kaj lige al la [[IJK 1987|IJK]] kaj la tuj sekva [[UK 1987|UK]] de la "jubilea jaro [[1987]] en socialisma Pollando. Reprezentantoj de GDREJ en la [[komitato de TEJO]] ankaŭ ricevis permeson vojaĝi al la [[IJK 1988]] en [[Zagrebo]] (Jugoslavio) kaj la [[IJK 1989]] en [[Kerkrade]] ([[Nederlando]]). En la nordo de GDR aparte aktiviĝis junularaj grupoj en [[Neubrandenburg]] kaj [[Prenzlau]], kaj ekestis ĉiujara somera tendaro, [[SEFT]], al kiu invitiĝis ankaŭ junaj esperantistoj el Ĉeĥoslovakio kaj Hungario, kaj pri kiu pozitive raportis oficialaj gazetoj de GDR. Tamen kadre de la jaro 1987 ankaŭ pliakriĝis tensioj inter GDREA kaj sia junulara komisiono, pro ties tro aŭtonomia agado, kaj dumtempe la gvidantaro de GDREA tute malpermesis la komisionon. Sed tamen la socia etoso de [[Perestrojko]] ankaŭ donis novajn ŝancojn por Esperanto en GDR, ekzemple per ŝtata permeso de 1988 oficiale ekinstrui Esperanton en altlernejoj de GDR, kaj la malpermeso relativiĝis. En printempo 1989 pli granda grupo de GDREJ-aktivuloj rajtis vojaĝi al internacia junulara Esperanto-renkontiĝo en [[Minsk]], kaj en GDR fondiĝis novaj grupoj. == Post novembro 1989 == Post la falo de la [[Berlina Muro]] per la senperforta civitana revolucio en GDR nekompareble pliliberaliĝis la politikaj rajtoj en GDR, falis la monopolo de [[FDJ]] esti la sola permesata junulara asocio kaj oficiale fondiĝis multaj divers-temaj junularaj asocioj, interalie "vera" (ĉar permesata) "Esperanto-Junularo de GDR", kiu tamen germanlingve jam evitis la ŝtatonomon GDR kaj simple nomis sin "Die Esperanto-Jugend". La Esperanto-Junularo ekhavis ĉambrojn en renoma konstruaĵego en la pleja centro de Berlino, ĉe la bulvardo [[Unter den Linden]], amplekse kunlaboris kun la aliaj novaj junularaj asocioj en kunsidoj nomataj "rondaj tabloj de la junularo", kaj dum la monatoj de 1990, el kiuj ĉiuj alportis novajn politikajn ŝanĝojn, la kunlaborado de la plej aktivaj junaj esperantistoj de orienta kaj okcidenta Germanio estis intensega, tiel ke pluraj gepatroj ektimis pri la studado kaj profesia vivo de siaj tiurilate engaĝitaj infanoj. Post la ŝtata reunuigo de Germanio la 3-an de oktobro 1990, iuj junaj esperantistoj de GDR deklaris sian lukton por "Esperanto en demokratia, pozitive socialisma suverena ŝtato GDR" finita kaj forlasis la Esperanto-movadon, dum aliaj juĝis ke plua teno de du TEJO-sekcioj de precipe translime kunlabora karaktero ene de unu lando estus anakronismo, kaj sekve jam la 31-an de decembro 1990 [[Germana Esperanto-Junularo]] kaj "Die Esperanto-Jugend" unuiĝis al unu asocio: La sekve elektita estraro de GEJ havis 3 anojn el la antaŭe orienta Germanio kaj 6 el la antaŭe okcidenta parto, kompare al la entutaj loĝantoj pli-ol-proporcie multaj eks-GDR-anoj, kaj ankaŭ en aliaj vidpunktoj estis avangarda, ekzemple per escepta juneco - en la momento de elektiĝo, 3 el la 9 estraranoj ankoraŭ estis 17-jaraj kaj do ne jure plenaĝaj. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj]] [[Kategorio:Esperanto-movado en GDR]] jb3tgch1g0eahor77ad35f6qewddh7d 0 455748 9490361 9410819 2026-10-08T12:43:16Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490361 wikitext text/x-wiki <!--|emblemo=YFJ-logo-blue-icon.svg--> {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BE-BR|situo sur mapo=Centra Bruselo|zomo=13}} La '''Forumo Junulara Eŭropa''', mallongigita kiel '''''FoJE''''', ({{lang-fr|Forum européen de la jeunesse, FEJ}}, {{lang-en|European Youth Forum, EYF}}, {{lang-de|Europäisches Jugendforum, EJF}}) estas internacia [[Ne-registara organizaĵo|neregistara organizo]], en kiu membras naciaj junularaj konsilioj kaj internaciaj neregistaraj junularaj organizoj en [[Eŭropo]]. Ĝi celas reprezenti la asociojn kaj junularon ĝenerale al Eŭropaj kaj internaciaj institutoj kiel la [[Eŭropa Unio]], [[Konsilio de Eŭropo]] kaj [[Unuiĝintaj Nacioj]]. En januaro 2023, Forumo Junulara Eŭropa kunigas 105 organizojn, inter ili 44 naciajn junularajn konsilojn kaj 61 neregistarajn organizaĵojn. Ankaŭ [[TEJO]] estas membro de FoJE kiel neregistara organizaĵo.<ref>[https://www.youthforum.org/members/tejo-world-esperanto-youth-organisation listigo de TEJO en la oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230208142641/https://www.youthforum.org/members/tejo-world-esperanto-youth-organisation |date=2023-02-08 }} ({{en}})</ref> Krome laŭ la nuna stato unu [[landa sekcio de TEJO]], [[Pola Esperanto-Junularo]], sukcesas esti plena membro<ref>[https://web.archive.org/web/20230209082729/https://prom.info.pl/organizacje/ listo de la membroj de la pola nacia konsilio laŭ stato de februaro 2023] ({{pl}})</ref> de sia [[Pola Konsilio de Junularaj Organizoj|landa konsilio de junularaj organizaĵoj]]<ref>[https://web.archive.org/web/20180410185849/http://prom.info.pl/english/esperanto/ mempriskribo de la pola nacia konsilio en Esperanto (arkivigite je stato de aprilo 2018)] ({{eo}})</ref> - plia landa sekcio, [[Germana Esperanto-Junularo]], havis kompareblan statuson ekde komence de la 1990-aj ĝis meze de la 2010-aj jaroj,<ref>[https://www.religio-altenberg.de/export/sites/religio-altenberg/.content/.galleries/downloads/Dokumente-fuer-Bibliothek/handlungsfelder/jugendverbaende/DBJR_Handbuch_2013.pdf Jarlibro 2013 de la germana nacia konsilio: GEJ listiĝas sur paĝo 159 per prezento, sur paĝo 155 per la centra oficeja adreso kaj sur paĝo 53 per la reprezentanto en la konsilio DBJR] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230208162322/https://www.religio-altenberg.de/export/sites/religio-altenberg/.content/.galleries/downloads/Dokumente-fuer-Bibliothek/handlungsfelder/jugendverbaende/DBJR_Handbuch_2013.pdf |date=2023-02-08 }} ({{de}})</ref> sed perdis ĝin pro tio ke la ĉiukaze altaj postuloj pri grandeco de la membroasocioj estis ankoraŭ plialtigitaj, kaj la aktivuloj de GEJ ne plu sukcesis plenumi la postulojn konatajn al ĉiuj. == Historio == Kreiĝinte en 1996, FoJE estas la kunigado de tri antaŭaj organizoj (angle nomitaj Council of European National Youth Committees (CENYC), Youth Forum of the European Communities (YFEU) kaj European Co-ordination Bureau of International Youth Organisations (ECB) ), kiuj laboris por la rajtoj de junuloj ekde la 1960-aj jaroj (CENYC kaj ECB) aŭ ekde la fino de la 1970-aj jaroj (YFEU). === Laboro kaj celoj === FoJE celas esti la voĉo de la junularo en [[Eŭropo]]. Junuloj estas egalaj civitatanoj kiujn FoJE subtenas por ke ili plenumu siajn rolojn kiel mondaj civitatanoj kaj plibonigu siajn proprajn vivojn. FoJE estas sendependa kaj demokrata komunumo, organizata kaj dirigestrata de junuloj. Ĝi reprezentas la naciajn junularajn konsilojn kaj la sendependajn junularajn organizojn kiuj membriĝas en ĝi, kaj batalas por iliaj interesoj kaj bezonoj kaj la interesoj kaj bezonoj de la junularo mem. La celoj de FoJE estas: * Pligrandigi la partoprenon de la junularo kaj la junularaj organizoj en la socio kaj en la decidado. * Influi la politikajn problemojn kiuj trafas la junulojn kaj la junularajn organizojn, reprezentante ilin oficiale ĉe internaciaj organizoj : [[Eŭropa Unio|EU]], la [[Konsilio de Eŭropo]] kaj [[Unuiĝintaj Nacioj]]. * Prihelpi la laboron de la junularo en la naciaj kaj internacia nivelo, ĉefe helpante ilin por ricevi taŭgajn subvenciojn * Prihelpi la interŝanĝon de ideoj kaj spertoj, la reciprokan interkomprenon, kaj egalajn rajtojn kaj ŝancojn inter la junuloj de Eŭropo. * Subteni la interkulturan komprenon, la demokration, la respekton, la diversecon, la homajn rajtojn, la aktivan civitatanecon kaj la solidarecon. * Kunlabori por la pligrandigado de la junulara laboro en aliaj regionoj de la mondo. == Membroj == === Naciaj junularaj konsilioj === {| class="wikitable sortable" |- !Lando !Nomo !Mallongigo !Stato |- |{{Armenujo}} |[[Armena Nacia Junulara Konsilio]] |ՀԵաԽ<small>'''&nbsp;HEaĤ'''&nbsp;NYCA</small> |Plenrajta |- |{{Aŭstrio}} |[[Aŭstria junulara reprezentantaro]] |ÖJV |Plenrajta |- |{{Azerbajĝano}} |[[Nacia Asembleo de Junularaj Organizoj de la Respubliko Azerbajĝano|Nacia Asembleo de Junularaj Organizoj de Azerbajĝano]] |ARGTMŞ<small> NAYORA</small> |Plenrajta |- |{{Belgio}} - [[Germanlingva Komunumo de Belgio|komunumo germanlingva]] |[[Rat der Deutschsprachigen Jugend]] |RDJ |Plenrajta |- |{{Belorusio}} |[[Belorusa Unuiĝo de Junularaj kaj Infanaj Publikaj Asocioj]] |РАДА <small>RADA</small> |Plenrajta |- |{{Britio}} |[[Brita Junulara Konsilio]] |BYC |Plenrajta |- |{{Bulgario}} |[[Nacia Junulara Forumo de Bulgario]] |НМФ <small>NMF</small> |Kandidato |- |{{Ĉeĥio}} |[[Ĉeĥia Konsilio de Infanoj kaj Junularo]] |ČRDM |Plenrajta |- |{{Danio}} |[[Dana Junulara Konsilio]] |DUF |Plenrajta |- |{{Estonio}} |[[Estona Junulara Konsilio]] |ENL |Plenrajta |- |{{Finnlando}} |[[Allianssi]] |Allianssi |Plenrajta |- |{{Flandrio}} - [[Nederlandlingva Komunumo de Belgio|Belgio nederlandlingva]] |[[Vlaamse Jeugdraad]] |VJR |Plenrajta<small> (unu voĉdono kun CRIJ)</small> |- |{{Francio}} |[[Komitato de Asocioj de Junularo kaj Popola Edukado]] |CNAJEP |Plenrajta |- |{{Germanio}} |[[Germania nacia komitato por internacia junulara laboro]] |DNK |Plenrajta |- |{{Grekio}} |[[Greka Nacia Junulara Konsilio]] |ΕΣΥΝ <small>ESYN</small> |Plenrajta |- |{{Hispanio}} |[[Konsilio de la Junularo de Hispanio]] |CJE |Plenrajta |- |{{Irlando}} |[[Irlanda Nacia Junulara Konsilio]] |NYCI |Plenrajta |- |{{Islando}} |[[Landsamband æskulýðsfélaga]] |LÆF |Plenrajta |- |{{Italio}} |[[Nacia Konsilio de Junuloj en Italio]] |FNG |Plenrajta |- |{{Kartvelio}} |[[Kartvela Nacia Konsilio de Junularaj Organizoj]] |<big>საოს</big><small>'''&nbsp;SaoS'''&nbsp;NCYOG</small> |Plenrajta |- |{{Katalunio}} |[[Nacia Konsilio de la Junularo de Katalunio]] |CNJC |Plenrajta<small> (sen voĉdono)</small> |- |{{Kipro}} |[[Kipra Junulara Konsilio]] |ΣNK <small>CYC</small> |Plenrajta |- |{{Kroatio}} |[[Reto Junulara de Kroatio]] |MMH |Plenrajta |- |{{Latvio}} |[[Junulara Konsilio de Latvio]] |LJP |Plenrajta |- |{{Litovio}} |[[Konsilio de Junulaj Organizaĵoj de Litovio]] |Lijot |Plenrajta |- |{{Luksemburgo}} |[[Ĝenerala Konferenco de Luksemburgia Junularo]] |CGJL |Plenrajta |- |{{Malto}} |[[Nacia junulara konsilio de Malto]] |KNZ |Plenrajta |- |{{Moldavio}} |[[Nacia Junulara Konsilio de Moldavio]] |CNTM |Plenrajta |- |{{Nederlando}} |[[Nacia junulara konsilio de Nederlando]] |NJ |Plenrajta |- |{{Norvegio}} |[[Nacia konsilio por norvegaj infanaj kaj junularaj organizaĵoj]] |LNU |Plenrajta |- |{{Pollando}} |[[Pola Konsilio de Junularaj Organizoj]] |PROM |Plenrajta |- |{{Portugalio}} |[[Nacia Konsilio de la Junularo de Portugalio]] |CNJ |Plenrajta |- |{{Rumanio}} |[[Junulara Konsilio de Rumanio]] |CTR |Kandidato |- |{{Rusio}} |[[Rusa Nacia Junulara Konsilio]] |НСМДОР <!-- tro longas: small><small>NSMDOP</small></small --> |Plenrajta |- |{{Serbio}} |[[Tegmenta Organizaĵo de la Junularo de Serbio]] |КOMС <small>KOMS</small> |Kandidato |- |{{Slovakio}} |[[Junulara Konsilio de Slovakio]] |RMS |Plenrajta |- |{{Slovenio}} |[[Junulara Konsilio de Slovenio]] |MSS |Plenrajta |- |{{Svedio}} |[[Nacia Konsilio por la junularaj organizaĵoj de Svedio]] |LSU |Plenrajta |- |{{Svislando}} |[[Svisa Nacia Junulara Konsilio]] |SAJV/CSAJ |Plenrajta |- |{{Ukrainio}} |[[Ukrainia Junulara Forumo]] |YМФ <small>UMF</small> |Kandidato |- |{{Valonio}} - [[Franclingva Komunumo de Belgio|Belgio franclingva]] |[[Comité pour les Relations Internationales de Jeunesse]] |CRIJ |Plenrajta<small> (unu voĉdono kun VJR)</small> |} === Internaciaj junularaj neregistaraj organizoj === {| class="wikitable sortable" |- !Nomo !Mallongigo !Stato |- |''Association des Etats Généraux des Etudiants de l'Europe:'' [[AEGEE]] |AEGEE |Plenrajta |- |''Alliance of European Voluntary Service Organisations'' ([http://www.alliance-network.eu/ rete]) |ALLIANCE |Plenrajta |- |''International ATD Fourth World Movement'' ([http://www.atd-fourthworld.org/ rete]) |ATD-Quart Monde |Plenrajta |- |''Board of European Students of Technology'' ([https://www.best.eu.org/ rete]) |BEST |Observantoj |- |''Democrat Youth Community of Europe'' ([https://www.demyc.org rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230205211841/https://www.demyc.org/ |date=2023-02-05 }}) |DEMYC |Plenrajta |- |''European Bureau of Conscientious Objection'' - Eŭropa oficejo de [[militrifuzo]] ([http://ebco-beoc.org rete]) |EBCO/BEOC |Plenrajta |- |''Young European Socialists'' - junularo de la [[Partio de Eŭropaj Socialdemokratoj]] ([https://youngsocialists.eu/ rete]) |ECOSY |Plenrajta |- |''European Confederation of Youth Clubs'' ([https://www.ecyc.org/ rete]) |ECYC |Plenrajta |- |''European Democrat Students'' - studentoj en la [[Eŭropa Popola Partio]] ([http://www.edsnet.eu/ rete]) |EDS |Plenrajta |- |''European Educational Exchanges – Youth for Understanding'' ([https://yfu.org/ rete]) |EEE-YFU |Plenrajta |- |''European Federation for Intercultural Learning'' ([https://web.archive.org/web/20201107192917/https://efil.afs.org/ rete]) |EFIL |Plenrajta |- |''Erasmus Student Network'' - studenta reto de la [[programo Erasmo]] ([https://esn.org/ rete]) |ESN |Plenrajta |- |[http://eudy.info/ Eŭropa Unuiĝo de Surda Junularo] |EUDY |Kandidata |- |''ACTIVE - Sobriety, Friendship and Peace'' ([http://activeeurope.org rete]) |ACTIVE |Plenrajta |- |''European Students' Union'' - ligo de eŭropaj studentaj [[sindikato]]j ([https://esu-online.org/ rete] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}) |ESU/ESIB |Plenrajta |- |''European Trade Union Confederation Youth'' - junularoj de la Eŭropa Konfederacio de Sindikatoj ([https://www.etuc.org/fr rete]) |ETUC Youth |Plenrajta |- |''European Federation of Youth Hostel Associations'' ([http://www.eufed.org rete]) |EUFED |Plenrajta |- |''European Union of Jewish Students'' ([https://eujs.org/ rete]) |EUJS/UEEJ |Plenrajta |- |''Ecumenical Youth Council in Europe'' ([https://www.eyce.org/ rete]) |EYCE |Plenrajta |- |''International Federation of Catholic Parochial Youth Movements'' ([http://fimcap.org/ rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230210072534/http://fimcap.org/ |date=2023-02-10 }}) |FIMCAP |Plenrajta |- |''Federation of Young European Greens'' - [[Federacio de Junaj Eŭropaj Verduloj]] |FYEG |Plenrajta |- |''International Federation of Liberal Youth'' - junularo de la [[Liberala Internacio]] ([https://www.iflry.com/ rete]) |IFLRY |Plenrajta |- |''International Falcon Movement - Socialist Education International'' ([http://ifm-sei.org/ rete]) |IFM-SEI |Plenrajta |- |''International Federation of Medical Students' Associations'' ([https://ifmsa.org/ rete]) |IFMSA |Plenrajta |- |''International Lesbian, Gay, Bisexual, Transgender and Queer Youth and Student Organisation'' ([https://www.iglyo.com/ rete]) |IGLYO |Plenrajta |- |''International Union of Socialist Youth'' - [[Internacia Unio de Socialista Junularo]] (junularo de la [[Socialista Internacio]]) ([https://iusy.org/ rete]) |IUSY |Plenrajta |- |''International Young Nature Friends'' ([https://www.iynf.org/ rete]) |IYNF |Plenrajta |- |''International Young Catholic Students <!--- International Movement of Catholic Students-->'' ([http://www.jecimiec.eu/ rete]) |JECI-MIEC |Plenrajta |- |''Young European Federalists'' - junularo de la [[Unio de Eŭropaj Federalistoj]] ([https://jef.eu/ rete]) |JEF |Plenrajta |- |''European Liberal Youth'' - junularo de la [[Eŭropa Liberala, Demokrata kaj Reforma Partio]] ([https://www.lymec.eu/ rete]) |LYMEC |Plenrajta |- |''International Movement of Catholic Agricultural and Rural Youth'' ([http://www.mijarc.eu/ rete] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230129191609/http://www.mijarc.eu/ |date=2023-01-29 }}) |MIJARC-Europe |Plenrajta |- |''Organising Bureau of European School Student Unions'' ([https://obessu.org/ rete]) |OBESSU |Plenrajta |- |''Rural Youth Europe'' ([https://www.ruralyoutheurope.com/ rete]) |RYEurope |Plenrajta |- |[[Internacia Civila Servo]] |SCI |Plenrajta |- |[[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo]] |TEJO |Plenrajta |- |''World Association of Girl Guides and Girl Scouts'' ([https://www.wagggs.org/fr/ rete]) |WAGGGS |Plenrajta |- |''World Organisation of the Scout Movement'' (eŭropa oficejo, [https://www.scout.org/fr rete]) |WOSM |Plenrajta |- |<font color=grey>''Youth Action for Peace'' (?)</font> |YAP |Plenrajta (paŭzigita) |- |''Youth and Environment Europe'' ([http://yeenet.eu/ rete]) |YEE |Plenrajta |- |''Youth of the European People's Party'' - junularo de la [[Eŭropa Popola Partio]] ([https://youthepp.eu/ rete]) |YEPP |Plenrajta |- |''Youth for Exchange and Understanding'' ([https://yeu-international.org/ rete]) |YEU |Plenrajta |- |''European Alliance of YMCAs'' - eŭropa alianco de [[Kristana Asocio de Junaj Viroj|Kristanaj Asocioj de Junaj Viroj]] ([https://www.ymca.int/ tutmonda retejo]) |YMCA |Plenrajta |- |''Young Women's Christian Association'' - [[Kristana Asocio de Junaj Virinoj]] |YWCA |Plenrajta |- |''Youth of European Nationalities'' ([http://www.yeni.org/ rete]) |YEN |Plenrajta |- |''European Council of Young Farmers'' ([https://www.ceja.eu rete]) |CEJA |Observantoj |- |''European Confederation of Independent Trade Unions'' ([https://www.cesi.org/ rete]) |CESI-Youth |Observantoj |- |''Don Bosco Youth Net'' - junulara reto [[Don Bosco]] ([http://www.donboscoyouth.net/ rete]) |Don Bosco |Observantoj |- |''European Free Alliance Youth'' - junularo de la [[Eŭropa Libera Alianco]] ([https://efay.eu rete]) |EFAY |Observantoj |- |''European Non-Governamental Sports Organisation Youth Committee'' ([https://engsoyouth.eu/ rete]<!-- egalas al www.youth-sport.net -->) |ENGSO Youth |Observantoj |- |''European Youth Press'' ([http://www.youthpress.org/ rete]) |EYP |Observantoj |- |''International Federation of Training Centres for the Promotion of Progressive Education'' ([http://ficemea.org/ rete]) |FICEMEA |Observantoj |- |''International Coordination of Young Christian Workers'' ([http://cijoc.org/ rete]) |ICYCW/CIJOC |Observantoj |- |''Jeunesses Musicales International'' - interesogrupo por junaj [[muzikisto]]j/[[ĥoro]]j/[[orkestro]]j ([https://jmi.net/ rete]) |JMI |Observantoj |- |[[Pax Christi Internacia]] |Pax Christi |Observantoj |- |''Red Cross Youth'' - junularo de la [[Internacia Federacio de Societoj de Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento|Internacia Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento]] <!-- vikidatumoj Q1513832 --> |RCY |Observantoj |- |''Youth Express Network'' ([http://youthexpressnetwork.org/ rete]) |Y-E-N |Observantoj |- |''Children's International Summer Villages'' ([https://cisv.org/ rete]) |CISV |Kandidato |- |''International Federation of Hard of Hearing Young People'' ([https://ifhohyp.org/ rete]) |IFHOHYP |Observantoj |- |''Young Entrepreneurs Organisation of the European Union'' ([http://jeune-europe.org/ rete]) |JUENE |Observantoj |- |''International Debate Education Association'' ([https://idebate.net rete]) |IDEA NL |Observantoj |- |''The Duke of Edinburgh's International Award Foundation'' ([http://www.intaward.org/ rete]) |The Award |Observantoj |- |<font color=grey>''Freedom, Legality and Rights in Europe''</font> (?) |FLARE |Kandidateco paŭzita |} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo}} {{PlurajLingvokodoj|en|fr}} * [https://www.youthforum.org/members/tejo-world-esperanto-youth-organisation "vizitkarto" de TEJO en la oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230208142641/https://www.youthforum.org/members/tejo-world-esperanto-youth-organisation |date=2023-02-08 }} ({{en}}) * [https://www.liberafolio.org/2020/11/23/tejo-ano-estros-ce-forumo-junulara-europa/ artikolo "TEJO-ano estros ĉe Forumo Junulara Eŭropa" en ''Libera Folio'' de novembro 2020] ({{eo}}) == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj en Belgio]] [[Kategorio:Organizaĵoj en Bruselo]] [[Kategorio:Junularaj organizaĵoj en Eŭropo]] o8t9y2om381ilo6k6bxwkqtbco30fsp 0 461916 9490385 9266451 2026-10-08T13:22:19Z Sj1mor 12103 9490385 wikitext text/x-wiki {{informkesto retejo |nomo = Te Ara |emblemo = Crystal display.svg |ekrankopio = |ekrankopia_grandeco = |lando = {{Novzelando}} |retadreso = |kategorio = |lingvoj = {{en}} |posedanto = Ministerio por kulturo kaj Heredo de la [[registaro de Novzelando]] }} '''''Te Ara: The Encyclopedia of New Zealand''''' (Te Ara: La Enciklopedio de Novzelando) estas reta [[enciklopedio]] kreita de la Ministerio por Kulturo kaj Heredo de la registaro de [[Novzelando]]. La projekto estis starigita en 2002 kaj la retejo malfermita en 2005. ''Te Ara'' estas longdaŭra projekto, kvankam multa enhavo jam videblas. ==Referencoj== * [http://www.nzherald.co.nz/section/11/story.cfm?c_id=11&objectid=10496127 My job: Researcher, the Encyclopedia of New Zealand]. ''New Zealand Herald''. Angela McCarthy, 5a de marto 2008 ==Eksteraj ligiloj== *[http://www.teara.govt.nz Te Ara] *[http://blog.teara.govt.nz/ "Signposts" La blogo de Te Ara] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720053636/http://blog.teara.govt.nz/ |date=2011-07-20 }} *[http://www.flickr.com/groups/teara/ Te Ara's Flickrstream] {{ĝermo|Novzelando}} [[Kategorio:Retaj enciklopedioj]] [[Kategorio:Kulturo de Nov-Zelando]] p3alhmzsddtp528kfltdc6y37z20y6g 0 471464 9490662 9478310 2026-10-09T05:43:45Z Sj1mor 12103 9490662 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Guy Bleus - Collage with scents, tape, feathers (1992).tif|eta|Poŝtarto (leterfolio) de Guy Bleus, 1992]] '''Poŝtarto''' aŭ '''Korespondadarto''' (angle: ''Mail Art'') estis nomita fare de ĝia kunfondinto [[Ray Johnson]] ankaŭ ''Correspondence Art''. Ĝi estas leter- respektive paketinterŝanĝe farita arto kaj sekve la plej alta formo de korespondado. == Difino == Ĉiuj senditaj leteroj, kartoj, objektoj kaj dokumentadoj de agadoj, ekspozicioj kaj aliaj artspektakloj estas arkivitaj. Tiu procedo instigu novajn artaĵojn. Korespondadarto postlasas spurojn de ampleksa arta, politika kaj filozofia konceptoj laŭ la ideo de ''eterna festo'' (''fête permanente'') de la artisto [[Robert Filiou]]. Ĉiuj partoprenintoj konsideras tiun arton ene de korespondadreto kiel "porĉiamaĵoj" malfermitaj al prilaborado al ĉiuj, ankaŭ al neartistoj. La karaktero de tiaj artaĵoj estu strikte nekomerca. Kiel socia kaj politika ilo, anonima korespondarto estis rezistadilo kontraŭ diktaturoj en [[Sudameriko]] aŭ [[Orienta Eŭropo]]. == Termino == La vorto ''Mail Art'' originas en 1971 de la artkritikisto kaj kuratoro Jean-Marc Poinsot kaj adoptitis en 1973 post artikolo skribita fare de la artisto [[David Zack]] en la januara numero de la fakgazeto [[Art in America]]. == Formoj de poŝtarto == Estas poŝtretoj de la artistoj mem,kiuj teiledire perpoŝte arte komunikadas. Plue poŝtarto kreas arton per poŝtaj temoj kaj formoj, ekzemple memdesegnitaj poŝtmarkoj, kovertoj ktp. La proprasenca poŝtarto utiligas tiun lastan eblon kiel parton de siaj produktiloj. Ĝi konsistas el dissendado de komunikadaj artaĵoj aŭ el interŝanĝado de tiuj pere de la poŝto. Ĉicele ĉefrolas la uzado de antaŭ- kaj memfaritaj materialoj dissendeblaj : stampoj, surgluaĵoj, grafikaj teknikoj, kopitipoj, poŝtmarkoj kaj ties kombinado, poŝtaj proceduroj ktp. Estas karakterizaj la kombinado de teksto kaj bildo, individuaj sciigoj kaj socipolitika kritiko, plej diversspecaj temoj kaj literaturaj verkoj. Same la temorilata integrado de poŝtmarkoj kaj poŝtaj aktivecoj en la objekto. Specialaj identoj kaj identoŝanĝoj ne malofte estas ilo cele al artikuladon kaj aŭtentigadon de kompleksaj mesaĝoj. Ankaŭ tridiemensiaj plastaj verkoj estas realigataj en poŝtarto. == Multlingveco kaj Esperanto == Kroma anonimeco oftas multlingveco en poŝtarto. Multlingveco kondukis ankaŭ al la aplikado de Esperanto kies interna ideo<ref>Noto : nenio pli ol nova formo de antaŭaj humanistaj manifestoj, sed pro la fakto ke Zamenhof estis 'senpotenca viro' lia interna ideo eĥis ne tiom laŭte kiel la manifesto de la franca revolucio aŭ la komenca deklaracio de Usono, (fonto : Laŭte 136, julio 1998, p.62)</ref> de tiu lingvo estas komunikado kaj interkompreniĝado trans ĉiuj etnaj, kulturaj, politikaj limoj sur neŭtrala lingva bazo. Ĝuste tio estas la esenca kialo por poŝtarto : homoj volas egalrajte aŭdigi sin trans limoj per sia komunikada arto kaj krei al si kunbatalantojn. En ĝi komunikado, demokratio kaj humaneco estas samtempe realigitaj<ref>Artgrupo [[Nula horo|Nula Horo]], Poŝtarto - Mailart - Komunikado kiel artaĵo, [[Laŭte!|Laŭte]] nro 18, novembro 1998, p. 16.</ref>. == Listo de internaciaj korespondadartistoj (elekto) == {| | ! width="25%" valign="top" | * [[Guy Bleus]] * [[Guillermo Deisler]] * [[Reinhard Döhl]] * [[Leonhard Frank Duch]] * [[Klaus Groh (Künstler)|Klaus Groh]] * [[H. R. Fricker]] * [[Rüdiger Heins]] | ! width="25%" valign="top" | * [[David Horvitz]] * [[Joseph W. Huber]] * [[Ruud Janssen (Maler)|Ruud Janssen]] * [[Birger Jesch]] * [[Ray Johnson]] * [[Hendrik Liersch]] * [[Jadis Mercado]] | ! width="25%" valign="top" | * [[Henning Mittendorf]] * [[Karla Sachse]] * [[Annegret Soltau]] * [[Shozo Shimamoto]] * [[Litsa Spathi]] * [[Robert Rehfeldt]] * [[Friedrich Winnes]] | ! width="25%" valign="top" | * [[Lutz Wohlrab]] * [[Horst Tress]] |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Artgrupo [[Nula horo|Nula Horo]], Poŝtarto - Mailart - Komunikado kiel artaĵo, [[Laŭte!|Laŭte]] nro 18, novembro 1998, p. 15-17. * Theo Breuer: „Kunst, Kommunikation und Korrespondenz: Mail Art oder was“, en: (sama aŭtoro), ''Aus dem Hinterland. Lyrik nach 2000'', Sistig/Eifel 2005, p. 273-300. * Guy Bleus: ''Are You Experienced? L.H.F. & S.'', Ausstellungskatalog, Universitato de Bruselo, 1981. * Michael Crane and Mary Stofflet (Hrsg.): ''Correspondence Art'', San Francisco 1984. * Franziska Dittert: ''Mail Art in der DDR. Eine intermediale Subkultur im Kontext der Avantgarde'', Berlin 2010. * Klaus Groh: ''Mail Art'', Ausstellungskatalog des Mail-Art-Archivs >Klaus Groh< in der Wiener Secession, Wien 1984 (katalogo ekspozicia). * Klaus Groh: „Mail Art - Correspondence Art, eine künstlerische Randaktivität oder ein ernstzunehmendes Betätigungsfeld für freie Kommunikation zwischen den Völkern“. En: ''Bildende Kunst in Osteuropa im 20. Jahrhundert'', Berlin 1991. * Klaus Groh: ''Aktuelle Kunst in Osteuropa - Jugoslawien, Polen, Rumänien, Sowjetunion, Tschechoslowakei, Ungarn'', Köln 1972. * John Held Jr.: ''Mail Art. An Annotated Bibliography'', London 1991. * Ruud Janssen : ''Mail Art Statements Collection'' , Breda 2009. * Ruud Janssen : ''Mail Interview Project (Volumes 1-5)'' , Breda 2009. * Wilfried Nold (Hrsg.), ''Schachtelmuseum'', Frankfurt am Main 1996. * Chuck Welch: ''Networking Currents'', USA 1986. * Chuck Welch: ''Eternal Network: A Mail Art Anthology'', University of Calgary. * Jean-Marc Poinsot: „La Communication à distance et l'objet esthétique“, en: ''Biennale-Katalog'', Paris 1971, p. 63-69.. * Jean-Marc Poinsot: „Les Envois postaŭ : nouvelle forme artistique?“, en: ''Les Chroniques de l'Art vivant'', N°18, 03/1971, p. 8. * Jean-Marc Poinsot: ''Mail Art: Communication A Distance Concept'', Paris 1971. * Friedrich Winnes und Lutz Wohlrab: ''Mail Art Szene DDR 1975 - 1990'', Berlin 1994. * Guy Bleus: ''Mail Art'', Provinciaal Museum, Hasselt, Belgien, 1994. * Kornelia von Berswordt-Wallrabe: ''Osteuropa im internationalen Netzwerk Mail Art'', Schwerin 1996. * Kornelia Röder: ''Topologie und Funktionsweise des Netzwerkes der Mail Art'', Bremen 2008. (= disertacio, Bremen 2006) [http://museum.imv.de/wp-content/uploads/2010/10/Summary12.pdf Resumo en la angla.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, 20 paĝoj (pdf) == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.facebook.com/projektokulturo/photos/a.139497837451597/150911052976942/?type=3&theater Projekto Kulturo] , internacia ekspozicio de poŝtarto de la gelernantoj de la ĉina mezlernejo en [[Ĉaoĝou|Ĉaoĝo]] (Chaozhou) por la Esperanto-kurso pri kulturaj malsamecoj al kiu partoprenis ankaŭ 3 artistoj kiuj uzis Esperanton. * [http://mailartists.wordpress.com Mail Artists Index] - Blogo de tiaj artistoj kaj biografioj * [http://www.machfeld.net/studio/aufzeichnungen Reta korespondadarto.]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.spareroom.org/mailart/mis_intro.html Kritika analizo de Matt Ferranto.] * [http://www.iuoma.org/iuoma_i.html Hejmpaĝo de la Internacia ligo de korespondadartistoj.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140227150127/http://www.iuoma.org/iuoma_i.html |date=2014-02-27 }} * [http://www.mail-art.de mail-art.de – Hejmpaĝo de la Internacia forumo de korespondadarto.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140227165859/http://www.mail-art.de/ |date=2014-02-27 }} * [http://www.editiondaslabor.de/blog/?p=5805 Theo Breuer pri 50 jaroj de korespondadarto.] * [http://www.artpool.hu Kolekto hungara.] * [http://www.boek861.com Kolekto en Hispanujo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140222033903/http://boek861.com/ |date=2014-02-22 }} * [http://www.redfoxpress.com Kolekto en Irlando.] [[Kategorio:Arto]] [[Kategorio:Poŝto]] f6uos20wgwi75q07mfmg96xn6wngs03 0 476141 9490333 9482137 2026-10-08T12:02:05Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490333 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo | nomo = {{#invoke:Wikidata|claim|P1448}} | eonomo = {{paĝonomo}} | emblemo = {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} | bildo = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} | bildo_priskribo = | tipo = | celo = | agareo = | fondodato = {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} | mapo = | sidejo = [[{{#invoke:Wikidata|claim|P159}}]], [[{{#invoke:Wikidata|claim|P17}}]] | estro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron de ekofico --> | dungitaro = <!-- se vi metas informon ĉi tie, ne forgesu indiki jaron --> | lingvoj = | TTT-ejo = {{oficiala retejo}} }} [[Dosiero:Evita (fundación).JPG|eta|Evita labori en la Fondaĵo]] [[Dosiero:Fundacion Eva Peron -Ca 1950-HIA-T8-235.jpg|eta|Ĉefsidejo de la Fondaĵo Eva Perón en 1950, kiu hodiaŭ estas la Fakultato de Inĝenierio de la [[Universitato de Bonaero]]]] La '''Fondaĵo Eva Perón''' ({{Lang-es|Fundación Eva Perón}}) estis institucio kreita de [[Eva Perón]], edzino de la prezidento de [[Argentino]], [[Juan Domingo Perón]] cele havigi socialan helpon, kiu funkciis el [[1948]] al [[1955]]. Dekomence nomiĝis "Fundación María Eva Duarte de Perón" kaj en [[1950]] iĝis la "Fundación Eva Perón".<ref>[http://www.me.gov.ar/efeme/evaperon/fundacion.html Fondaĵo Eva Perón] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120310041807/http://www2.me.gov.ar/efeme/evaperon/fundacion.html |date=2012-03-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www2.me.gov.ar/efeme/evaperon/fundacion.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120310041807/http://www2.me.gov.ar/efeme/evaperon/fundacion.html |arkivdato=2012-03-10}} Konsultita la 9an de januaro de 2011</ref> Dum ŝi vivis, ties fondintino okupiĝis persone de multaj ties aspektoj kaj eĉ priatentis dum horoj homojn kiuj estis alvenintaj el la tuta lando por peti helpon. Post ŝia morto en [[1952]], la agado de la ento malpliiĝis kaj post la [[Liberiga Revolucio (Argentino)|elpostenigo de Perón]] la registaro dekretis ties nuligon. == Notoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj|commonscat=Fundación Eva Perón}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Fondaĵoj]] [[Kategorio:Historio de Argentino]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1948]] [[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1955]] cvskj1s1memlfkiu45g4s5uuvz9g861 0 478231 9490508 8114176 2026-10-08T18:01:04Z Sj1mor 12103 9490508 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:House Zum Pfau Arnstadt.JPG|eta|La domo ĉe la rando de la centra bazarplaco de Arnstadt, kun librovendejo.]] La '''Domo ĉe la pavo''' (germane: ''Haus Zum Pfau'') estas unu el la multnombraj belaj domoj ĉe la [[Marktplatz (Arnstadt)|bazarplaco centra]] de [[Arnstadt]] (Unterm Markt nr. 3). Ĝis 2014 ĝi gastigis librovendejon teretaĝe. == Historio == La malnova nomo estis ''Haaksches Backhaus'' (tradukite: ''Haak-bakejo''); la nuna nomo ŝuldiĝas al la domomarko montrinta pavon, kiu estis muntita ĉe la frontono. Hodiaŭ marko farita el [[forĝita fero]] laŭ la skizo de la artisto Rolf Huber indikas aludante la domonomon. La partoj plej malnovaj datumas de antaŭ 1575. Post la granda incendio de 1581 oni rekonstruis la ejon. Dum la 18-a jc estiĝis mansarda tegmento kun transversa dometo. == Modernigo == En la 1870-a jaro alikonstruitis la eosta alo. En 1882 fariĝis pluraj laboroj. Oni malkonstruis la malnovan bakejon, pligrandigis la kelon kaj novkonstruis la okcidentajn ĉambrojn de la antaŭa domo de ĉe la korta flanko. Ekster tio faritis nova ŝtuparo, du novaj vendejoj kaj la fenestroj de la supra etaĝo. Indas la mencio de novrenesancstila ĉambro, kiu troviĝas teretaĝe en la nuna librovendejo. Ĝin ornamas pentrado historia de 1880. Dum posta restaŭrado oni kompletigis la mankantajn partojn de la artaĵo per la uzo de ŝablonoj. == Eksteraj ligiloj == * [http://www.ilm-kreis-unterwegs.de/denkmaltag/index.php?option=com_content&view=article&id=246:buchhandlung&catid=148:denkmalarnstadt&Itemid=107 Pri la domo sur tutdistrikta fremdultrafika elektolisto.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140419014228/http://www.ilm-kreis-unterwegs.de/denkmaltag/index.php?option=com_content&view=article&id=246:buchhandlung&catid=148:denkmalarnstadt&Itemid=107 |date=2014-04-19 }} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Arnstadt]] [[Kategorio:Librovendejoj]] gkp1444d0nkumseu3vv893zl6wzmrui 0 479617 9490738 8428131 2026-10-09T09:52:39Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1375400064|Richard Ford]]" 9490738 wikitext text/x-wiki '''Richard FORD''' (naskita la 16-an de februaro 1944 en [[Jackson (Misisipio)|Jackson]], [[Misisipio]]) estas usona [[romanisto]] kaj aŭtoro de [[Novelo|noveloj]] kaj verkisto de serio de romanoj havantaj la rolulon Frank Bascombe. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/review-richard-ford-be-mine-frank-bascombe/|title=The heroic last stand of an all-American everyman|first=Ian|last=Sansom|newspaper=The Telegraph|date=June 15, 2023|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> La unua kolekto de noveloj de Ford, ''Rock Springs (Rokaj Fontoj)'', estis publikigita en 1987.<ref name="parisreview2">{{Cite news|title=Richard Ford, The Art of Fiction No. 147|url=http://www.theparisreview.org/interviews/1365/the-art-of-fiction-no-147-richard-ford|newspaper=Paris Review|date=1996-01-01|access-date=2016-01-10|issn=0031-2037|issue=140|first=Bonnie|last=Lyons}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/07/13/reviews/8244.html|title=Love and Truth: Use With Caution|website=archive.nytimes.com}} ''New York Times'' (September 20, 1987), Sunday, Late City Final Edition; Section 7; Page 1, Column 3; Book Review Desk</ref> En Usono, Ford ricevis la Pulitzer-premion en 1996 pro sia romano ''Sendependeca Tago''. En Hispanio, li gajnis la [[Premioj Princino de Asturio|Premion Princino de Asturio]] por 2016. En 2018, Ford ricevis la Park Kyong-ni Premion, internacian literaturan premion de Sud-Koreio. Lia romano <nowiki><i id="mwIQ">Wildlife</i></nowiki> estis adaptita en filmon de la sama nomo en 2018, kaj en 2023 Ford publikigis ''Be Mine'', sian kvinan fikcian verkon kronikantan la vivon de Frank Bascombe. == Elektitaj verkoj == === Romanoj === == Eksteraj ligiloj == === Verkaro === * [http://bookforum.com/inprint/016_01/3512 "''Nobody's Everyman''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001204638/http://www.bookforum.com/inprint/016_01/3512|date=2009-10-01}}, ''Libroforumo'' (Apr/Majo 2009) * [http://www.newyorker.com/magazine/2008/03/03/leaving-for-kenosha ''Forirante al Kenoŝa''], ''[[The New Yorker]]'' (2008) * [http://www.newyorker.com/magazine/2006/08/28/how-was-it-to-be-dead ''Kiel estis esti mortinta?''], ''The New Yorker'' (2006) === Profiloj === * [http://www.olemiss.edu/depts/english/ms-writers/dir/ford_richard/ Bibliografio], [[Universitato de Misisipio]] * [https://www.pshares.org/authors/richard-ford Profilo], ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Ploughshares" rel="mw:ExtLink" title="Ploughshares" class="cx-link" data-linkid="385">Ploughshares</a>'' * {{IMDb nomo|285840|Richard Ford}} * [https://web.archive.org/web/20080821205214/http://www.walrusmagazine.com/blogs/2008/02/27/richard-ford-in-canada/ Superrigardo de la lastatempa kariero de Ford, kaj kritiko de noveloj] en la revuo ''The Walrus'' === Arkivaj kolektoj === * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf0x0nb0fd Gvidlibro al La Finfinaj Pruvoj de Bonŝanco-Kuirejo.] Specialaj Kolektoj kaj Arkivoj, La UC Irvine Bibliotekoj, Irvine, Kalifornio. * [http://purl.oclc.org/umarchives/MUM00188/ Kolekto Richard Ford] posedata de la Universitato de Misisipo, Departemento de Arkivoj kaj Specialaj Kolektoj. [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] 55dc2vabnyy6k71owijrdywm3mj89mh 9490739 9490738 2026-10-09T09:53:49Z Sj1mor 12103 9490739 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Richard FORD''' (naskita la 16-an de februaro 1944 en [[Jackson (Misisipio)|Jackson]], [[Misisipio]]) estas usona [[romanisto]] kaj aŭtoro de [[Novelo|noveloj]] kaj verkisto de serio de romanoj havantaj la rolulon Frank Bascombe. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/review-richard-ford-be-mine-frank-bascombe/|title=The heroic last stand of an all-American everyman|first=Ian|last=Sansom|newspaper=The Telegraph|date=June 15, 2023|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> La unua kolekto de noveloj de Ford, ''Rock Springs (Rokaj Fontoj)'', estis publikigita en 1987.<ref name="parisreview2">{{Cite news|title=Richard Ford, The Art of Fiction No. 147|url=http://www.theparisreview.org/interviews/1365/the-art-of-fiction-no-147-richard-ford|newspaper=Paris Review|date=1996-01-01|access-date=2016-01-10|issn=0031-2037|issue=140|first=Bonnie|last=Lyons}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/07/13/reviews/8244.html|title=Love and Truth: Use With Caution|website=archive.nytimes.com}} ''New York Times'' (September 20, 1987), Sunday, Late City Final Edition; Section 7; Page 1, Column 3; Book Review Desk</ref> En Usono, Ford ricevis la Pulitzer-premion en 1996 pro sia romano ''Sendependeca Tago''. En Hispanio, li gajnis la [[Premioj Princino de Asturio|Premion Princino de Asturio]] por 2016. En 2018, Ford ricevis la Park Kyong-ni Premion, internacian literaturan premion de Sud-Koreio. Lia romano ''Wildlife'' estis adaptita en filmon de la sama nomo en 2018, kaj en 2023 Ford publikigis ''Be Mine'', sian kvinan fikcian verkon kronikantan la vivon de Frank Bascombe. == Elektitaj verkoj == === Romanoj === * ''A Piece of My Heart'' (1976) * ''The Ultimate Good Luck'' (1981) * ''[[:en:The_Sportswriter|The Sportswriter]]'' (1986) * ''[[:en:Wildlife_(novel)|Wildlife]]'' (1990) * ''[[:en:Independence_Day_(Ford_novel)|Independence Day]]'' (1995) * ''[[:en:The_Lay_of_the_Land|The Lay of the Land]]'' (2006) * ''[[:en:Canada_(novel)|Canada]]'' (2012) * ''[[:en:Let_Me_Be_Frank_With_You|Let Me Be Frank With You]]'' (2014)<ref>[https://www.npr.org/2014/11/06/360189334/frankly-bascombes-return-has-some-problems Michael Schaub. "Frankly, Bascombe's Return Has Some Problems"], 2014-11-06. Retrieved 2015-01-06.</ref> * ''[[:en:Be_Mine_(novel)|Be Mine]]'' (2023)<ref name="columbia">{{Cite web|url=https://news.columbia.edu/news/richard-ford-publishes-new-short-story-collection|title=Richard Ford Returns With a New Collection of Stories|website=Columbia News|date=26 July 2023}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == === Verkaro === * [http://bookforum.com/inprint/016_01/3512 "''Nobody's Everyman''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001204638/http://www.bookforum.com/inprint/016_01/3512|date=2009-10-01}}, ''Libroforumo'' (Apr/Majo 2009) * [http://www.newyorker.com/magazine/2008/03/03/leaving-for-kenosha ''Forirante al Kenoŝa''], ''[[The New Yorker]]'' (2008) * [http://www.newyorker.com/magazine/2006/08/28/how-was-it-to-be-dead ''Kiel estis esti mortinta?''], ''The New Yorker'' (2006) === Profiloj === * [http://www.olemiss.edu/depts/english/ms-writers/dir/ford_richard/ Bibliografio], [[Universitato de Misisipio]] * [https://www.pshares.org/authors/richard-ford Profilo], ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Ploughshares" rel="mw:ExtLink" title="Ploughshares" class="cx-link" data-linkid="385">Ploughshares</a>'' * {{IMDb nomo|285840|Richard Ford}} * [https://web.archive.org/web/20080821205214/http://www.walrusmagazine.com/blogs/2008/02/27/richard-ford-in-canada/ Superrigardo de la lastatempa kariero de Ford, kaj kritiko de noveloj] en la revuo ''The Walrus'' === Arkivaj kolektoj === * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf0x0nb0fd Gvidlibro al La Finfinaj Pruvoj de Bonŝanco-Kuirejo.] Specialaj Kolektoj kaj Arkivoj, La UC Irvine Bibliotekoj, Irvine, Kalifornio. * [http://purl.oclc.org/umarchives/MUM00188/ Kolekto Richard Ford] posedata de la Universitato de Misisipo, Departemento de Arkivoj kaj Specialaj Kolektoj. {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ford, Richard}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] 81k5v3ucuiicscijf6uv35et2708mf2 9490740 9490739 2026-10-09T09:54:58Z Sj1mor 12103 Nuligis version 9490739 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]]) 9490740 wikitext text/x-wiki '''Richard FORD''' (naskita la 16-an de februaro 1944 en [[Jackson (Misisipio)|Jackson]], [[Misisipio]]) estas usona [[romanisto]] kaj aŭtoro de [[Novelo|noveloj]] kaj verkisto de serio de romanoj havantaj la rolulon Frank Bascombe. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/review-richard-ford-be-mine-frank-bascombe/|title=The heroic last stand of an all-American everyman|first=Ian|last=Sansom|newspaper=The Telegraph|date=June 15, 2023|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> La unua kolekto de noveloj de Ford, ''Rock Springs (Rokaj Fontoj)'', estis publikigita en 1987.<ref name="parisreview2">{{Cite news|title=Richard Ford, The Art of Fiction No. 147|url=http://www.theparisreview.org/interviews/1365/the-art-of-fiction-no-147-richard-ford|newspaper=Paris Review|date=1996-01-01|access-date=2016-01-10|issn=0031-2037|issue=140|first=Bonnie|last=Lyons}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/07/13/reviews/8244.html|title=Love and Truth: Use With Caution|website=archive.nytimes.com}} ''New York Times'' (September 20, 1987), Sunday, Late City Final Edition; Section 7; Page 1, Column 3; Book Review Desk</ref> En Usono, Ford ricevis la Pulitzer-premion en 1996 pro sia romano ''Sendependeca Tago''. En Hispanio, li gajnis la [[Premioj Princino de Asturio|Premion Princino de Asturio]] por 2016. En 2018, Ford ricevis la Park Kyong-ni Premion, internacian literaturan premion de Sud-Koreio. Lia romano <nowiki><i id="mwIQ">Wildlife</i></nowiki> estis adaptita en filmon de la sama nomo en 2018, kaj en 2023 Ford publikigis ''Be Mine'', sian kvinan fikcian verkon kronikantan la vivon de Frank Bascombe. == Elektitaj verkoj == === Romanoj === == Eksteraj ligiloj == === Verkaro === * [http://bookforum.com/inprint/016_01/3512 "''Nobody's Everyman''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001204638/http://www.bookforum.com/inprint/016_01/3512|date=2009-10-01}}, ''Libroforumo'' (Apr/Majo 2009) * [http://www.newyorker.com/magazine/2008/03/03/leaving-for-kenosha ''Forirante al Kenoŝa''], ''[[The New Yorker]]'' (2008) * [http://www.newyorker.com/magazine/2006/08/28/how-was-it-to-be-dead ''Kiel estis esti mortinta?''], ''The New Yorker'' (2006) === Profiloj === * [http://www.olemiss.edu/depts/english/ms-writers/dir/ford_richard/ Bibliografio], [[Universitato de Misisipio]] * [https://www.pshares.org/authors/richard-ford Profilo], ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Ploughshares" rel="mw:ExtLink" title="Ploughshares" class="cx-link" data-linkid="385">Ploughshares</a>'' * {{IMDb nomo|285840|Richard Ford}} * [https://web.archive.org/web/20080821205214/http://www.walrusmagazine.com/blogs/2008/02/27/richard-ford-in-canada/ Superrigardo de la lastatempa kariero de Ford, kaj kritiko de noveloj] en la revuo ''The Walrus'' === Arkivaj kolektoj === * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf0x0nb0fd Gvidlibro al La Finfinaj Pruvoj de Bonŝanco-Kuirejo.] Specialaj Kolektoj kaj Arkivoj, La UC Irvine Bibliotekoj, Irvine, Kalifornio. * [http://purl.oclc.org/umarchives/MUM00188/ Kolekto Richard Ford] posedata de la Universitato de Misisipo, Departemento de Arkivoj kaj Specialaj Kolektoj. [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] 55dc2vabnyy6k71owijrdywm3mj89mh 9490741 9490740 2026-10-09T09:55:27Z Sj1mor 12103 Nuligis version 9490738 de [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Speciala:Contributions/Sj1mor|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskutpaĝo]]) 9490741 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Richard FORD''' ([[Londono]], 21-a de aprilo de [[1796]] - [[1858]]) estis [[vojaĝisto]] kaj [[hispanisto]] [[angla]]. Li loĝis en [[Hispanio]], kien li venis por akompani sian malsanan edzinon, el 1830 al 1833. Reveninte en Anglion, li dediĉis sin al verkado pri sia sperto en Hispanio ĉefe kunlabore kun la eldonisto Murray. Kiel rezultaĵo de tiu partopreno, en [[1844]] aperis la verko ''A Handbook for travellers in Spain and readers at home'' (''Manlibro por veutrantoj al Hispanio kaj hejmaj legantoj''), nome kritiko kontraŭ la famo kaj mitoj kiun pri Hispanio enmodigis la [[Romantikismo]]. En [[1846]], li publikigis materialojn neinkluditajn en sia ''Gathering from Spain'' (''Aĵoj el Hispanio''), pitoreska libro kun detaloj kaj anekdotoj ege interesaj pri Andaluzio kaj en [[1852]] ''The Spanish bull fights'' (''La taŭrludado''). == Bibliografio == * FORD, Brinsley (1963). Richard Ford en Sevilla. Notas a las láminas por Diego Angulo Íñiguez. Madrid: Instituto Diego Velázquez. * FORD, Richard (2007). Richard Ford y Sevilla (1830-1833): una antología. Introducción y selección de textos Javier Rodríguez Barberán; traducción Jesús Pardo de Santayana; índices Inmaculada Franco Idígoras. Sevilla: Ayuntamiento de Sevilla, ICAS; Fundación El Monte. ISBN 978-84-96098-90-9. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ford, Richard}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Kulturo de Hispanio]] [[Kategorio:Hispanistoj]] kz01yrvxq4rf6dnvb6joxygegmj3anj 9490742 9490741 2026-10-09T09:55:42Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Richard Ford]] al [[Richard Ford (angla verkisto)]] 9490741 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Richard FORD''' ([[Londono]], 21-a de aprilo de [[1796]] - [[1858]]) estis [[vojaĝisto]] kaj [[hispanisto]] [[angla]]. Li loĝis en [[Hispanio]], kien li venis por akompani sian malsanan edzinon, el 1830 al 1833. Reveninte en Anglion, li dediĉis sin al verkado pri sia sperto en Hispanio ĉefe kunlabore kun la eldonisto Murray. Kiel rezultaĵo de tiu partopreno, en [[1844]] aperis la verko ''A Handbook for travellers in Spain and readers at home'' (''Manlibro por veutrantoj al Hispanio kaj hejmaj legantoj''), nome kritiko kontraŭ la famo kaj mitoj kiun pri Hispanio enmodigis la [[Romantikismo]]. En [[1846]], li publikigis materialojn neinkluditajn en sia ''Gathering from Spain'' (''Aĵoj el Hispanio''), pitoreska libro kun detaloj kaj anekdotoj ege interesaj pri Andaluzio kaj en [[1852]] ''The Spanish bull fights'' (''La taŭrludado''). == Bibliografio == * FORD, Brinsley (1963). Richard Ford en Sevilla. Notas a las láminas por Diego Angulo Íñiguez. Madrid: Instituto Diego Velázquez. * FORD, Richard (2007). Richard Ford y Sevilla (1830-1833): una antología. Introducción y selección de textos Javier Rodríguez Barberán; traducción Jesús Pardo de Santayana; índices Inmaculada Franco Idígoras. Sevilla: Ayuntamiento de Sevilla, ICAS; Fundación El Monte. ISBN 978-84-96098-90-9. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ford, Richard}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Kulturo de Hispanio]] [[Kategorio:Hispanistoj]] kz01yrvxq4rf6dnvb6joxygegmj3anj 0 481553 9490549 9183982 2026-10-08T19:46:55Z Aidas 3488 9490549 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Trojaninoj. Ifigenia <br> en Taŭrido | aŭtoro = Eŭripido | eldonjaro = 1985 | reeldono = | eldonurbo = [[Glasgovo]] | eldoninto = Eldonejo Kardo | paĝoj = 134 | isbn = 0 905149 22 X | bildo = 1985 Trojaninoj.jpg }} '''''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''''' estas Esperanta traduko de du el la plej famaj verkoj de [[Eŭripido]]. Tiuj ĉi estas elhelenigitaj de [[Albert Goodheir]] kaj eldonitaj de Eldonejo Kardo el [[Glasgovo]], [[Skotujo]] en 1985. ==Recenzoj== {{citaĵo|Jam de longaj jaroj aperas en la Glasgova eldonejo Kardo la bonstilaj tradukoj de dr-o Albert Goodheir. Li prefere tradukas fame konatajn verkojn el la antikva literaturo. Inter ili ekzemple troviĝas la "[[Bakĥantinoj (tragedio)|Bakĥantinoj]]" de Eŭripido (1975), la "[[Apologio de Sokrato. Kritono|Apologio de Sokrato" kaj "Kritono"]] de [[Platono]] (1981), la "[[Prometeo Ligita]]" de [[Esĥilo]] (1982) kaj la "[[Konsolo de la Filozofio]]" de [[Boecio]] (1984). Al ili nun aldoniĝas du pliaj [[tragedio]]j de Eŭripido. Ili ĉiuj, do ankaŭ la lastaj, estas provizitaj per salutindaj enkondukoj, kiuj sciigas aŭ rememorigas al la legantoj la nepre necesajn faktojn por bone kompreni, ĝuste postsenti, mire primediti kaj plene ĝui tiujn literaturaĵojn, kiuj malgraŭ ilia alta aĝo nenion perdis da intereso, ĉar ili tute simple koncernas la homan ekzistadon. <br> <br> La "Trojaninoj" (Helene : ''Troades'') estas la virinoj el la venkita urbo [[Trojo]], kiuj falis en la kaptitecon de la grekoj. La tragedio, kiun oni apenaŭ alie povas kvalifiki ol grandega, unue estis prezentata en 415 a.K., kiam Eŭripido havis preskaŭ 70 jarojn. La virinoj estas la maljuna [[Hekabo]], ties filino [[Kasandro]], ŝia bofilino [[Andromaĥo]] kaj la ĥoro, kiu estas kvazaŭ kvara, kolektiva persono. Al ili apartenas ankaŭ [[Helena de Trojo|Helenino]], kiu per edziniĝo fariĝis Trojanino. <br> <br> La tutaĵo de la tragedio okazas en la kampejo de la kaptitaj virinoj, ie inter la enfone brulanta [[Trojo]] kaj la marbordo, kie la ŝipoj de la Grekoj estas pretaj por la momento de la ekveturado al la patrujo. Dum la tuta okazaĵo Hekubino troviĝas sur la sceno. Ŝi, la eksa Troja reĝino, estas la vera protagonistino de la tragedio. En ŝi kulminas la suferoj de la venkita urbo kaj de ties enloĝantinoj. Per ĉiam novaj senkompataj batoj la sorto vipas ŝin en la malesperon. Ĉio procedas en klara, senspirega streĉo. Nun estas atentinde, ke almenaŭ sepcent jaroj apartigas la Trojan militon de la tempo de la Greka [[tragediverkisto]]. Li surscenigis do okazaĵojn el epoko por li jam prae [[Mitologio|mitologia]]. Eĉ ekde la tempo de la Homeraj poemoj jam estis pasintaj tricent jaroj. Lia tragedio estas samtempe io kiel adiaŭo al la tradiciaj dioj. Tio evidentiĝas per la preĝaj vortoj de Hekubino; la per suferoj maturiĝinta : <br> ''Ho, mastro de la mondo, sur la sidejo alta, <br> kiel ajn vi nomiĝas, por homoj tro ekzalta <br> ĉu [[Zeŭso]], aŭ neceso natura, aŭ hommenso <br> vin, kies vojo iras preter la homa penso, <br> mi vokas. Fine venu per vi justa kompenso. (v. 884-888)'' <br> <br> Tiuj versoj ja memorigas la Zamenhofajn el la "Preĝo sub la verda standardo" : <br> <br> ''Al Vi, ho potenca senkorpa mistero, <br> Fortego, la mondon reganta, <br> Al Vi, granda fonto de l' amo kaj vero...<br> Hodiaŭ mi preĝas.'' <br> <br> La Eŭripidaj ŝajnas al mi pli filozofaj, pli klerecaj, pli pesimistaj. En ili paroliĝas nek pri amo nek pri vero. <br> En nia jarcento prilaboris la samen materion, en 1915, Franco Verfelo (Werfel) kaj, en 1965, [[Jean-Paul Sartre|Ĵano-Paŭlo Sartro]]. <br> <br> "Ifigenia en Taŭrido" (''Iphigeneia he en Taurois'') estis unue prezentata en 412, do nur malmultaj jaroj post la "Trojaninoj". Malgraŭ multaj similaĵoj, kiuj pli aŭ malpli validas por ĉiuj antikvaj tragedioj, tiuj du de la sama verkisto estas tre diferencaj, malpli laŭ la formo, sed certe laŭ la internaj [[koncepto]]j. La agantaj personoj, kvankam ili moviĝas en mitologia mondo regata per la tuta [[Olimpo|olimpa]] diaro, tamen ĉiam agas realisme. Ofte ili estas noblaj, sed samtempe kiam tio pruviĝas necesa, ili ankaŭ estas ruzaj, prudentaj, trompemaj, pro psikaj kialoj eble eĉ krimaj. <br> <br> Tiu tragedio estas, por tiel diri, malpli tragika ol la unua. Je la fino [[Atena|Atenino]] aperas kaj zorgas, ke ĉiuj restantaj konfliktoj kaj malfacilaĵoj harmonie solviĝas. Ŝi malfermas bonajn perspektivojn por la estonteco, kaj la lastaj vortoj de la ĥoro estas : <br> <br> ''Ĝojan novaĵon vi aŭdis preter ĉiu espero.'' <br> <br> Tragikaj tamen estas la antaŭirintaj travivaĵoj de Ifigenino kaj de ŝia frato [[Oresto]]. Ambaŭ, moderne parolate, estas [[Neŭrozo|neŭrozaj]], ĉiu suferas pri grava [[traŭmato]], Ifigenino pro la ŝoko ricevita, kiam ŝia patro intencis buĉe oferi ŝin, dum ŝi atendis esti edzinigita. Oresto pro la fatalaj cirkonstancoj, kiuj devigis lin venĝi la morton de sia patro kaj fariĝis tiel patrinomurdisto. Tie, kie la dioj kunigas iliajn vivivojojn, la [[tragedio]] komenciĝas. Ĝia esenca enhavo estas la majstrado de la estinteco, la liberigo de la malbeno, kiu estis pezanta sur la familio de la gefratoj. Kaj ke tio sukcesos, la leganto jam sentas antaŭe. Ne mankas al la teatraĵo partoj de fajna [[ironio]] kaj milda komiko. <br> <br> La saman materion prilaboris, laŭ klasikisma idealismo, [[Johann Wolfgang von Goethe]] en sia "[[Ifigenio en Taŭrido]]" (1778), tradukita, en 1908, de Zamenhofo. Ambaŭ tradukoj estas gravaj atingoj. Ekde nun ili apartenas al la plej altnivela literaturo en Esperanto. Mi deziras al la libro respondan intereson de la esperantistaro. |[[Rikardo Ŝulco]], [[Heroldo de Esperanto]], 1985-10-24}} == Vidu ankaŭ == * [[Ifigenio en Taŭrido]] de [[Johann Wolfgang von Goethe]] == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [http://data.onb.ac.at/rec/AC04203061 ''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''] en la katalogo de [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14944369/E ''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''] en la katalogo de [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://www.librarything.com/work/33428668/details/278457446 ''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''] en [https://www.librarything.com/profile/Erfgoedbib katalogo "Erfgoedbib"] (''[[LibraryThing]]'') [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita malnovgreklingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] di495hvypczna2ijdgumj4ip819yopy 9490574 9490549 2026-10-08T21:22:39Z Aidas 3488 /* Vidu ankaŭ */ 9490574 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Trojaninoj. Ifigenia <br> en Taŭrido | aŭtoro = Eŭripido | eldonjaro = 1985 | reeldono = | eldonurbo = [[Glasgovo]] | eldoninto = Eldonejo Kardo | paĝoj = 134 | isbn = 0 905149 22 X | bildo = 1985 Trojaninoj.jpg }} '''''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''''' estas Esperanta traduko de du el la plej famaj verkoj de [[Eŭripido]]. Tiuj ĉi estas elhelenigitaj de [[Albert Goodheir]] kaj eldonitaj de Eldonejo Kardo el [[Glasgovo]], [[Skotujo]] en 1985. ==Recenzoj== {{citaĵo|Jam de longaj jaroj aperas en la Glasgova eldonejo Kardo la bonstilaj tradukoj de dr-o Albert Goodheir. Li prefere tradukas fame konatajn verkojn el la antikva literaturo. Inter ili ekzemple troviĝas la "[[Bakĥantinoj (tragedio)|Bakĥantinoj]]" de Eŭripido (1975), la "[[Apologio de Sokrato. Kritono|Apologio de Sokrato" kaj "Kritono"]] de [[Platono]] (1981), la "[[Prometeo Ligita]]" de [[Esĥilo]] (1982) kaj la "[[Konsolo de la Filozofio]]" de [[Boecio]] (1984). Al ili nun aldoniĝas du pliaj [[tragedio]]j de Eŭripido. Ili ĉiuj, do ankaŭ la lastaj, estas provizitaj per salutindaj enkondukoj, kiuj sciigas aŭ rememorigas al la legantoj la nepre necesajn faktojn por bone kompreni, ĝuste postsenti, mire primediti kaj plene ĝui tiujn literaturaĵojn, kiuj malgraŭ ilia alta aĝo nenion perdis da intereso, ĉar ili tute simple koncernas la homan ekzistadon. <br> <br> La "Trojaninoj" (Helene : ''Troades'') estas la virinoj el la venkita urbo [[Trojo]], kiuj falis en la kaptitecon de la grekoj. La tragedio, kiun oni apenaŭ alie povas kvalifiki ol grandega, unue estis prezentata en 415 a.K., kiam Eŭripido havis preskaŭ 70 jarojn. La virinoj estas la maljuna [[Hekabo]], ties filino [[Kasandro]], ŝia bofilino [[Andromaĥo]] kaj la ĥoro, kiu estas kvazaŭ kvara, kolektiva persono. Al ili apartenas ankaŭ [[Helena de Trojo|Helenino]], kiu per edziniĝo fariĝis Trojanino. <br> <br> La tutaĵo de la tragedio okazas en la kampejo de la kaptitaj virinoj, ie inter la enfone brulanta [[Trojo]] kaj la marbordo, kie la ŝipoj de la Grekoj estas pretaj por la momento de la ekveturado al la patrujo. Dum la tuta okazaĵo Hekubino troviĝas sur la sceno. Ŝi, la eksa Troja reĝino, estas la vera protagonistino de la tragedio. En ŝi kulminas la suferoj de la venkita urbo kaj de ties enloĝantinoj. Per ĉiam novaj senkompataj batoj la sorto vipas ŝin en la malesperon. Ĉio procedas en klara, senspirega streĉo. Nun estas atentinde, ke almenaŭ sepcent jaroj apartigas la Trojan militon de la tempo de la Greka [[tragediverkisto]]. Li surscenigis do okazaĵojn el epoko por li jam prae [[Mitologio|mitologia]]. Eĉ ekde la tempo de la Homeraj poemoj jam estis pasintaj tricent jaroj. Lia tragedio estas samtempe io kiel adiaŭo al la tradiciaj dioj. Tio evidentiĝas per la preĝaj vortoj de Hekubino; la per suferoj maturiĝinta : <br> ''Ho, mastro de la mondo, sur la sidejo alta, <br> kiel ajn vi nomiĝas, por homoj tro ekzalta <br> ĉu [[Zeŭso]], aŭ neceso natura, aŭ hommenso <br> vin, kies vojo iras preter la homa penso, <br> mi vokas. Fine venu per vi justa kompenso. (v. 884-888)'' <br> <br> Tiuj versoj ja memorigas la Zamenhofajn el la "Preĝo sub la verda standardo" : <br> <br> ''Al Vi, ho potenca senkorpa mistero, <br> Fortego, la mondon reganta, <br> Al Vi, granda fonto de l' amo kaj vero...<br> Hodiaŭ mi preĝas.'' <br> <br> La Eŭripidaj ŝajnas al mi pli filozofaj, pli klerecaj, pli pesimistaj. En ili paroliĝas nek pri amo nek pri vero. <br> En nia jarcento prilaboris la samen materion, en 1915, Franco Verfelo (Werfel) kaj, en 1965, [[Jean-Paul Sartre|Ĵano-Paŭlo Sartro]]. <br> <br> "Ifigenia en Taŭrido" (''Iphigeneia he en Taurois'') estis unue prezentata en 412, do nur malmultaj jaroj post la "Trojaninoj". Malgraŭ multaj similaĵoj, kiuj pli aŭ malpli validas por ĉiuj antikvaj tragedioj, tiuj du de la sama verkisto estas tre diferencaj, malpli laŭ la formo, sed certe laŭ la internaj [[koncepto]]j. La agantaj personoj, kvankam ili moviĝas en mitologia mondo regata per la tuta [[Olimpo|olimpa]] diaro, tamen ĉiam agas realisme. Ofte ili estas noblaj, sed samtempe kiam tio pruviĝas necesa, ili ankaŭ estas ruzaj, prudentaj, trompemaj, pro psikaj kialoj eble eĉ krimaj. <br> <br> Tiu tragedio estas, por tiel diri, malpli tragika ol la unua. Je la fino [[Atena|Atenino]] aperas kaj zorgas, ke ĉiuj restantaj konfliktoj kaj malfacilaĵoj harmonie solviĝas. Ŝi malfermas bonajn perspektivojn por la estonteco, kaj la lastaj vortoj de la ĥoro estas : <br> <br> ''Ĝojan novaĵon vi aŭdis preter ĉiu espero.'' <br> <br> Tragikaj tamen estas la antaŭirintaj travivaĵoj de Ifigenino kaj de ŝia frato [[Oresto]]. Ambaŭ, moderne parolate, estas [[Neŭrozo|neŭrozaj]], ĉiu suferas pri grava [[traŭmato]], Ifigenino pro la ŝoko ricevita, kiam ŝia patro intencis buĉe oferi ŝin, dum ŝi atendis esti edzinigita. Oresto pro la fatalaj cirkonstancoj, kiuj devigis lin venĝi la morton de sia patro kaj fariĝis tiel patrinomurdisto. Tie, kie la dioj kunigas iliajn vivivojojn, la [[tragedio]] komenciĝas. Ĝia esenca enhavo estas la majstrado de la estinteco, la liberigo de la malbeno, kiu estis pezanta sur la familio de la gefratoj. Kaj ke tio sukcesos, la leganto jam sentas antaŭe. Ne mankas al la teatraĵo partoj de fajna [[ironio]] kaj milda komiko. <br> <br> La saman materion prilaboris, laŭ klasikisma idealismo, [[Johann Wolfgang von Goethe]] en sia "[[Ifigenio en Taŭrido]]" (1778), tradukita, en 1908, de Zamenhofo. Ambaŭ tradukoj estas gravaj atingoj. Ekde nun ili apartenas al la plej altnivela literaturo en Esperanto. Mi deziras al la libro respondan intereson de la esperantistaro. |[[Rikardo Ŝulco]], [[Heroldo de Esperanto]], 1985-10-24}} == Vidu ankaŭ == * [[Ifigenio en Taŭrido]] de [[Johann Wolfgang von Goethe]] (origine de 1787, esperanta traduko de 1908) == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [http://data.onb.ac.at/rec/AC04203061 ''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''] en la katalogo de [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14944369/E ''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''] en la katalogo de [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://www.librarything.com/work/33428668/details/278457446 ''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''] en [https://www.librarything.com/profile/Erfgoedbib katalogo "Erfgoedbib"] (''[[LibraryThing]]'') [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita malnovgreklingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] kmdeekclfqezqjcw26cefbwyo553otd 9490578 9490574 2026-10-08T21:27:36Z Aidas 3488 9490578 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{informkesto Esperanto-libro | titolo = Trojaninoj. Ifigenia <br> en Taŭrido | aŭtoro = Eŭripido | eldonjaro = 1985 | reeldono = | eldonurbo = [[Glasgovo]] | eldoninto = Eldonejo Kardo | paĝoj = 134 | isbn = 0 905149 22 X | bildo = 1985 Trojaninoj.jpg }} '''''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''''' estas Esperanta traduko de du el la plej famaj verkoj de [[Eŭripido]]. Tiuj ĉi estas elhelenigitaj de [[Albert Goodheir]] kaj eldonitaj de Eldonejo Kardo el [[Glasgovo]], [[Skotujo]] en 1985. ==Recenzoj== {{citaĵo|Jam de longaj jaroj aperas en la Glasgova eldonejo Kardo la bonstilaj tradukoj de dr-o Albert Goodheir. Li prefere tradukas fame konatajn verkojn el la antikva literaturo. Inter ili ekzemple troviĝas la "[[Bakĥantinoj (tragedio)|Bakĥantinoj]]" de Eŭripido (1975), la "[[Apologio de Sokrato. Kritono|Apologio de Sokrato" kaj "Kritono"]] de [[Platono]] (1981), la "[[Prometeo Ligita]]" de [[Esĥilo]] (1982) kaj la "[[Konsolo de la Filozofio]]" de [[Boecio]] (1984). Al ili nun aldoniĝas du pliaj [[tragedio]]j de Eŭripido. Ili ĉiuj, do ankaŭ la lastaj, estas provizitaj per salutindaj enkondukoj, kiuj sciigas aŭ rememorigas al la legantoj la nepre necesajn faktojn por bone kompreni, ĝuste postsenti, mire primediti kaj plene ĝui tiujn literaturaĵojn, kiuj malgraŭ ilia alta aĝo nenion perdis da intereso, ĉar ili tute simple koncernas la homan ekzistadon. <br> <br> La "Trojaninoj" (Helene : ''Troades'') estas la virinoj el la venkita urbo [[Trojo]], kiuj falis en la kaptitecon de la grekoj. La tragedio, kiun oni apenaŭ alie povas kvalifiki ol grandega, unue estis prezentata en 415 a.K., kiam Eŭripido havis preskaŭ 70 jarojn. La virinoj estas la maljuna [[Hekabo]], ties filino [[Kasandro]], ŝia bofilino [[Andromaĥo]] kaj la ĥoro, kiu estas kvazaŭ kvara, kolektiva persono. Al ili apartenas ankaŭ [[Helena de Trojo|Helenino]], kiu per edziniĝo fariĝis Trojanino. <br> <br> La tutaĵo de la tragedio okazas en la kampejo de la kaptitaj virinoj, ie inter la enfone brulanta [[Trojo]] kaj la marbordo, kie la ŝipoj de la Grekoj estas pretaj por la momento de la ekveturado al la patrujo. Dum la tuta okazaĵo Hekubino troviĝas sur la sceno. Ŝi, la eksa Troja reĝino, estas la vera protagonistino de la tragedio. En ŝi kulminas la suferoj de la venkita urbo kaj de ties enloĝantinoj. Per ĉiam novaj senkompataj batoj la sorto vipas ŝin en la malesperon. Ĉio procedas en klara, senspirega streĉo. Nun estas atentinde, ke almenaŭ sepcent jaroj apartigas la Trojan militon de la tempo de la Greka [[tragediverkisto]]. Li surscenigis do okazaĵojn el epoko por li jam prae [[Mitologio|mitologia]]. Eĉ ekde la tempo de la Homeraj poemoj jam estis pasintaj tricent jaroj. Lia tragedio estas samtempe io kiel adiaŭo al la tradiciaj dioj. Tio evidentiĝas per la preĝaj vortoj de Hekubino; la per suferoj maturiĝinta : <br> ''Ho, mastro de la mondo, sur la sidejo alta, <br> kiel ajn vi nomiĝas, por homoj tro ekzalta <br> ĉu [[Zeŭso]], aŭ neceso natura, aŭ hommenso <br> vin, kies vojo iras preter la homa penso, <br> mi vokas. Fine venu per vi justa kompenso. (v. 884-888)'' <br> <br> Tiuj versoj ja memorigas la Zamenhofajn el la "Preĝo sub la verda standardo" : <br> <br> ''Al Vi, ho potenca senkorpa mistero, <br> Fortego, la mondon reganta, <br> Al Vi, granda fonto de l' amo kaj vero...<br> Hodiaŭ mi preĝas.'' <br> <br> La Eŭripidaj ŝajnas al mi pli filozofaj, pli klerecaj, pli pesimistaj. En ili paroliĝas nek pri amo nek pri vero. <br> En nia jarcento prilaboris la samen materion, en 1915, Franco Verfelo (Werfel) kaj, en 1965, [[Jean-Paul Sartre|Ĵano-Paŭlo Sartro]]. <br> <br> "Ifigenia en Taŭrido" (''Iphigeneia he en Taurois'') estis unue prezentata en 412, do nur malmultaj jaroj post la "Trojaninoj". Malgraŭ multaj similaĵoj, kiuj pli aŭ malpli validas por ĉiuj antikvaj tragedioj, tiuj du de la sama verkisto estas tre diferencaj, malpli laŭ la formo, sed certe laŭ la internaj [[koncepto]]j. La agantaj personoj, kvankam ili moviĝas en mitologia mondo regata per la tuta [[Olimpo|olimpa]] diaro, tamen ĉiam agas realisme. Ofte ili estas noblaj, sed samtempe kiam tio pruviĝas necesa, ili ankaŭ estas ruzaj, prudentaj, trompemaj, pro psikaj kialoj eble eĉ krimaj. <br> <br> Tiu tragedio estas, por tiel diri, malpli tragika ol la unua. Je la fino [[Atena|Atenino]] aperas kaj zorgas, ke ĉiuj restantaj konfliktoj kaj malfacilaĵoj harmonie solviĝas. Ŝi malfermas bonajn perspektivojn por la estonteco, kaj la lastaj vortoj de la ĥoro estas : <br> <br> ''Ĝojan novaĵon vi aŭdis preter ĉiu espero.'' <br> <br> Tragikaj tamen estas la antaŭirintaj travivaĵoj de Ifigenino kaj de ŝia frato [[Oresto]]. Ambaŭ, moderne parolate, estas [[Neŭrozo|neŭrozaj]], ĉiu suferas pri grava [[traŭmato]], Ifigenino pro la ŝoko ricevita, kiam ŝia patro intencis buĉe oferi ŝin, dum ŝi atendis esti edzinigita. Oresto pro la fatalaj cirkonstancoj, kiuj devigis lin venĝi la morton de sia patro kaj fariĝis tiel patrinomurdisto. Tie, kie la dioj kunigas iliajn vivivojojn, la [[tragedio]] komenciĝas. Ĝia esenca enhavo estas la majstrado de la estinteco, la liberigo de la malbeno, kiu estis pezanta sur la familio de la gefratoj. Kaj ke tio sukcesos, la leganto jam sentas antaŭe. Ne mankas al la teatraĵo partoj de fajna [[ironio]] kaj milda komiko. <br> <br> La saman materion prilaboris, laŭ klasikisma idealismo, [[Johann Wolfgang von Goethe]] en sia "[[Ifigenio en Taŭrido]]" (germanlingve publikigita en 1787), tradukita, en 1908, de Zamenhofo. Ambaŭ tradukoj estas gravaj atingoj. Ekde nun ili apartenas al la plej altnivela literaturo en Esperanto. Mi deziras al la libro respondan intereson de la esperantistaro. |[[Rikardo Ŝulco]], [[Heroldo de Esperanto]], 1985-10-24}} == Vidu ankaŭ == * [[Ifigenio en Taŭrido]] de [[Johann Wolfgang von Goethe]] (origine de 1787, esperanta traduko de 1908) == Eksteraj ligiloj == {{Portalo|Literaturo}} * [http://data.onb.ac.at/rec/AC04203061 ''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''] en la katalogo de [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] * [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14944369/E ''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''] en la katalogo de [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] * [https://www.librarything.com/work/33428668/details/278457446 ''Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido''] en [https://www.librarything.com/profile/Erfgoedbib katalogo "Erfgoedbib"] (''[[LibraryThing]]'') [[Kategorio:Verkoj el la esperantigita malnovgreklingva literaturo]] [[Kategorio:Antverpena Fikcio-libraro]] [[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]] [[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]] jj50u2uu1ot1oqtyj7jvf9xml8ym2mg 0 482924 9490506 9050650 2026-10-08T18:00:49Z Sj1mor 12103 9490506 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |bildo = Water tower Arnstadt.JPG |lando = Germanio |regiono = Turingio |regiono_tipo = Federacia lando |priskribo de bildo = Kombino de modernismo kaj tradicio - la eksa akvoturo en la ĉefurbo de la [[Distrikto Ilm]]. |latitudo = 50/50/25.4/N |longitudo = 10/56/30.8/E |tersituo = Centra Arnstadt/Arnstadt |regiono-ISO = DE-TH |zomo = 15 }} La '''Akvoturo de Arnstadt''' ({{lang-de|Wasserturm}}) estas impona konstruaĵo surmontete en [[Arnstadt]] (adreso: Am Wasserturm nr. 1). == Historio == Dum la 1920-aj jaroj estis kreskinta akvobezono en la urbo, ĉefe la somerajn monatojn, kio necesigis la konstruon de moderna akvoturo por plibonigo de la provizado akva. En 1925 la urba konsilantaro decidis konstrui tian turon sur la monteto ''Arnsberg''. En decembro 1926 ekfunkciis la turo konstruita de la firmao ''Lotz & Gerhard''. Tiutempe estis urbestro la sagaca politikisto [[Harald Bielfeld]]. == Priskribo == La akvopelvegon el [[forĝita fero]] faris la firmao F. Neumann ([[Eschweiler]]). La turo havas altecon de 27,5 m kaj diametron maksimuman de 17 m. En la turokapo estis akvopelvego kun enhavokapacito de 1.000 kubaj metroj. Ties fundo estas 13,2 m super la altebenaĵo de Arnsberg, la maksimuma akvonivelo 19,8 m (nuntempe transformite en loĝejojn). Interna helica ŝtuparo kondukas onin al belvidan platformon. La eleganta tuto faras la turon dokumenton de ekspresionisma arkitekturo. Ekde 1972 komenciĝis restaŭradlaboroj kaj forigo de la damaĝoj de la [[Dua mondmilito]]. La kupolon oni tegmentis per aluminia folio kaj farbis la turon per ruĝa koloro. Nuntempe troviĝas loĝejoj en la akvoturo. Oni ne konfuzu tiun ĉi grandan akvoturon kun la akvotureto ĉe la [[Stacidomo de Arnstadt|ĉefa stacidomo]]. == Literaturo == * Andrea Ziegenhardt: "Vor 70 Jahren - Bau des Wasserturms auf dem Arnsberg", en : ''Aus der Vergangenheit von Arnstadt und Umgebung'', 6/1996, p.&nbsp;45-46. * ''Architekturführer Thüringen - Vom Bauhaus bis zum Jahr 2000'', Weimar 2000, p.&nbsp;299. == Fonto == Andrea Kirchschlager, Ulrich Lappe, Peter Unger (eld.): ''Chronik von Arnstadt. Zeittafel/Chronik. Festschrift zur 1300-Jahrfeier der Stadt Arnstadt'' (=Veröffentlichungen des Historischen Vereins für Schwarzburg, Gleichen und Hohenlohe in Thüringen, 3), eldonejo Kirchschlager, 1-a eldono, Arnstadt 2003, (ISBN 3-934277-07-1), p.&nbsp;459. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * Helmut Karl Abendroth: [https://www.thueringer-allgemeine.de/regionen/arnstadt/wohnen-im-arnstaedter-wasserturm-id218214659.html "Wohnen im Arnstadter Wasserturm"], TA, 10.9.2011 * Jana Scheiding: [https://meinanzeiger.de/arnstadt/leben-im-guglhupf-im-ehemaligen-wasserturm-kann-man-jetzt-wohnen-und-die-aussicht-auf-die-stadt-geniessen/ "Leben im Guglhupf: Im ehemaligen Wasserturm kann man jetzt wohnen und die Aussicht auf die Stadt genießen"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221001200643/https://meinanzeiger.de/arnstadt/leben-im-guglhupf-im-ehemaligen-wasserturm-kann-man-jetzt-wohnen-und-die-aussicht-auf-die-stadt-geniessen/ |date=2022-10-01 }}, Mein Anzeiger, 24.4.2013 {{Unua}} [[Kategorio:Konstruaĵoj en Arnstadt]] [[Kategorio:Akvoturoj en Germanio|Arnstadt]] [[Kategorio:Turoj en Turingio|Arnstadt]] [[kategorio:Aliutiligitaj konstruaĵoj|Arnstadt]] dk88t78p4dy6mjxoudafj6gbyvfrqch 0 485970 9490646 8618232 2026-10-09T05:26:43Z Sj1mor 12103 9490646 wikitext text/x-wiki '''Deutscher Vortruppbund''' (DVB) estis grupo en la komenco de la [[junulara movado]] (kia [[Wandervogel]]) kaj de la [[vivreforma movado]] en [[Germanio]]. La revuo [[:s:Germana Esperantist|Germana Esperantisto]] inter 1912 kaj 1914 foje pozitive mencias la ligon, en kiu kelkaj membroj subtenis [[Esperanto]]n kaj favore verkis en la duonmonata revuo [[Der Vortupp]]. La signifo de la germanlingva propra nomo estas germana "pionira" aŭ "avangarda ligo". En [[s:Zeitungsschau_1914_no_2_GE|Germana Esperantisto 1914 No 2.]] ne nur troviĝas mencio pri sespaĝa teksto de [[Ernst Kliemke]] en Numero 2 de 1914 pri la "Naturo de lingvo" (germanlingve) por pruvi, ke Esperanto egalas al natura lingvo, sed ankaŭ la konsilo de Argus (=[[Friedrich Ellersiek]]) subteni la movadon. Per la ligo al [[Dürerbund]] kaj Dresden[[Hellerau|-Hellerau]] ([[Werkbund]]) ekzistis plia ligo kun Esperantistoj. == Historio == Ekde 1912 estis eldonita de la eksoficiro kaj aŭtoro [[Hans Paasche]] kaj [[Hermann Martin Popert]] la revuo ''Der Vortrupp. Halbmonatsschrift für das Deutschtum unserer Zeit''. Sur la ideoj de la [[Dürerbund]]-Romano [[Helmut Harringa]] de Popert provis kombini la diversajn tendencojn de la vivreforma movado. La legantoj kolektiĝos en grupoj laŭ interesoj kaj fondis en septembro la ligon. Fine de 1913 la ligo havis 4.000 membrojn en 150 lokaj grupoj. La ligo partoprenis en la fondo de [[Freideutsche Jugend]] kaj kunorganizis en oktobro 1913 la [[Erster Freideutscher Jugendtag|Ersten Freideutschen Jugendtages]] (unua junula tago de "Freideutsche" junularo) sur la monto [[Hoher Meißner]] (en [[Berkatal]]). == Konataj membroj == * [[Hans Paasche]] aŭtoro * [[Hermann Popert]], juĝisto, aŭtoro * [[Friedrich Muck-Lamberty]], [[artlaboristo]] * [[Alfred Janssen]], eldonisto == Literaturo == * Ulrich Linse: ''Der Vortrupp (1912–1921). Ein lebensreformerisches Organ des fortschrittlich-liberalen Konservatismus'' in: Michel Grunewald, Uwe Puschner (Hrsg.): ''Le milieu intellectuel conservateur en Allemagne, sa presse et ses réseaux (1890–1960). – Das konservative Intellektuellenmilieu in Deutschland, seine Presse und seine Netzwerke (1890–1960).'' Peter Lang, Bern 2003, ISBN 3-906770-16-8 * Winfried Mogge, Jürgen Reulecke: ''Hoher Meißner 1913 – Der Erste Freideutsche Jugendtag in Dokumenten, Deutungen und Bildern.'' Edition Archiv der deutschen Jugendbewegung. Bd.&nbsp;5. Verlag Wissenschaft und Politik, Köln 1988. ISBN 3-8046-8723-7 * Hermann Martin Popert: ''Helmut Harringa: Eine Geschichte aus unserer Zeit''. Köhler, Dresden 1910 [[Kategorio:Senalkohola kulturo]] [[Kategorio:Junulara movado]] [[Kategorio:Vivreforma movado]] [[Kategorio:Germana socio]] [[Kategorio:Esperanto-movado en Germanio]] 86exv10sbffykgsm7y5lgdvl8t9d1pg 0 486381 9490413 8542362 2026-10-08T15:02:45Z Roberto 609 9490413 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Gottlieb Breiger''' (naskiĝis 1856? - mortis 1920<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> ) estis [[kuracisto]] (titolo: ''Sanitätsrat'') en [[Berlino]]. Li estis nomita "Lichtarzt" (lumokuracisto) Antaŭ la [[Unua Mondmilito]] li ofte varbis en Esperanto-revuoj per grafika anonco por "Altmarsun-bano" (sunbano en [[alta maro]]). Adreso Luisenstr. 51, N.W. 175 en la proksimeco de la malsanulejo "Charité". Laŭ listo de berlinaj grupoj en Germana Esperantisto No 1, 1914 lia komerca adreso estas kontakto por la "Rondo de la 11" (Berlina grupo limigita al 11 membroj). == Verkoj == * Heilung eines Syphilids des Gesichts durch Lichttherapie (Eisenlicht) I. 208 Verhandlungen der Berliner medicinischen Gesellschaft 17. Juni 1903 * Kann man die „Höhensonne" künstlich ersetzen? Medizinische Klinik, Berlin Nr. 18, Jahrgang 1911. * Die wissenschaftliche Begründung der Lichttherapie." Archiv für physikalische und diätetische Therapie in d. ärztl. Praxis 15. Band S. 722—726. * [[s:Breiger_mondmilito_1914_GE|Esperanto kaj Ruĝa Kruco en mondmilito]] [[s:Germana Esperantisto|Germana Esperantisto]] 1914 No 8 - 10 B p. 116 * Aus dem Gebiete der Licht-Therapie, Verlag Max Gelsdorf, Berlin 1915 * Die Behandlung von Wunden unter besonderer Berücksichtigung von Kriegsverletzungen mit künstlichem Licht und die hierfür in Betracht kommenden Apparate." Medizinische Klinik 1915, Nr. 7. * Die Lichttherapie im Weltkrieg, Strahlentherapie, Bd. 8, Heft 2, * Der heutige Stand der Diathermie, ihre Technik und Anwendung bei den verschiedenen Krankheiten und zur Elektrokoagulation, Berlin, 1917 * Licht heilt, Licht schützt vor Krankheit! Ellersiek, Berlin, 1918 * Stärke dein Herz! Ellersiek, Berlin 1918. * Wie heilt Tuberkulose? Ellersiek, Berlin 1916 * Die Heilwirkung des Lichtes auf Geschlechtskrankheiten: nach 20-jähr. Erfahrung, Ellersiek, 1920, 32 paĝoj * Wie heilt Tuberkulose? Wissenschaftliche Begründung d. Tuberkuloseheilung durch Licht ; Eine allgemeinverständl. Abh. über diese alle Kreise interessierende Frage, kun Hugo Bach, Sollux-Verlag, Hanau, 1922 * Die Vibrations-Massage und ihre vielseitige Anwendung, Aufbau-Verlag, 1924. * Luz cura! Luz protege contra la enfermedad! Sollux-Verlag, Hanau 1925 * Ist die Glatze beilbar?: Ein Lichtblick für alle, die an Glatzebildung leiden, Verlag Sollux-Verlag, 1925, 31 paĝoj * Es curable la calvicie? Reglas prácticas para no ser víctima de esta plaga social kun Manuel Ayilés, Sollux Verlag, Hanau 1927 * Ultraviolettbestrahlungen; Stärke dein Herz! kun Dr. med Hofrat Schäcker, Sollux Verlag, Hanau, 1926, 20 paĝoj ===En Esperanto=== *''La artefarita "altmortasun" bano. Nova kuracmetodo.'' Eld. [[Ader & Borel]], Dresden, 1912(?). {{citaĵo|Post kelkaj historiaj notoj pri la sanigaj ecoj de la lumo natura kaj artefarita. Doktoro Breiger, klarigas la kuracantajn ecojn de la [[Ultraviola radiado|ultra violeta lumo]] de la kvarclampo kiuj estas samvaloraj de la altmontarsunbano en la kuracado de malsanoj de la haŭto, de malbona asimilo kaj ankaŭ en ĥrurgiaj malsanoj.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Breiger, Gottlieb}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Berlinanoj]] 9lx2mszoom0zicum5w3hnfyu764gkc3 9490414 9490413 2026-10-08T15:03:13Z Roberto 609 /* En Esperanto */ 9490414 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo}} '''Gottlieb Breiger''' (naskiĝis 1856? - mortis 1920<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> ) estis [[kuracisto]] (titolo: ''Sanitätsrat'') en [[Berlino]]. Li estis nomita "Lichtarzt" (lumokuracisto) Antaŭ la [[Unua Mondmilito]] li ofte varbis en Esperanto-revuoj per grafika anonco por "Altmarsun-bano" (sunbano en [[alta maro]]). Adreso Luisenstr. 51, N.W. 175 en la proksimeco de la malsanulejo "Charité". Laŭ listo de berlinaj grupoj en Germana Esperantisto No 1, 1914 lia komerca adreso estas kontakto por la "Rondo de la 11" (Berlina grupo limigita al 11 membroj). == Verkoj == * Heilung eines Syphilids des Gesichts durch Lichttherapie (Eisenlicht) I. 208 Verhandlungen der Berliner medicinischen Gesellschaft 17. Juni 1903 * Kann man die „Höhensonne" künstlich ersetzen? Medizinische Klinik, Berlin Nr. 18, Jahrgang 1911. * Die wissenschaftliche Begründung der Lichttherapie." Archiv für physikalische und diätetische Therapie in d. ärztl. Praxis 15. Band S. 722—726. * [[s:Breiger_mondmilito_1914_GE|Esperanto kaj Ruĝa Kruco en mondmilito]] [[s:Germana Esperantisto|Germana Esperantisto]] 1914 No 8 - 10 B p. 116 * Aus dem Gebiete der Licht-Therapie, Verlag Max Gelsdorf, Berlin 1915 * Die Behandlung von Wunden unter besonderer Berücksichtigung von Kriegsverletzungen mit künstlichem Licht und die hierfür in Betracht kommenden Apparate." Medizinische Klinik 1915, Nr. 7. * Die Lichttherapie im Weltkrieg, Strahlentherapie, Bd. 8, Heft 2, * Der heutige Stand der Diathermie, ihre Technik und Anwendung bei den verschiedenen Krankheiten und zur Elektrokoagulation, Berlin, 1917 * Licht heilt, Licht schützt vor Krankheit! Ellersiek, Berlin, 1918 * Stärke dein Herz! Ellersiek, Berlin 1918. * Wie heilt Tuberkulose? Ellersiek, Berlin 1916 * Die Heilwirkung des Lichtes auf Geschlechtskrankheiten: nach 20-jähr. Erfahrung, Ellersiek, 1920, 32 paĝoj * Wie heilt Tuberkulose? Wissenschaftliche Begründung d. Tuberkuloseheilung durch Licht ; Eine allgemeinverständl. Abh. über diese alle Kreise interessierende Frage, kun Hugo Bach, Sollux-Verlag, Hanau, 1922 * Die Vibrations-Massage und ihre vielseitige Anwendung, Aufbau-Verlag, 1924. * Luz cura! Luz protege contra la enfermedad! Sollux-Verlag, Hanau 1925 * Ist die Glatze beilbar?: Ein Lichtblick für alle, die an Glatzebildung leiden, Verlag Sollux-Verlag, 1925, 31 paĝoj * Es curable la calvicie? Reglas prácticas para no ser víctima de esta plaga social kun Manuel Ayilés, Sollux Verlag, Hanau 1927 * Ultraviolettbestrahlungen; Stärke dein Herz! kun Dr. med Hofrat Schäcker, Sollux Verlag, Hanau, 1926, 20 paĝoj ===En Esperanto=== *''La artefarita "altmortasun" bano. Nova kuracmetodo.'' Eld. [[Ader & Borel]], Dresden, 1912(?). {{citaĵo|Post kelkaj historiaj notoj pri la sanigaj ecoj de la lumo natura kaj artefarita. Doktoro Breiger, klarigas la kuracantajn ecojn de la [[Ultraviola radiado|ultra violeta lumo]] de la kvarclampo kiuj estas samvaloraj de la altmontarsunbano en la kuracado de malsanoj de la haŭto, de malbona asimilo kaj ankaŭ en ĥrurgiaj malsanoj.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}} ==Referencoj== <references/> {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Breiger, Gottlieb}} [[Kategorio:Germanaj esperantistoj]] [[Kategorio:Germanaj kuracistoj]] [[Kategorio:Berlinanoj]] 4i4r0sz1hnakqiqvjqruthwzndtz477 0 493091 9490377 9484524 2026-10-08T13:03:35Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490377 wikitext text/x-wiki {{Informkesto baloto | kestofono = | kapumo = Francaj senatanaj balotoj de 2011 | lando = Francio | versio = | titolfono = | balotnomo = | balotdato = 23-a kaj {{dato|30|marto|2014}} | postenoj = 165 el la 348 seĝoj de la [[Senato de Francio|Senato]] | postenoj2 = Prezidanto de la Senato | antaŭa baloto = Francaj senatanaj balotoj de 2008 | dato de antaŭa baloto = 2008 | posta baloto = Francaj senatanaj balotoj de 2014 | dato de posta baloto = 2014 | tipo = [[Senatanaj balotoj en Francio|Senatanaj balotoj]] | bildo1 = Jean-Pierre Bel (2012).JPG | emblemo1 = | koloro1 = #FF3366 | loĝantoj = | registritoj = | voĉdonantoj = | voĉdonantoj2 = | partoprena procento = | partoprena referenco = | antaŭa partopreno = | partoprena procento2 = | partoprena referenco2 = | validaj = | validaj2 = | blankaj = | blankaj2 = | nulaj = | nulaj2 = | kampanja periodo = | debataj datoj = | bildo1 = Jean-Pierre Bel (2012).JPG | koloro1 = #FF3366 | kandidato1 = [[Jean-Pierre Bel]] | sekso1 = viro | partio1 = [[Socialista Partio (Francio)|PS]] | koalicio1 = [[Unuiĝo de la Maldekstro (Francio)|Unuiĝo de la Maldekstro]] | antaŭaj seĝoj de koalicio1 = 152 | seĝoj de koalicio1 = 177 | bildo2 = Gérard Larcher.jpg | koloro2 = #0066CC | kandidato2 = [[Gérard Larcher]] | partio2 = [[Unuiĝo por Popola Movado (Francio)|Unuiĝo por Popola Movado (UMP)]] | koalicio2 = Ligkomitato de la prezidenta plimulto | antaŭaj seĝoj de koalicio2 = 161 | seĝoj de koalicio2 = 140 | bildo3 = Bayrou Bercy 2007-04-18 n13.jpg | koloro3 = #0080FF | kandidato3 = [[Valérie Létard]] | partio3 = [[Nova Centro (Francio)|Nova Centro]] | koalicio3 = [[Respublikana, Ekologiisma kaj Sociala Alianco (Francio)|Respublikana, Ekologiisma kaj Sociala Alianco]] | antaŭaj seĝoj de koalicio3 = 30 | seĝoj de koalicio3 = 31 | antaŭulo= [[Gérard Larcher]] | titolo de antaŭulo = | partio de antaŭulo = [[Unuiĝo por Popola Movado (Francio)|Unuiĝo por Popola Movado (UMP)]] | sekso de antaŭulo = viro | posteulo= [[Jean-Pierre Bel]] | titolo de posteulo = | partio de posteulo = [[Socialista Partio (Francio)|Socialisma Partio (PS)]] | sekso de posteulo = viro }} '''[[Francaj senatanaj balotoj|Senatanaj balotoj]]''' okazis en la {{dato|25|septembro|2011}}, en [[Francio]], por elekti la 170 senatanojn de la 1-a serio, t.e. preskaŭ duono de la senatanaro de la [[supra ĉambro]]. Ili distingiĝas per maldekstriĝo de la Senato, por la unua fojo en la [[kvina Respubliko de Francio|5-a Respubliko]]. == Priskribo == [[Dosiero:Séries sénat 1.png|eta|{{Priskribo|#9C0135|La departementoj kun purpura koloro estas departementoj kie okazis senatana baloto en 2011 (1-a serio).}}]] La leĝo n° 2003-696 de la 30-a de julio 2003 modifis iujn elementojn de la renovigo de la [[Senato (Francio)|Senato]]. La daŭro de la mandato estis reduktita al ses jaroj anstataŭ naŭ. Tiel, en 2011, la senatanaj balotoj okazas por la duono de la seĝoj, nomitaj ''1-a serio'', kiam ĝis [[francaj senatanaj balotoj de 2008|2008]], la renovigo okazis por triono. La tuta nombro de la senatanoj post tiu baloto kreskis al 348, nombro nun registrita en la [[franca konstitucio de 1958|franca konstitucio]]. En la 18 departementoj, kiuj elektas almenaŭ kvar senatanojn, same kiel por la [[eksterlandaj francoj]], la baliotsistemo estas plurnoma [[proporcia balotsistemo|proporcia]], sen miksado kaj sen prefera voĉo. Tiel estas por 112 seĝoj. En la aliaj departementoj kaj en la [[Transmaraj kolektivumoj (Francio)|transmaraj kolektivumoj]], la balotsistemo estas plimulta ununoma je du vicoj aŭ plimulta plurnoma je du vicoj. Tiel estas por 26 departementoj kun 58 seĝoj. La senatanoj estas elektitaj per aro de ''[[Grandaj balotantoj (Francio)|grandaj balotantoj]]'' de la distrikto, konsistanta el [[departementa Konsilio (Francio)|departementaj konsilianoj]], [[Regiona Konsilio (Francio)|regionaj konsilianoj]], [[Nacia Asembleo (Francio)|deputitoj]] kaj, por 95 % de la membroj, de [[Urbestro (Francio)|urbestroj]] kaj urbaj delegitoj. Por la [[senatanoj reprezentantaj eksterlandajn francojn]], la balotantaro estas tiu de la [[Asembleo de la eksterlandaj francoj]]. La baloto estas deviga por la {{formatnum:71890}} grandaj balotantoj. La baloto okazis dimanĉe la 25-an de septembro 2011 inter la 9-a kaj 15-a horo, en la departementa [[prefektejo]]. En la departementoj, kiuj elektas malpli ol kvar senatanoj, la unua vico okazas inter la 8:30 kaj 11:00, la dua inter 15:30 kaj 17:30. 165 seĝoj estis renovigitaj per tiu baloto<ref>Guillaume Perrault, [http://www.lefigaro.fr/politique/2010/04/10/01002-20100410ARTFIG00110-un-poids-croissant-de-la-gauche-dans-le-corps-electoral-.php « Kreska pezo de la maldekstro en la balotantaro »], gazeto ''[[Le Figaro]]'', la 10-an de aprilo 2010.</ref> kaj 5 novaj seĝoj, kreitaj pro la demografia evoluo. == Rezultoj == === Konsisto de la Senato antaŭ kaj post la balotoj === <center> {| border=1 cellpadding=4 cellspacing=0 style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; text-align: center;" |- style="background-color:lightgray" ! colspan=10 |[[Senato (Francio)|Senato de Francio]] |- style="background-color:lightgray" ! rowspan=1 colspan=10 | Konsisto laŭ nombro de seĝoj kaj procentoj |- style="background-color:lightgray" ! colspan=2 | Parlamenta frakcio ! colspan=3 style="width: 120px"| [[Listo de francaj senatanoj (2008-2011)|Antaŭ balotoj]] ! colspan=3 style="width: 120px"| [[Listo de francaj senatanoj (2011-2014)|Post balotoj]] ! colspan=1 style="width: 180px"| Prezidantoj de frakcio antaŭ balotoj ! colspan=1 style="width: 180px"| Prezidantoj de frakcio post balotoj |- class="vcard" |{{fono bgcolor|blanka}}| | class="org" style="width: 275px" | [[Administra kuniĝo de senatanoj nealiĝintaj al frakcio|Ne-aliĝintoj]]<ref>La sep membroj de la ''Administra kuniĝo de senatanoj enaliĝintaj al frakcio'' (ne-aliĝintoj) deklaras sin ĉiuj dekstraj.</ref> (RASNAG) | 8 | rowspan=4 | '''189''' | rowspan=4 | '''55,1 %''' | 7 | rowspan=4 | 171 | rowspan=4 | 49,1 % | Delegito : [[Philippe Adnot]] | Delegito : Philippe Adnot |- class="vcard" |{{fono bgcolor|blua}}| | class="org" style="width: 275px" | [[Frakcio UMP (Franca Senato)|Unuiĝo por Popola Movado]] (UMP) | 147 | 132 | [[Jean-Claude Gaudin]] | Jean-Claude Gaudin<ref>[http://tempsreel.nouvelobs.com/actualite/politique/20110927.OBS1235/gerard-larcher-ma-candidature-est-celle-du-devoir.html Gérard Larcher : « Mia kandidatiĝo estas tiu de la devo »].</ref> |- class="vcard" |{{fono bgcolor|blua hela}}| | class="org" style="width: 275px" | [[Frakcio Unuiĝo de Demokratoj kaj Sendependuloj - UC (Franca Senato)|Centrisma Unuiĝo]] (UC) | 29 | 31 | [[François Zocchetto]] | François Zocchetto<ref>[http://www.laval.maville.com/actu/actudet_-Francois-Zocchetto-reelu-president-du-groupe-centriste-au-Senat_dma-2002799_actu.Htm François Zocchetto reelektita prezidanto de la centrisma frakcio en la Senato]{{404|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.</ref> |- class="vcard" | rowspan=2 {{fono bgcolor|viola}}| | rowspan=2 class="org" style="width: 275px" | [[Eŭropa Demokratia kaj Sociala Frakcio (Franca Senato)|Eŭropa Demokratia kaj Socia Kuniĝo]] (RDSE) | 5 | 1 | rowspan=2 | [[Yvon Collin]] | rowspan=2 | [[Jacques Mézard]]<ref>[http://www.europe1.fr/Politique/Senat-Mezard-elu-president-du-groupe-RDSE-741541/ Senato : Mezard elektita prezidanto de la frakcio RDSE] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140826215740/http://www.europe1.fr/politique/senat-mezard-elu-president-du-groupe-rdse-741541 |date=2014-08-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.europe1.fr/politique/senat-mezard-elu-president-du-groupe-rdse-741541 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2025-03-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140826215740/http://www.europe1.fr/politique/senat-mezard-elu-president-du-groupe-rdse-741541 |arkivdato=2014-08-26}}.</ref> |- class="vcard" | 13 | rowspan=3 | 152 | rowspan=3 | 44,3 % | 16 | rowspan=3 | '''177''' | rowspan=3 | '''50,9 %''' |- class="vcard" |{{fono bgcolor|rozkolora}}| | class="org" style="width: 275px" | [[Socialista Frakcio (Franca Senato)|Socialistoj]] (SOC) | 115 | 140 | [[Jean-Pierre Bel]] | [[François Rebsamen]]<ref>[http://www.20minutes.fr/ledirect/799496/senat-francois-rebsamen-portrait-nouveau-chef-file-socialistes Sénat: François Rebsamen, portreto de la nova estro de la socialistoj sur interretejo "20minutes.fr"]</ref> |- class="vcard" |{{fono bgcolor|ruĝa}}| | class="org" style="width: 275px" | [[Komunista, Respublikana kaj Civitana Frakcio (Franca Senato)|Komunista, Respublikana kaj Civitana]] (CRC-SPG) | 24 | 21 | [[Nicole Borvo Cohen-Seat]] | Nicole Borvo Cohen-Seat |- class="vcard" | colspan=2 class="org" style="width: 275px" | ''Vakaj seĝoj<ref>Du seĝoj vakas sekve de ĉesiĝo de mandatoj d'[[Alain Lambert]] ([[Frakcio UMP (Franca Senato)|UMP]]) en [[Orne]] kaj de [[Pierre Fauchon]] ([[Centrisma Unuiĝo (Francio)|Centrisma Unuiĝo (UC)]]) en [[Loir-et-Cher]].</ref>'' | 2 | 2 | 0,6 % | 0 | 0 | 0% | style="background-color:lightgray" rowspan=2 | '''[[Prezidanto de la Senato (Francio)|Prezidanto de la Senato]]'''<br />[[Gérard Larcher]] | style="background-color:lightgray" rowspan=2 | '''Prezidanto de la Senato'''<br />Jean-Pierre Bel |- style="background-color:lightgray" ! colspan=2 | Nombro de senatanoj en la kvina respubliko<br /><small>(Limo de absoluta plimulto)</small> ! colspan=3 | 343<br /><small>(172)</small> ! colspan=3 | 348<br /><small>(175)</small> |} </center> === Rezultoj laŭ departementoj === <center> {|class="wikitable" style="text-align: center;line-height:14px;" |+ |- ! Departemento ! Eliranta senatano ! colspan="2" | Partio ! Elektita aŭ reelektita kandidato ! colspan="2" | Partio |- |rowspan=3|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Indre-et-Loire|Indre-et-Loire]]''' |[[Marie-France Beaufils]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |'''[[Marie-France Beaufils]]''' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |[[Dominique Leclerc]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Jean Germain (homme politique)|Jean Germain]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Yves Dauge]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Jean-Jacques Filleul]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=5|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Isère|Isère]]''' |''[[Jean Faure]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Michel Savin]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Bernard Saugey]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Bernard Saugey]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Annie David]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |'''[[Annie David]]''' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |''[[Louis Mermaz]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[André Vallini]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |colspan=3|nove kreita seĝo |[[Jacques Chiron]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Jura|Jura]]''' |[[Gérard Bailly]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Gérard Bailly]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Gilbert Barbier]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Gilbert Barbier]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Landes|Landes]]''' |[[Jean-Louis Carrère]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Jean-Louis Carrère]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Philippe Labeyrie]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Danielle Michel]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Loir-et-Cher|Loir-et-Cher]]''' |[[Jacqueline Gourault]] |{{fono bgcolor|oranĝkolora}}| |[[Demokrata Movado (Francio)|MoDem]] |'''[[Jacqueline Gourault]]''' |{{fono bgcolor|oranĝkolora}}| |[[Demokrata Movado (Francio)|MoDem]] |- |colspan=3|[[Pierre Fauchon|siège vacant]] |[[Jeanny Lorgeoŭ]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=4|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 dans la Loire|Loire]]''' |[[Bernard Fournier]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Bernard Fournier]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Christiane Longère]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Maurice Vincent (homme politique, 1955)|Maurice Vincent]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Jean-Claude Frécon]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Jean-Claude Frécon]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Josiane Mathon-Poinat]]'' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |[[Cécile Cukierman]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Haute-Loire|Haute-Loire]]''' |''[[Adrien Gouteyron]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Gérard Roche]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Jean Boyer (homme politique)|Jean Boyer]] |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Nova Centro (Francio)|NC]] |'''[[Jean Boyer (homme politique)|Jean Boyer]]''' |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Nova Centro (Francio)|NC]] |- |rowspan=5|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Loire-Atlantique|Loire-Atlantique]]''' |[[André Trillard]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[André Trillard]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[Gisèle Gautier]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Joël Guerriau]] |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Nova Centro (Francio)|NC]] |- |''[[Monique Papon]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Yannick Vaugrenard]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Charles Gautier (homme politique)|Charles Gautier]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Michelle Meunier]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[François Autain]]'' |{{fono bgcolor|ruĝa malhela}}| |[[Partio de Maldekstro (Francio)|PG]] |[[Ronan Dantec]] |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |- |rowspan=3|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Loiret|Loiret]]''' |[[Éric Doligé]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Éric Doligé]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[Janine Rozier]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Jean-Noël Cardoŭ]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Jean-Pierre Sueur]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Jean-Pierre Sueur]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Lot|Lot]]''' |[[Gérard Miquel]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Gérard Miquel]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Jean Milhau]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora hela}}| |[[Maldekstra Radikala Partio (Francio)|PRG]] |[[Jean-Claude Requier]] |{{fono bgcolor|rozkolora hela}}| |[[Maldekstra Radikala Partio (Francio)|PRG]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Lot-et-Garonne|Lot-et-Garonne]]''' |''[[Jean François-Poncet]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Henri Tandonnet]] |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] |- |''[[Daniel Soulage]]'' |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |[[Centrisma Alianco (Francio)|AC]] |[[Pierre Camani]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=1|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Lozère|Lozère]]''' |[[Jacques Blanc]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Alain Bertrand (homme politique)|Alain Bertrand]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=4|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Maine-et-Loire|Maine-et-Loire]]''' |[[Catherine Deroche]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Catherine Deroche]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[André Lardeŭ]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Christophe Béchu]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Daniel Raoul]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Daniel Raoul]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |colspan=3| nove kreita seĝo |[[Corinne Bouchoŭ]] |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |- |rowspan=3|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 dans la Manche|Manche]]''' |[[Jean Bizet]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Jean Bizet]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[Jean-François Le Grand]]'' |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] |[[Philippe Bas (politikisto)|Philippe Bas]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Jean-Pierre Godefroy]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Jean-Pierre Godefroy]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=3|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 dans la Marne|Marne]]''' |''[[Mireille Oudit]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[René-Paul Savary]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Françoise Férat]] |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |[[Centrisma Alianco (Francio)|AC]] |'''[[Françoise Férat]]''' |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |[[Centrisma Alianco (Francio)|AC]] |- |[[Yves Détraigne]] |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |[[Centrisma Alianco (Francio)|AC]] |'''[[Yves Détraigne]]''' |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |[[Centrisma Alianco (Francio)|AC]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Haute-Marne|Haute-Marne]]''' |[[Charles Guené]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Charles Guené]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Bruno Sido]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Bruno Sido]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Mayenne|Mayenne]]''' |[[Jean Arthuis]] |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |[[Centrisma Alianco (Francio)|AC]] |'''[[Jean Arthuis]]''' |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |[[Centrisma Alianco (Francio)|AC]] |- |[[François Zocchetto]] |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |[[Centrisma Alianco (Francio)|AC]] |'''[[François Zocchetto]]''' |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |[[Centrisma Alianco (Francio)|AC]] |- |rowspan=4|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Meurthe-et-Moselle|Meurthe-et-Moselle]]''' |[[Philippe Nachbar]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Philippe Nachbar]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[Jacqueline Panis]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Jean-François Husson]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Daniel Reiner]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Daniel Reiner]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Évelyne Didier]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |'''[[Évelyne Didier]]''' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 dans la Meuse|Meuse]]''' |''[[Claude Léonard]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Gérard Longuet]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Claude Biwer]] |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Nova Centro (Francio)|NC]] |[[Christian Namy]] |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Parti radical valoisien|PR]] |- |rowspan=3|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Morbihan|Morbihan]]''' |''[[Josselin de Rohan]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Groupe Union pour un mouvement populaire (Sénat)|UMP]] |[[Joël Labbé]] |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj|EELV]] |- |[[Joseph Kergueris]] |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |[[Centrisma Alianco (Francio)|AC]] |[[Michel Le Scouarnec]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |[[Odette Herviaux]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Groupe socialiste (Sénat français)|PS]] |'''[[Odette Herviaux]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Groupe socialiste (Sénat français)|PS]] |- |rowspan=5|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Moselle|Moselle]]''' |[[Jean Louis Masson]] |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] |'''[[Jean Louis Masson]]''' |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] |- |[[Philippe Leroy (homme politique)|Philippe Leroy]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Philippe Leroy (homme politique)|Philippe Leroy]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Jean-Pierre Masseret]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[François Grosdidier]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Jean-Marc Todeschini]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Jean-Marc Todeschini]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Gisèle Printz]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Gisèle Printz]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 dans la Nièvre|Nièvre]]''' |[[Didier Boulaud]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Didier Boulaud]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[René-Pierre Signé]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Gaëtan Gorce]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=11|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Nord|Nord]]''' |[[Jean-René Lecerf]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Jean-René Lecerf]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Jacques Legendre]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Jacques Legendre]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Valérie Létard]] |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Nova Centro (Francio)|NC]] |'''[[Valérie Létard]]''' |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Nova Centro (Francio)|NC]] |- |[[Alex Türk]] |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] |'''[[Alex Türk]]''' |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] |- |[[Sylvie Desmarescaux]] |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] | [[René Vandierendonck]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Bernard Frimat]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Delphine Bataille]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Pierre Mauroy]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Michel Delebarre]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Paul Raoult]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] | [[Dominique Bailly]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Marie-Christine Blandin]] |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |'''[[Marie-Christine Blandin]]''' |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |- |[[Ivan Renar]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |[[Éric Bocquet]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |[[Michelle Demessine]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |'''[[Michelle Demessine]]''' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |rowspan=4|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Oise|Oise]]''' |[[Philippe Marini]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Philippe Marini]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Alain Vasselle]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Caroline Cayeŭ]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[André Vantomme]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Yves Rome]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |colspan=3|nove kreita seĝo |[[Laurence Rossignol]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Orne|Orne]]''' |[[Nathalie Goulet]] |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Divers centre|DVC]] |'''[[Nathalie Goulet]]''' |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Divers centre|DVC]] |- |colspan=3|[[Alain Lambert|siège vacant]] | [[Jean-Claude Lenoir]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |rowspan=7|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Pas-de-Calais|Pas-de-Calais]]''' |[[Françoise Henneron]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Natacha Bouchart]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Jean-Marie Vanlerenberghe]] |{{fono bgcolor|oranĝkolora}}| |[[Demokrata Movado (Francio)|MoDem]] |'''[[Jean-Marie Vanlerenberghe]]''' |{{fono bgcolor|oranĝkolora}}| |[[Demokrata Movado (Francio)|MoDem]] |- |''[[Brigitte Bout]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Catherine Génisson]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Daniel Percheron]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Daniel Percheron]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Michèle San Vicente-Baudrin]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |''[[Jean-Claude Leroy]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Michel Sergent]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Odette Duriez]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Jean-Claude Danglot]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |[[Dominique Watrin]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |rowspan=3|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Puy-de-Dôme|Puy-de-Dôme]]''' |''[[Jean-Marc Juilhard]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Jacques-Bernard Magner]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Serge Godard]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Alain Néri]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Michèle André (femme politique)|Michèle André]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Michèle André (femme politique)|Michèle André]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=3|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Pyrénées-Atlantiques|Pyrénées-Atlantiques]]''' |''[[Didier Borotra]]'' |{{fono bgcolor|oranĝkolora}}| |[[Demokrata Movado (Francio)|MoDem]] |[[Jean-Jacques Lasserre]] |{{fono bgcolor|oranĝkolora}}| |[[Demokrata Movado (Francio)|MoDem]] |- |''[[Auguste Cazalet]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Georges Labazée]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Annie Jarraud-Vergnolle]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Frédérique Espagnac]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Hautes-Pyrénées|Hautes-Pyrénées]]''' |[[Josette Durrieu]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Josette Durrieu]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[François Fortassin]] |{{fono bgcolor|rozkolora hela}}| |[[Maldekstra Radikala Partio (Francio)|PRG]] |'''[[François Fortassin]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora hela}}| |[[Maldekstra Radikala Partio (Francio)|PRG]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Pyrénées-Orientales|Pyrénées-Orientales]]''' |[[Jean-Paul Alduy]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[François Calvet]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[Paul Blanc (homme politique)|Paul Blanc]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Christian Bourquin]] |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |[[Diverse maldekstra|DVG]] |- |rowspan=12|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Parizo|Parizo]]''' |[[Yves Pozzo di Borgo]] |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Nova Centro (Francio)|NC]] |'''[[Yves Pozzo di Borgo]]''' |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Nova Centro (Francio)|NC]] |- |''[[Marie-Thérèse Hermange]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Pierre Charon]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|diss. UMP]] |- |[[Roger Romani]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Chantal Jouanno]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Philippe Dominati]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Philippe Dominati]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Catherine Dumas]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Marie-Noëlle Lienemann]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Roger Madec]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Roger Madec]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Bariza Khiari]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Bariza Khiari]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Jean-Pierre Caffet]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Jean-Pierre Caffet]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[David Assouline]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[David Assouline]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Jean Desessard]] |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |'''[[Jean Desessard]]''' |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |- |''[[Alima Boumediene-Thiery]]'' |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |[[Leila Aichi]] |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |- |[[Nicole Borvo Cohen-Seat]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |'''[[Nicole Borvo Cohen-Seat]]''' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |rowspan=6|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Seine-et-Marne|Seine-et-Marne]]''' |[[Michel Houel]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Michel Houel]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Jean-Jacques Hyest]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Jean-Jacques Hyest]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Colette Mélot]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Colette Mélot]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Nicole Bricq]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Nicole Bricq]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Yannick Bodin]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] | [[Vincent Eblé]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Michel Billout]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |'''[[Michel Billout]]''' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |rowspan=6|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Yvelines|Yvelines]]''' |''[[Bernadette Dupont]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] | [[Marie-Annick Duchêne]] |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] |- |''[[Dominique Braye]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] | [[Sophie Primas]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Alain Gournac]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Alain Gournac]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Gérard Larcher]] ([[Prezidanto de la Senato (Francio)|prezidanto]]) |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Gérard Larcher]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Roselle Cros]] |{{fono bgcolor|oranĝkolora}}| |[[Demokrata Movado (Francio)|MoDem]] | [[Philippe Esnol]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Catherine Tasca]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Catherine Tasca]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=5|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Essonne|Essonne]]''' |[[Laurent Béteille]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Vincent Delahaye]] |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Parti radical valoisien|PR]] |- |[[Serge Dassault]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Serge Dassault]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Claire-Lise Campion]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |'''[[Claire-Lise Campion]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Bernard Véra]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] | [[Michel Berson]] |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |[[Diverse maldekstra|DVG]] |- |''[[Marie-Agnès Labarre]]'' |{{fono bgcolor|ruĝa malhela}}| |[[Partio de Maldekstro (Francio)|PG]] | [[Jean-Vincent Placé]] |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |- |rowspan=7|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Hauts-de-Seine|Hauts-de-Seine]]''' |''[[Charles Pasqua]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] | [[Hervé Marseille]] |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Nova Centro (Francio)|NC]] |- |[[Isabelle Debré]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Isabelle Debré]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[Jean-Pierre Fourcade]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Roger Karoutchi]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Jacques Gautier]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Jacques Gautier]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|diss. UMP]] |- |[[Denis Badré]] |{{fono bgcolor|oranĝkolora}}| |[[Demokrata Movado (Francio)|MoDem]] | [[André Gattolin]] |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |- |''[[Robert Badinter]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] | [[Philippe Kaltenbach]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Brigitte Gonthier-Maurin]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |'''[[Brigitte Gonthier-Maurin]]''' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |rowspan=6|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Seine-Saint-Denis|Seine-Saint-Denis]]''' |''[[Christian Demuynck]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Vincent Capo-Canellas]] |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Nova Centro (Francio)|NC]] |- |[[Philippe Dallier]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Philippe Dallier]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[Dominique Voynet]]'' |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |[[Aline Archimbaud]] |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|EELV]] |- |''[[Jacques Mahéas]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |[[Diverse maldekstra|DVG]] |[[Gilbert Roger]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Jack Ralite]]'' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |[[Claude Dilain]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Éliane Assassi]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |'''[[Éliane Assassi]]''' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |rowspan=6|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Val-de-Marne|Val-de-Marne]]''' |[[Christian Cambon]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Christian Cambon]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Catherine Procaccia]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Catherine Procaccia]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Jean-Jacques Jégou]] |{{fono bgcolor|oranĝkolora}}| |[[MoDem]] |[[Esther Benbassa]] |{{fono bgcolor|verda}}| |[[Eŭropo Ekologio La Verduloj|EELV]] |- |''[[Serge Lagauche]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Luc Carvounas]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Odette Terrade]]'' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |[[Laurence Cohen]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |''[[Jean-François Voguet]]'' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |[[Christian Favier]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |rowspan=5|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Val-d'Oise|Val-d'Oise]]''' |''[[Lucienne Malovry]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] | [[Francis Delattre]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Hugues Portelli]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Hugues Portelli]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[Raymonde Le Texier]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] | [[Dominique Gillot]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Bernard Angels]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] | [[Alain Richard]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |[[Robert Hue]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |'''[[Robert Hue]]''' |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste français|COM]] |- |rowspan=3|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Gvadelupo|Gvadelupo]]''' |[[Jacques Gillot]] |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |[[Guadeloupe unie, socialisme et réalités|GUSR]] |'''[[Jacques Gillot]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |[[Guadeloupe unie, socialisme et réalités|GUSR]] |- |[[Daniel Marsin]] |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] | [[Jacques Cornano]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|FGPS]] |- |''[[Lucette Michaŭ-Chevry]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] | [[Félix Pierre Desplan]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|FGPS]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Martiniko|Martiniko]]''' |[[Serge Larcher]] |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |[[Parti progressiste martiniquais|PPM]] |'''[[Serge Larcher]]''' |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |[[Parti progressiste martiniquais|PPM]] |- |[[Claude Lise]] |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |[[Rassemblement démocratique martiniquais|RDM]] |[[Maurice Antiste]] |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |[[Parti progressiste martiniquais|App PPM]] |- |rowspan=4|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Reunio|Reunio]]''' |[[Jean-Paul Virapoullé]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Jacqueline Farreyrol]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Anne-Marie Payet]] |{{fono bgcolor|blua hela}}| ||[[Divers centre|DVC]] |[[Michel Fontaine (homme politique)|Michel Fontaine]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Gélita Hoarau]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste réunionnais|COM]] |[[Paul Vergès]] |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Parti communiste réunionnais|COM]] |- |colspan=3|nove kreita seĝo |[[Michel Vergoz]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Majoto|Majoto]]''' |[[Adrien Giraud]] |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] |[[Thani Mohamed Soilihi]] |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |[[Diverse maldekstra|DVG]] |- |[[Soibahadine Ibrahim Ramadani]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] | [[Abdourahamane Soilihi]] |{{fono bgcolor|blua}}| | [[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |rowspan=2|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Nov-Kaledonio|Nov-Kaledonio]]''' |''[[Simon Loueckhote]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Pierre Frogier]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |colspan=3|nove kreita seĝo |[[Hilarion Vendégou]] |{{fono bgcolor|blua}}| ||[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |rowspan=1|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 en Saint-Pierre-et-Miquelon|Saint-Pierre-et-Miquelon]]''' |[[Denis Detcheverry]] |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |[[Diverse dekstra|DVD]] |[[Karine Claireaux]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |rowspan=6|'''[[Francaj senatanaj balotoj de 2011 por eksterlandaj francoj|eksterlandaj francoj]]''' |[[Jean-Pierre Cantegrit]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Jean-Pierre Cantegrit]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Louis Duvernois]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Louis Duvernois]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Joëlle Garriaud-Maylam]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Joëlle Garriaud-Maylam]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |[[Christiane Kammermann]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |'''[[Christiane Kammermann]]''' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |- |''[[Michel Guerry]]'' |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |[[Hélène Conway]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |- |''[[Monique Cerisier-ben Guiga]]'' |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |[[Jean-Yves Leconte]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Parti socialiste (France)|PS]] |} ''Kursiva nomo'' : eliranta senatano ne rekandidatiĝanta<br /> '''Grasa nomo''' : reelektita senatano </center> === Rezultoj laŭ politika pozicio === <center> {| class="wikitable" ! colspan=2 | Pozicio ! style="width:80px;" | Elirantoj ! style="width:40px;" | Reelektitoj ! style="width:40px;" | Elektitoj ! style="width:80px;" | Tuto ! style="width:40px;" | +/- |- |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |align=left|[[Parti socialiste (France)|Socialistoj]] |align=center | 41 |align=center | 21 |align=center | 39 |align=center | 60 |align=center | {{Kresko|8px}} 19 |- |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |align=left| [[Parti communiste français|Komunistoj]] |align=center | 17 |align=center | 10 |align=center | 6 |align=center | 16 |align=center | {{Falo|8px}} 1 |- |{{fono bgcolor|verda}}| |align=left| [[Eŭropo Ekologio La Verduloj|EELV]] |align=center | 4 |align=center | 2 |align=center | 8 |align=center | 10 |align=center | {{Kresko|8px}} 6 |- |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |align=left| Diversaj maldekstruloj |align=center | 4 |align=center | 2 |align=center | 5 |align=center | 7 |align=center | {{Kresko|8px}} 3 |- |{{fono bgcolor|rozkolora hela}}| |align=left| [[Maldekstra Radikala Partio (Francio)|Maldekstraj Radikaluloj]] |align=center | 2 |align=center | 1 |align=center | 1 |align=center | 2 |align=center | {{sama|8px}} 0 |- |{{fono bgcolor|ruĝa malhela}}| |align=left| [[Partio de Maldekstro (Francio)|Partio de Maldekstro]] |align=center | 2 |align=center | 0 |align=center | 0 |align=center | 0 |align=center | {{Falo|8px}} 2 |- |-{{fono bgcolor|ruĝa}} style="font-weight:bold; height:35px;" | colspan=2| '''Parlamenta Maldekstro''' |align=center | 70 |align=center | 36 |align=center | 59 |align=center | 95 |align=center | {{Kresko|8px}} 25 |- |{{fono bgcolor|blua}}| |align=left| [[Union pour un mouvement populaire|UMP]] |align=center | 68 |align=center | 31 |align=center | 25 |align=center | 56 |align=center | {{Falo|8px}} 12 |- |{{fono bgcolor|blua hela}}| |align=left| [[Nova Centro (Francio)]] |align=center | 4 |align=center | 3 |align=center | 3 |align=center | 6 |align=center | {{Kresko|8px}} 2 |- |{{fono bgcolor|blua ĉiela}}| |align=left| [[Centrisma Alianco (Francio)]] |align=center | 6 |align=center | 4 |align=center | 0 |align=center | 4 |align=center | {{Falo|8px}} 2 |- |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |align=left| Diversaj dekstruloj |align=center | 5 |align=center | 2 |align=center | 1 |align=center | 3 |align=center | {{Falo|8px}} 2 |- |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |align=left| [[Radikala Partio (Francio)|Radikala Partio]] |align=center | 0 |align=center | 0 |align=center | 2 |align=center | 2 |align=center | {{Kresko|8px}} 2 |- |{{fono bgcolor|blua hela}}| |align=left| Diversaj Centruloj |align=center | 2 |align=center | 1 |align=center | 0 |align=center | 1 |align=center | {{Falo|8px}} 1 |- |-{{fono bgcolor|blua}} style="font-weight:bold; height:35px;" | colspan=2| '''Parlamenta dekstro''' |align=center | 87 |align=center | 41 |align=center | 31 |align=center | 72 |align=center | {{Falo|8px}} 15 |- |{{fono bgcolor|oranĝkolora}}| |align=left| [[Demokrata Movado (Francio)|MoDem]] |align=center | 6 |align=center | 2 |align=center | 1 |align=center | 3 |align=center | {{Falo|8px}} 3 |- |{{fono bgcolor|blanka}}| |align=left| ''Vakaj seĝoj'' |align=center | 2 |align=center | 0 |align=center | 0 |align=center | 0 |align=center | {{Falo|8px}} 2 |- style="font-weight:bold; text-align:center; height:35px;" |colspan=2 | Tuto | 165 | 79 | 91 | 170 | {{Kresko|8px}} 5 |}</center> === Rezultoj laŭ voĉoj kaj procentoj === <center> {| class="wikitable" ! rowspan=3 colspan=2 | Politika frakcio ! rowspan=3 | Elementoj ! colspan=4 | 1-a vico ! colspan=2 | 2-a vico |- ! colspan=2 | Proporcia balotsistemo ! colspan=2 | Plimulta balotsistemo ! colspan=2 | Plimulta balotsistemo |- ! Voĉoj ! % ! Voĉoj ! % ! Voĉoj ! % |- |{{fono bgcolor|rozkolora malhela}}| |align=left| '''Parlamenta maldekstro''' |align=center | [[Parti socialiste (France)|PS]], [[Parti communiste français|PC]], [[Eŭropo Ekologio La Verduloj|EÉLV]], [[Maldekstra Radikala Partio (Francio)|PRG]], [[Partio de Maldekstro (Francio)|PG]], [[Respublikana kaj Civitana Movado (Francio)|MRC]], [[Diverse maldekstra|DVG]] |align=center | '''{{formatnum:22944}}''' |align=center | '''50,87''' |align=center | '''{{formatnum:29608}}''' |align=center | '''51,44''' |align=center | '''{{formatnum:20949}}''' |align=center | '''51,64''' |- |{{fono bgcolor|blua malhela}}| |align=left| Parlamenta dekstro kaj centro |align=center | [[Union pour un mouvement populaire|UMP]], [[Nova Centro (Francio)|NC]], [[Centrisma Alianco (Francio)|AC]], [[Parti radical valoisien|PRV]], [[Debout la République|DLR]], [[Demokrata Movado (Francio)|MoDem]], [[Diverse dekstra|DVD]] |align=center | {{formatnum:21236}} |align=center | 47,08 |align=center | {{formatnum:27048}} |align=center | 46,99 |align=center | {{formatnum:19386}} |align=center | 47,79 |- |{{fono bgcolor|griza malhela}}| |align=left| Ekstrema dekstro |align=center | [[Nacia Fronto (Francio)|FN]], [[Partio por Francio|PDF]], [[Nacia Respublikana Movado (Francio)|MNR]] |align=center | 832 |align=center | 1,84 |align=center | 460 |align=center | 0,80 |align=center | 196 |align=center | 0,48 |- |{{fono bgcolor|blanka}}| |align=left| Diversa kaj [[sendependa]] |align=center | [[Bretona Demokratia Unuiĝo|UDB]], [[Vaska Nacia Partio (Francio)|EAJ-PNB]], [[Regionismo|REG]], [[Sendependa|DIV]], [[Sendependa|SE]] |align=center | 94 |align=center | 0,21 |align=center | 447 |align=center | 0,78 |align=center | 37 |align=center | 0,09 |}</center> === Notindaj rezultoj === * La eliranta [[Listo de prezidantoj de la Senato kaj similaj ĉambroj de Francio|prezidanto de la Senato]] Gérard Larcher estis reelektita en Yvelines. * Membroj de la registaro, Chantal Jouanno kaj Gérard Longuet estas elektitaj sentanoj sed la ministro Maurice Leroy estis venkita. Nur Chantal Jouanno fine forlasas la registaron por sidi en la Senato. * [[Pierre Charon]], disidenta kandidato de UMP kaj eksa konsilanto de la prezidanto de la Respubliko [[Nicolas Sarkozy]], estis elektita senatano. * [[Isabelle Balkany]] estis venkita en [[Hauts-de-Seine]]. * [[Paul Vergès]], 86-jara estas la dojeno de la Senato. Li anoncis rezigni pri sia mandato sed prezidis la kunvenon por la elekto de la nova prezidanto [[Jean-Pierre Bel]] la 1-an de oktobro 2011. * [[Jacques Blanc]], post 38 jaroj da venkoj en balotoj en la [[franca Parlamento]], estis venkita de la socialisto [[Alain Bertrand (politikisto)|Alain Bertrand]]<ref>[http://www.senat.fr/senatoriales_2011/48/48/afp_48_01.html « Bertrand (PS) faligis la nemalvenkeblan Blanc »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150924145353/http://www.senat.fr/senatoriales_2011/48/48/afp_48_01.html |date=2015-09-24 }}, [[Agence France-Presse|AFP]], la 25-an de septembro 2011.</ref>. * La maldekstro gajnis kvar el la kvin nove kreitaj seĝoj. == Konsekvencoj de la balotoj == Pro sia balotsistemo, la [[Senato (Francio)|Senato]] en la [[kvina Respubliko de Francio|kvina Respubliko]] ĉiam estis regata per dekstra aŭ centre dekstra plimulto. Tamen, la seĝaj gajnoj de la maldekstro okaze de la lastaj senatanaj balotoj de [[francaj senatanaj balotoj de 2004|2004]] kaj [[francaj senatanaj balotoj de 2008|2008]] respektive de 14 kaj 21 pliaj seĝoj, ebligis politikan alternon por la unua fojo en la [[kvina Respubliko de Francio|kvina Respubliko]]. === Prezido de la Senato === La {{daton|1|oktobro|2011}} je la 17-a horo, Jean-Pierre Bel estis elektita prezidanto de la Senato per absoluta plimulto, ekde la unua balotvico, kun 179 voĉoj, tio estas du voĉoj super la teoria tuto de la maldekstraj voĉoj. <center> {|class="wikitable" style="text-align: center;line-height:14px;" |+ |- ! Kandidato ! Departemento ! colspan="2" | Politika <br />frakcio ! Voĉoj ! % ! Situo |- |rowspan=3| '''[[Jean-Pierre Bel]]'''<ref>[http://www.rtl.fr/actualites/politique/article/jean-pierre-bel-ps-candidat-a-la-presidence-du-senat-7721602530 « Jean-Pierre Bel (PS) kandidato por la prezideco de la Senato»] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130801025120/http://www.rtl.fr/actualites/politique/article/jean-pierre-bel-ps-candidat-a-la-presidence-du-senat-7721602530 |date=2013-08-01 }}, radio ''[[RTL]]'', la 27-an de septembro 2011.</ref> |rowspan=3| [[Ariège]] |{{fono bgcolor|rozkolora}}| |[[Socialista frakcio (Franca Senato)|SOC]] |rowspan=3 align=right| '''179''' |rowspan=3 align=right| '''52,34''' |rowspan=3| Elektita en la 1-a vico |- |{{fono bgcolor|ruĝa}}| |[[Komunista, Respublikana kaj Civitana Frakcio (Franca Senato)|CRC]]<ref>[http://www.leparisien.fr/politique/en-direct-senat-les-communistes-voteront-bel-des-le-premier-tour-27-09-2011-1627764.php « Senato : la komunistoj voĉdonos por Bel ekde la unua vico »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111230142612/http://www.leparisien.fr/politique/en-direct-senat-les-communistes-voteront-bel-des-le-premier-tour-27-09-2011-1627764.php |date=2011-12-30 }}, gazeto ''[[le Parisien]]'', la 27-an de septembro 2011.</ref> |- |{{fono bgcolor|viola}}| |[[Rassemblement démocratique et social européen|RDSE]]<ref>[http://www.lefigaro.fr/politique/2011/09/27/01002-20110927ARTFIG00681-jean-pierre-bel-seul-candidat-ps-a-la-presidence-du-senat.php Jean-Pierre Bel, seul candidat PS à la présidence du Sénat], gazeto ''[[Le Figaro]]', la 27-an de septembro 2011.</ref> |- |rowspan=1| [[Gérard Larcher]] |[[Yvelines]] |{{fono bgcolor|blua}}| |[[Frakcio UMP (Franca Senato)|UMP]]<ref>[http://www.lexpress.fr/actualite/politique/l-ump-designe-gerard-larcher-comme-candidat-a-la-presidence-du-senat_1034468.html « L'UMP désigne Gérard Larcher comme candidat à la présidence du Sénat »], gazeto ''[[L'Express]]'', la 27-an de septembro 2011.</ref> | align=right | 134 | align=right | 39,18 | Sortant, Battu |- |rowspan=1| [[Valérie Létard]] |rowspan=1| [[Nord]] |{{fono bgcolor|blua hela}}| |[[Centrisma Unuiĝo (Francio)|UC]]<ref>[http://www.leparisien.fr/lille-59000/valerie-letard-candidate-centriste-a-la-presidence-du-senat-28-09-2011-1629865.php « Valérie Létard candidate centriste à la présidence du Sénat »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140826114651/http://www.leparisien.fr/lille-59000/valerie-letard-candidate-centriste-a-la-presidence-du-senat-28-09-2011-1629865.php |date=2014-08-26 }}, ''[[Le Parisien]]'', 28 septembre 2011.</ref> | align=right | 29 | align=right | 8,48 | Battue |- |colspan=7| |- |colspan=4| Registritoj | align=right | 348 | align=right | 100,00 || |- |colspan=4| Balotintoj | align=right | 347 | align=right | 99,71 | align=center | <ref group="note">[[Gérard Longuet]], [[Ministerio pri defendo (Francio)|ministro pri defendo kaj batalintoj]] ne povis partopreni en tiu baloto ĉar lia anstataŭanto povis anstataŭi lin nur post unumonata periodo.</ref> |- |colspan=4| Blankaj kaj nulaj | align=right | 5 | align=right | 1,44 || |- |colspan=4| Esprimitaj | align=right | 342 | align=right | 98,28 || |- |}</center> === Politika konsisto de la Senato === La politikaj frakcioj en la Senato post la balotoj de 2011 estis kreitaj la 4-an de oktobro<ref>[http://www.senat.fr/senateurs/grp.html Konsistigo de la politikaj frakcioj en la Senato], la 4-an de oktobro 2011.</ref> : * [[Frakcio UMP (Franca Senato)|Unuiĝo por Popola Movado]] (UMP) : 130 membroj (el kiuj 1 parenca kaj 10 alligitaj) * [[Socialista Frakcio (Franca Senato)|Socialistoj kaj parencaj]] : 127 membroj (el kiuj 10 parencaj) * [[Frakcio Unuiĝo de Demokratoj kaj Sendependuloj - UC (Franca Senato)|Unuiĝo de Demokratoj kaj Sendependuloj]] (UC) : 31 membroj * [[Komunista, Respublikana kaj Civitana Frakcio (Franca Senato)|Komunista, Respublikana kaj Civitana]] (CRC) : 20 membroj * [[Eŭropa Demokratia kaj Sociala Frakcio (Franca Senato)|Eŭropa, Demokratia kaj Socia Kuniĝo]] (RDSE) : 19 membroj * [[Eŭropo Ekologio La Verduloj (Francio)|Ekologiisma]] : 12 membroj<ref group="note">La senatanoj de EELV, kiuj estis antaŭe alligitaj al la socialista frakcio, akiris la redukton de la limo por konsistigi frakcion de 15 al 10 elektitoj, kaj tiel sukcesis konsistigis sian propran frakcion.[http://www.senat.fr/senateurs/eco.html Ekologiista frakcio sur la interretejo de la Senato] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140824123113/http://www.senat.fr/senateurs/eco.html |date=2014-08-24 }}</ref> * [[Administra kuniĝo de senatanoj nealiĝintaj al frakcio]] (RASNAG) : 6 senatanoj == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj|group="note"}} {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == === Vidu ankaŭ === * [[Francaj senatanaj balotoj de 2008|Senatanaj balotoj de 2008]] ([[Listo de francaj senatanoj (2008-2011)|listo de senatanoj]]) * [[Francaj senatanaj balotoj]] * [[Grandaj balotantoj (Francio)|Grandaj balotantoj]] * [[Senato (Francio)|Senato]] === Eksteraj ligiloj === * [http://www.senat.fr/senatoriales_2011.html La senatanaj balotoj de 2011] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140929114843/http://www.senat.fr/senatoriales_2011.html |date=2014-09-29 }}, sur la [http://www.senat.fr interretejo de la Senato] * [http://www.interieur.gouv.fr/sections/a_votre_service/resultats-elections/SN2011/index.html La rezultoj de la senatanaj balotoj de 2011] publikigitaj sur la [http://www.interieur.gouv.fr/ interretejo de la ministerio pri enlandaj aferoj] {{Ligiltabelo Francaj senatanaj balotoj de 2011}} {{Ligiltabelo Francaj senatanaj balotoj}} {{Ligiltabelo Balotoj en la kvina Franca Respubliko}} [[Kategorio:Francaj senatanaj balotoj de 2011| ]] [[Kategorio:Balotoj en 2011|Francio]] [[Kategorio:Septembro]] [[Kategorio:2011 en Francio]] ob99mylfrmpbh3c7rvurfi9o4iy1vbt 0 496674 9490482 8883022 2026-10-08T17:47:38Z Sj1mor 12103 9490482 wikitext text/x-wiki '''Horace''' estas la nomo de: * [[Danny Horace]] (* 1983), usona korbpilkisto * [[Horace (Ilinojso)]], loko en la kantono Edgar, Ilinojsp, Usono * [[Horace (Kansaso)]], loko en Usono * [[Horace (Norda Dakoto)]], loko en la kantono Cass, Norda Dakoto, Usono * [[Horace Mann School]], klerigejo nomita laŭ la reformpedagogo Horace Mann '''Horace''' (angla kaj franca formo de la latina nomo [[Horatius]]) estas la individua nomo de jenaj personoj: * [[Horace Andy]] (* 1951), jamajka kantisto * [[Horace Ashenfelter]] (* 1923), usona atleto * [[Horace Austin]] (1831–1905), usona politikisto * [[Horace Welcome Babcock]] (1912–2003), usona astronomo * [[Horace Bailey]] (1881–1960), angla piedpilkisto * [[Horace Barks]], [[brita esperantisto]], kaj [[urbestro]] de [[Stoke-on-Trent]], [[Staffordshire]], [[Anglio]] * [[Horace Archer Byatt|Horace Byatt]] (1875–1933), brita kolonia guberniestro de Tanganjiko kaj Trinidado kaj Tobago * [[Horace Chilton]] (1853–1932), usona politikisto * [[Horace Darwin]] (1851–1928), brita konstruinĝeniero * [[Horace Edouard Davinet]] (1839–1922), franca arĥitekto * [[Horace-Bénédict de Saussure]] (1740–1799), svisa naturesploristo * [[Horace Elgin Dodge]] (1888–1920), usona aŭtomobilproducento * [[Horace Engdahl]] (* 1948), sveda aŭtoro * [[Horace Fletcher]] (1849–1919), usona ekotrofologo * [[Horace Gould]] (1921–1968), brita aŭtopiloto * [[Horace Greeley]] (1811–1872), usona eldonisto kaj politikisto * [[Horace HEIDT]] (1901-1986), muzikisto kaj terhavaĵisto * [[Horace Hood]] (1870–1916), brita admiralo * [[Horace HUET]](1860-1911), franca esperantisto * [[Horace Kallen]] (1882–1974), usona filozofo * [[Horace King]] (1901–1986), brita politikisto * [[Horace Lamb]] (1849–1934), brita matematikisto kaj fizikisto * [[Horace Mann]] (1796–1859), US-amerikanischer Bildungsreformer * [[Horace Mann junior]] (1844–1868), usona botanikisto * [[Horace Parlan]] (* 1931), usona ĵazpianisto * [[Horace Pippin]] (1888–1946), usona pentristo * [[Horace Rice]] (1873–unbekannt), aŭstralia tenisisto * [[Horace-François Sébastiani]] (1772–1851), franca generalo * [[Horace Silver]] (1928–2014), usona ĵazpianisto kaj ĵazkomponisto * [[Horace Tapscott]] (1934–1999), usona ĵazpianisto * [[Horace Mann Towner]] (1855–1937), usona politikisto * [[Horace Parnell Tuttle]] (1837–1923), usona astronomo * [[Horace Vernet]] (1789–1863), franca pentristo kaj litografo * [[Horace Walker]] (1838–1908), brita alpinisto * [[Horace Walpole]] (1717–1797), brita aŭtoro kaj politikisto * [[Horace Wells]] (1815–1848), usona medicinisto {{apartigilo}} rjf82006o0qzix6apkruqb5bgbugo4x 0 503360 9490491 9011542 2026-10-08T17:57:12Z Sj1mor 12103 9490491 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=HU|tersituo=Centra Segedo/Segedo|zomo=13}} '''[[Palaco]] Gróf''' estas impona palaco, la plej granda [[Secesio (stilo)|secesia]] [[konstruaĵo]] en [[Szeged]]. [[Dosiero:Raichle03KJ.jpg|eta|<center>Palaco Gróf]] == Historio == Ĉefprokuroro de Szeged konstruis tiu ĉi palacon en [[1913]], kie havas loĝejojn la riĉaj oficistoj, krome sur la teretaĝo trovas lokon [[kontoro]]j de [[advokato]]j. En [[2006]] oni deklaris la palacon [[historia monumento]]. En [[2013]] la [[tegmento]] estis riparita. La konstruaĵo restis senŝanĝa dum preskaŭ cent jaroj kaj estas ankoraŭ uzita hodiaŭ kiel loĝejoj. == Konstruaĵo == La palaco situas en [[trapezo|trapeza]] parcelo, en 3 lateroj [[trotuaro]]j limas ĝin. La konstruaĵo estas trietaĝa kun keloj kaj tegmento. La [[fasado]] havas en ambaŭ flankoj [[turo|turetojn]], meze [[balkono]]jn. Menciindas la ornamaĵoj faritaj el ceramikaĵoj aŭ [[forĝita fero]]. Interne multe da [[stuko]]j estas videblaj. == Fontoj == * [http://www.bibl.u-szeged.hu/inf/szakdoli/2003/puskas/raichle.html hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090505190107/http://www.bibl.u-szeged.hu/inf/szakdoli/2003/puskas/raichle.html |date=2009-05-05 }} * [http://www.osztalykirandulasok.hu/szabadidos_program--csongrad--szeged--szabadido=9081 hungare kun fotoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20141129021139/http://www.osztalykirandulasok.hu/szabadidos_program--csongrad--szeged--szabadido=9081 |date=2014-11-29 }} * [http://www.muemlekem.hu/muemlek?id=11752 hungare kun multe da fotoj] {{Projektoj}} [[Kategorio:Palacoj en Szeged]] 6dk22ebi0vlm0ki6tk54vcndcy2b2p9 0 504279 9490763 9437384 2026-10-09T10:34:37Z Crosstor 3176 /* Iamaj studentoj (elekto) */ 9490763 wikitext text/x-wiki {{Granda dosiero|Kölcsey-főiskola.jpg|750px|{{centre|Domego de iama altlernejo pri Kölcsey, nun kampuso Péterfia}}}} La '''Kalvinana Teologia [[Universitato]] de [[Debrecen]],''' [[hungare]] kun mallongigo: Debreceni Református Hittudományi Egyetem (DRHE) estas eklezia universitato en [[Hungario]], en [[urbo]] Debrecen, kie studas 1200 [[studento]]j. {{Informkesto universitato | titolkoloro = | fonkoloro = | nomo = Kalvinana Teologia Universitato de Debrecen | kromnomo = | bildo = Debreceni Református Kollégium épülete a Nagytemplom tornyából nézve (2017).jpg | grandeco de bildo = | bildopriskribo = | emblemo = DRKG-1538.jpg | moto = ''Orando et Laborando''<br />Preĝante kaj Laborante | fondodato = [[1538]] | malfondo = | speco = eklezia universitato | urbo = [[Debrecen]], [[Hungario]] | gvidanto = | titolo de la gvidanto = | lingvoj = [[Hungara lingvo]] | nivelo = | nombro de studentoj = {{nombro|1200}} | nombro de kunlaborantoj = | el tio profesoroj = | jara budĝeto = | fondaĵokapitalo = | fetiĉo = | adreso = 4026 Debrecen, Kálvin tér 16. | telefono = | retejo = | latitudo = | longitudo = | regiono-ISO = HU | situo sur mapo = Debrecen | situo sur mapo2 = Centra Debrecen | mapotitolo = }} [[Dosiero:DRK iskolatörténeti múzeum1.jpg|eta|maldekstre|{{centre|Muzeo en la universitato}}]] == Historio == [[Historio]] de la universitato komenciĝis jam en [[1538]]. Tiam oni establis reformitan [[kolegio]]n, kiu seninterrompe funkciis dum [[jarcento]]j. En [[1912]] oni kreis reĝan sciencan universitaton el la kolegio, ĝi funkciis kun 3 fakultatoj. La universitato prenis la nomon [[István Tisza]] en [[1921]] kaj ĝis la [[socialismo]] oni instruis ankaŭ [[teologio]]n. En [[1949]] la teologia [[fakultato]] forlasis la universitaton kaj ĝi funkciis plu sub nomo Kalvinana Teologia Akademio de Debrecen. Depost la socialismo la [[akademio]] rericevis la rangon universitato, dume ĝi havas fortajn kontaktojn kun [[Universitato de Debrecen]]. En [[2011]] aliĝis Pedagogia Altlernejo pri [[Ferenc Kölcsey]] al Kalvinana Teologia Universitato de Debrecen, do kreiĝis pli nova [[kampuso]]. [[Dosiero:Református Kollégium.jpg|eta|{{centre|Ĉefdomo de la universitato}}]] [[Dosiero:Doczy-mai-epulete.jpg|eta|{{centre|Universitata gimnazio}}]] == Kampusoj == La ĉefa kampuso situas malantaŭ [[Kalvinana kirkego (Debrecen)]], origine tie funkciis la kalvinana kolegio. Nun tie funkcias ankaŭ [[instituto]], [[gimnazio]] kaj [[biblioteko]]. Proksime etendiĝas la alia kampuso, origine gimnazio, poste altlernejo pri Kölcsey. Interne aparta muzeo prezentas historion de la universitato. == Elektitaj instruistoj == * [[Margit Balog]] * [[Béla Levente Baráth]] * [[Benő Békefi]] * [[Sándor Berkesi]] * [[Károly Fekete (episkopo)]] * [[Előd Hodossy-Takács]] * [[Richárd Hörcsik]] * [[Áron Németh]] * [[Imre Peres]] * [[István Török (teologo)]] * [[Sándor Virágh]] == Iamaj studentoj (elekto) == * [[Zoltán Balog]] * [[Péter Bihari]] * [[Géza Boross (pastro)]] * [[Vivien Edelényi]] * Károly Fekete (episkopo) * [[Gábor Herpay]] * Előd Hodossy-Takács * Richárd Hörcsik * [[Attila Lénárt]] * Áron Németh * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Jenő Szigeti (adventista pastro)]] == Fontoj == * [http://www.drhe.ttre.hu/index.php?lang=en oficiala paĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303215435/http://www.drhe.ttre.hu/index.php?lang=en |date=2016-03-03 }} {{hu}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Debrecen]] [[Kategorio:Universitatoj de Debrecen]] d4bu0nwf88lk1q1razvh0x76rujrgpx 0 505060 9490463 9419675 2026-10-08T17:28:12Z Robin van der Vliet 66411 9490463 wikitext text/x-wiki {{Unua}} '''Diplomoj pri Elstara Agado kaj Elstara Arta Agado''' estas aljuĝitaj de la estraro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] al tiuj kiuj multe agadis por la lingvo. La diplomo pri Elstara Agado estis lanĉita en 2007, poste, en 2010 estis lanĉita la diplomo pri Elstara Arta Agado. Ambaŭ diplomoj estas samrangaj. Ne estas reguloj, laŭ kiuj oni aljuĝas la diplomon. La Estraro rajtas rekoni agadon por la internacia lingvo per Diplomo pri Elstara Agado, informante la Komitaton pri la distingitoj kun konciza pravigo. == Listo de diplomitoj pro Elstara (Arta) Agado == ===Elstara Agado=== {| class="wikitable sortable" ! Nomo!! Lando!! Jaro !! Diplomo |- |<span style="display:none">Interkultura Centro Herzberg</span> [[Interkultura Centro Herzberg]] || [[Germanio]] || [[2007]] || elstara |- |<span style="display:none">Harlow Donald</span> [[Donald J. Harlow]]|| [[Usono]] || [[2007]] || elstara |- |<span style="display:none">lernu.net</span> [[lernu.net]]|| Internacia || [[2008]] || elstara |- |<span style="display:none">Edukado.net</span> [[edukado.net]]|| Internacia || [[2008]] || elstara |- |<span style="display:none">Kanacki Svetislav</span> [[Svetislav Kanacki]]|| [[Aŭstralio]] || [[2009]] || elstara |- |<span style="display:none">Boré</span> [[Raymond Boré]]|| [[Francio]] || [[2010]] || elstara |- |<span style="display:none">Sachs</span> [[Rüdiger Sachs]]|| [[Germanio]] || [[2010]] || elstara |- |<span style="display:none">Ahomäki</span> [[Jorma Ahomäki]]|| [[Finnlando]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Casquero</span> [[Augusto Casquero]]|| [[Hispanio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Frank</span> [[Helmar Frank]]|| [[Germanio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Gilbert</span> [[François Xavier Gilbert]]|| [[Francio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Goes</span> [[Heidi Goes]]|| [[Belgio]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Grosjean</span> [[Mireille Grosjean]]|| [[Svislando]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Grzebowski</span> [[Andrzej Grzębowski]]|| [[Pollando]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Kurucz</span> [[Géza Kurucz]]|| [[Hungario]] || [[2011]] || elstara |- |<span style="display:none">Despiney</span> [[Barbara Despiney]]|| [[Francio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Gorecka</span> [[Halina Gorecka]]|| [[Rusio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Huang Yinbao</span> [[Trezoro Huang Yinbao]]|| [[Ĉinio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Keefe</span> [[Dennis Keefe]]|| [[Ĉinio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Leonov</span> [[Boĵidar Leonov]]|| [[Bulgario]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Motta</span> [[Alvaro Motta]]|| [[Brazilo]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Ranganayakulu</span> [[Ranganayakulu|Potturu V. Ranganayakulu]]|| [[Hinda Unio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Triolle</span> [[Renée Triolle]]|| [[Francio]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Zerbetto</span> [[Rafael Henrique Zerbetto]]|| [[Brazilo]] || [[2012]] || elstara |- |<span style="display:none">Buttinger</span> [[Grietje Buttinger]]|| [[Britio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Kiriakos</span> [[Kostas Kiriakos]]|| [[Grekio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Kóródy</span> [[Zsófia Kóródy]]|| [[Germanio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Maitzen</span> [[Hans Michael Maitzen]]|| [[Aŭstrio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Maradan</span> [[Mélanie Maradan]]|| [[Svislando]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Rao</span> [[Arikapalli Giridhar Rao]]|| [[Hinda Unio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Rotsaert</span> [[Roland Rotsaert]]|| [[Belgio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Selimi</span> [[Bardhyl Selimi]]|| [[Albanio]] || [[2013]] || elstara |- |<span style="display:none">Esperanto-Asocio de San Paŭlo</span> [[Esperanto-Asocio de San-Paŭlo]]|| [[Brazilo]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Diaconu</span> [[Rubén Diaconu]]|| [[Argentino]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Eddy</span> [[Ellen Eddy]]|| [[Usono]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Hitosi</span> [[Gotoo Hitosi]]|| [[Japanio]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Jansen</span> [[Wim Jansen]]|| [[Nederlando]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Kiselman</span> [[Christer Kiselman]]|| [[Svedio]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Gilsu</span> [[So Gilsu]]|| [[Korea Respubliko]] || [[2014]] || elstara |- |<span style="display:none">Manero</span> [[Ana Manero]]|| [[Hispanio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Lapenna</span> [[Birthe Lapenna]]|| [[Danio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Smith</span> [[Chuck Smith]]|| [[Germanio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Doi</span> [[Doi Chieko]]|| [[Japanio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Veuthey</span> [[Francisco Veuthey]]|| [[Nederlando]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Koutny</span> [[Ilona Koutny]]|| [[Pollando]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Le Puil</span> [[Ĵak Le Puil]]|| [[Francio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Szilvási</span> [[László Szilvási]]|| [[Hungario]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Delamore</span> [[Richard Delamore]]|| [[Aŭstralio]] || [[2015]] || elstara |- |<span style="display:none">Ĉina Radio Internacia</span> [[Ĉina Radio Internacia|Esperanto-redakcio de Ĉina Radio Internacia]]|| [[Ĉinio]] || [[2015]] || elstara |- |[[Jean Codjo]] |[[Kanado]] |[[2016]] |elstara |- |[[Adjévi Adjé]] |[[Togolando]] |[[2016]] |elstara |- |[[Ilia Sumilfia Dewi]] |[[Indonezio]] |[[2016]] |elstara |- |Ruth Kevess-Cohen |[[Usono]] |[[2016]] |elstara |- |Tatjana Loskutova |[[Rusio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Gábor Márkus|Márkus Gábor]] |[[Hungario]] |[[2016]] |elstara |- |[[Judith Meyer]] |[[Germanio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Jorge Montanari]] |[[Argentino]] |[[2016]] |elstara |- |[[Włodzimierz Opoka]] |[[Pollando]] |[[2016]] |elstara |- |[[Leopold Patek]] |[[Aŭstrio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Syôzi Keiko]] |[[Japanio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Ján Vajs]] |[[Slovakio]] |[[2016]] |elstara |- |[[Normand Fleury]] |[[Kanado]] |[[2017]] |elstara |- |[[Ronald J. Glossop|Ronald Glossop]] |[[Usono]] |[[2017]] |elstara |- |[[Halina Komar]] |[[Pollando]] |[[2017]] |elstara |- |[[Germain Pirlot]] |[[Belgio]] |[[2017]] |elstara |- |[[Jérémie Sabiyumva]] |[[Burundo]] |[[2017]] |elstara |- |[[Eduardo Vivancos]] |[[Hispanio]] / [[Kanado]] |[[2017]] |elstara |- |[[Wang Minhao]] |[[Ĉinio]] |[[2017]] |elstara |- |[[Toño del Barrio|José Antonio del Barrio]] |[[Hispanio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Ranieri Clerici]] |[[Italio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Maritza Gutiérrez González|Maritza Gutierrez]] |[[Kubo]] |[[2018]] |elstara |- |[[François Lo Jacomo]] |[[Francio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Sun Mingxiao]] “Semio” |[[Ĉinio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Mónika Molnár]] |[[Hungario]] |[[2018]] |elstara |- |[[Masako Tahira]] |[[Japanio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Zlatko Tišljar|Zlatko Tiŝljar]] |[[Kroatio]] / [[Slovenio]] |[[2018]] |elstara |- |[[Wolfram Diestel]] |[[Germanio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Andrej Grigorjevskij]] |[[Rusio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Vasil Kadifeli]] |[[Turkio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Reza Kheir-Khah]] |[[Tajvano]] - [[Ĉinio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Małgosia Komarnicka]] |[[Pollando]] |[[2019]] |elstara |- |[[Lu Wunsch-Rolshoven]] |[[Germanio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Privas Tchikpe]] |[[Benino]] |[[2019]] |elstara |- |[[Bernhard Tuider]] |[[Aŭstrio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Wei Yubin (Jado)]] |[[Ĉinio]] |[[2019]] |elstara |- |[[Aleksandr Korĵenkov]] kaj [[Halina Gorecka]] |[[Rusio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Lee Jung-kee]] |[[Koreio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Rakoen Maertens]] |[[Belgio]] |[[2020]] |elstara |- |[[John Magessa]] |[[Tanzanio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Jean-Pierre Marcq]] kaj [[Evelyne Rotellini]] |[[Francio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Yves Nevelsteen]] |[[Belgio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Bert Schumann]] |[[Francio]] |[[2020]] |elstara |- |[[Fernando Ŝajani]] |[[Brazilo]] |[[2020]] |elstara |- |[[Petro Baláž]], [[Dorota Rodzianko]] kaj la teamo de [[E@I]] |[[Slovakio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Marija Belošević]] |[[Kroatio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Elysée Byelongo]] |[[Sud-Afriko]] |[[2021]] |elstara |- |[[Eva Fitzelová]] kaj [[Johannes Mueller]] |[[Germanio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Irana Esperanto-Asocio]] |[[Irano]] |[[2021]] |elstara |- |[[Kolombia Esperanto-Ligo]] |[[Kolombio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Luis Obando]] |[[Kolombio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Rafael Lima]] |[[Brazilo]] |[[2021]] |elstara |- |[[Suzuki Keiichiro]] |[[Japanio]] |[[2021]] |elstara |- |[[Wu Guojiang]] |[[Ĉinio]] |[[2021]] |elstara |- |Loka Kongresa Komitato de la [[107-a UK]] |[[Kanado]] |[[2022]] |elstara |- |[[Pola Retradio]] |[[Pollando]] |[[2022]] |elstara |- |[[Adonis Saliba]] |[[Brazilo]] |[[2022]] |elstara |- |[[Alexandrine Omba]] kaj [[Miora Raveloharison]] |[[D. R. Kongo]] kaj [[Madagaskaro]] |[[2022]] |elstara |- |[[Ĉielismo Wang Tianyi]] |[[Ĉinio]] |[[2022]] |elstara |- |[[Povilas Jegorovas]] |[[Litovio]] |[[2022]] |elstara |- |[[Robin van der Vliet]] |[[Nederlando]] |[[2022]] |elstara |- |[[Klaus Leith]] (''[[in memoriam]]'') |[[Germanio]] |[[2022]] |elstara |- |[[Andrea Turrisi]] kaj [[Esteban Emilio Mosonyi]] |[[Venezuelo]] |[[2023]] |elstara |- |[[Espoir Ngoma Kasati]] |[[D. R. Kongo]] |[[2023]] |elstara |- |[[Francis Hult]] |[[Usono]] |[[2023]] |elstara |- |[[Mana Brinson Namutema]] |[[D. R. Kongo]] |[[2023]] |elstara |- |[[Manuela Burghelea]] |[[Rumanio]] |[[2023]] |elstara |- |[[Pascal Dubourg Glatigny]] |[[Germanio]] |[[2023]] |elstara |- |[[Aŭstralia Esperanto-Asocio]] |[[Aŭstralio]] |[[2023]] |elstara |- |[[Aime Patrick Manirakiza]] |[[Burundo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Alessandra Madella]] |[[Ĉinio]] / [[Italio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Etsuo Miyoshi]] |[[Japanio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Heinz-Wilhelm Sprick]] |[[Germanio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Jehoŝua Tilleman]] |[[Israelo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Laure Patas d’Illiers]] kaj [[Pierre Dieumegard]] |[[Francio]] |[[2024]] |elstara |- |[[Orlando Raola]] |[[Usono]] / [[Kubo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Asocio Esperantista de Rio-de-Ĵanejro]] |[[Brazilo]] |[[2024]] |elstara |- |[[Nisinaga Atusi]] “Acero” |[[Japanio]] |[[2025]] |elstara |- |[[Henriel Fidilalao]] |[[Madagaskaro]] |[[2025]] |elstara |- |[[John Huang|John (Xiaolong) Huang]] |[[Kanado]] |[[2025]] |elstara |- |[[Françoise Noireau|Françoise “Fransoazo” Noireau]] |[[Francio]] |[[2025]] |elstara |- |[[Libuše Dvořáková]] |[[Ĉeĥio]] |[[2025]] |elstara |- |[[Věra Barandovská-Frank]] |[[Germanio]] / [[Ĉeĥio]] |[[2025]] |elstara |} ===Elstara Arta Agado=== {| class="wikitable sortable" ! Nomo!! Lando!! Jaro !! Diplomo |- |<span style="display:none">Almanza</span> [[Georgina Almanza]]|| [[Kubo]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Jerman</span> [[Vida Jerman]]|| [[Kroatio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Levéque</span> [[Franjo Levéque]]|| [[Francio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Pilipovic</span> [[Saša Pilipović]]|| [[Serbio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Steele</span> [[Trevor Steele]]|| [[Aŭstralio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Stimec</span> [[Spomenka Stimec]]|| [[Kroatio]] || [[2010]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Henriksen</span> [[Kim Henriksen]]|| [[Danio]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Leclerq</span> [[JoMo|Jean-Marc Leclerq (JoMo)]]|| [[Francio]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Mallia</span> [[Carmel Mallia]]|| [[Malto]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Montagut</span> [[Abel Montagut]]|| [[Katalunio]] || [[2011]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Becker</span> [[Ulrich Becker]]|| [[Usono]] || [[2012]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Bronŝtejn</span> [[Mikaelo Bronŝtejn]]|| [[Rusio]] || [[2012]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Hernández</span> [[Julián Hernández Angulo]]|| [[Kubo]] || [[2012]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Berveling</span> [[Gerrit Berveling]]|| [[Nederlando]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Camacho</span> [[Jorge Camacho]]|| [[Hispanio]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Handzlik</span> [[Georgo Handzlik]]|| [[Pollando]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Mao</span> [[Mao Zifu]]|| [[Ĉinio]] || [[2013]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Johansson</span> [[Sten Johansson]]|| [[Svedio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Ŝevĉenko</span> [[Dmitrij Ŝevĉenko]]|| [[Rusio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Wennergren</span> [[Bertilo Wennergren]]|| [[Germanio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">de Zilah</span> [[Eugène de Zilah]]|| [[Francio]] || [[2014]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Pavinski</span> [[Rogener Pavinski]]|| [[Brazilo]] || [[2015]] || elstara arta |- |<span style="display:none">Wang</span> [[Wang Chongfang]]|| [[Ĉinio]] || [[2015]] || elstara arta |- |[[Ĵomart kaj Nataŝa|Ĵomart Amzejev kaj Natalja Gerlach]] |[[Svedio]] |[[2016]] |elstara arta |- |[[Jonas Marx]] |[[Germanio]] |[[2017]] |elstara arta |- |[[Cristina Casella]] |[[Italio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[István Ertl]] |[[Hungario]] / [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]] |[[2018]] |elstara arta |- |Fabrice Morandeau “FaMo” |[[Francio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[La Perdita Generacio]] |[[Svedio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[Platano (Pafklik)|Cyrille Poullet "Platano"]] |[[Francio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[Martin Wiese]] |[[Svedio]] |[[2018]] |elstara arta |- |[[Jo Haazen]] |[[Rusio]] |[[2019]] |elstara arta |- |[[Miroslav Malovec]] |[[Ĉeĥio]] |[[2019]] |elstara arta |- |[[Antonio De Salvo|Antonio de Salvo]] |[[Italio]] |[[2019]] |elstara arta |- |[[Pascal Dubourg Glatigny]] |[[Germanio]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Kjara]] |[[Italio]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Ale Kosabela]] |[[Argentino]] / [[Brazilo]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Istvan Nemere]] |[[Hungario]] |[[2020]] |elstara arta |- |[[Amir Naor]] |[[Israelo]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Anna Striganova]] |[[Rusio]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Eterne Rima]] |[[Pollando]] / [[Japanio]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Paulo Sérgio Viana]] |[[Brazilo]] |[[2021]] |elstara arta |- |[[Zdravka Bojĉeva]] |[[Luksemburgo]] / [[Bulgario]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Joel Muhire]] |[[D. R. Kongo]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Wally Du Temple]] |[[Kanado]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Ionel Oneț]] |[[Nederlando]] / [[Rumanio]] |[[2022]] |elstara arta |- |[[Miguel Fernández Martín]] |[[Hispanio]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[Miguel Gutiérrez Adúriz]] |[[Hispanio]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[François Randin]] |[[Svislando]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[Helga Plötner]] |[[Germanio]] |[[2023]] |elstara arta |- |[[Emmanuelle Richard]] |[[Francio]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Julian Modest]] (Georgi Miĥalkov) |[[Bulgario]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Tim Owen]] |[[Britio]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Zhou-Mack Mafuila]] |[[Demokratia Respubliko Kongo|D.R. Kongo]] / [[Francio]] |[[2024]] |elstara arta |- |[[Bobelarto]] |[[Hungario]] / [[Kanado]] |[[2025]] |elstara arta |} == Vidu ankaŭ == * [[Honoraj membroj de UEA]] == Eksteraj ligiloj == * [https://uea.org/teko/regularoj/regularo_hm_hp Regularo] el la retejo de UEA [[Kategorio:UEA|Honoraj membroj]] [[Kategorio:Aperis en 2007]] [[Kategorio:Esperanto en 2007]] iaotoeirx6vpgxd2ud1xhfk1n39awp5 0 507092 9490593 9349205 2026-10-08T22:06:46Z Kent Wang 190754 /* Eŭropo */ Equestrian statue of King José I in Praça do Comércio 47.jpg 9490593 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Marcus Aurelius Capitoline Hill September 2015-1.jpg|eta|La ''[[Surĉevala statuo de Marko Aŭrelio]]'' sur la [[Kapitolo (Romo)|Kapitola Monteto]] en [[Romo]] estis la modelo por la surĉevalaj statuoj de la [[Renesanco]].]] '''Surĉevala statuo''' estas [[statuo]] de rajdanto sur [[ĉevalo]]. Statuo de senrajdanta ĉevalo estas strikte "ĉevala statuo". Tutgranda surĉevala statuo estas malfacila kaj multekosta produktebla objekto por iu ajn kulturo, kaj figuroj estis tipe portretoj de regantoj aŭ, pli ĵuse, de militestroj, ĉefe por esti lokitaj sur centraj urbaj placoj. Temas pri tre komuna ekzemplo de [[skulptarto]]. == Bildaro == === Azio === <gallery mode="packed" heights="200"> File:RANI_LAXMIBAI_STATUE_VIEW_2_NEAR_SHIVRANJINI,_AHMEDABAD_GUFRAN_KHAN.jpg|Surĉevala statuo de [[Rani Lakŝmibai]] ĉe Ŝivranjini, [[Ahmadabado]], [[Barato]] File:Equestrian Statue Anna Salai Chennai.jpg|[[Anna Salai]] en Anna Flyover, [[Ĉenajo]]. <!--File:Gabriela Silangcropped.jpg|[[Gabriela Silang]] en [[Manilo]], [[Filipinoj]]--> File:Onur Anıtı.JPG|Honora statuo (Atatürk) en [[Samsun]], [[Turkio]], fare de [[Heinrich Krippel]] (1931). File:Ankara asv2021-10 img38 Victory Monument.jpg|Kemal Atatürk de Krippel en [[Ankaro]], [[Turkio]] File:Kusunoki Masashige statue.jpg|Statuo de [[Masashige Kusunoki]] en [[Tokio Imperia Palaco|Imperia Palaco]], [[Tokio]] File:'Man on Horse', bronze sculpture by Fernando Botero (Colombian), 1992, Israel Museum, Jerusalem, Israel.JPG|''Surĉevala viro'', de [[Fernando Botero]] ĉe [[Israela Muzeo, Jerusalemo]], Israelo. </gallery> === Aŭstralio === <gallery mode="packed" heights="200"> File:Boer_War_Memorial_detail,_Adelaide.JPG|Memormonumento pri la Sudafrika Milito, [[Adelajdo]] File:KingGeorgeVSqBrisbane.jpg|[[Georgo la 5-a (Britio)|Georgo la 5-a]], [[Brisbano]] File:South African War Memorial, Brisbane 01.jpg|Burmilita Memormonumento, [[Brisbano]] </gallery> === Eŭropo === <gallery mode="packed" heights="200"> File:Łazienki – most z pomnikiem Jana III Sobieskiego – 20.jpg|Surĉevala statuo de reĝo [[Johano la 3-a Sobieski]] en [[Varsovio]], [[Pollando]] File:Jan_Zizka_Vitkov_Prague_CZ_007.jpg|Bohumil Kafka: Surĉevala statuo de husita militestro [[Jan Žižka]] (1941), 9 x 9,6 m [[Prago]] File:Archduke Charles Statue.jpg|Surĉevala statuo de Arkiduko [[Karlo de Aŭstrio-Teŝino]] sur placo Heldenplatz de [[Vieno]], nome la plej granda en la mondo kun nur du eltenaj punktoj File:Charlemagne Agostino Cornacchini Vatican 2.jpg|Surĉevala statuo de [[Karolo la Granda]] de [[Agostino Cornacchini]], [[Baziliko Sankta Petro de Romo]], [[Vatikanurbo]] File:Bronze.sculpture.richard1.arp.750pix.jpg|Surĉevala statuo de [[Rikardo la 1-a (Anglio)|Rikardo la 1-a]], [[Westminster]] File:Statue of King George IV in Trafalgar Square, London.jpg|Statuo de [[Georgo la 4-a (Britio)|Georgo la 4-a]] sur [[Trafalgar Square]], [[Londono]] File:Dresden GoldenerReiter (2005).jpg|Surĉevala statuo de [[Aŭgusto la 2-a (Pollando-Litovio)|Aŭgusto la 2-a]] ("Ora ĉevalrajdanto"), [[Dresdeno]] File:Henri IV Lemot Pont-Neuf n1.jpg|Surĉevala statuo de [[Henriko la 4-a (Francio)|Henriko la 4-a]] sur la [[Ponto Neuf]], [[Parizo]] File:Equestrian statue of King José I in Praça do Comércio 47.jpg |Surĉevala statuo de [[Jozefo la 1-a (Portugalio)|Jozefo la 1-a]] sur la [[Praça do Comércio]], [[Lisbono]] File:Salys statue of Frederik V.jpg|Surĉevala statuo de [[Frederiko la 5-a (Danio)|Frederiko la 5-a ]] en [[Amalienborg]], [[Kopenhago]] File:Denhaag kunstwerk prins willemI.jpg|Surĉevala statuo de [[Vilhelmo la 1-a de Oranje-Nassau]] en [[Hago]] File:H Ernst-August.jpg|Surĉevala statuo de [[Ernesto Aŭgusto la 1-a (Hanovro)|Ernesto Aŭgusto la 1-a de Hanovro]] antaŭ la stacidomo de [[Hanovro]] File:D. Pedro IV Porto.JPG|Surĉevala statuo de [[Petro la 1-a (Brazilo)|Petro la 4-a]], Placo Libereco, [[Porto]] File:Estatua de El Cid.jpg|Surĉevala statuo de [[El Cid]], [[Burgos]], [[Hispanio]] File:Kolokotronis statue Athens 1.jpg|Statuo de [[Teodoros Kolokotronis]] en [[Ateno]] File:Warszawa Poniatowski.png|Statuo fare de [[Bertel Thorvaldsen]] de la Princo [[Józef Poniatowski]], [[Varsovio]] File:Прага.Памятник Вацлаву.jpg|Statuo de [[Sankta Venceslao]] fare de [[Josef Václav Myslbek]] en [[Prago]] File:Equestrian statue of King Swentopluk, Bratislava, Slovak Republic (2010).jpg|Statuo de la reĝo [[Svatopluk la 1-a]] ĉe la [[Bratislava burgo|Bratislava Kastelo]] File:Statue of Stephen I of Hungary in Buda Castle 2010.JPG|Statuo de [[Stefano la 1-a (Hungario)|Stefano la 1-a de Hungario]] en la [[Reĝa Palaco (Budapeŝto)|Buda Kastelo]], [[Budapeŝto]] File:Knez Mihailo, Republic Square.jpg|Surĉevala statuo de [[Mihailo Obrenović la 3-a, Princo de Serbio|Princo Mihailo]], Respublika Placo, [[Belgrado]] File:Spomenik banu Jelacicu 050409.jpg|Statuo de [[Josip Jelačić|Bano Jelačić]] ĉe la [[Placo Jelačić]], [[Zagrebo]] File:Tsar-liberator-imagesfrombulgaria.jpg|[[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Monumento al la Liberiga Caro]] en [[Sofia]] File:Bronze Horseman002.jpg|[[La Bronza Rajdanto]], [[Sankt-Peterburgo]] File:Denkmal bohdan chmelnyzkyj.jpg|Surĉevala statuo de [[Bohdan Ĥmelnickij]] antaŭ la [[Katedralo de Sankta Sofia (Kievo)|Katedralo de Sankta Sofia]] en [[Kievo]] File:King_Tomislav.jpg|Statuo de la [[Tomislavo de Kroatio|reĝo Tomislavo]] en [[Zagrebo]] File:Isaak square.jpg|Monumento al [[Nikolao la 1-a (Rusio)|Nikolao la 1-a ]] antaŭ la [[Katedralo Sankta Isaako de Sankt Peterburgo|Katedralo Sankta Isaako]] de [[Sankt-Peterburgo]] </gallery> === Nordameriko === <gallery mode="packed" heights="200"> File:Estatua equestre Carlos IV.jpg|Surĉevala statuo de [[Karlo la 4-a (Hispanio)|Karlo la 4-a]] en [[Meksikurbo]] File:Statue Elizabeth II 2.jpg|Statuo de [[Elizabeto la 2-a (Britio)|Elizabeto la 2-a ]], [[Parlamenta Monteto]], [[Otavo]] File:Appeal to the Great Spirit, Boston MFA - IMG 3431.JPG|''Alvoko al la [[Granda Spirito]]'' de [[Cyrus Dallin]] ĉe la [[Muzeo de Belartoj, Bostono]] File:Edward-VII-02.JPG|Statuo de [[Eduardo la 7-a]], sur la Reĝina Parko, [[Toronto]]. Tiu statuo estis origine lokita en [[Delhio]], Barato, en 1919 sed ĝi estis translokigita al Kanado en 1969. </gallery> === Sudameriko === <gallery mode="packed" heights="200"> File:Buenos Aires-Plaza de Mayo-Estatua Belgrano(2).jpg|Monumento al Generalo [[Manuel Belgrano]] en [[Bonaero]] File:BolivarSantaMarta.JPG|Statuo de [[Simon Bolivar]] en [[Santa Marta]] File:Monumento ao Duque de Caxias, de Victor Brecheret 01.JPG|Statuo de la [[Luís Alves de Lima e Silva|Duko de Caxias]] en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]] File:Monumento a Dom Pedro I.jpg|Monumento al [[Petro la 1-a (Brazilo)|Petro la 1-a de Brazilo]] en [[Rio-de-Ĵanejro]] </gallery> == Eksteraj ligiloj == * [http://www.dcmemorials.com/equestrian.htm Surĉevalaj statuoj en Vaŝingtono] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160304113223/http://www.dcmemorials.com/equestrian.htm |date=2016-03-04 }} (kun bildoj) {{Projektoj}} [[Kategorio:Surĉevalaj statuoj| ]] hza72racrwovlsutpn4w7gqq3optq0y 0 508019 9490502 8593602 2026-10-08T18:00:15Z Sj1mor 12103 9490502 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|katedralo |kategorio = {{#invoke:Wikidata|claim|P31|parameter=link|list=&#32;•&#32;}} |lando = |regiono = |situo = |nomo = |establita= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} |dato= {{#invoke:Wikidata|claim|P1619}} |dato_tipo = konsekro |religia aliĝo= |arkitekto={{#invoke:Wikidata|claim|P84}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO=ES-EX |mapo lokumilo = iso |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> |mapligilo = jes |zomo=13 }} [[Dosiero:Catedral de Plasencia-4.JPG|eta|Ĉefa fasado de la Nova Katedralo de Plasencia]] La '''Catedral Nueva de Plasencia''' ({{lang-es|Catedral Nueva de Plasencia}}) estas unu el du katedraloj en la urbo [[Plasencio]] en la nordo de [[Ekstremaduro]] en [[Hispanujo]]. Ĝi estas sidejo de la samnoma [[episkopujo]] kaj la plej riĉe ornamita [[preĝejo]] de Ekstremaduro. == Historio == Oni komencis la konstruon en la jaro [[1498]] kaj finis ĝin en la jaro [[1578]], en kiu la laboro suferis paralizon. Pli malfrue ĝi rekomenciĝis dum la [[18-a jarcento]], sed je la fino ĝi restis finfarita. Kunlaboris je ĝia konstruo variaj arĥitektoj konsiderataj kiel la plej gravaj el siaj epokoj, ekzemple Juan de Álava, Francisco de Colonia aŭ Enrique Egas, kiu zorgis pri la realigo de la unuaj planoj de la estonta katedralo. Ankaŭ lasis siajn postsignojn aliaj arĥitektoj kiel ekzemple [[Alonso de Covarrubias]], Pedro de Ezquerra, Pedro de Ibarra, Rodrigo Gil de Hontañón kaj Diego de Siloé. == Karakterizaĵoj == === Fasadoj === [[Dosiero:Catedral de Plasencia-5.JPG|eta|maldekstra|Flanka fasado de la Nova Katedralo de Plasencia, atribuata al Diego de Siloé]] La katedralo havas du renesancajn fasadojn laŭ [[platereska]] stilo, la ĉefa estas verko de Juan de Álava, kiu finkonstruis ĝin en [[1558]]. Ĝi estas dividita en kvar korpoj kaj konsistigas veran retablon el ŝtono. Al ĝi mankas la statuoj, kiuj neniam estis skulptataj. Verŝajne la konstruon komencis Juan de Álava kaj finis Gil de Hontañón, kiu realigis la superan korpon, la dentokornicojn kaj la pinaklojn. La alia fasado datiĝas inter [[1538]] kaj [[1548]]; kutime oni atribuas ĝin al Diego de Siloé. === Volboj === La interno posedas tri navojn, kiuj egale altas 26 metrojn, kontraste al tio kio estis kutima en la epoko; la katedralo ankaŭ havas malferman navokruciĝon kun [[krucripovolbo]]j. Tiuj ĉi altaj volboj sin apogas sur faskokolonoj, kies linioj ne disiras ekde la kapiteloj, sed de la bazo mem, sin etendiĝantaj disbranĉiĝe inter la volboj kaj kreantaj tiamaniere efekton de granda beleco. === Retabloj === [[Dosiero:Catedral del Plasencia-17.JPG|eta|Ĉefa retablo de la Nova Katedralo]] La ĉefa retablo [[baroko|barokstila]] originas el la [[17-a jarcento]]. Ĝi konsistas el multkoloraj lignoskulptaĵoj de Gregorio Fernández. Ĝi havas pentraĵojn de Francisco Ricci kiel ekzemple la tolopentraĵojn pri la ''Anunciacio'' kaj la ''Adorado de la Paŝtistoj'', así como la ''Adorado de la Reĝoj'' de Luis Fernández kaj la ''Circumcido'' de Mateo Gallardo. En la tabernaklo oni adoras bildon de Nia Sinjorino de l' Tabernaklo laŭ gotika stilo, kiu datiĝas el la [[12-a jarcento]]. La originalo estas el ligno tegita per arĝento, kiun oni ekspozicias en la muzeo katedrala. La flankaj retabloj jam estas en stilo [[baroka]]; ili bildigas la Ĉielenprenon de Maria de la fratoj Churriguera. Tre proksime de la ĉefa retablo troviĝas la tombo de episkopo Pedro Ponce de León, kiu ripozas en grandioza monumento kun la statuo de la menciita episkopo preĝanta. === Ĥorejo kaj orgeno === La ĥorkrado estas el [[forĝita fero]] laŭ en [[platereska]] stilo, kaj oni atribuas ĝin al Juan Bautista Celma. Oni finfaris ĝin en [[1604]] kaj orumis ĝin en [[1763]]. Estas kronata per bildo pri la Sanktega Virgo kaj loĝigas en sia interno la pompan [[ĥorseĝaro]]n, kiu antaŭe troviĝis en la Malnova Katedralo. Tiu ĉi seĝaro estas verko de Rodrigo Alemán, kiu formis ĝin laŭ [[flamgotika stilo]]. Ĝi konsistas el [[juglandujo]]-ligno kaj en ĝi elstaras la seĝo de la episkopo, kiu troviĝas en la centro, kaj ankaŭ du pliaj ambaŭflanke de ĝi, dediĉitaj al la [[Katolikaj Gereĝoj]]. Ĝi konsistas el 41 seĝoj en la alta ĥorejo kaj 26 en la malalta ĥorejo, ĉiuj ornamitaj per reliefoj. La temoj de la relievoj kaj ĉizaĵoj estas treege variaj: religiaj, profanaj, mitologiaj limiĝaj al vulgaraĉo, satiraj, esĥatologiaj, kutimismaj, fantaziaj... La seĝaro estas kronata per dentokornicoj, kaj ĉiu seĝo tegita per lignoenmetaĵoj. La laboro finiĝis je la komenco de la 16-a jarcento. El órgano fue construido por Casai Elezgaray konstruis la orgenon; ĝi estas laŭ stilo [[plateresko]] ĉe la transiro al [[baroko]]. == Bildaro == <gallery mode=packed heights=120> dosiero:Catedral de Plasencia-3.JPG|Supra parto de la fasado dosiero:Catedral de Plasencia, Torre del campanario.jpg|Sonorilturo dosiero:Retablo plasencia.JPG|La ĉefa retablo, baroka verko el la 17-a jarcento dosiero:Sepulcro Obispo Pedro Ponce de León en Plasencia0001.JPG|Tombomonumento de episkopo Pedro Ponce de León dosiero:El Órgano Grande de Fray Domingo de Aguirre.jpg|La granda orgeno, verko de Frato Domingo de Aguirre </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Malnova Katedralo de Plasencia]] == Fontoj == * [http://www.guiarte.com/plasencia/que-ver/las-catedrales-plasencia.html La katedraloj de Plasencia] * CALLE CALLE, Francisco Vicente, ''Plasencia. "Misterios" en las Catedrales'', www.bubok.com, 2008. * [http://www.ruralgest.net/articulo/plasencia/catedrales.html La katedraloj de Plasencia ĉe ruralgest.net] * [http://www.aytoplasencia.es/Turismo/default.asp?plant=20&id=24&seccion=174&articulo=23 La katedraloj ĉe aytoplasencia.es]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100921212200/http://www.aytoplasencia.es/Turismo/default.asp?plant=20&id=24&seccion=174&articulo=23 |date=2010-09-21 }} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} [[Kategorio:Gotikaj katedraloj en Hispanio]] [[Kategorio:Renesancaj katedraloj en Hispanio]] [[Kategorio:Historiaj monumentoj en Hispanio]] [[Kategorio:Platereska arĥitekturo en Hispanio]] [[Kategorio:Religiaj konstruaĵoj finitaj en 1570-1579]] [[Kategorio:Aperis en 1578]] b09o4i1r0ql9iocutup9q8a1yproanc 0 511625 9490489 9011946 2026-10-08T17:56:27Z Sj1mor 12103 9490489 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=HU|tersituo=Centra Miskolc/Miskolc|zomo=13}} '''La Financa [[Palaco]]''' estas impona [[konstruaĵo]] en [[Miskolc]]. [[Dosiero:Finance Palace Miskolc 1923.jpg|eta|Financa Palaco en Miskolc en 1923]] [[Dosiero:Miskolc Fazekas2 01.jpg|eta|Financa Palaco en Miskolc en 2013]] == Historio == Tiu ĉi palaco estis konstruita en [[1912]], en la sekva jaro ĝi jam funkciis. En la palaco estis resume 130 ejoj, interalie 67 [[ĉambro]]j, 4 banĉambroj, 9 [[kuirejo]]j, 2 apartmanoj. En [[1923]] la [[konstruaĵo]] ricevis la trian [[etaĝo]]n. Nuntempe sur la teretaĝo la departementa [[arĥivo]], pli supre [[juĝejo]] funkcias. == Konstruaĵo == La palaco situas laŭ stratangulo. La ornama ĉefenirejo estas [[forĝita fero]] kun [[vitro]]j. Estas ankaŭ flankoenirejo por la [[aŭto]]j. Post la ĉefenirejo troviĝas la ŝtuparejo al la etaĝoj kaj [[kelo]]j, pli poste la [[korto]]. La plej signifaj ĉambroj havas [[fresko]]jn. == Fontoj == * [http://www.panoramio.com/photo/8894978 hungare kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140503195727/http://www.panoramio.com/photo/8894978 |date=2014-05-03 }} [[Dosiero:Miskolc Fazekas2 02.jpg|eta|maldekstre|Enirejo de la palaco]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Palacoj en Miskolc]] 8xen50quas732o2gtkq33g0v5qyymnv 0 513852 9490355 9346364 2026-10-08T12:35:38Z Crosstor 3176 /* Kelkaj personoj kun vira (persona) nomo Farkas */ 9490355 wikitext text/x-wiki La [[familio|familia]] nomo '''Farkas''' [farkaŝ] apartenas al la oftaj nomoj en [[Hungario]]. Ĝi signifas: [[lupo]] aŭ [[vosto|vosta]]. Pro la ofteco kelkaj uzas ankaŭ aldonnomon, duan antaŭnomon aŭ nur distingan majusklon. La nomo Farkas estas ankaŭ persona nomo en Hungario. Ĝia ekvivalento germane estas [[Wolf]], kiu estas same germana familia nomo. == Kelkaj personoj kun familia nomo Farkas == {{Div col|cols = 2}} * [[Ádám Farkas (ekonomo)]] * [[Ádám Farkas (skulptisto)]] * [[Adolf Farkas]] * [[Aladár Farkas]] * [[Aladár Farkas (skulptisto)]] * [[Albert Farkas]] * [[András Farkas]] * [[András Farkas (apotekisto)]] * [[Antal Farkas]] * [[Antal Farkas (aktoro)]] * [[Antónia Farkas]] * [[Árpád Farkas (agrikulturisto)]] * [[Árpád Farkas (poeto)]] * [[Attila Márton Farkas]] * '''[[Bertalan Farkas]]''' * [[Bertalan Farkas (monaĥo)]] * [[Dénes Farkas]] * [[Erik Farkas]] * [[Ferenc Farkas (esperantisto)]] * [[Ferenc Farkas (politikisto)]] * [[Ferenc Farkas (komponisto)]] * [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]] * [[Gábor Farkas]] * [[Géza Farkas]] * [[Gizella Farkas]] * [[Gyula Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Gyula Farkas (violonisto)]] * [[Ibolya Farkas]] * [[Ignác Farkas]] * [[Ilonka Farkas]] * [[Imre Farkas]] * [[Imre Farkas (episkopo)]] * [[Imre Farkas (kanuisto)]] * [[Imre Farkas (nobela juĝisto)]] * [[István Farkas]] * [[István Farkas (nobela juĝisto)]] * [[János Farkas]] * [[János Farkas (futbalisto)]] * [[János Farkas (pentristo)]] * [[János Farkas (notario)]] * [[János Nepomuk Farkas]] * [[Jenő Farkas (filo)]] * [[Jenő Farkas (koreografo)]] * [[Jenő Farkas (patro)]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[Jenő Farkas (violonisto)]] * [[József Farkas]] * [[József Farkas (dancisto)]] * [[József Farkas (politikisto)]] * [[József Farkas (teologo)]] * [[Julianna Farkas]] * [[Kálmán Farkas]] * [[Karl Farkas (artisto)]] * [[Károly Farkas]] * [[Károly Farkas (kuracisto)]] * [[Klára Farkas]] * [[László Farkas (fizikisto)]] * [[László Farkas (lokhistoriisto)]] * [[László Farkas (publicisto)]] * [[Lajos Farkas (aktoro)]] * [[Lajos Farkas (juristo)]] * [[Loránd Farkas]] * [[Loránd Farkas (kemiisto)]] * [[Lujza Farkas]] * [[Magda Farkas]] * [[Mihály Farkas]] * [[Miklós Farkas]] * [[Miklós Farkas (kameraisto)]] * [[Miklós Farkas (premonstrato)]] * [[Ödön Farkas]] * [[Pál Farkas]] * [[Péter Farkas]] * [[Rose-Marie Farkas]] * [[Sándor Farkas (agronomo)]] * [[Sándor Farkas (bibliotekisto)]] * [[Sándor Farkas (politikisto)]] * [[Szerafin Ferenc Farkas]] * [[Tibor Farkas]] * [[Tibor Farkas (arkitekto pri internaj spacoj)]] * [[Tibor Farkas (politikisto)]] * [[Zoltán Farkas]] * [[Zoltán Farkas (dizajnisto)]] * [[Zoltán Farkas (kritikisto)]] {{Div col end}} == Kelkaj nomoj similaj al Farkas == {{Div col|cols = 2}} * [[András Dózsa-Farkas]] * [[Attila Lajos Farkas]] * [[Balázs Farkas-Jenser]] * [[Endre Farkas Wellmann]] * [[Éva Farkas-Tatár]] * [[Éva Farkas Wellmann]] * [[Farkas-Zoltán Hajdú]] * [[Lujza Szathmáryné Farkas]] * [[Sándor Bölöni Farkas]] {{Div col end}} == Kelkaj personoj kun vira (persona) nomo Farkas == {{Div col|cols = 2}} * [[Farkas Bánffy]] * [[Farkas Beke]] * [[Farkas Bethlen]] * '''[[Farkas Bolyai]]''' * [[Farkas Cserey]] * [[Farkas Cserey (pli juna)]] * [[Farkas Deák]] * [[Farkas Ignác Fenix]] * [[Farkas Gyalui]] * [[Farkas Heller]] * [[Farkas Hóry]] * '''[[Kempelen Farkas]]''' * [[Farkas Király]] * [[Farkas Kovacsóczy]] * [[Farkas Mihál]] * [[Farkas Molnár]] * [[Farkas Radnai]] * [[Farkas Széll]] * [[Farkas Szőts]] * [[Farkas Tóth]] {{Div col end}} == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj estas legeblaj [[artikolo]]j. {{Projektoj}} [[Kategorio:Hungaraj familiaj nomoj]] [[Kategorio:Viraj personaj nomoj]] 9ptmkflg9nic2u0mw7cnx3wi6c0ocav 0 522235 9490644 8962145 2026-10-09T05:26:35Z Sj1mor 12103 9490644 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Oswald de Andrade''' (naskiĝinta la [[11-an de januaro]] [[1890]] en [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]]; mortinta la [[22-an de oktobro]] [[1954]] samurbe) estis [[brazila]] verkisto kaj kunfondinto de la brazila [[modernismo]].[[Dosiero:Oswald de andrade 1920.jpg|eta|rekta|Oswald de Andradre, proks. 1920]]Oswald de Andrade estis vivkunulo de artistino [[Tarsila do Amaral]] kaj kune kun ŝi kaj Mário de Andrade, Anita Malfatti kaj Menotti del Picchia membro de la ''Grupo dos Cinco'' [grupo de la kvin, kvinopo] kaj kunverkanto de la kultura revuo ''Semana de Arte Moderna''. Li verkis du poetajn [[manifesto]]jn, kies [[Avangardo|avangardismajn]] postulojn li provis kontentigi per teatraĵoj kaj romanoj. Lia plej konata manifesto estis ''Manifesto Antropófago'' [Hommanĝula Manifesto]. Ĝi enhavas programon por libera, senklasa socio sinapoga sur pratempoj [[Matriarĥeco|matriarĥaj]]. == ''Antropofagio''-Movado == Oswald de Andrade estis kunfondinto de sociokritikema kaj kulturrevolucia ''Antropofagio''-Movado en Brazilo. Ĝi ekkaptis per ŝajnaj kontraŭdiroj kiel nacia-internacia aŭ regiona-mondcivita la plej aktualajn eŭropajn stiltendencojn kaj disvolvis per helpo de "tropika" [[regionismo]] novan memkonscion kiel kontraŭmovado kontraŭ la eŭropa regecokulturo. Laŭ la [[kanibalismo|hommanĝisma]] devizo "Anstataŭ forŝovi la fremdan, manĝi la fremdan" li kaj la movado disvolvis artismajn kontraŭagojn kun laŭenhave etikaj kialigoj kontraŭ la detruemaj, superregemaj kaj [[rasisma]]j elementoj de eŭropa kulturo. Al la puremo, sciencemo kaj "europa sopiro je diferenco" li kontraŭmetis "la tropikajn kreskegon, alproprigon, naivecon, sovaĝecon kaj poezion". Sian nomon la movado ricevis laŭ bildo de Tarsila do Amaral ''Abaporú'' el 1928. ''Abaporú'' signifas en la [[tupia lingvo]] [[hommanĝulo]] (grekaĵo en la portugala: ''antropófago'').<ref>komparu Schwartz, citita en Luzenir Caixeta 2004</ref> == Ĉefaj verkoj == Krom manifestoj ''Poesia Pau-Brasil'' (1924) kaj ''Antropófago'' (1928), Oswald verkis la jenon: === Poezio === Li influos brazilajn postajn poetojn kiaj [[Carlos Drummond de Andrade]], João Cabral de Mello Neto, aŭ Manoel de Barros, kaj eĉ la franclingvan poeton [[Blaise Cendrars]]. * 1925: ''Pau-Brasil'' * 1927: ''Primeiro Caderno do Aluno de Poesia Oswald de Andrade'' * 1942: ''Cântico dos Cânticos para Flauta e Violão'' <ref>Oswald de Andrade. ''O santeiro do mangue e outros poemas''. São Paulo: Editora Globo, 1991</ref> * 1946: ''O Escaravelho de Ouro'' <ref>Oswald de Andrade. ''O santeiro do mangue e outros poemas''. São Paulo: Editora Globo, 1991</ref> * 1947: ''O Cavalo Azul'' * 1947: ''Manhã'' * 1950: ''O Santeiro do Mangue'' <ref>Oswald de Andrade. ''O santeiro do mangue e outros poemas''. São Paulo: Editora Globo, 1991</ref> === Romanoj === * 1922-1934: ''Os Condenados'' ([[trilogio]]) * 1924: ''Memórias Sentimentais de João Miramar'' * 1933: ''Serafim Ponte Grande'' * 1943: ''Marco Zero I - A Revolução Melancólica'' * 1945: ''Marco Zero II - Chão'' === Teatro === * [[1916]]: ''Mon Couer Balance e Leur Ame'' (kun [[Guilherme de Almeida]]) * [[1934]]: ''O Homem e o Cavalo'' * [[1937]]: ''A Morta pelo homem " * [[1937]]: ''O Rei da Vela''; adapto de liaj tekstoj en [[1967]], fare de ''Teatro Oficina'' de [[São Paulo]]<ref>Oswald de Andrade. ''O rei da vela''. Rio de Janeiro: MEDIAfashion, 2008</ref>, filmado en [[1982]] === Aliaj === * 1911 al 1918: ''O Pirralho'', gazeto.<ref>http://hemerotecadigital.bn.br/artigos/o-pirralho|título{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} = O Pirralho Hemeroteca Digital Brasileira, alirita en la 14a de janeiro de 2014</ref> * 1954: ''Um homem sem profissão. Memórias e confissões. I. Sob as ordens de mamãe''.<ref>Oswald de Andrade. ''Um homem sem profissão. Memórias e confissões. I. Sob as ordens de mamãe''. 1a. Edição. São Paulo: Editora José Olympio, 1954</ref> * 1990: ''Dicionário de bolso'', postmorta verko organizita de Maria Eugênia Boaventura.<ref>Oswald de Andrade. ''Dicionário de bolso''. 2a. Edição. São Paulo: Editora Globo, 2007</ref> == Filmo == * O Homem do Pau Brasil, (1982) == Literaturo == * Jorge Schwartz. Vanguardas Latino-Americanas. Sao Paulo, 1995. * Luzenir Caixeta (2004): Anthropophagie als Antwort auf die eurozentrische Kulturhegemonie Oder: Wie die Mehrheitsgesellschaft feministische Migrantinnen schlucken ›muss‹. En: Hito Steyerl, Encarnación Gutiérrez Rodríguez (Hg.) : Spricht die Subalterne deutsch? Migration und postkoloniale Kritik, Unrast Verlag, Monastero. ISBN 3-89771-425-6 * Rubia Salgado: Antropophagie und Akkulturation: eine Begegnung beim Ficken, 1999. En: Luzenir Caixeta (2004) * Boaventura, Maria Eugenia. ''A Vanguarda Antropofágica.'' São Paulo: Ática, 1985. * Helena, Lúcia. ''Totens e tabus da modernidade brasileira: símbolo e alegoria na obra de Oswald de Andrade.'' Rio de Janeiro: Tempo Brasileiro. 1985. * Justino, Maria José. ''O Banquete Canibal: A modernidade em Tarsila do Amaral 1886-1973'' Curitiba: Editora UFPR, 2002. * Nunes, Benedito. ''Oswald Canibal.'' São Paulo: Perspectiva, 1979. * Nunes, Benedito. ''A Utopia Antropofágica: A Antropofagia ao alcance de todos.'' São Paulo: Globo, 1990 * Netto, Adriano Bitarães. ''Antropofagia Oswaldiana: Um Receituário Estético e Científico.'' São Paulo: Annablume, 2004. * Morais Junior, Luís Carlos de. ''O Olho do Ciclope e os Novos Antropófagos: Antropofagia Cinematótica na Literatura Brasileira.'' Rio de Janeiro, HP Comunicação, 2008. * Jauregui, Carlos A. ''Canibalia. Canibalismo, calibanismo, antropofagia cultural y consumo en América Latina.'' Premio Casa de las Américas. Revised, second edition. Madrid, Spain: Vervuert, ETC: Ensayos de Teoría Cultural 1, 2008. 724 pages. * Andrade, Oswald de. ''Pau Brasil.'' Traducción Andrés Sánchez Robayna. Publicado con ocasión de la exposición Tarsila do Amaral. Fundación Juan March. Madrid, 2009. 116 pags. ISBN 978-84-89935-82-2 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.law.harvard.edu/programs/elrc/events/2004-2005/Cannibal%20Manifesto.pdf Manifesto Antropófago] * [http://d-nb.info/963602896/34 Thomas Sandführ: Só a Antropofagia nós une : Assimilation und Differenz in der Figur des Anthropophagen.] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Andrade, Oswald de}} [[Kategorio:Portugallingva literaturo]] [[Kategorio:Politika literaturo]] [[Kategorio:Brazilaj verkistoj]] [[Kategorio:Viroj]] hrxh2k0u3dwm12qjqobavfxnyvfh2tk 0 523690 9490702 9398399 2026-10-09T08:52:12Z Sj1mor 12103 9490702 wikitext text/x-wiki {{Nesufiĉaj fontoj|temo = |dato = junio 2026}} {{Informkesto gravulo |nomo =William Tyndale<br />([[1494]]-[[1536]]) |dosiero =William_Tyndale.jpg |priskribo =William Tyndale, [[martiro]] kiu estas konata<br> kiel [[Tradukisto de Biblio|tradukisto de la Biblio]] en la anglan |dato de naskiĝo =[[6-a de oktobro]] [[1494]] |loko de naskiĝo =[[Gloucestershire|North Nibley, apud Dursley]], {{ENG}} |dato de morto =[[6-a de oktobro]] [[1536]] |loko de morto =[[Vilvoorde|Vilvoorde, Duklando de Brabanto]], apud [[Bruselo]], {{NLD}} | alma_mater = [[Universitato de Oksfordo ]], [[Universitato de Kembriĝo]] }} '''William TYNDALE''' ([[1494]]-[[1536]]) esperantigita '''Vilhelmo Tindalo'''; estis [[Angloj|angla]] [[helenisto]], [[latinisto]], religiulo, [[teologo]], [[tradukisto]] de la [[Biblio]], [[Protestantismo|protestanta]] [[Reformismo|reformisto]] kaj biblitradukisto en la [[Angla lingvo|anglan]]. Kvankam serio da partaj anglaj tradukaĵoj jam estis faritaj subtere ekde la [[14-a jarcento]], vidu [[John Wyclif|Johano Viklifo]], la [[Biblio de Tindalo]] estis la unua, kiu komplete tradukis el la origino de la [[Hebrea lingvo|hebrea]] por la [[Malnova Testamento|malnova testamento]] kaj el la [[Greka lingvo|greka]] por la [[Malnova Testamento|malnova]], kaj interalie profitis el la avancoj de la [[Presarto|presado]], permesante ties distribuon larĝaskale. En 1535, Tindalo estis arestita, kaj izolita en la [[Vilvoorde|Kastelo de Vilvoorde]], ekster la bordoj de [[Bruselo]], en [[Belgio]], dum pli ol unu jaro, juĝita pri [[herezo]] kaj perfido, kaj poste [[Senkapigo|senkapigita]] kaj bruligita en [[brulŝtiparo]], en la korto de la kastelo. Liaj lastaj paroloj estis: "Sinjoro, malfermu la okulojn de la [[reĝo de Anglio]]". Tiuepoke, la Eklezio kredis ke, se laikaj homoj havus senperan aliron al Biblio, ili povus miskompreni kaj misinterpreti tion, kion ili legas. Tre eble, ili eksuspektus pri la instruoj de la [[Eklezio]] kaj la aŭtoritateco de la [[Sacerdoto|sacerdotoj]]. La traduko ankaŭ trudis la kronajn leĝojn, kiuj tiam subtenis [[Katolikismo|katolikismon]]. Tenante la Biblion en la latina, kie malmultaj krom sacerdotoj kaj erudiciuloj povus legi ĝin, la rolo de la sacerdotoj kiel vortogardistoj estus protektata. Sed nur kvar jarojn poste, reĝo [[Henriko la 8-a de Anglio]] adoptis la Biblion de Tindalo por la [[Anglikana Eklezio]]. La [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo|Biblio de Reĝo Jakobo]] de 1611 ankaŭ estis forte influita de la traduko de Tindalo. Li estis influita de la verkaro de [[Erasmo de Roterdamo]] ([[1467]]-[[1536]]), kiu disponebligis la grekan [[Nova Testamento|Novan Testamenton]] en [[Eŭropo]], de [[Marteno Lutero]] ([[1483]]-[[1546]]) kaj [[John Wyclif|Johano Viklifo]] ([[1330]]-[[1384]]). == Unuaj laboroj == [[Dosiero:Tyndale-martyrdom.png|350ra|eta|dekstra|<center>Martireco de Vilhelmo Tindalo en la brulŝtiparo</center>]] [[Johano Reuchlin]] ([[1455]]-[[1522]]) publikigis sian [[Hebrea lingvo|hebrean]] gramatikon en 1506. Tindalo laboris en epoko kiam la greka estis disponebla al la klera Eŭropa Komunumo je la unua fojo antaŭ jarcentoj. Erasmo kompilis kaj eldonis la Grekajn Skribaĵojn en la [[Textus Receptus]] sekve al la [[Falo de Konstantinopolo]], en 1453, kaj al la disigo de la grekparolanta intelektularo kaj tekstoj al Eŭropo, kiu antaŭe havis aliron al nenio. Kiam unu kopio de "La obeado de Kristana homo" falis en la manojn de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]] ([[1491]]-[[1547]]), la reĝo opiniis racia disigi la anglan Eklezion el la [[Romkatolika Eklezio]], en 1534. Lia preĝo ĉe la mortohoro, por ke Dio malfermu la okulojn de la reĝo de Anglio, laŭŝajne tute plenumiĝis post du jaroj, kiam Henriko la 8-a rajtigis la publikigon de "La Granda Biblio"<ref>[https://books.google.com.br/books?id=jjkMBwAAQBAJ&pg=PT15&dq=William+Tyndale+Great+Bible&hl=en&sa=X&ei=Tx9EVYrnB_TLsAT7r4HAAw&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=William%20Tyndale%20Great%20Bible&f=false William Tyndale 124 Success Facts - Everything you need to know about ...], Ann Gregory</ref> por la Eklezio de Anglio, kies laboroj larĝe apartenis al Tindalo. Tiam, la Biblio de Tindalo, kiel ĝi estis konata, plue plenumis gravan rolon en la disvastigado de la prireformaj ideoj tra la angleparolanta mondo. En 1611, la 54 fakuloj kiuj produktis la [[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo|Biblion de Reĝo Jakobo]], signifoplene baziĝis sur Tindalo, samkiel el la tradukaĵoj de li faritaj. Kelkaj spertuloj diras ke 83% de la Nova Testamento, en la versio de la Reĝo Jakobo, kaj 76% de la Nova Testamento estis klopodoj de Tindalo. Per lia tradukaĵo de la Biblio, la unua presita en la Angla lingvo, kiu servis kiel modelo por la sinsekvaj anglaj tradukoj, Tindalo estas konsiderata la 26-a plej grava brito, laŭ enketo de [[BBC]], farita en 2002. La sola kompleta ekzemplero de la angla traduko de la Biblio troviĝas en la Ŝtata Biblioteko [[Virtembergo]] en [[Stutgarto]]. == Sekvaj jaroj == [[Dosiero:Tyndale_Bible_-_Gospel_of_John.jpg|250ra|eta|maldekstra|<center>Biblio de Tindalo: Unua ĉapitro de la Evangelio de Sankta Johano, publikigita en [[1525]]</center>]] Tindalo devenis de antikva familio el [[Northumbria|Nortumbrio]], studis en [[Oksfordo]], pli malfrue en Magdalen College School kaj Kembriĝo, kaj proksimume en 1520 li fariĝis mentoro de la familio de Siro Johano Walŝ, en Little Sodbury, [[Gloucestershire]]. Alianciĝinta al la doktrino pri la reformo, li sin donis al la studo de la Skribaĵoj, la plej malferma konfeso de liaj sentimentoj en la domo de Walŝ, liaj disputoj kun Romkatolikaj altranguloj tie, kaj specife, liaj predikadoj, tre agitis la opozicion, kaj tio rezultis en lia forigo al Londono (1523), kie li komencis prediki, kaj faris multajn amikojn inter la laikularo, sed neniu inter la ekleziularo. Li estis amike akceptita en la domo de Siro Humphrey Monmouth, kiu finance helpis lin kaj aliajn en la plenumo de siaj celoj pri tradukado de la Skribaĵoj en la nacian lingvon. Nekapablante fari tion en Anglio, li komencis vojaĝi tra la kontinento, kaj laŭŝajne vizitis [[Hamburgo]]n kaj [[Wittenberg|Vitenbergon]], tamen, la urbo kie li tradukis la Novan Testamenton, kvankam oni konjektas esti Vitenbergo, ne povas esti konata kun certeco. Oni hipoteze kredas ke li estis helpata de Marteno Lutero kaj William Roy<ref>[https://en.wikisource.org/wiki/Roy,_William_(fl.1527)_(DNB00) Wikisource]</ref>. == Luktoj kaj persekutoj == [[Dosiero:At London 2025 229.jpg|eta|Memorplakedo en Londono.]] La opinioj de Tindalo montriĝis polemikaj al siaj klerikaj kolegoj, tiom ke li estis alvokita antaŭ John Bell, kanceliero pri la Diocezo de [[Worcester|Vorĉestro]], kvankam tiame ne ekzistis formalaj akuzoj. Tindalo lasis Londonon, en 1523, serĉe de permeso por traduki la Biblion en la anglan. Li petis helpon de la Episkopo [[Cuthbert Tunstall]] ([[1474]]-[[1559]]), tre konata klasikulo, kiu tre ŝatis Erasmon post longe labori kun li en la greka Nova Testamento. Tamen, la episkopo, deklinis sian patronecon kaj diris al Tindalo ke ne plu eblis gasti lin hejme. Dum kelka tempo, Tindalo predikis kaj laboris en sia tradukaĵo, en Londono, fidante je la helpo de vestaĵo-komercisto, Humphrey Monmouth. Tiuepoke li vaste instruis, inklude ĉe St Dunstan-in-the-West. En 1525, la publikigo pri la verkoj de Peter Quentell, en [[Kolonjo]], interrompiĝis pro la ŝoko de la kontraŭ-luteranismo. Nur en 1526, la kompleta eldono de la Nova Testamento estas lanĉita de la presisto Peter Schöffer la juna ([[1475]]-[[1547]]), en [[Worms|Vormio]], imperia liberurbo, tiam provante ĝiajn unuajn paŝojn por adopti la luteranismon. Pli da kopioj estis faritaj en [[Antverpeno]]. La libro estis kontrabandita al Anglio kaj [[Skotlando]], kaj kondamnita de la Episkopo Tunstall, en oktobro 1526, kiu elsendis avertojn al librokomercistoj por publike bruligi la kopiojn. Richard Marius<ref>[https://books.google.com.br/books?id=CYZF3VjJS2AC&pg=PT543&dq=Richard+Marius+William+Tyndale&hl=en&sa=X&ei=69BEVYuJI-fZsASErICIAQ&ved=0CBwQ6AEwAA#v=onepage&q=Richard%20Marius%20William%20Tyndale&f=false Thomas More], Richard Marius</ref>, iu akademiulo pri la reformo, rimarkigas ke la "spektaklo de la skribaĵo-bruligado ... provokis dubojn kaj polemikojn eĉ inter la fideluloj."<ref>[https://books.google.com.br/books?id=8J9uNOydymUC&pg=PT463&dq=Ackroyd,+Peter+spectacle+of+the+scriptures+being+put+to+the+torch&hl=en&sa=X&ei=ks9EVZOdB-basASduIHgDw&ved=0CCAQ6AEwAA#v=onepage&q=Ackroyd%2C%20Peter%20spectacle%20of%20the%20scriptures%20being%20put%20to%20the%20torch&f=false The Life of Thomas More], [[Peter Ackroyd]]</ref> La kardinalo [[Thomas Wolsey]] ([[1475]]-[[1530]]) kondamnis Tindalon kiel herezulon, en januaro 1529. En taglibro de [[Georgo Spalatino]] ([[1484]]-[[1545]]), en la [[11-a de aŭgusto]] [[1526]], Tindalo ŝajne restis en Vormio proksimume unu jaron. Oni ne scias ekzakte kiam li transiris al [[Antverpeno]]. La kolofonoj je la tradukaĵoj de Tindalo pri la [[Genezo]] kaj la titolpaĝo de pluraj tiamaj pamfletoj supozeble estis presitaj de Hans Lufft ([[1495]]-[[1584]]), la presisto de la libroj de Lutero, kun falsa adreso en [[Marburg]]o, kie Lufft neniam havis presoficejon tie. Ĉirkaŭ 1529, Tindalo supozeble translokiĝis al [[Hamburgo]], kunportante siajn verkojn. Tie li reviziis la [[Nova Testamento|Novan Testamenton]] kaj komencis traduki la [[Malnova Testamento|Malnovan Testamento]], krom verki plurajn traktaĵojn. == Oponado al la divorco de Henriko la 8-a == En 1530, li verkis "La Praktikado de la prelatoj", kie li eldiras sian kontraŭan pozicion al la divorco de [[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]] ([[1491]]-[[1547]]) kun [[Katerino de Aragono|Katerina de Aragono]] ([[1485]]-[[1536]]) favore al [[Anne Boleyn|Ana Boleno]] ([[1507]]-[[1536]]), kredante ke ĝi estis ago kontraŭ la Skribaĵoj kaj estis ruza komploto de la kardinalo Wolsey por implikigi la reĝon en la papan kortegon de [[Klemento la 7-a|Julio de Mediĉo]] ([[1478]]-[[1534]]). Tamen, la reĝa malamo direktiĝis al Tindalo kaj Henriko petis al [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]] ([[1500]]-[[1558]]) aresti la gloran tradukiston kaj revenigi lin al Anglio sub la kondiĉoj de la "Traktado de Kambrajo", tamen, la imperiestro respondis ke formalaj evidentaĵoj necesus por la ekstradicio. Tindalo registris sian kazon per "Respondo al Dialogo de Siro Thomas More"<ref>[https://books.google.com.br/books?id=bC8JAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=William+Tyndale+Answer+Dialogue+Thomas+More&hl=en&sa=X&ei=IN5EVcDEDObIsQT57YDQDQ&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=William%20Tyndale%20Answer%20Dialogue%20Thomas%20More&f=false An Answer to Sir Thomas More's Dialogue: The Supper of the Lord ..., Volume 44], William Tyndale</ref>. == Perfido kaj morto == Eventuale, Tindalo estis perfidita de Henry Phillips<ref>[https://books.google.com.br/books?id=JC0G53lHeQgC&pg=PA6&dq=William+Tyndale+Henry+Phillips&hl=en&sa=X&ei=rddEVeHuMILnsATK24D4Cg&ved=0CB0Q6AEwAA#v=onepage&q=William%20Tyndale%20Henry%20Phillips&f=false The William Tyndale New Testament], David Gaddy</ref> al la imperiaj aŭtoritatuloj, kaptita en [[Antverpeno]] en 1535, kaj tenita en la Kastelo de Vilvoorde, apud [[Bruselo]]. Li estis juĝita kaj akuzita pri herezo, en 1536, kaj kondamnita al morto en la brulŝtiparo, malgraŭ la klopodoj de [[Thomas Cromwell]] ([[1485]]-[[1540]]) liafavore. Tindalo estis ĝismorte strangolita sur brulŝtiparo, kaj tiam lia senviva korpo estas bruligita. Liaj lastaj vortoj, diritaj ĉe la brulŝtuparo kun fervora sento, kaj laŭtvoĉe, estis "Sinjoro, malfermu la okulojn de la reĝo de Anglio". La tradicia tago pri memorfesto al li estas la 6-a de oktobro, tamen, registroj pri la aresto de Tindalo sugestas ke la vera dato de lia ekzekuto povus esti kelkajn semajnojn antaŭajn. John Foxe ([[1516]]-[[1587]]) mencias la 6-an de oktobro kiel lia memordato, tamen lia ekzakta mortodato ne estas konata. Ene de la venontaj kvar jaroj, laŭpete de la sama reĝo, kvar anglaj tradukaĵoj de la Biblio estis publikigitaj en [[Anglio]], inklude de la oficiala "Granda Biblio" de Henriko. Ĉiuj surbaze en la verko de Tindalo. {{Poemo|titolo=|koloro=o|inko=brown|aŭtoro=|tradukis=| <poem> Iu kleriko senrimede alkroĉita al la romkatolika dogmo, iam insultis Tindalon per la jena deklaro:"Ni estas pli bonaj sen la leĝoj de Dio ol tiuj de la papo". Tindalo furioziĝis pro tiom da romkatolikaj herezoj, kaj rediris: "Mi defias la papon kaj liajn leĝojn. Kaj se Dio permesos al mi vivi multajn jarojn, mi donos al la junulo kiu plugas la teron pli da konado pri la skribaĵoj ol la papo mem!" </poem>}} == Elektita verkaro == * [[Nova Testamento]], ([[1525]]-[[1526]]) * [https://books.google.com.br/books?id=A_SZAgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22William+Tyndale%22&hl=en&sa=X&ei=c4lDVZbsC_aIsQSK-oDoBQ&ved=0CCAQ6AEwAQ#v=onepage&q&f=false The New Testament], [[1526]] * The Parable of the Wicked Mammon ([[1528]]) * The Obedience of a Christian Man ([[1528]]) * [https://books.google.com.br/books?id=0hVLAwAAQBAJ&pg=PA298&dq=The+practice+of+prelates&hl=en&sa=X&ei=vpZDVYCTEPG0sASB0IGoDA&ved=0CCMQ6AEwAQ#v=onepage&q=The%20practice%20of%20prelates&f=false Expositions of Scripture and Practice of Prelates], Henry Walter, [[1530]], [[2004]] * [[Leĝo de Moseo|Pentateŭko]], [[1530]] * Exposition of the First Epistle of St. John, [[1531]] * A Brief Declaration of the Sacraments, [[1536]] * Book of Jonah, [[1536]] * The praier and complaynte of the ploweman vnto Christie * A Pathway into the Holy Scripture * A compendious olde treatise, shewing howe that we ought to have y scripture Englysshe, manuskripto de Tindalo, trovita inter la dokumentaro de la Brita Biblioteko * [https://books.google.com.br/books?id=swbWCDhAQUgC&dq=inauthor:%22William+Tyndale%22&hl=en&sa=X&ei=c4lDVZbsC_aIsQSK-oDoBQ&ved=0CCYQ6AEwAg A Medieval Christmas] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305001025/https://books.google.com.br/books?id=swbWCDhAQUgC&dq=inauthor:%22William+Tyndale%22&hl=en&sa=X&ei=c4lDVZbsC_aIsQSK-oDoBQ&ved=0CCYQ6AEwAg |date=2016-03-05 }}, Frances Lincoln, [[1996]] == Literaturo == * [https://tools.wmflabs.org/persondata/p/William_Tyndale Personensuche] * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n83-21140/ WorldCat Identities] * [https://books.google.com.br/books?id=nyFdAAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22William+Tyndale%22&hl=en&sa=X&ei=c4lDVZbsC_aIsQSK-oDoBQ&ved=0CDcQ6AEwBQ#v=onepage&q&f=false The Works of the English Reformers: William Tyndale and John Frith, Volume 1...], William Tyndale, John Frith * [https://books.google.com.br/books?id=sqv9AgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22William+Tyndale%22&hl=en&sa=X&ei=c4lDVZbsC_aIsQSK-oDoBQ&ved=0CEoQ6AEwCA#v=onepage&q&f=false The Parable of the Wicked Mammon], William Tyndale * [https://books.google.com.br/books?id=fVTaHpI0QYQC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22William+Tyndale%22&hl=en&sa=X&ei=c4lDVZbsC_aIsQSK-oDoBQ&ved=0CFAQ6AEwCQ#v=onepage&q&f=false Doctrinal treatises and introductions to different portions of the Holy ...], William Tyndale * [https://books.google.com.br/books?id=eN3DTO_sAHsC&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22William+Tyndale%22&hl=en&sa=X&ei=MotDVZ-hB5DLsASu3YHwBg&ved=0CBsQ6AEwADgK#v=onepage&q&f=false Expositions and notes on sundry portions of the Holy Scriptures, together ...], [[1836]], William Tyndale * [https://books.google.com.br/books?id=bC8JAAAAQAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22William+Tyndale%22&hl=en&sa=X&ei=MotDVZ-hB5DLsASu3YHwBg&ved=0CC4Q6AEwAzgK#v=onepage&q&f=false An Answer to Sir Thomas More's Dialogue: The Supper of the Lord ..., Volume 44] * [https://books.google.com.br/books?id=dTQ3AAAAMAAJ&printsec=frontcover&dq=inauthor:%22William+Tyndale%22&hl=en&sa=X&ei=MotDVZ-hB5DLsASu3YHwBg&ved=0CEQQ6AEwBzgK#v=onepage&q&f=false The New Testament of our Lord and Saviour Jesus Christ, published in 1526 ...], William Tyndale, George Offor * [https://books.google.com.br/books?id=RgrHAgAAQBAJ&printsec=frontcover&dq=William+Tyndale+bible&hl=en&sa=X&ei=p4xDVYqSG7OasQSW6YGQDQ&ved=0CDQQ6AEwBQ#v=onepage&q=William%20Tyndale%20bible&f=false God's Bestseller: William Tyndale, Thomas More, and the Writing of the ...], Brian Moynahan == Vidu ankaŭ == <Center> <gallery> Ali%C3%A1_La_Tor%C3%A1.JPG|<center>[[Leĝo de Moseo|Pentateŭko]] Codex Vaticanus (1 Esdras 1-55 to 2-5) (The S.S. Teacher's Edition-The Holy Bible).jpg|<center>[[Septuaginto]] KJV-King-James-Version-Bible-first-edition-title-page-1611.jpg|<center>[[Versio Rajtigita de la Reĝo Jakobo|Reĝo-Jakoba Versio]] Domenico_Ghirlandaio_-_St_Jerome_in_his_study.jpg|<center>[[Vulgato]]; ''[[Sankta Hieronimo en sia studejo (Ghirlandaio)|Sankta Hieronimo en sia studejo]]'' (1480) Jwycliffejmk.jpg|<center>[[John Wyclif|Johano Viklifo]]<br /><center>([[1330]]-[[1384]]) Reuchlin_Wappen_1530.jpg|<center>[[Johano Reuchlin|Johannes Reuchlin]]<br /><center>([[1455]]-[[1522]]) Holbein-erasmus.jpg|<center>[[Erasmo de Roterdamo]]<br /><center>([[1467]]-[[1536]]) Hermann_von_dem_Busche_(1468-1534).jpg|<center>[[Hermano Busko|Hermann von dem Busche]]<br /><center>([[1468]]-[[1534]]) John_Fisher_(painting).jpg|<center>[[John Fisher]]<br /><center>([[1469]]-[[1535]]) CuthbertTunstall.jpg|<center>[[Cuthbert Tunstall]]<br /><center>([[1474]]-[[1559]]) Jacobus_Latomus_Theologus.png|<center>[[Jacques Masson|Jakobus Latomus]]<br /><center>([[1475]]-[[1544]]) Schlick-tabulaturen-title.png|<center>[[Peter Schöffer la Juna]]<br /><center>([[1475]]-[[1547]]) Cardinal Thomas Wolsey.jpg|<center>[[Thomas Wolsey]]<br /><center>([[1475]]-[[1530]]) Clement_VII._Sebastiano_del_Piombo._c.1531..jpg|<center>[[Klemento la 7-a|Julio de Mediĉo]]<br /><center>([[1478]]-[[1534]]) Johannes-Cochlaeus.jpg|<center>[[Johann Cochlaeus|Johann Cochläus]]<br /><center>([[1479]]-[[1552]]) Martin_Luther,_1529.jpg|<center>[[Marteno Lutero]]<br /><center>([[1483]]-[[1546]]) Catalina de Aragón, por un artista anónimo.jpg|<center>[[Katerino de Aragono|Katerina de Aragono]]<br /><center>([[1485]]-[[1536]]) Cromwell,Thomas(1EEssex)01.jpg|<center>[[Thomas Cromwell]]<br /><center>([[1485]]-[[1540]]) Myles_Coverdale.jpg|<center>[[Miles Coverdale]]<br /><center>([[1488]]-[[1569]]) Theodori viri undecunque doctissimi Liber quartus et ultimus de constructione (1516).jpeg|<center>[[Richard Croke|Rikardo Kroko]]<br /><center>([[1489]]-[[1558]]) Hans_Holbein_d._J._049.jpg|<center>[[Henriko la 8-a (Anglio)|Henriko la 8-a]]<br /><center>([[1491]]-[[1547]]) HansLufft.jpg|<center>[[Hans Lufft]]<br /><center>([[1495]]-[[1584]]) Titian_-_Portrait_of_Charles_V_Seated_-_WGA22964.jpg|<center>[[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]]<br /><center>([[1500]]-[[1558]]) John_Frith_(1503-1533)_3.png|<center>[[John Frith]]<br /><center>([[1503]]-[[1533]]) John_Rogers.jpg|<center>[[John Rogers|Johano Roĝerso]]<br /><center>([[1505]]-[[1555]]) Anne_boleyn.jpg|<center>[[Anne Boleyn|Ana Boleno]]<br /><center>([[1507]]-[[1536]]) John_Foxe_from_NPG_cleaned.jpg|<center>[[John Foxe|Johano Fokso]]<br /><center>([[1516]]-[[1587]]) J_Day_Printer.jpg|<center>[[John Day (presisto)|John Day]]<br /><center>([[1522]]-[[1584]]) Bible.malmesbury.arp.jpg|<center>[[Merten de Keyser]]<br /><center>([[1536]]) Shakespeare.jpg|<center>[[William Shakespeare|Vilhelmo Ŝekspiro]]<br /><center>([[1564]]-[[1616]]) </gallery> </Center> == Referencoj == {{Referencoj}} {{Portalo|Anglio|Homoj|Religio}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tindalo, Vilhelmo}} {{Ĝermo|Biografio|Anglio|reformisto|helenisto}} [[Kategorio:Reformistoj]] [[Kategorio:Helenistoj]] [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Religiuloj]] [[Kategorio:Tradukistoj de la Biblio]] [[Kategorio:Anglaj helenistoj]] [[Kategorio:Anglaj latinistoj]] [[Kategorio:Anglaj religiuloj]] [[Kategorio:Universitato de Oksfordo]] [[Kategorio:Universitato de Kembriĝo]] 2dgfaq7zz9nq3mvqiqk6v51u5tid9uo 0 526163 9490466 9384056 2026-10-08T17:34:09Z Иван Коссей 70931 /* Prizorgo */ 9490466 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:MC150LTD 3.jpg|eta|Multekuirilo]] '''Multekuirilo''' estas multfunkcia hejma aŭ profesia [[Kuirejo|kuireja]] programebla [[elektro|elektraparato]] por kuirado de manĝaĵoj aŭtomate. Oni produktas ilin ekde komenco de la [[21-a jarcento]]. Multekuirilo estas ido de elektraj [[rizkuirilo]]j inventitaj en la dua duono de la [[20-a jarcento]] en [[Japanio]]. Oni vaste uzas rizkuirilojn en [[Sudorienta Azio|sudorientaziaj landoj]], kie [[rizo]] estas tradicia ĉiutaga manĝaĵo. Multekuirilo ebligas [[kuirado|kuiri]], [[fritado|friti]], [[bakado|baki]], [[stufado|stufi]], [[vaporkuirado|vaporkuiri]] ktp, teni pretan manĝaĵon varmega, varmigi manĝaĵon, ĉion tion sen neceso de konstanta prizorgado. Tiumaniere la multekuirilo unuigas la funkciadon de kelkaj kuirejaj aparatoj: [[premkuirilo]], [[vaporkuirilo]], [[pato]], [[kaserolo]], [[bakforno]] ktp. Kutime multekuirilo konsistas el [[plasto|plasta]] korpo ekstera, ene de kiu lokiĝas elektra varmigilo, elprenebla ujo kovrita per kontraŭbrula materialo kaj [[mikroprocezilo|mikroprocezila]] konstruo por regado de la kuirado. La korpon oni fermas per [[kovrilo]] kun aperturo por ellaso de [[vaporo]]. En premkuirantaj multekuiriloj la kovrilo estas hermeta kaj havas valvon por reguli la kuirpremon. Ekstere sur la korpo lokiĝas la [[stirpanelo]] kun [[videbligilo]] kaj butonoj. == Strukturo == Multekuirilo konsistas el: * Korpo. Kutime el plasto aŭ rustoimuna ŝtalo. En la korpon estas muntitaj aŭ al ĝi estas alfiksitaj la ceteraj partoj de aparato. Grava funkcio de la korpo estas varmizolado. * Ujo por manĝaĵo troviĝas ene de la korpo. Kutime la ujo estas elprenebla kaj havas kontraŭbrulan kovraĵon. Ekzistas multekuiriloj kun ceramika ujo. Kontraŭbrula kovraĵo estas tre grava ĉar adhero de manĝaĵo al fundo aŭ vando perturbas la distribuon de varmo. Kontraŭe al kutima kuirilaro en multekuirilo estas malkomforte miksi la entenataĵon aŭ tute ne eblas miksi (ekzemple, dum [[premkuirado]]). La volumeno de ujo varias inter 1 kaj 14 litroj. * Kovrilo fermas hermete la ujon desupre kaj baras la disŝprucadon de la entenataĵo. La kovrilo havas minimume unu aperturon por eliro de vaporo. Se la multekuirilo ebligas premkuiradon, la kovrilo kutime havas pli ol unu aperturon. Dum funkciado de multekuirilo la valvoj malpuriĝas rapide, tial ili estas kutime elpreneblaj kaj malkomponeblaj. * Elektra varmigilo por varmigado de manĝaĵo troviĝas en la korpo. La temperaturo varias inter 40 kaj 180 gradoj. Tio ebligas iun ajn reĝimon de kuirado - el tenado de varmo ĝis [[bakado]] kaj [[fritado]]. La multekuirilo povas havi pli ol unu varmigan elementon: la ĉefan desube kaj aldonajn flanke aŭ eĉ en la kovrilo. Komerca nomo de tiu maniero de varmigo estas 3D-varmigo. * Sensilo de temperaturo, kutime troviĝas en la centro de la fundo kaj estas premata de sube per risorto por bona varmokontakto. Ĝi liveras informon pri temperaturo de la fundo al elektronika parto. * Sensilo de premo povas ĉeesti, se la multekuirilo apogas premkuiradon. * Stirpanelo kun videbligilo kaj butonoj por manipulado. * Fluaĵkolektilo. Malgranda ujo por kondensaĵo, kiu kolektiĝas sur la kovrilo. [[Dosiero:Мерный стакан.jpg|eta|dekstra|160 px|Mezura glaso]] [[Dosiero:Мультиварка. Комплектация..jpg|eta|maldekstra|160 px|Ĉefa ujo, ujo por vaporkuirado, kuleroj specialaj]] Aldone multekuirilo povas havi aliajn apartenaĵojn: * Mezurujoj (glaso, kulero). En receptoj apartenantaj al multekuirilo la ampleksoj de ingrediencoj oni indikas en unuoj de mezurujoj. * Aparta kaserolo aŭ pli ofte enmetebla krado por vaporkuirado. * Kuleroj aŭ ŝoveliletoj por miksado kaj elmeto de ĉimo. * Kolektaĵo de receptoj. * Pato (Redmond RMC-FM4520). * Glasetoj por pretigo de jogurto (Shivaki, Vitek) kaj multaj aliaj. Iujn apartenaĵojn oni povas aĉeti aparte. == Funkciado == === Ordo ĝenerala === Oni kuiras manĝaĵon en multekuirilo laŭ [[programo]], kiu konsistas el unu aŭ kelkaj etapoj. Por ĉiu etapo en la programo estas starigita temperaturo necesa, premo (se la multekuirilo apogas premkuiradon) kaj daŭro. Dum iuj etapoj la programo povas enhavi prokrastojn. Ĉe prokrasto la multikuirilo haltas kaj sonsignalas. Tiam la uzanto devas agi kaj premi certan butonon por kontinui la kuiradon. Eblas fari ankaŭ paŭzon de certa daŭro inter du etapoj. Post elekto de la programo la multekuirilo lanĉas programon post premo de certa butono. Depende de la recepto la ingrediencoj povas esti enmetitaj antaŭ la komenco de kuirado aŭ post certaj etapoj. Post certaj etapoj la uzanto povas fari certajn manipuladojn, ekzemple miksi la enmetaĵon, aldoni komponentojn ktp. Kutime oni salas la pladon ĉe kuirado sen premo antaŭ kuirado, ĉe kuirado sub premo post kuirado. === Reĝimoj === La multekuirilo povas havi el 5-6 ĝis centoj da enkonstruitaj programoj de produktinto. Kutime la multekuirilo ebligas manipuladon de programo inter certaj limoj ŝanĝante temperaturon aŭ daŭron de etapo. Praktike ĉiu multekuirilo havas sekvantajn programojn: * '''Kuirado'''. Varmigo ĝis temperaturo de bolo kaj subteno de bolado por certa daŭro. Eblas diversaj variaĵoj de tiu reĝimo kun halto(j) por enmeti diversajn produktojn. * ''' Kuirado de makaronio'''. Varmigo ĝis bolo, poste halto por enmeto de produktoj. Post enmeto kaj premo de lanĉbutono denove varmigo ĝis bolo kaj subteno de bolado dum certo periodo. La programon oni uzas por tiuj produktoj, kiujn oni devas enmeti en jam bolantan akvon. * '''Stufo'''. Varmigo ĝis bolo, poste daŭra subteno de iom malpli alta temperaturo. La reĝimo taŭgas por stufado de legomoj kaj viando. * '''Bakado/fritado'''. Varmigo ĝis certa temperaturo kaj ĝia subteno dum certa tempo. Estas analoga al kuirado, nur ĉe iom pli alta temperaturo. Taŭgas por kuirado de produktoj kun malgranda kvanto de akvo. Oni povas friti kun fermita aŭ malfermita kovrilo. * '''Rizo/fagopiro'''. Varmigo ĝis bolo ĉe iom superflua povo, poste subteno de bolado ĝis malapero de akvo (pro bolado kaj ensorbiĝo). La kuirado finas, kiam la temperaturo plialtigas supren de temperaturo de bolado aŭ laŭ tempomezurilo. Per tiu programo oni kuiras [[rizo]]n, [[fagopiro]]n, [[pizo]]n, [[fazeolo]]n – produktojn, kiuj dum kuirado ensorbas multon de akvo. * '''[[Pilafo]]'''. Kombinaĵo de reĝimoj "Rizo" kaj "Fritado". Komence la aparato tenas fortan boladon, post malapero de akvo dum 5-10 minutoj plenumas fritadon. * '''[[Jogurto]]'''. Malforta kaj daŭra (ĝis 8 horoj) varmigo. Kelkaj aldonaj reĝimoj: * '''Vaporkuirado'''. Kombinebla kun iu ajn reĝimo de kuirado aŭ stufado (kiam produktoj enhavas sufiĉan kvanton de akvo kaj la temperaturo ne superas 100 gradojn). Por tiu reĝimo oni uzas apartenaĵon – kradon – kiun oni enmetas en kaserolo kaj metas supren produktojn. Tiu proceduro ebligas kuiri en vaporo [[legomoj]]n, [[kotleto]]jn, [[viando]]n aŭ [[fiŝo]]n, kuiri [[ovo]]jn en [[kaliko]] por vaporo, varmigi kolbasetojn dum kuirado de [[garnaĵo]]. * '''Subteno de varmo'''. La reĝimon oni povas aŭtomate enŝalti post iuj programoj kaj subteni la varmon dum kelkaj horoj. Por eviti kreskon de danĝeraj bakterioj la temperaturo devas esti 60 gradoj aŭ pli. Oni uzas tiun reĝimon nur por produktoj, kiujn ne danĝeras daŭra varmigo (rizo, fagopiro, [[kaĉo]]j, [[supo]]j). * '''Varmigo'''. Varmigo de malvarma manĝaĵo ĝis 50 — 60 °C. * '''Prokrasto de kuirado'''. En la bloko de manipulado oni starigas tempon de komenco aŭ fino de kuirado. Memkompreneble, tiun eblecon oni povas uzi nur por programoj, kiuj ne postulas aktivadon de uzanto kaj eblas enmeti ĉiujn ingrediencon antaŭ kuirado. Aldone la multekurilo povas havi permanan reĝimon, kiun oni en komerco nomas "Multekuiristo". Tiu reĝimo ebligas redaktadon de propraj programoj kaj adaptadon de multekuirilo por iu ajn recepto kun ajnaj nuancoj. Konkretaj eblecoj de "Multekuiristo" estas diversaj por diversaj modeloj kaj povas esti kaj limigitaj kaj vastaj. === Energia efiko === Uzo de multekuirilo ŝparas multan [[energio]]n. La kaŭzoj estas sekvantaj: * Kuirado okazas danke al elektronika stiro praktike sen apero de [[vaporo]]. Ĉe tradicia kuirado la plimulto de energio estas elspezata por estiĝo de vaporo. * Kuirado sub premo daŭras kelkaj fojoj malpli. Se al Vi ne plaĉas la gusto de plado kuirita sub premo, Vi povas uzi sekvantan ruzaĵon. Elektu reĝimon de kuirado sub premo mallongdaŭra (1-2 minutoj). Post elŝalto la plado kuiriĝos ankoraŭ daŭre sen bolo ĝis poioma natura malaltiĝo de premo. * Ankaŭ la varmizoligo ŝparas energion, precipe dum daŭra subteno de temperaturo post kuirado. * Se eblas uzi malpli altan noktan tarifon de energio, Vi povas uzi proktastitan starton en noktaj horoj. Kutime la kuirado kostas malpli eĉ rilate al [[gasforno]]. === Higieno de ejo === Multekuirilo kreas malpli da [[vaporo]], tial malpli ŝarĝas la ejon kun malsekeco. Tion oni devas rigardi en ejoj, kiuj emas al malsekeco aŭ [[ŝimo|ŝimiĝo]]. Precipe favoras sekecon de aero transiro de [[gasforno]] al multekuirilo ĉar ĉe bruliĝo de [[gaso]] estiĝas multo da vaporo. == Avantaĝoj kaj malavantaĝoj == La ĉefa avantaĝo de multekuirilo estas aŭtomatigo de kuirado, kiu ŝparas tempon de uzanto. Laŭeble oni redaktas programojn tiamaniere, ke la kuirado de manĝaĵo plenumiĝas en "unu ago". Tio signifas, ke la uzanto enmetas la ingrediencojn, lanĉas la maŝinon kaj ĝi sen interveno kuiras la manĝaĵon. Eĉ se tio ne eblas, la multekuirilo esence simplifas la taskon de kuiranto. Alia avantaĝo estas la pli facila lavado de kaserolo ĉar la manĝaĵo preskaŭ ne brulkarbiĝas. Oni bezonas malpli da oleo dum kuirado. Multekuirilo ne disponigas iujn specifajn eblecojn, kiujn disponigas ekzemple mikroonda forneto, tamen havante malgrandan amplekson unuigas eblecojn de kelkaj tradiciaj kuiraparatoj. Multekuirilo ŝparas energion per optimumigo de kuirado kaj bona varmizolado. La povo varias inter 350 kaj 1950 Vt. Malavantaĝo estas relative fiksa volumeno de manĝaĵo kuirebla unufoje. Minimuma volumeno estas proksimume la kvarono de la volumeno de kaserolo. La kaserolo ne devas esti plena pro forkuro de manĝaĵo. Preskaŭ ne eblas kuiri samtempe plurajn manĝaĵojn. == Prizorgo == La kaserolo kutime havas [[kontraŭbrulkarbiga kovraĵo|kontraŭbrulkarbigan kovraĵon]]. Por lavado necesas uzi rimedojn, kiuj ne damaĝas la kovraĵon. La kaserolo estas la plej malnoviĝema parto de multekuirilo. Multaj firmaoj starigas garantian limtempon de kaserolo malpli altan ol limtempo de cetera aparato kaj vendas kaserolojn ankaŭ aparte. La kaserolo estas la nura parto de multekuirilo, kiun eblas lavi en [[vazlavilo]], kvankam iuj produktantoj tute ne rekomendas maŝinan lavadon. Oni ne permesas uzi por lavado de kaserolo [[abraziilo]]jn, metalajn objektojn (ekz. skrapilojn) kaj [[acido]]jn. La valvoj en kovrilo rapide malpuriĝas, ilin oni devas regule purigi. == Referencoj == * [http://www.iamcook.ru/kw/multivarka Kolekto de receptoj por multekuirilo (en la rusa)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042602/http://www.iamcook.ru/kw/multivarka |date=2015-06-13 }} {{projektoj}} <!-- {{Kuirarto}} --> [[Kategorio:Kuiriloj]] [[Kategorio:Elektraj aparatoj]] li5b2tj6vtgp6b7fx7diiqt085myoh3 9490478 9490466 2026-10-08T17:43:26Z Иван Коссей 70931 /* Strukturo */ 9490478 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:MC150LTD 3.jpg|eta|Multekuirilo]] '''Multekuirilo''' estas multfunkcia hejma aŭ profesia [[Kuirejo|kuireja]] programebla [[elektro|elektraparato]] por kuirado de manĝaĵoj aŭtomate. Oni produktas ilin ekde komenco de la [[21-a jarcento]]. Multekuirilo estas ido de elektraj [[rizkuirilo]]j inventitaj en la dua duono de la [[20-a jarcento]] en [[Japanio]]. Oni vaste uzas rizkuirilojn en [[Sudorienta Azio|sudorientaziaj landoj]], kie [[rizo]] estas tradicia ĉiutaga manĝaĵo. Multekuirilo ebligas [[kuirado|kuiri]], [[fritado|friti]], [[bakado|baki]], [[stufado|stufi]], [[vaporkuirado|vaporkuiri]] ktp, teni pretan manĝaĵon varmega, varmigi manĝaĵon, ĉion tion sen neceso de konstanta prizorgado. Tiumaniere la multekuirilo unuigas la funkciadon de kelkaj kuirejaj aparatoj: [[premkuirilo]], [[vaporkuirilo]], [[pato]], [[kaserolo]], [[bakforno]] ktp. Kutime multekuirilo konsistas el [[plasto|plasta]] korpo ekstera, ene de kiu lokiĝas elektra varmigilo, elprenebla ujo kovrita per kontraŭbrula materialo kaj [[mikroprocezilo|mikroprocezila]] konstruo por regado de la kuirado. La korpon oni fermas per [[kovrilo]] kun aperturo por ellaso de [[vaporo]]. En premkuirantaj multekuiriloj la kovrilo estas hermeta kaj havas valvon por reguli la kuirpremon. Ekstere sur la korpo lokiĝas la [[stirpanelo]] kun [[videbligilo]] kaj butonoj. == Strukturo == Multekuirilo konsistas el: * Korpo. Kutime el plasto aŭ rustoimuna ŝtalo. En la korpon estas muntitaj aŭ al ĝi estas alfiksitaj la ceteraj partoj de aparato. Grava funkcio de la korpo estas varmizolado. * Ujo por manĝaĵo troviĝas ene de la korpo. Kutime la ujo estas elprenebla kaj havas kontraŭbrulan kovraĵon. Ekzistas multekuiriloj kun ceramika aŭ ŝtala (neoksidebla) ujo sen kontraŭbrula kovraĵo. Kontraŭbrula kovraĵo estas tre grava ĉar adhero de manĝaĵo al fundo aŭ vando perturbas la distribuon de varmo. Kontraŭe al kutima kuirilaro en multekuirilo estas malkomforte miksi la entenataĵon aŭ tute ne eblas miksi (ekzemple, dum [[premkuirado]]). La volumeno de ujo varias inter 1 kaj 14 litroj (ĉe industriaj multekuiriloj). * Kovrilo fermas hermete la ujon desupre kaj baras la disŝprucadon de la entenataĵo. La kovrilo havas minimume unu aperturon por eliro de vaporo. Se la multekuirilo ebligas premkuiradon, la kovrilo kutime havas pli ol unu aperturon. Dum funkciado de multekuirilo la valvoj malpuriĝas rapide, tial ili estas kutime elpreneblaj kaj malkomponeblaj. * Elektra varmigilo por varmigado de manĝaĵo troviĝas en la korpo. La temperaturo varias inter 40 kaj 180 gradoj. Tio ebligas iun ajn reĝimon de kuirado - el tenado de varmo ĝis [[bakado]] kaj [[fritado]]. La multekuirilo povas havi pli ol unu varmigan elementon: la ĉefan desube kaj aldonajn flanke aŭ eĉ en la kovrilo. Komerca nomo de tiu maniero de varmigo estas 3D-varmigo. * Sensilo de temperaturo, kutime troviĝas en la centro de la fundo kaj estas premata de sube per risorto por bona varmokontakto. Ĝi liveras informon pri temperaturo de la fundo al elektronika parto. * Sensilo de premo povas ĉeesti, se la multekuirilo apogas premkuiradon. * Stirpanelo kun videbligilo kaj butonoj por manipulado. * Fluaĵkolektilo. Malgranda ujo por kondensaĵo, kiu kolektiĝas sur la kovrilo. [[Dosiero:Мерный стакан.jpg|eta|dekstra|160 px|Mezura glaso]] [[Dosiero:Мультиварка. Комплектация..jpg|eta|maldekstra|160 px|Ĉefa ujo, ujo por vaporkuirado, kuleroj specialaj]] Aldone multekuirilo povas havi aliajn apartenaĵojn: * Mezurujoj (glaso, kulero). En receptoj apartenantaj al multekuirilo la ampleksoj de ingrediencoj oni indikas en unuoj de mezurujoj. * Aparta kaserolo aŭ pli ofte enmetebla krado por vaporkuirado. * Kuleroj aŭ ŝoveliletoj por miksado kaj elmeto de ĉimo. * Kolektaĵo de receptoj. * Pato (Redmond RMC-FM4520). * Glasetoj por pretigo de jogurto (Shivaki, Vitek) kaj multaj aliaj. Iujn apartenaĵojn oni povas aĉeti aparte. == Funkciado == === Ordo ĝenerala === Oni kuiras manĝaĵon en multekuirilo laŭ [[programo]], kiu konsistas el unu aŭ kelkaj etapoj. Por ĉiu etapo en la programo estas starigita temperaturo necesa, premo (se la multekuirilo apogas premkuiradon) kaj daŭro. Dum iuj etapoj la programo povas enhavi prokrastojn. Ĉe prokrasto la multikuirilo haltas kaj sonsignalas. Tiam la uzanto devas agi kaj premi certan butonon por kontinui la kuiradon. Eblas fari ankaŭ paŭzon de certa daŭro inter du etapoj. Post elekto de la programo la multekuirilo lanĉas programon post premo de certa butono. Depende de la recepto la ingrediencoj povas esti enmetitaj antaŭ la komenco de kuirado aŭ post certaj etapoj. Post certaj etapoj la uzanto povas fari certajn manipuladojn, ekzemple miksi la enmetaĵon, aldoni komponentojn ktp. Kutime oni salas la pladon ĉe kuirado sen premo antaŭ kuirado, ĉe kuirado sub premo post kuirado. === Reĝimoj === La multekuirilo povas havi el 5-6 ĝis centoj da enkonstruitaj programoj de produktinto. Kutime la multekuirilo ebligas manipuladon de programo inter certaj limoj ŝanĝante temperaturon aŭ daŭron de etapo. Praktike ĉiu multekuirilo havas sekvantajn programojn: * '''Kuirado'''. Varmigo ĝis temperaturo de bolo kaj subteno de bolado por certa daŭro. Eblas diversaj variaĵoj de tiu reĝimo kun halto(j) por enmeti diversajn produktojn. * ''' Kuirado de makaronio'''. Varmigo ĝis bolo, poste halto por enmeto de produktoj. Post enmeto kaj premo de lanĉbutono denove varmigo ĝis bolo kaj subteno de bolado dum certo periodo. La programon oni uzas por tiuj produktoj, kiujn oni devas enmeti en jam bolantan akvon. * '''Stufo'''. Varmigo ĝis bolo, poste daŭra subteno de iom malpli alta temperaturo. La reĝimo taŭgas por stufado de legomoj kaj viando. * '''Bakado/fritado'''. Varmigo ĝis certa temperaturo kaj ĝia subteno dum certa tempo. Estas analoga al kuirado, nur ĉe iom pli alta temperaturo. Taŭgas por kuirado de produktoj kun malgranda kvanto de akvo. Oni povas friti kun fermita aŭ malfermita kovrilo. * '''Rizo/fagopiro'''. Varmigo ĝis bolo ĉe iom superflua povo, poste subteno de bolado ĝis malapero de akvo (pro bolado kaj ensorbiĝo). La kuirado finas, kiam la temperaturo plialtigas supren de temperaturo de bolado aŭ laŭ tempomezurilo. Per tiu programo oni kuiras [[rizo]]n, [[fagopiro]]n, [[pizo]]n, [[fazeolo]]n – produktojn, kiuj dum kuirado ensorbas multon de akvo. * '''[[Pilafo]]'''. Kombinaĵo de reĝimoj "Rizo" kaj "Fritado". Komence la aparato tenas fortan boladon, post malapero de akvo dum 5-10 minutoj plenumas fritadon. * '''[[Jogurto]]'''. Malforta kaj daŭra (ĝis 8 horoj) varmigo. Kelkaj aldonaj reĝimoj: * '''Vaporkuirado'''. Kombinebla kun iu ajn reĝimo de kuirado aŭ stufado (kiam produktoj enhavas sufiĉan kvanton de akvo kaj la temperaturo ne superas 100 gradojn). Por tiu reĝimo oni uzas apartenaĵon – kradon – kiun oni enmetas en kaserolo kaj metas supren produktojn. Tiu proceduro ebligas kuiri en vaporo [[legomoj]]n, [[kotleto]]jn, [[viando]]n aŭ [[fiŝo]]n, kuiri [[ovo]]jn en [[kaliko]] por vaporo, varmigi kolbasetojn dum kuirado de [[garnaĵo]]. * '''Subteno de varmo'''. La reĝimon oni povas aŭtomate enŝalti post iuj programoj kaj subteni la varmon dum kelkaj horoj. Por eviti kreskon de danĝeraj bakterioj la temperaturo devas esti 60 gradoj aŭ pli. Oni uzas tiun reĝimon nur por produktoj, kiujn ne danĝeras daŭra varmigo (rizo, fagopiro, [[kaĉo]]j, [[supo]]j). * '''Varmigo'''. Varmigo de malvarma manĝaĵo ĝis 50 — 60 °C. * '''Prokrasto de kuirado'''. En la bloko de manipulado oni starigas tempon de komenco aŭ fino de kuirado. Memkompreneble, tiun eblecon oni povas uzi nur por programoj, kiuj ne postulas aktivadon de uzanto kaj eblas enmeti ĉiujn ingrediencon antaŭ kuirado. Aldone la multekurilo povas havi permanan reĝimon, kiun oni en komerco nomas "Multekuiristo". Tiu reĝimo ebligas redaktadon de propraj programoj kaj adaptadon de multekuirilo por iu ajn recepto kun ajnaj nuancoj. Konkretaj eblecoj de "Multekuiristo" estas diversaj por diversaj modeloj kaj povas esti kaj limigitaj kaj vastaj. === Energia efiko === Uzo de multekuirilo ŝparas multan [[energio]]n. La kaŭzoj estas sekvantaj: * Kuirado okazas danke al elektronika stiro praktike sen apero de [[vaporo]]. Ĉe tradicia kuirado la plimulto de energio estas elspezata por estiĝo de vaporo. * Kuirado sub premo daŭras kelkaj fojoj malpli. Se al Vi ne plaĉas la gusto de plado kuirita sub premo, Vi povas uzi sekvantan ruzaĵon. Elektu reĝimon de kuirado sub premo mallongdaŭra (1-2 minutoj). Post elŝalto la plado kuiriĝos ankoraŭ daŭre sen bolo ĝis poioma natura malaltiĝo de premo. * Ankaŭ la varmizoligo ŝparas energion, precipe dum daŭra subteno de temperaturo post kuirado. * Se eblas uzi malpli altan noktan tarifon de energio, Vi povas uzi proktastitan starton en noktaj horoj. Kutime la kuirado kostas malpli eĉ rilate al [[gasforno]]. === Higieno de ejo === Multekuirilo kreas malpli da [[vaporo]], tial malpli ŝarĝas la ejon kun malsekeco. Tion oni devas rigardi en ejoj, kiuj emas al malsekeco aŭ [[ŝimo|ŝimiĝo]]. Precipe favoras sekecon de aero transiro de [[gasforno]] al multekuirilo ĉar ĉe bruliĝo de [[gaso]] estiĝas multo da vaporo. == Avantaĝoj kaj malavantaĝoj == La ĉefa avantaĝo de multekuirilo estas aŭtomatigo de kuirado, kiu ŝparas tempon de uzanto. Laŭeble oni redaktas programojn tiamaniere, ke la kuirado de manĝaĵo plenumiĝas en "unu ago". Tio signifas, ke la uzanto enmetas la ingrediencojn, lanĉas la maŝinon kaj ĝi sen interveno kuiras la manĝaĵon. Eĉ se tio ne eblas, la multekuirilo esence simplifas la taskon de kuiranto. Alia avantaĝo estas la pli facila lavado de kaserolo ĉar la manĝaĵo preskaŭ ne brulkarbiĝas. Oni bezonas malpli da oleo dum kuirado. Multekuirilo ne disponigas iujn specifajn eblecojn, kiujn disponigas ekzemple mikroonda forneto, tamen havante malgrandan amplekson unuigas eblecojn de kelkaj tradiciaj kuiraparatoj. Multekuirilo ŝparas energion per optimumigo de kuirado kaj bona varmizolado. La povo varias inter 350 kaj 1950 Vt. Malavantaĝo estas relative fiksa volumeno de manĝaĵo kuirebla unufoje. Minimuma volumeno estas proksimume la kvarono de la volumeno de kaserolo. La kaserolo ne devas esti plena pro forkuro de manĝaĵo. Preskaŭ ne eblas kuiri samtempe plurajn manĝaĵojn. == Prizorgo == La kaserolo kutime havas [[kontraŭbrulkarbiga kovraĵo|kontraŭbrulkarbigan kovraĵon]]. Por lavado necesas uzi rimedojn, kiuj ne damaĝas la kovraĵon. La kaserolo estas la plej malnoviĝema parto de multekuirilo. Multaj firmaoj starigas garantian limtempon de kaserolo malpli altan ol limtempo de cetera aparato kaj vendas kaserolojn ankaŭ aparte. La kaserolo estas la nura parto de multekuirilo, kiun eblas lavi en [[vazlavilo]], kvankam iuj produktantoj tute ne rekomendas maŝinan lavadon. Oni ne permesas uzi por lavado de kaserolo [[abraziilo]]jn, metalajn objektojn (ekz. skrapilojn) kaj [[acido]]jn. La valvoj en kovrilo rapide malpuriĝas, ilin oni devas regule purigi. == Referencoj == * [http://www.iamcook.ru/kw/multivarka Kolekto de receptoj por multekuirilo (en la rusa)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042602/http://www.iamcook.ru/kw/multivarka |date=2015-06-13 }} {{projektoj}} <!-- {{Kuirarto}} --> [[Kategorio:Kuiriloj]] [[Kategorio:Elektraj aparatoj]] 1tsxpglowvgwpk550r6xfv5i5fni335 0 528326 9490767 9487459 2026-10-09T10:39:45Z Crosstor 3176 /* S */ 9490767 wikitext text/x-wiki Jen listo de studentoj, kiuj studis, poste ankaŭ instruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == {{Div col|cols = 2}} * [[Ferenc Ábel]] * [[Géza Abonyi (juristo)]] * [[Sándor Abonyi]] * [[Mihály Ács (pli aĝa)]] * [[Pál Ács]] * [[András Ádám (atomfizikisto)]] * [[György Ádám (advokato)]] * [[György Ádám (fiziologo)]] * [[Lajos Ádám]] * [[László Ádám (geografo)]] * [[Lóránt Ádám]] * [[Tamás Adamik]] * [[Anna Adamikné Jászó]] * [[Tamás Agócs]] * [[József Aistleitner]] * [[Miklós Ajtai (matematikisto)]] * [[Sándor Ajtai Kovách]] * [[Béla Alexander]] * [[Bernát Alexander]] * [[Ferenc Albert (astronomo)]] * [[Károly Alexa]] * [[László Alföldi]] * [[Antal Almási]] * [[Gyula Altenburger]] * [[Gyula Antal]] * [[László Antal (lingvisto)]] * [[István Apáthy (juristo)]] * [[Ákos Bertalan Apatóczky]] * [[Edgár Artner]] * [[László Asztalos]] * [[Aladár Aujeszky]] * [[László Aujeszky]] {{Div col end}} == B == {{Div col|cols = 3}} * [[Ernő Babos]] * [[Hugó Baintner]] * [[Béla Babiczky]] * [[Tamás Bács]] * [[Pál Bajory]] * [[István Bakács]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[Zelka Baktay]] * [[Péter Balassa]] * [[Alice Judit Balázs]] * [[Béla Árpád Balázs]] * [[Géza Balázs]] * [[János Balázs (lingvisto)]] * [[Lóránt Balázs]] * [[Mária Balázs]] * [[Emil Baleczky]] * [[Rezső Bálint (kuracisto)]] * [[Ernő Balogh (onkologo)]] * [[Katalin Balogh (psikologo)]] * [[Sándor Balogh (historiisto)]] * [[Zsófia Bán]] * [[József Bánhegyi]] * [[Zoltán Bánhidi]] * [[Jenő Barabás]] * [[Péter Bárándy]] * [[László Baránszky-Jób]] * [[Zsolt Baranyai]] * [[Gusztáv Bárczi]] * [[László Bárdos (poeto)]] * [[Balázs Barna]] * [[János Bársony]] * [[Judit Bartholy]] * [[Lajos Bartkó]] * [[Géza Bartoniek]] * [[Huba Bartos]] * [[Lajos Bartucz]] * [[Nándor Baumgarten]] * [[Salamon Beck]] * [[Soma Beck]] * [[János Beér]] * [[Manó Beke]] * [[András Békéssy]] * [[Ferenc Bene (kuracisto)]] * [[Henrik Benedict]] * [[Zsolt Beöthy]] * [[Árpád Berczik (biologo)]] * [[Endre Berecz]] * [[Gábor Bereczki]] * [[Edit Beregi]] * [[Sándor Berényi]] * [[Zoltán Berkes]] * [[Gabriella Bernáth]] * [[Jenő Bernátsky]] * [[Jolán Berrár]] * [[Iván Bertényi (pli aĝa)]] * [[Iván Bertényi (pli juna)]] * [[Ede Flórián Birly]] * [[Gábor Biró (fizikisto)]] * [[Ágnes Birtalan]] * [[Dezső Bita]] * [[Kriszta Bódis]] * [[Zoltán Bodnár]] * [[Lajos Bodola]] * [[István Bodolai]] * [[Lajos Boglár]] * [[Cecil Pál Bognár]] * [[János Bognár]] * [[László Bogsch]] * [[Károly Böhm (kuracisto)]] * [[Zoltán Bókay]] * [[Ilona Bolla]] * [[Enikő Bollobás]] * [[Éva Bónis]] * [[György Bónis]] * [[Ádám Boros]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Zsuzsanna Boros]] * [[József Borossay]] * [[András Borosy]] * [[Károly Borsányi]] * [[György Boytha]] * [[András Bozóki]] * [[Béla Brandenstein]] * [[József Buday]] * [[József Budenz]] * [[István Bugarszky]] * [[Károly Bugár-Mészáros]] * [[Károly Burger]] * [[Aladár Buzágh]] {{Div col end}} == C == * [[József Cherny]] * [[István Cornides]] * [[István Csabai]] * [[Béla Csákvári]] * [[Csaba Csapodi]] * [[István Csapody (kuracisto)]] * [[Lajos Csapody]] * [[János Csarada]] * [[Elemér Császár (fizikisto)]] * [[Margit Császár]] * [[Dániel Csatári]] * [[Lenke Csíkhelyi]] * [[Andor Csizmadia]] * [[Mózes Csoma]] * [[Barnabás Csongor]] * [[Csaba Csorba]] * [[László Csorba]] * [[István Czigler]] == D == {{Div col|cols = 2}} * [[László Dabis]] * [[Imre Dambrovszky]] * [[Róbert Dán]] * [[Ágnes Dániel]] * [[Géza Dávid]] * [[János Dégen]] * [[Mihály Demeczky]] * [[Zsolt Demetrovics]] * [[Antal Demién]] * [[Katalin Dér]] * [[Imre Derényi]] * [[Balázs Déri]] * [[Frigyes Dési]] * [[László Detre]] * [[Pál Dienes]] * [[János Diescher]] * [[István Diószegi (historiisto)]] * [[Gusztáv Adolf Dirner]] * [[Klára Dobrev]] * [[Sándor Domanovszky]] * [[Tekla Dömötör]] * [[Előd Dudás]] * [[Ágnes Dukkon]] {{Div col end}} == E == * [[Ferenc Eckhart]] * [[Ildikó Ecsedy]] * [[Péter Egri]] * [[István Egyed]] * [[György Eisemann]] * [[Gyula Elischer]] * [[Károly Engel (kuracisto)]] * [[Gyula Eörsi]] * '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato) * [[László Epstein]] * [[István Erdélyi (arkeologo)]] * [[Gábor Erdődy]] * [[Tibor Erényi]] * [[József Ernyey]], apotekisto * [[Bálint Érdi]] * [[János Estók]] == F == {{Div col|cols = 2}} * [[Dóra F. Csanak]] * [[Kálmán Faluba]] * [[Géza Faludi]] * [[András Falus]] * [[Róbert Falus]] * [[Klára Faragó]] * [[Géza Farkas]] * [[Gyula Farkas (instruisto)]] * [[Jenő Farkas (tradukisto)]] * [[István Fazekas (arkivisto)]] * [[Ibolya Felhő]] * [[Tamás Fellegi]] * [[György Fejér]] * [[Lipót Fejér]] * [[Pál Fejes]] * [[Mihály Fekete (matematikisto)]] * [[Sándor Fekete]] * [[Zoltán Fekete (agronomo)]] * [[Imre Fényes]] * [[Béla Fenyvessy]] * [[Endre Ferenczy (historiisto)]] * [[Endre Ferenczy (juristo)]] * [[Mária Ferenczy]] * [[Ernő Fináczy]] * [[Géza Finszter]] * [[Ádám Fitter]] * [[József Fleischer]] * [[Gábor Fodor]] * [[József Fodor]] * [[Sándor Fodor (egiptologo)]] * [[Zoltán Fodor]] * [[György Földes]] * [[István Földes (astronomo)]] * [[András Földi]] * [[Ferenc Földvári]] * [[Réka Földváryné Kiss]] * [[Magdolna Forró]] * [[András Frank]] * [[Ignác Frank]] * [[Zsolt Frei]] * [[József Frigyesi]] * [[Ida Fröhlich]] * [[Izidor Fröhlich]] * [[György Fukász]] * [[József Fülöp (geologo)]] * [[József Fülöp (kuracisto)]] * [[Márta Fülöp]] * [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]] {{Div col end}} == G == {{Div col|cols = 2}} * [[G. Béla Németh]] * [[György Gábor (filozofo)]] * [[Miklós Gábori]] * [[Félix Gál]] * [[Gyula Gál (juristo)]] * [[Márton Galambos]] * [[József Galántai]] * [[Endre Galla]] * [[Ferenc Galla]] * [[Albert Gárdonyi]] * [[Ferenc Gazdag]] * [[Antal Genersich]] * [[Zoárd Geőcze]] * [[Ágnes Gereben]] * [[András Gerevich]] * [[Rabán János Gerézdi]] * [[András Gergely]] * [[Jenő Gergely (historiisto)]] * [[József Gerics]] * [[Ferenc Gerlóczy]] * [[Zsigmond Gerlóczy]] * [[Pál Germuska]] * [[András Gerő]] * [[Zoltán Gombocz]] * [[Pál Gömöry]] * [[Katalin Gönczöl]] * [[Nóra Gózonné Etényi]] * [[Endre Góth]] * [[Irén Júlia Götz]] * [[Ferenc Gráf]] * [[Gábor Graff]] * [[György Granasztói]] * [[László Grétsy]] * [[Emil Grósz]] * [[József Guszmann]] * [[Albert Gyergyai]] * [[József Gyimesi (kemiisto)]] * [[Eszter György (historiisto)]] * [[Júlia György]] * [[Péter György]] * [[Géza Györgyi (fizikisto)]] * [[Géza Györgyi (kuracisto)]] * [[Kálmán Györgyi]] * [[Erzsébet Györkös]] * [[János Győry]] * [[Pál Gyulai (kritikisto)]] {{Div col end}} == H == {{Div col|cols = 3}} * [[János Haas]] * [[Jonathán Pál Haberern]] * [[Péter Hack]] * [[Károly Hadaly]] * [[Lajos Hajdu (juristo)]] * [[Henrik Hajnal]] * [[Imre Hajnik]] * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[József Hála]] * [[Aladár Halász]] * [[János Halmai]] * [[Imre Hamar]] * [[Géza Hámor]] * [[Jenő Hámori]] * [[Tünde Handó]] * [[Zoltán Hangay]] * [[Szabolcs Harangi]] * [[György Haraszti]] * [[Iván Harsányi]] * [[László Hartai (reĝisoro)]] * [[Péter Hatala]] * [[Pál Hári]] * [[Adolf Havas (venerologo)]] * [[József Havas]] * [[Sándor Havas]] * [[Péter Hedvig]] * [[Dolores Hegyi]] * [[László Hencz]] * [[Árpád Herczeg]] * [[Mihály Herczegh]] * [[István Egyed Hermann]] * [[Zsuzsa Hetényi]] * [[Attila Hevesi]] * [[Edit Hexendorf]] * [[Jenő Hillebrand]] * [[István Hiller]] * [[Sándor Hites]] * [[Judit Hidasi (japanologo)]] * [[József Holderith]] * [[András Holló]] * [[Bálint Hóman]] * [[Gyula Honyek]] * [[Lajos Hopp]] * [[Béla Horányi]] * [[György Horányi]] * [[János Horányi]] * [[Gusztáv Horay]] * [[Béla Horn]] * [[Ferenc Horusitzky]] * [[Árpád Horvát]] * [[István Horvát]] * [[Béla Horváth (kuracisto)]] * [[Cyrill Horváth]] * [[Iván Horváth (literaturisto)]] * [[János Horváth (literaturhistoriisto)]] * [[Jenő Horváth (historiisto, 1881)]] * [[Jenő Horváth (historiisto, 1941)]] * [[Keresztély János Horváth]] * [[Konstantin Gyula Horváth]] * [[Zoltán Horváth (budhisto)]] * [[Ferenc Hubert]] * [[Ferenc Hudecz]] * [[János Hunfalvy]] * [[Vilmos Huszár (literaturisto)]] * [[Tivadar Huth]] * [[Miklós György Hutterer]] * [[Tivadar Huzella]] {{Div col end}} == I == * [[Zoltán I. Tóth]] * [[Ferenc Ibrányi]] * [[Sándor Illyés]] * [[József Imre (1851)]] * [[József Imre (1884)]] * [[György Inzelt]] * [[László Irmédi-Molnár]] * [[Béla Iván]] == J == * [[László Jankovich (prosektoro)]] * [[József Jánosi (jezuito)]] * [[Dénes Jánossy (paleontologo)]] * [[András Jaszlinszky]] * [[Ányos Jedlik]] * [[József Jelitai]] * [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]] * [[Magda Jóború]] * [[Gyula Jordán]] * [[Péter Józsa]] * [[Jakab Justus]] * [[Iréneusz Juvancz (1910)]] == K == {{Div col|cols = 3}} * [[Pál Káldi]] * [[Gyula Káldy-Nagy]] * [[István Kállay]] * [[László Kálmán]] * [[Magda Kalmár (psikologo)]] * [[Olivér Kaposi]] * [[Judit Karafiáth]], literaturisto * [[Dávid Karátson]] * [[Mór Kármán]] * [[Géza Ferenc Karsai]] * [[György Karsai]] * [[Ferenc Kárteszi]] * [[István Katona (historiisto)]] * [[Mór Katona]] * [[Gyula Kautz]] * [[Sándor Katz]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Marianna Kékes]] * [[Anna Kende]] * [[Elemér Kenyeres]] * [[Imre Kenyeres (redaktoro)]] * [[Zoltán Kenyeres]] * [[Adorján Kesselyák]] * [[Pál Kitaibel]] * [[Zsigmond Keglevich]] * [[Imre Kelemen]] * [[Béla Kelen]] * [[Béla Kenéz]] * [[Ernő Kenéz]] * [[Balázs Kenyeres]] * [[Ferenc Kerényi]] * [[Ferenc Borgia Kéri]] * [[István Kertész (historiisto)]] * [[Károly Kétly]] * [[András Keve]] * [[Tivadar Kézmárszky]] * [[Imre Kis Pintér]] * [[László Kisbali]] * [[Csaba Gy. Kiss]] * [[Daisy Kiss]] * [[Endre Kiss]] * [[István Kiszely]] * [[Gábor Klaniczay]] * [[Judit Klement]] * [[István Klinghammer]] * [[János Kiss (esperantisto)]] * [[Károly Kmety]] * [[Ferenc Koch (geografo)]] * [[Gyula Kocsis (etnografo)]] * [[Éva Kocziszky]] * [[Gyula Koczkás]] * [[Sándor Koczkás]] * [[Gyula Kodolányi]] * [[Béla Kőhalmi]] * [[Zoltán Kolláth]] * [[Aladár Komlós]] * [[Géza Komoróczy]] * [[Sándor Konek]] * [[Dénes Kőnig]] * [[Anikó Kónya]] * [[Károly Koppi]] * [[Frigyes Korányi]] * [[György Korbuly]] * [[György Korda (juĝisto)]] * [[Tivadar Kormos]] * [[Gyula Kornis]] * [[Gábor Kósa]] * [[Vera Kósáné Ormai]] * [[Domokos Kosáry]] * [[Ákos Kovács (kuracisto)]] * [[Árpád Kovács (filologo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[József Kovács (kirurgo)]] * [[Tibor Kovács]] * [[Gyula Kováts (juristo)]] * [[Radó Kövesligethy]] * [[György Kozma]] * [[Attila Krajcsi]] * [[Lilla Krász]] * [[Ferenc Kratochwill]] * [[Tamás Krausz]] * [[József Andor Krenner]] * [[Géza Krepuska]] * [[Sándor Krisztics]] * [[Endre Krolopp]] * [[Endre Kubányi]] * [[Enikő Kubinyi]] * [[László Kubinyi]] * [[Pál Kubinyi]] * [[Imre Kubovics]] * [[Árpád Kucsman]] * [[Ferenc Kukán]] * [[István Kukorelli]] * [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]] * [[Ferenc Kulin]] * [[Miklós Kun (historiisto)]] * [[Endre Kutassy]] {{Div col end}} == L == {{Div col|cols = 2}} * [[László L. Lőrincz]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[László György Lajtha]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Lajos Láng (statistikisto)]] * [[Sándor Láng]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Éva Lax]] * [[Ágost Lechner]] * [[Emma Léderer]] * '''[[Philipp Lenard]]''', Nobel-premiito * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Alajos Loczka]] * [[Lajos Lóczy]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[István Lukács]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 2}} * [[Klára M. Rásky]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Zoltán Magyary]] * [[István Majer]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Pál Makó]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Jenő Markó]] * [[Pál Markovics]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Gábor Máthé]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[László Mátrai]] * [[Béla Mauritz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[László Mérő]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Barna Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Károly Minich]] * [[István Miskolczy]] * [[Aladár Mód]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[József Mogyoródi]] * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 2}} * [[Ádám Nádasdy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[László Nagy (historiisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[István Nánay]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[János Nemeskéri]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[György Amadé Németh]] * [[Gyula Németh]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Tibor Nónay]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] {{Div col end}} == O == * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Teréz Oborni]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Miklós Olgyay]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[Péter Oszkó]] * [[László Ottlik]] * [[Kelemen Óváry]] == P == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor P. Szabó]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Péter Paczolay]] * [[Dezső Pais]] * [[Zsolt Pákay]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Ervin Pamlényi]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Melinda Pap]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Arnold Pataky]] * [[András Patay-Horváth]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ferenc Patek]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[József Perényi]] * [[Gedeon Petz]] * [[Gyula Pikler]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[János Pollák]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[János Prileszky]] * [[Pál Pritz]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == R == {{Div col|cols = 2}} * [[Sándor Radnóti]] * [[János Rainer M.]] * [[János Ranolder]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[István Reiman]] * [[János Reisinger]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[László Rhorer]] * [[Ferenc Ribáry]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[Flóris Ferenc Rómer]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[József Rötth]] * [[Imre Ruff]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[Margit S. Sárdi]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Marianne Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Konrád Salamon]] * [[Gergely Salát]] * [[Mihály Samu]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[János Sarkady]] * [[Miklós Sárközy]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Gábor Schein]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[János György Schmidt]] * [[Aladár Schnierer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Márton Schwartner]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Gyula Sebestény]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[István Síklaki]] * [[András Siklós]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Árpád Sipos]] * [[Lajos Sipos]] * [[Péter Sipos]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Rezső Soó]] * [[István Sőtér]] * [[Éva Standeisky]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Balázs Sudár]] * [[Ottó Süpek]] * [[Gyula Surányi]] * [[Ilona Sz. Jónás]] * [[György Szabad]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Pál Zoltán Szabó]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[Ottó Szabolcs]] * [[József Szájer]] * [[Zoltán Szalai]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[Iván Szántó]] * [[Pál Szarvas]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[László Szebellédy]] * [[Rezső Szegedy]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[Gyula Szekfű]] * [[Péter Széky]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Imre Szentpétery]] * [[János Szerb]] * [[Károly Szerencsés]] * [[Gábor Szigethy]] * [[Márton Szilágyi]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Endre Szkárosi]] * [[László Szögi]] * [[János Szolnoki]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[Jenő Szűcs]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 2}} * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Lajos Tamás]] * [[Harald Tangl]] * [[Tamás Tarján]] * [[Edit Tasnádi]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Lajos Terkán]] * [[Károly Than]] * [[Ákos Timon]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Béla Török]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[Gábor Tüskés]] * [[János Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Géza Uray]] * [[Róbert Urbán]] == V == {{Div col|cols = 2}} * [[Elemér Vadász]] * [[Ármin Vámbéry]] * [[Jenő Vángel]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Tamás Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Géza Vasy]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Vígh]] * [[Judit Vihar]] * [[Miklós Világhy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Mátyás Vuchetich]] {{Div col end}} == W == * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Emília Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Lajos Winkler]] * [[József Wodetzky]] == Z == * [[Alajos Zambra]] * [[Imre Zárday]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Aladár Zubriczky]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. {{Unua|kat=ne}} [[Kategorio:Listoj]] 0454ton93eao580izbqa6o5ghfd4wjo 0 529625 9490488 9410131 2026-10-08T17:55:39Z Sj1mor 12103 9490488 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Eiffel tower from below.jpg|eta|La [[Eiffel-Turo]] estis konstruita el pudlita fero, nome formo de Forĝita fero]] <!-- [[Dosiero:wrought iron flower.jpg|dekstra|eta|Floro el Forĝita fero, on the fence in front of the [[Royal Courts of Justice]]]] --> [[Dosiero:Iron Pillar, Delhi, May 2008.jpg|eta|dekstra|Ferpiliero ĉe Delhi, Barato, enhavanta 98% el forĝita fero]] '''Forĝita fero''' estas [[alojo]] el [[fero]] kun tre malalta enhavo de [[karbo]] (malpli ol 0.08%) en kontrasto al [[gisfero]] (2.1% al 4%), kaj havas fibrecajn [[Enfermaĵo (mineralogio)|enfermaĵojn]] konataj kiel [[ŝlako]] ĝis 2% laŭ pezo. Ĝi estas duon-fuziita maso el fero kun ŝlakaj enfermaĵoj kiu havigas al ĝi "grenecan" aspenton similan al ligno, kiu estas videbla kiam ĝi estas eĝita aŭ faldita ĝis la rompopunkto. Forĝita fero estas rezista, maleebla, duktila, dratigebla, malkorodema kaj facile [[Veldado|veldata]]. Antaŭ la disvolvigo de efektivaj metodoj de [[Ŝtalo|ŝtalproduktado]] kaj de la disponeblo de grandaj kvantoj el [[ŝtalo]], forĝita fero estis la plej ofta formo de maleebla fero. Malgranda kvanto de forĝita fero estis uzata kiel kruda materialo por refajnigi ĝin al ŝtalo, kiu estis uzata ĉefe por produkti [[glavo]]jn, [[manĝilo]]jn, [[ĉizilo]]jn, [[hakilo]]jn kaj aliajn eĝenhavajn ilojn same kiel risortojn kaj [[fajlilo]]jn. La mendo de forĝita fero atingis sian pinton en la 1860-aj jaroj kun la adaptado de [[kirasŝipo]]j kaj [[fervojo]]j. Tamen, kiam pliboniĝis la propraĵojn kiaj fajneco de [[karboŝtalo]], ĝi iĝis malplikosta kaj pli amplekse disponebla ol la forĝita fero, kies uzado tiam malpliiĝis. Multaj aĵoj, antaŭ ol esti farataj el karboŝtalo, estis produktitaj el forĝita fero, kiaj [[nito]]j, [[najlo]]j, [[drato]], [[ĉeno]]j, [[fervojo]]j, fervojaj ligiloj, [[akvotubo]]j kaj vaportuboj, [[ŝraŭbo]]j, [[ŝraŭbingo]]j, [[hufumo]]j, [[apogrelo]]j, balustradoj, vagonradoj, teniloj por lignaj tegmentaj ĵaluzitraboj, kaj [[ornama ferarto]].<ref>{{Citation |title= American Iron 1607–1900 |last=Gordon |first= Robert B |authorlink= |year=1996 |publisher =[[Johns Hopkins University Press]] |location=Baltimore and London |isbn= 0-8018-6816-5 |pages= |url= | postscript = <Some but not all of these items mentioned.>}}</ref> Forĝita fero jam ne plu estas produktita je komerca skalo. Multaj produktoj priskribitaj kiel forĝita fero, kiaj gvardreliloj, ĝardena meblaro<ref>{{cite news |title=Wrought Iron: A Patio Furniture dream |work=cnet reviews |url=http://www.patioset.com/Wrought_Iron_Patio_Sets/ |accessdate=2009-09-29 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-07-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100123062138/http://www.patioset.com/Wrought_Iron_Patio_Sets/ |arkivdato=2010-01-23 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100123062138/http://www.patioset.com/Wrought_Iron_Patio_Sets/ |date=2010-01-23 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.patioset.com/Wrought_Iron_Patio_Sets/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2015-07-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100123062138/http://www.patioset.com/Wrought_Iron_Patio_Sets/ |arkivdato=2010-01-23 }}</ref> kaj [[krado]]j, estas faritaj el karboŝtalo. Ili retenas tiun priskribon ĉar en la pasinto ili estis forĝitaj (laboritaj) permane.<ref>Daniel, Todd (3a de Majo, 1997), Clearing the Confusion Over Wrought Iron, http://www.artmetal.com/project/NOMMA/WROUGHT.HTM {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150402101642/http://www.artmetal.com/project/NOMMA/WROUGHT.HTM |date=2015-04-02 }}, konsultita 2008-01-05</ref> == Vidu ankaŭ == * [[Forĝado]] == Notoj == {{Referencoj|30em}} == Bibliografio == * {{cite book |last=Bealer |first=Alex W. |title=The Art of Blacksmithing |publisher=Castle Books |year=1995 |location=Edison, NJ |pages=28–45 |isbn=0-7858-0395-5 |separator=, |postscript=<!--None-->}} * {{cite book |title=American Iron 1607–1900 |last=Gordon |first=Robert B |year=1996 |publisher=Johns Hopkins University Press |location=Baltimore and London |isbn=0-8018-6816-5 |separator=, |postscript=<!--None-->}} {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Wrought iron|revizio=672104394}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Metalurgio]] [[Kategorio:Konstrumaterialoj]] [[Kategorio:Arkitekturaj eroj]] [[Kategorio:Ĝardenoj]] [[Kategorio:Fero]] kae7uf9acd9a8r2dqt28uyq957dfhdl 0 530285 9490357 9488469 2026-10-08T12:36:57Z Crosstor 3176 /* S */ 9490357 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Hódmezővásárhely]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[agronomo]] [[Lajos Ábrahám]] * [[János Angyal (instruisto)]] * [[Imre Antal (pianisto)]] == B == * [[episkopo]] [[Bertalan Sándor Badalik]] * [[kuracisto]] [[György Bakay]] * [[Lajos Bakay (kirurgo)]] * [[advokato]] [[Ármin Balassa]] * [[János Bálint (flutisto)]] * [[biokemiisto]] [[Ilona Banga]] * [[skulptisto]] [[László Bánvölgyi]] * luktisto [[István Baranya]] * [[István Barta (pentristo)]] * [[aktoro]] [[Emma Bessenyei]] * historiisto [[Sándor Bezdán]] * [[kemiisto]] [[Rezső Bognár]] == C == * hobojisto [[Emília Csánky]] == D == * [[Pál Diószegi Szabó]], historiisto == E == * [[fotisto]] [[János Eifert]] * instruisto [[Ákos Endrei]] * instruisto [[Péter Erdélyi]] * [[fasonisto]] [[Gyula Ernyey]] == F == * [[kemiisto]] [[László Fári]] * [[aktoro]] [[Violetta Ferrari]] * [[József Fodor (pentristo)]] * biologo [[József Frank]] == G == * aktoro [[Katalin Gombos]] * [[Ferenc Grezsa (psikiatro)]] * [[ĝenerala kuracisto]] [[István Grezsa]] * [[László Gulyás (historiisto)]] * [[historiisto]] [[Gábor Gyáni]] * [[fizikisto]] [[József Gyulai]] * [[skermisto]] [[József Gyuricza]] == H == * [[instruisto]] [[Imre Hajnal]] * filmisto, pentristo [[Dezső Ákos Hamza]] * [[lingvisto]] [[János Harmatta]] * [[Adolf Havas (instruisto)]] * [[pianisto]] [[Endre Hegedűs]] * [[Sándor Héjja (agronomo)]] * [[juristo]] [[Mihály Herczegh]] * pentristo [[Ferenc Hézső]] * [[Imre Horváth (biologo)]] == I == * [[operkantisto]] [[Róbert Ilosfalvy]] * kuracisto [[József Imre (1851)]] * kuracisto [[József Imre (1884)]] * [[Sándor Imre (pedagogo)]] * [[inĝeniero]] [[Tamás Insperger]] * [[notario]] [[Dezső Irányi]] == J == * [[Katalin Juhász]], [[skermisto]] == K == * [[Béla Kádár (agronomo)]] * skulptisto [[Ede Kallós]] * skulptisto [[István Kamotsay]] * operkantisto [[Ernő Kenéz]] * [[Éva Kis (geografo)]] * juristo [[Károly Kmety]] * operkantisto [[Krisztina Kónya]] * [[Ferenc Kovács (politikisto)]] * [[pentristo]] [[István Kurucz D.]] == L == * aktoro [[Borbála Labancz]] * [[bankisto]] [[Csaba Lantos]] * [[skulptisto]] [[Györgyi Lantos]] * [[ministro]] [[János Lázár (ministro)|János Lázár]] * aktoro [[Margit Lontay]] * aktoro [[Ödön Lubinszky]] == M == * urbestro [[Péter Márki-Zay]] == N == * operkantisto [[Margit Nagy]] == O == * [[Lajos Olasz (historiisto)]] * ĵurnalisto [[Ede Ormos]] * patologo [[Jenő Ormos]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] == P == * [[György Pálffy (aktoro)]] * [[meteologo]] [[György Péczely]] * aktoro [[Gerda Pikali]] == R == * [[matematikisto]] [[András Rapcsák (matematikisto)|András Rapcsák]] == S == * [[Pál Sándor (politikisto)]] * aktoro [[Samu Szabó]] * [[György Székely (arkeologo)]] * [[juĝisto]] [[Farkas Széll]] * aktoro [[József Szerdahelyi]] * aktoro [[Eszter Szilágyi Szabó]] == T == * [[Ferenc Takács (ministro)]] * pentristo [[János Tornyai]] == V == * operkantisto [[Endre Várhelyi]] * dekoraciisto [[Emil Vata]] * instruisto [[Béla Vekerdi]] * sciencohistoriisto [[László Vekerdi]] * aktoro [[Margit Vetró]] * [[László Vörös (kartografo)]] == W == * radiologo [[Ármin Weisz]] * fizikisto [[Ferenc Wittmann]] == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj naskiĝintaj en Hódmezővásárhely]] [[Kategorio:Hódmezővásárhely| ]] bjh5i6zqexww2iew0hawpoxmymgaq11 0 545102 9490520 9478364 2026-10-08T18:09:50Z Sj1mor 12103 9490520 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Canons of medicine.JPG|eta|dekstra|Kopio en [[latino]] de la Kanono de Medicino de [[Aviceno]], datita de 1484, konservita ĉe la Medicina Historia Biblioteko P.I. Nixon de la Sanscienca Centro de la Universitato de Teksaso en San Antonio.]] En la [[historio de medicino]], '''Islama medicine''', '''Araba medicino''' referencas al [[medicino]] disvolvigita en la [[Islama Orepoko]], kaj verkita en [[Araba lingvo|araba]], nome ''[[lingua franca]]'' de la Islama civilizacio. La gravo de araba medicino kuŝis ne multe sur sia [[originaleco]] sed sur la fakto ke ĝi estis vehiklo por la fidinda konservado de la greka sciaro.<ref name="Shanks">Shanks, Nigel J.; Dawshe, Al-Kalai (January 1984). "Arabian medicine in the Middle Ages" (PDF). [[Journal of the Royal Society of Medicine]] 77 (1): 60–65. PMC 1439563. PMID 6366229. [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1439563/pdf/jrsocmed00227-0074.pdf] Alirita la 29an de Decembro 2015.</ref> La ĉefaj fondoj de medicino fare de arabaj fakuloj de Islamo estis la medicinaj verkoj de la 'klasika periodo', kaj de tiuj grekaj aŭtoroj kies verkoj estis eventuale tradukitaj.<ref name=":2">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=nŜmAgAAQBAJ|titolo=Arabian Medicine and Its Influence on the Middle Ages:|familia nomo=Campbell|persona nomo=Donald|dato=2013-12-19|eldoninto=Routledge|ISBN=978-1-317-83312-3|paĝoj=2-20|lingvo=en}}{{404|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ĉefa tradukmovado, aperinta dum la regado de [[Harun al-Raŝid]] estis stimulita de sociekonomia atmosfero favora al la atingoj de fakuloj kaj de konstatita neceso inter kaj islamanoj kaj kaj kristanoj por aliro en araba al antikva medicino kaj la preta disponeblo de elstaraj tekstoj.<ref name=":1">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=zcpFAAAAQBAJ|titolo=The Greatest Benefit to Mankind: A Medical History of Humanity (The Norton History of Science)|familia nomo=Porter|persona nomo=Roy|dato=1999-10-17|eldoninto=W. W. Norton & Company|ISBN=978-0-393-24244-7|paĝoj=90-100|lingvo=en}}</ref> Plej favorata aŭtoro estis [[Galeno de Pergamo|Galeno]], ĉar lia verkaro markis la normigon por la araba medicino estonta; eĉ la verkoj de la [[Hipokrata Korpuso]] estis konataj ĉefe tra la prismo de la komentarioj de Galeno.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=The Western medical tradition. [1]: 800 to AD 1800|url=https://archive.org/details/westernmedicaltr0000unse_z5u7|familia nomo=Conrad|persona nomo=Lawrence I.|jaro=2009|loko=Kembriĝo|eldoninto=Cambridge Univ. Press|ISBN=978-0-521-47564-8|paĝoj=[https://archive.org/details/westernmedicaltr0000unse_z5u7/page/93 93]-130}}</ref> La ora epoko de la araba medicino ekis en la 9a jarcento kaj kontinuis je sia pinto ĝis la 12a jarcento kiam la povo de Islamo ekmalaltiĝis kiel rezulto de interna konflikto kaj de la defio farita de la [[Krucmilitoj|krucmilitistoj]] kaj barbaraj invadantoj.<ref name=":0">{{cite journal |title=Arabic Medicine in Literature |url=http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC194301/ |journal=Bulletin of the Medical Library Association |date=1944-01-01 |issn=0025-7338 |pmc=194301 |pmid=16016635 |pages=96-104 |volume=32 |issue=1 |first=Khalil G. |last=Wakim}}</ref> Ene tiuj tri jarcentoj tamen, la islama medicina komunumo ekdisvolvigis kaj uzis sistemon de medicino bazita sur sciencaj analizoj.<ref name="Shanks" /> La gravo de la sansciencoj por la societo estis emfazigita, kaj la frua islama medicina komunumo penis por trovi vojojn por zorgi pri la sano de la [[homa korpo]]. Aldone al produktado de gravaj medicinaj pensuloj kaj kuracistoj kiaj [[Al-Razio|Al-Razi (Razi)]] kaj Ibn Sina ([[Aviceno]]), araboj estis konsiderataj unu el plej grandaj kontribuoj en la fakoj de farmakologio kaj kemio.<ref name=":0" /> La landoj superregataj de arabaj militistoj havigis grandan abundon de plantoj, animaloj kaj mineraloj; [[Ibn al-Baitar]] surprize listigis ĉirkaŭ 3000 aĵoj kiaj 800 botanikaj drogoj, 145 mineralaj drogoj kaj 130 animalaj drogoj.<ref name=":1" /> Kun tio kaj ties scienco de kemio aplikitaj al la medicino, la araboj estis la unuaj, kiuj enkondukis sisteme aranĝitajn ilustraciojn en siaj medicinaj verkoj same kiel enkondukis la ideon de jura kontrolo por kvalifiki ekzamenojn por akcepto en la medicina profesio.<ref name=":2" /> Laste, kvankam la ideo establi hospitalojn ne originiĝis kun ili, ili estis respondecaj por la establado de granda nombro de tiuj institucioj.<ref name=":2" /> == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Historio de medicino]] [[Kategorio:Islamo]] [[Kategorio:Abasida Kaliflando]] ohmnjx7q6zspgydm3f2b572imyagy7l 0 557013 9490764 9450877 2026-10-09T10:35:43Z Crosstor 3176 /* S */ 9490764 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj instruistoj en [[Universitato de Miskolc]]: *{{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[Iván Abonyi]] * [[Oszkár Ádám]] * [[Árpád Ág]] * [[Ödön Alliquander (filo)]] * [[József Antal Boza]] == B == * [[Imre Báder]] * [[Péter Bán (arkivisto)]] * [[László Bánhidi (mininĝeniero)]] * [[Imre Barta (ekonomikisto)]] * [[Zsuzsa Beney]] * [[Endre Berecz]] * [[Lajos Besenyei (ekonomikisto)]] * [[Ferenc Bíró (literaturhistoriisto)]] * [[Kriszta Bódis]] * [[János Bognár]] * [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]] * [[Balázs Borsos]] * [[András Bragyova]] == C == * [[István Cornides]] * [[Miklós Csemiczky]] * [[Tibor Czibere]] == F == * [[Richárd Falk (inĝeniero)]] * [[Gusztáv Faller (1930)]] * [[Ottó Farkas]] * [[Ernő Fejér]] * [[Károly Ferencz]] * [[András Földi]] * [[Aladár Földvári]] * [[Zoltán Fónyad]] * [[Tamás Fricz]] * [[Ádám Friedrich]] * [[Márta Fügedi]] == G == * [[János Gárdus]] * [[Gyula Gáspár (matematikisto)]] * [[László Gáspárdy]] * [[Gyula Gulyás (reĝisoro)]] * [[János Gulyás]] == H == * [[András Halász]] * [[Géza Hámor]] * [[Balázs Heidrich]] * [[Attila Hevesi]] * [[Andor Hoffmann]] * [[Richárd Hörcsik]] * [[Aurél Horváth]] * [[Zita Horváth]] * [[Miklós Hosszú]] * [[László Hunyadi (geologo)]] * [[László Huszthy]] == I == * [[József Ijjas (historiisto)]] * [[László Illés]] * [[Iván Illés]] == J == * [[Rozália Jambrik]] == K == * [[Lóránt Kabdebó]] * [[Péter Kacsuk]] * [[Mihály Káldor]] * [[Ernő Kállai (ombudsmano)]] * [[András Kappanyos]] * [[György Kaptay]] * [[Gábor Kecskeméti]] * [[Emil Klafszky]] * [[Ferenc Kovács (minejinĝeniero)]] * [[Lajos Kovács (geologo)]] * [[Péter Kovács (juĝisto)]] * [[Zoltán Kovács (subministro)]] * [[Ernő Kovácsházy]] * [[Ferenc Kratochwill]] == M == * [[József Mika]] * [[Béla Milasovszky]] * [[Péter Mizsey]] == N == * [[Elemér Nagy (fizikisto)]] * [[István Nánay]] * [[Zoltán Novotni]] * [[Balázs Nyilasy]] == O == * [[Gyula J. Obádovics]] * [[József Ö. Kovács]] == P == * [[Gyula Patkó]] * [[Imre Pattantyús-Ábrahám]] * [[Ildikó Pelczné Gáll]] == R == * [[Iván Raisz]] * [[Tamás Raj]] * [[Richárd Richter]] * [[József Ruszoly]] == S == * [[István Sályi]] * [[János Schey]] * [[Sándor Simon (inĝeniero)]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Elemér Szádeczky-Kardoss]] * [[Pál Szarvas]] * [[János Széki]] * [[Lajos Szeniczei]] * [[Csaba Ferenc Szigeti]] * [[Jenő Szigeti (adventista pastro)]] * [[József Szili]] * [[Péter Szűcs (geologo)]] == T == * [[Péter Takács (juristo)]] * [[András Torma]] * [[István Tringli]] == V == * [[Tamás Vekerdy]] * [[Miklós Vida]] * [[Márton Voith]] == Z == * [[János Zambó]] * [[János Zlinszky]] * [[Béla Zorkóczy]] == Vidu ankaŭ == * [[Listo de studentoj en Universitato de Miskolc]] == Fontoj == La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj]] [[Kategorio:Miskolc]] ixxsbtljlffl84jowyxjyvq7u869eyv 0 558138 9490652 9414104 2026-10-09T05:32:48Z ~2026-54313-04 264653 precizigo 9490652 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Giovanni Carmelo VERGA''' ( (prononco {{prononco|ĝoVAni kamMElo VERga}}); naskiĝis la [[2-an de septembro]] [[1840]] en [[Catania]], mortis la [[27-a de januaro|27-an de januaro]] [[1922]] en [[Catania]]) estis [[Italio|itala]] [[verkisto]]. == Biografio == La naskiĝon de Giovanni Verga oni registris en la komunumo de [[Katanio]] la [[2an de septembro]] 1840. == Verkoj == === Romanoj === * ''Amore e Patria'' (1856-1857) [inedito di 672 ff. ms. parzialmente riportati in Lina Perroni, Studi verghiani, II, Ricordi di D'Artagnan. La prima giovinezza di Giovanni Verga e due suoi romanzi sconosciuti: Amore e patria; I carbonari della montagna, Palermo, Ed. del sud, 1929]. * ''I carbonari della montagna'', 4 volumi, Catania, Galatola, 1861-1862. * ''Sulle lagune'', en "La Nuova Europa", 5 e 9 agosto 1862-13 gennaio e 15 marzo 1863. * ''Una peccatrice'', Torino, Negro, 1866. * ''Storia di una capinera'', Milano, Lampugnani, 1871. * ''Eva'', Milano, Treves, 1873. * ''Eros'', Milano, Brigola, 1875. * ''Tigre reale'', Milano, Brigola, 1875. * ''I Malavoglia'', Milano, Treves, 1881. * ''Il marito di Elena'', Milano, Treves, 1882 * ''Mastro-don Gesualdo'', Milano, Treves, 1889. * ''Dal tuo al mio'', Milano, Treves, 1906. * ''La duchessa di Leyra'', incompiuto in Federico De Roberto, Casa Verga e altri saggi verghiani, Firenze, Le Monnier, 1964. === Noveloj === [[Dosiero:I Malavoglia.djvu|eta|dekstra|Kovrilpaĝo de la unua eldono de ''I Malavoglia''.]] * ''Casa da thè'' (novelo), 1862. * ''Nedda. Bozzetto siciliano'', Milano, Brigola, 1874. * ''Primavera; La coda del diavolo; X; Certi argomenti; Le storie del castello di Trezza; Nedda'', Milano, Brigola, 1877. * ''Rosso Malpelo'', en "Fanfulla", 2-5 agosto 1878. * ''Vita dei campi. Nuove novelle'', Milano, Treves, 1880. [Fantasticheria, Jeli il pastore, Rosso Malpelo, Cavalleria rusticana, La Lupa, L'amante di Gramigna, Guerra di Santi, Pentolaccia] * ''Un'altra inondazione'', in "Roma-Reggio", numero speciale del "Corriere dei Comuni", Roma, Tipografia elzeviriana dell'Officina Statistica, 1880. * ''La roba'', en "Rassegna settimanale di politica, scienze, lettere ed arti", 26 dicembre 1880. * ''Casamicciola'', en "Don Chisciotte", n. 8, 3 aprile 1881. * ''I dintorni di Milano'', in Milano 1881, Milano, Ottino, 1881. * ''Il come, il quando ed il perché, in appendice alla seconda edizione di Vita dei campi'', Milano, Treves, 1881. * ''Pane nero'', Catania, Giannotta, 1882. * ''Libertà'', in "Domenica letteraria", 12 marzo 1882. * ''Novelle rusticane'', Torino, Casanova, 1883. [Il Reverendo, Cos'è il Re, Don Licciu Papa, Il Mistero, Malaria, Gli orfani, La roba, Storia dell'asino di S. Giuseppe, Pane nero, I galantuomini, Libertà, Di là del mare] * ''Per le vie'', Milano, Treves, 1883. [Il bastione di Monforte, In piazza della Scala, Al veglione, Il canarino del N. 15, Amore senza benda, Semplice storia, L'osteria dei «Buoni Amici», Gelosia, Camerati, Via Crucis, Conforti, L'ultima giornata] * ''Nella stalla, in Arcadia della carità. Strenna internazionale a beneficio degli inondati'', Lonigo, Tipo-litografia ed. Luigi Pasini, 1883. * ''Drammi intimi'', Roma, Sommaruga, 1884. [Drammi intimi, frammento 2, «Nel carrozzone dei profughi» (frammento 3), frammento IV, Un'altra inondazione, - Il Carnevale fallo con chi vuoi; - Natale e Pasqua falli con i tuoi. -, Ultima visita] * ''Mondo piccino'', in "Nuova Antologia", 1º ottobre 1884. * ''Vagabondaggio'', Firenze, Barbera, 1887. [Vagabondaggio, Il maestro dei ragazzi, Un processo, La festa dei morti, Artisti da strapazzo, Il segno d'amore, L'agonia d'un villaggio, ...e chi vive si dà pace, Il bell'Armando, Nanni Volpe, Quelli del colèra, Lacrymae rerum] * ''I ricordi del capitano d'Arce'', Milano, Treves, 1891. [I ricordi del capitano d'Arce, Giuramenti di marinaio, Commedia da salotto, Né mai, né sempre!, Carmen, Prima e poi, Ciò ch'è in fondo al bicchiere, Dramma intimo, Ultima visita, Bollettino sanitario (Corrispondenza in 4ª pagina)] * ''Don Candeloro e C.i'', Milano, Treves, 1894. [Don Candeloro e C.i, Le marionette parlanti, Paggio Fernando, La serata della diva, Il tramonto di Venere, Papa Sisto, Epopea spicciola, L'opera del Divino Amore, Il peccato di donna Santa, La vocazione di suor Agnese, Gli innamorati, Fra le scene della vita] * ''Una capanna e il tuo cuore'', en "Illustrazione italiana", 12 febbraio 1922. * ''Tutte le novelle'', 2 voll., Milano, [[Arnoldo Mondadori Editore|A. Mondadori]], 1940-1942. === Teatraĵoj === [[Dosiero:Sebastianutti, Guglielmo (1825-1881) & Benque, Franz (1841-1921) - Giovanni Verga.jpg|eta|Portreto de Verga.]] * ''I nuovi tartufi'' (1865-1866) * ''Rose caduche'' (1867) * ''L'onore'' I (1869) * ''L'onore'' II * ''Cavalleria rusticana'' (1884) * ''In portineria'' (1885) * ''La lupa'' (1886) * ''Dopo'' (1886) * ''Mastro-don Gesualdo'' (1889) * ''Cavalleria rusticana'' (1896) * ''La caccia al lupo'' (1901) * ''La caccia alla volpe'' (1901) * ''Dal tuo al mio'' (1903) == En esperanto aperis == * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/giovanni-verga-la-lupino-1880.html La lupino]" en traduko de [[Thierry Tailhades]] * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2023/02/giovanni-verga-kamparana-kavalireco-1880.html Kamparana kavalireco]" novelo, en traduko de Thierry Tailhades * Kamparana kavalireco, aŭ vilaĝana honoro, dramo en unu akto, (''Cavalleria rusticana''), trad. [[Rodolfo Castagnino]], eldonejo Achille Paolet, 1923. === Recenzoj === Pri '''Kamparana kavalireco ''' {{citaĵo|Tiun ĉi mondkonatan dramon ni ne devas klarigi al niaj legantoj. Sufiĉas diri, ke la traduko estas tia, ke la teatraĵo povus kun sukceso, esti reprezentata antaŭ Esperantista aŭdantaro.|[[Belga esperantisto]] n111-112 (maj-jun 1924)}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] pidne71x5b0seylfi7oftgcpbps8569 9490655 9490652 2026-10-09T05:34:40Z ~2026-54313-04 264653 9490655 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Giovanni Carmelo VERGA''' ( (prononco {{prononco|ĝoVAni kamMElo VERga}}); naskiĝis la [[2-an de septembro]] [[1840]] en [[Catania]], mortis la [[27-a de januaro|27-an de januaro]] [[1922]] en [[Catania]]) estis [[Italio|itala]] [[verkisto]]. == Biografio == La naskiĝon de Giovanni Verga oni registris en la komunumo de [[Katanio]] la [[2an de septembro]] 1840. == Verkoj == === Romanoj === * ''Amore e Patria'' (1856-1857) [inedito di 672 ff. ms. parzialmente riportati in Lina Perroni, Studi verghiani, II, Ricordi di D'Artagnan. La prima giovinezza di Giovanni Verga e due suoi romanzi sconosciuti: Amore e patria; I carbonari della montagna, Palermo, Ed. del sud, 1929]. * ''I carbonari della montagna'', 4 volumi, Catania, Galatola, 1861-1862. * ''Sulle lagune'', en "La Nuova Europa", 5 e 9 agosto 1862-13 gennaio e 15 marzo 1863. * ''Una peccatrice'', Torino, Negro, 1866. * ''Storia di una capinera'', Milano, Lampugnani, 1871. * ''Eva'', Milano, Treves, 1873. * ''Eros'', Milano, Brigola, 1875. * ''Tigre reale'', Milano, Brigola, 1875. * ''I Malavoglia'', Milano, Treves, 1881. * ''Il marito di Elena'', Milano, Treves, 1882 * ''Mastro-don Gesualdo'', Milano, Treves, 1889. * ''Dal tuo al mio'', Milano, Treves, 1906. * ''La duchessa di Leyra'', incompiuto in Federico De Roberto, Casa Verga e altri saggi verghiani, Firenze, Le Monnier, 1964. === Noveloj === [[Dosiero:I Malavoglia.djvu|eta|dekstra|Kovrilpaĝo de la unua eldono de ''I Malavoglia''.]] * ''Casa da thè'' (novelo), 1862. * ''Nedda. Bozzetto siciliano'', Milano, Brigola, 1874. * ''Primavera; La coda del diavolo; X; Certi argomenti; Le storie del castello di Trezza; Nedda'', Milano, Brigola, 1877. * ''Rosso Malpelo'', en "Fanfulla", 2-5 agosto 1878. * ''Vita dei campi. Nuove novelle'', Milano, Treves, 1880. [Fantasticheria, Jeli il pastore, Rosso Malpelo, Cavalleria rusticana, La Lupa, L'amante di Gramigna, Guerra di Santi, Pentolaccia] * ''Un'altra inondazione'', in "Roma-Reggio", numero speciale del "Corriere dei Comuni", Roma, Tipografia elzeviriana dell'Officina Statistica, 1880. * ''La roba'', en "Rassegna settimanale di politica, scienze, lettere ed arti", 26 dicembre 1880. * ''Casamicciola'', en "Don Chisciotte", n. 8, 3 aprile 1881. * ''I dintorni di Milano'', in Milano 1881, Milano, Ottino, 1881. * ''Il come, il quando ed il perché, in appendice alla seconda edizione di Vita dei campi'', Milano, Treves, 1881. * ''Pane nero'', Catania, Giannotta, 1882. * ''Libertà'', in "Domenica letteraria", 12 marzo 1882. * ''Novelle rusticane'', Torino, Casanova, 1883. [Il Reverendo, Cos'è il Re, Don Licciu Papa, Il Mistero, Malaria, Gli orfani, La roba, Storia dell'asino di S. Giuseppe, Pane nero, I galantuomini, Libertà, Di là del mare] * ''Per le vie'', Milano, Treves, 1883. [Il bastione di Monforte, In piazza della Scala, Al veglione, Il canarino del N. 15, Amore senza benda, Semplice storia, L'osteria dei «Buoni Amici», Gelosia, Camerati, Via Crucis, Conforti, L'ultima giornata] * ''Nella stalla, in Arcadia della carità. Strenna internazionale a beneficio degli inondati'', Lonigo, Tipo-litografia ed. Luigi Pasini, 1883. * ''Drammi intimi'', Roma, Sommaruga, 1884. [Drammi intimi, frammento 2, «Nel carrozzone dei profughi» (frammento 3), frammento IV, Un'altra inondazione, - Il Carnevale fallo con chi vuoi; - Natale e Pasqua falli con i tuoi. -, Ultima visita] * ''Mondo piccino'', in "Nuova Antologia", 1º ottobre 1884. * ''Vagabondaggio'', Firenze, Barbera, 1887. [Vagabondaggio, Il maestro dei ragazzi, Un processo, La festa dei morti, Artisti da strapazzo, Il segno d'amore, L'agonia d'un villaggio, ...e chi vive si dà pace, Il bell'Armando, Nanni Volpe, Quelli del colèra, Lacrymae rerum] * ''I ricordi del capitano d'Arce'', Milano, Treves, 1891. [I ricordi del capitano d'Arce, Giuramenti di marinaio, Commedia da salotto, Né mai, né sempre!, Carmen, Prima e poi, Ciò ch'è in fondo al bicchiere, Dramma intimo, Ultima visita, Bollettino sanitario (Corrispondenza in 4ª pagina)] * ''Don Candeloro e C.i'', Milano, Treves, 1894. [Don Candeloro e C.i, Le marionette parlanti, Paggio Fernando, La serata della diva, Il tramonto di Venere, Papa Sisto, Epopea spicciola, L'opera del Divino Amore, Il peccato di donna Santa, La vocazione di suor Agnese, Gli innamorati, Fra le scene della vita] * ''Una capanna e il tuo cuore'', en "Illustrazione italiana", 12 febbraio 1922. * ''Tutte le novelle'', 2 voll., Milano, [[Arnoldo Mondadori Editore|A. Mondadori]], 1940-1942. === Teatraĵoj === [[Dosiero:Sebastianutti, Guglielmo (1825-1881) & Benque, Franz (1841-1921) - Giovanni Verga.jpg|eta|Portreto de Verga.]] * ''I nuovi tartufi'' (1865-1866) * ''Rose caduche'' (1867) * ''L'onore'' I (1869) * ''L'onore'' II * ''Cavalleria rusticana'' (1884) * ''In portineria'' (1885) * ''La lupa'' (1886) * ''Dopo'' (1886) * ''Mastro-don Gesualdo'' (1889) * ''Cavalleria rusticana'' (1896) * ''La caccia al lupo'' (1901) * ''La caccia alla volpe'' (1901) * ''Dal tuo al mio'' (1903) == En esperanto aperis == * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2022/03/giovanni-verga-la-lupino-1880.html La lupino]" en traduko de [[Thierry Tailhades]] * "[https://tjerielliono.blogspot.com/2023/02/giovanni-verga-kamparana-kavalireco-1880.html Kamparana kavalireco]" , novelo, en traduko de Thierry Tailhades * Kamparana kavalireco, aŭ vilaĝana honoro, dramo en unu akto, (''Cavalleria rusticana''), trad. [[Rodolfo Castagnino]], eldonejo Achille Paolet, 1923. === Recenzoj === Pri '''Kamparana kavalireco ''' {{citaĵo|Tiun ĉi mondkonatan dramon ni ne devas klarigi al niaj legantoj. Sufiĉas diri, ke la traduko estas tia, ke la teatraĵo povus kun sukceso, esti reprezentata antaŭ Esperantista aŭdantaro.|[[Belga esperantisto]] n111-112 (maj-jun 1924)}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj verkistoj]] mpq7uer2n7v20tcalileqzznn6sd99v 0 559115 9490410 9332753 2026-10-08T14:44:25Z CommonsDelinker 2357 [[c:File:Demuth,_Charles_(1883-1935)_-_1917_-_Three_sailors.jpg|Demuth,_Charles_(1883-1935)_-_1917_-_Three_sailors.jpg]] estas anstataŭigita per [[c:File:Demuth,_Charles_(1883-1935)_-_1930_-_Three_Sailors_on_the_Beach.jpg|Demuth,_Charles_(1883-1935)_-_193 9490410 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Villa medicea di Castello - Hercules and Antaeus.jpg|<center>''[[Heraklo]] kaj [[Anteo]]'' en la vilao ''di Castello'' apud [[Florenco]].|eta|200px]] La vorto '''gejerotiko''' temas pri la socia tendenco karakterizita de la ĉeesto de [[erotiko|erotikaj emocioj]] aŭ seksumaj deziroj centritaj en samseksa ulo. Tiu ĉi koncepto havas rilaton kun la koncepto [[samseksamo]], kvankam ili povas malsimili, ĉar gejerotiko temas pri maniero de seksa deziro kiu fokusiĝas al samseksulo, dum samseksamo temas pri seksa identeco aŭ [[seksa orientiĝo]] kies naturo enhavas la [[Seksallogo|seksallogon]] al personoj de la sama sekso, kiu asimiliĝas kiel identeco de la gejerotiko. La gejerotiko konsideriĝas precipe kiel esprimo de la [[vidaj artoj]], la [[literaturo]] kaj la [[Teatro|surscenejaj artoj]], karakterizita de la reprezentado de la emocia deziro samseksama, ofte aludante [[Volupto|voluptajn]] aŭ erotikajn scenojn kiuj inplikas teknikojn kiaj la [[nudeco (arto)|nudeco]], la [[pornografio|grafika reprezentado de la amorado]] kaj la ekspluatado de la sekso. Ĉi tio estas relative lastatempa [[Dikotomio|dikotomo]], kiu estis studita en la plej fruaj tempoj el antikva poezio al moderna dramo de modernaj fakuloj. Tiel, akademianoj analizis la historian kuntekston en multaj gejerotikaj reprezentoj kiel ekzemple [[klasika mitologio]], [[renesanca literaturo]], [[Pentrado|pentraĵoj]] kaj [[Ceramiko de antikva Grekio|vazpentraĵoj de antikva Grekio]] kaj [[romia ceramiko]]. Kvankam gejerotiko povas diferenci sin de la interpersona gejerotiko - kiel aro de artaj kaj spektaklaj tradicioj, en kiuj tiaj sentoj povas esti enkorpigitaj en kulturo kaj tiel esprimitaj en la pli larĝa socio - iuj aŭtoroj citis la influon de personaj spertoj en antikvaj aŭtoroj. kiel [[Katulo]], [[Tibulo]] kaj [[Propercio]] en sia gejerotika poezio. == Difino kaj klasifikoj == [[Dosiero:SaraceniSebastian.jpg|eta|[[Sankta Sebastiano]], de [[Carlo Saraceni]] (c1610-15), Kastela Muzeo, Prago. La bildo de Sebastiano trapikita per sagoj estis regule priskribita kiel homoerota. <ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.glbtq.com/arts/subjects_st_sebastian.html |titolo=glbtg: an encyclopaedia of gay, lesbian, bisexual, transgender and queer culture |alirdato=2021-08-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070901002221/http://www.glbtq.com/arts/subjects_st_sebastian.html |arkivdato=2007-09-01 }}</ref>]] Kiel esprimo de la afekcia-romantika-erotika deziro al personoj de la sama sekso, kiel ĝi aperas en literaturo kaj arto ĝenerale, ĝi rilatas rekte al la koncepto de [[samsekseco en antikva Grekio]], en la formo de [[Pederastio en Antikva Grekio|greka pederastio]], kiu estis integra parto de la socia vivo. === Psikologio === La termino estis kreita de la germana psikanaliza akademiano [[Sándor Ferenczi (psikiatro)|Sándor Ferenczi]] en 1911 kun la intenco klarigi apartan areon ene de sia propra teorio pri [[narcisismo]], difinante ĝin kiel meza fazo inter [[Sinmasturbado|memerotikismo]] kaj [[aliseksemo]]; ĝi poste uziĝis por paroli pri la psikologia strukturo de gejeco kiel simptomo de [[neŭrozo]], sed hodiaŭ ĉi tiu eminenta psikanaliza senco de ĝi maluziĝis. Laŭ [[Sigmund Freud]], anstataŭ esti demando pri nur malplimulto de viroj, kiuj identigas sin kiel gejoj, homoerotikismo estas anstataŭe parto de la sama formado de ĉiuj viroj kiel homaj subjektoj kaj sociaj aktoroj. === Sociologio === Enkadritaj en sociologio por priskribi la erotikan streĉon ĉe individuoj de la sama sekso, sed sen ajna seksuma implikaĵo. == Gejerotiko vola kaj nevola == [[Dosiero:Lesser Reclining male nude.jpg|eta|Kuŝanta nuda masklo, de [[Aleksander Lesser]] (1837), Nacia Muzeo de Varsovio. La pentraĵo estis ekspoziciita ĉe la provizora ekspozicio de homoerota arto Ars Homo Erotica.]] Gejerotiko eble ĉeestas en arta verko libervole aŭ senvole. Vola gejerotiko povas siavice esti: * La rezulto de intenca elekto de geja aŭtoro, kiu tamen elektas ne trakti malkaŝe la samsekseman temon pro diversaj kialoj (leĝoj kiuj malpermesas ĝin, moralaj aŭ religiaj kialoj, timo je venĝo, cenzuro, ktp.). En ĉi tiu kazo, estas laŭleĝe legi la verkon en la kunteksto de produktado por vidi ĉu ĝi ne esprimas, laŭ la parametroj de la epoko, la sentojn kaj allogon inter personoj de la sama sekso en pli intensa kaj, iel, nekutima maniero "rilate al la produktado-kunteksto. "Spirita amikeco" aŭ "amikeca amo", "intima amikeco", "amikeco", "kamaradeco", "afineco", povas esti, en ĉi tiuj kazoj, travideblaj metaforoj por priskribi [[Samseksemo|samsekseman amon]] laŭ socie akceptebla maniero. (kaj precipe ne kondamninda laŭleĝe). * Rezulto de intenca elekto de ne-geja aŭtoro, en la periodoj en kiuj granda artisto aŭ arta movado kun forta gejerotika sentiveco postulis gejerotkismon kiel akcepteblan en la arto de ĉi tiu periodo. Kiel ekzemplo oni povas mencii la novklasikan estetikon, kiu rekuperas el la Antikva Grekio la aprezon de la beleco de la maskla nuda korpo, aŭ la 19-a-jarcentan akademiismon, kiu rilatas al ĉi tiu temo, aŭ [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|karavaĝismo]], aŭ la itala [[Renesanco]] tuj antaŭ la [[Kontraŭreformacio]]. En tiaj kuntekstoj, gejerotikismo estas, tiel dirite, "media" kaj ne nepre malkaŝas la preferojn de la aŭtoro, eĉ se en ĉi tiuj periodoj abundas samseksemaj artistoj, kiuj profitas de la pli tolerema klimato por esprimi, siajn preferojn pli malferme. [[Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|eta|maldekstra|''[[Amor vincit omnia (Caravaggio)|Amor vincit omnia]]'' (1601-02 circa), di [[Michelangelo Merisi]] detto il "Caravaggio".]] * Parolante pri artistoj de la pasinteco, stranga rezulto al la intencoj de la aŭtoro, kiu signifis nur intence esprimi sentojn, ke por lia tempo aŭ por lia kulturo ne estis konotaj en samseksa senco, kvankam ili eble ŝajnas tiaj en nia epoko kaj en niaj konvencioj sociaj. Kiel ekzemplon oni povas preni nuntempajn arabajn sociojn, en kiuj, teni la manojn en la strato inter du amikoj estas socie normala ago, tute sen erotikaj implicoj, dum en okcidenta kulturo ĝi estas klara gesto, kiu esprimas emocian intimecon. Estas do necese atenti ne legi artaĵon venantan de ĉi tiu kunteksto, kiu reprezentas tian scenon, tra la interpretita krado de nia tempo. La samaj gestoj, en diversaj sociaj kaj historiaj kuntekstoj, eble ne havas gejerotikan / samsekseman valoron. Evidente ankaŭ la inversa principo same validas: hodiaŭ la ne-speciala observanto povas facile eskapi la signifon de gestoj, kiuj en antikva tempo aŭ en donita kunteksto havis aŭ havas klaran signifon de delogado / petado aŭ eĉ erotika intimeco (ekzemple: karesi la [[Mentono|mentonon]], eĉ nur tuŝante ĝin aŭ ripozante la fingrojn, en greka arto). * Senintenca gejerotikismo povas esti, anstataŭ, en la kazo, ke artisto elektis nei la esprimon de siaj propraj afektaj kaj erotikaj deziroj por homoj de la sama sekso, li ne intencas fari ilin publikaj, li ne volas, ke ili okazu en siaj verkoj, ne intencas sin esprimi rekte pri la temoj de amo kaj alligiteco kaj de fizika allogo inter homoj de la sama sekso. Kutime ĉi tiuj strategioj estas relative (kvankam malofte tute) efikaj en la epoko de la koncerna artisto; tamen, en pli posta vidpunkto, havante superrigardon de la arto de iu historia periodo, eblas noti (foje kun ekstrema klareco) impulsojn, emociojn, problemojn, malfortojn de artisto ĉiufoje kiam li alproksimiĝas al la beleco kaj al la intimeco inter aŭ kun personoj de la sama sekso, kiu povas atingi gejerotikan intensecon, malgraŭ la originalaj intencoj de la aŭtoro. Oni povas havi ankaŭ la kazon de artistoj, kiuj alternas, en diversaj stadioj de sia produktado, libervolan kaj nevolan sintenon, kiu kompreneble estas multe malpli akra; kiel ekzemplo ni povas preni la pentriston [[Guido Reni]], kiu komenciĝas per verkoj karakterizitaj per forta eksplicita gejerotikismo (lia [[Sankta Sebastiano]] eĉ estas uzata kiel masturba ikono de [[Jukio Miŝima]] en siaj ''[[Konfesioj de masko]]''), pri la genro [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]], sed post la religia konvertiĝo sin dediĉas al religiaj temoj, en kiuj la gejerotika atento brilas nur epizodece, frostigita, kaj certe kontraŭ la volo de la aŭtoro. Aliflanke, estas kazo de artistoj, kiuj, post timemaj kaj ne tre klaraj komencoj, disvolvis konsciencan serĉadon de gejerotikaj rezultoj en posta etapo de ilia arto. == Diferenco disde la pornografio == [[Dosiero:Homosexualitywilde.jpg|eta|[[Oscar Wilde]] kaj [[Lord Alfred Douglas]] kiam ili estis kune.]] Gejerotika arto estas kutime neperceptebla kaj enhavas "emocian ŝarĝon"; kiu estas la ĉefa faktoro kiu distingas ĝin de [[pornografio]], kiu anstataŭe implicas eksplicitajn seksajn agojn. Tial gejerotikismo ofte povas eskapi de [[cenzuro]]. Gejerotika materialo povas, malgraŭ ĉio, esti pli potenca ol pornografio, ĉar ofte imago estas necesa por eksplicite ekscitiĝi. == Atribuoj de gejerotikismo laŭ kritikistoj == Foje, kritikistoj montras gejerotikismon en artaĵoj, eĉ kiam la aŭtoro probable rifuzis la ĉeeston de ĉi tiu argumento. Tamen, ankoraŭ povas esti valida etikedi la verkon kiel parton de la tradicio de gejerotikismo, ĉar la verko eble vekis tiajn sentojn en la samseksema parto de la publiko kaj influis estontan artan produktadon. == Gejerotiko ĉe la artoj == [[Dosiero:Henry Scott Tuke - The Blue Jacket.jpg|eta|left |''The BlueJacket'' (1910), de [[Henry Scott Tuke]].|214x214ra]] Gejerotiko estas estimata precipe pro la kvalito de stimulado kaj inspiro en la arta esprimo de vidaj artoj, literaturo kaj prezentartoj; karakterizita per la reprezento de geja deziro laŭ plej alta emocia kaj natura formo, ofte elvokante scenojn de forta voluptamo kaj erotiko koncerne temojn kiel la artisma nudeco, la masklaj nuduloj en fotoj, erotika arto, erotika literaturo kaj erotika kino. Farante grandan kontribuon al la evoluo de antikva arto, el grekaj skulptaĵoj ĝis greka-latina poezio, gejerotikismo preskaŭ tute malaperis en la [[Mezepoko]] (pro la politika krimigo de [[samseksemo]] kaj ĝiaj pli praktikaj esprimoj, kiel [[sodomio]]) kaj leviĝas denove kun la plej gravaj artaj verkoj de la itala [[Renesanco]]. Kiam oni demandis en juĝtribunalo al [[Oscar Wilde]] (kiam li estis akuzita je sodomio fare de la patro de sia juna amanto), kia estis tiu amo, pri kiu li tiom parolis, li respondis per unu el la plej altaj asertoj gejerotikaj iam esprimitaj: {{citaĵo| La amo, kiu ne kuraĝas diri sian nomon, estas la granda amo, kiun plenkreska viro sentas rilate al pli juna viro, kiel okazis inter Davido kaj Jonatano; ĝi estas tiu, sur kiu Platono bazigis sian tutan filozofion kaj la amo troviĝas en la sonetoj de [[Mikelanĝelo]] kaj [[William Shakespeare|Ŝekspiro]]. Tiu profunda amo, kiu estas tiel pura kiel perfekta. Ĝi inspiras kaj enpenetras grandajn artajn verkojn kiel tiuj de Ŝekspiro kaj Mikelanĝelo ... ĉi tio estas tre miskomprenita en nia jarcento, tiel miskomprenita ke ĝi estas priskribita kiel la amo, kiu ne kuraĝas diri sian nomon, kaj tial hodiaŭ mi estas ĝuste kie mi estas. Ĝi estas bela, ĝi estas rafinita, ĝi estas la plej nobla formo de amo. Pri ĝi nenio kontraŭnatura. Forte intelekta, ĝi ĉiam ekzistis inter plenkreskulo kaj junulo, kiam la pli aĝa havas la intelekton, kaj la plej juna havas la tutan ĝojon, esperon kaj ĉarmon antaŭ si. Tio devas esti, sed la mondo ne komprenas. La mondo mokas ĝin kaj foje metas ĝin en la kaptilon por ĉi tio.}} === Rimarkindaj ekzemploj en la vidaj artoj === ==== Viro-viro ==== [[Dosiero:Sargent, John Singer (1856-1925) - Male nudes wrestling.jpg|eta|dekstra|''Halterlevo inter nudaj viroj'', de [[John Singer Sargent]] (ĉ. 1880).]] Gejerotiko ĉe Viro-viraj ekzemploj, en la [[vidaj artoj]], varias tra la historio: [[Ceramiko de antikva Grekio|Malnova greka vazo-arto]]; [[Romia ceramiko|Pokaloj de romia vino]]. Pluraj italaj [[Renesanco|renesancaj artistoj]] supozeble estis [[Samseksemo|samseksemaj]], kaj gejerotika aprezado de la vira korpo estis identigita de kritikistoj en verkoj de [[Leonardo da Vinci]] kaj [[Mikelanĝelo]]. Pli eksplicita [[Nudeco|seksa bildaro]] okazanta en la [[manierismo|Manierisma]] kaj [[Tenebrismo|tenebrisma]] stiloj de la [[16-a jarcento|16-a]] kaj [[17-a jarcento]]j, precipe en artistoj kiel [[Agnolo Bronzino]], [[Michel Sweerts]], [[Carlo Saraceni]] kaj [[Michelangelo Merisi da Caravaggio|Caravaggio]], kies verkoj foje estis severe kritikitaj de la [[Katolika Eklezio]]. Multaj 19-a-jarcentaj {{J|historia pentraĵo}} el klasikaj trajtoj kiel [[Hiakinto]], [[Ganimedo (mitologio)|Ganimedo]] kaj [[Narciso]] ankaŭ povas esti interpretitaj kiel gejerotikaj; la verko de artistoj de la [[19-a jarcento]] (kiel [[Frédéric Bazille]], [[Hippolyte Flandrin]], [[Théodore Géricault]], [[Thomas Eakins]], [[Eugène Jansson]], [[Henry Scott Tuke]], [[Aubrey Beardsley]] kaj [[Magnus Enckell]]); tra la moderna verko de [[Belartoj|belartaj artistoj]] kiel [[Paul Cadmus]] kaj [[Gilbert and George]]. Belartaj fotistoj kiel [[Karl Hammer]], [[Wilhelm von Gloeden]], [[David Hockney]], [[Will McBride]], [[Robert Mapplethorpe]], [[Pierre et Gilles]], [[Bernard Faucon]], [[Anthony Goicolea]] ankaŭ faris fortan kontribuon, Mapplethorpe kaj McBride precipe detruante barierojn de galerio-cenzuro kaj defiante jurajn defiojn. [[James Bidgood]] kaj [[Arthur Tress]] ankaŭ estis tre gravaj pioniroj en la 1960-aj jaroj, radikale movante homoerotikajn fotojn de simplaj dokumentaĵoj kaj en areoj pli similaj al belarta arta superrealismo. En Azio, maskla erotiko ankaŭ havas radikojn en tradicia japana [[ŝungo]] (erotika arto), ĉi tiu tradicio influis nuntempajn japanajn artistojn, kiel [[Tamotsu Yatō]] ([[Fotarto|fotartisto]]), [[Sadao Hasegawa]] ([[Pentrado|pentristo]]) kaj [[Gengoroh Tagame]] ([[Mangao|mangaa artisto]]). <gallery mode="packed" heights="150"> File:Kiss Briseis Painter Louvre G278 n3.jpg|Bacio tra [[erastès]] e [[eromenos]] (Particolare, V secolo a.C.). File:Erotic scene MAN Napoli Inv27670.jpg|Dettaglio di una ceramica etrusca (Siglo IV a.C.). File:Art grècia.jpg|Scena di [[pederastia]] al [[ginnasio]] File:Erastes_eromenos_Staatliche_Antikensammlungen_1468.jpg|Scena su vaso datato 540 a.C. File:Pederastic courtship Louvre CA3096 n2.jpg </gallery> ==== Ino-ino ==== [[Dosiero:Édouard-Henri Avril (26).jpg|eta|maldekstra|300px|Ekzemplo de lesba erotikismo de [[Édouard-Henri Avril]].]] In-inaj ekzemploj estas plej historie videblaj en la rakontaj artoj: la arkaikaj verkoj de [[Sapfo]]; la [[Kantoj de Bilito]]; romanoj kiel tiuj de [[Christa Winsloe]], [[Colette]], [[Radclyffe Hall]], kaj [[Jane Rule]], kaj filmojn kiel ''Mädchen in Uniform''. Pli lastatempa lesba erotikismo floris ĉe [[fotarto]] kaj ĉe la verkado de aŭtoroj kiel [[Patrick Califia]] kaj [[Jeanette Winterson]]. Ina lesba erotika arto farita de lesbaj artistoj ofte estis malpli kulture elstara ol la prezento de erotiko de lesboj kaj nelesboj kaj por ĉefe ne-lesba publiko. En la okcidento tio povas esti vidata kiel la mallonga romano [[Carmilla]] en 1872, kaj ankaŭ ĉe [[Kino|kinarto]] en tiel popularaj filmoj kiel [[Emmanuelle (filmo)|Emmanuelle]], [[La malsato (filmo)|La malsato]], [[Spektaklaj inoj]], kaj ĉefe en [[pornografio]]. En la [[oriento]], precipe en [[Japanio]], [[Samseksemulino|Ina samseksemo]] estas la temo de la mangaa subgenro [[jurio]]. En multaj tekstoj en la [[Anglalingvio|anglalingva mondo]], samseksemulinoj estis prezentitaj kiel intense seksumaj sed ankaŭ rabaj kaj danĝeraj (la karakteroj ofte estas vampiroj) kaj la supereco de [[aliseksemo]] kutime reafirmiĝas ĉe la fino de la rakonto. Ĉi tio montras la diferencon inter gejerotiko kiel produkto de la pli vasta kulturo kaj geja arto produktita de samseksemaj viroj kaj virinoj. === Literaturo === [[Dosiero:Achilles.jpg|eta|''La kolero de Aĥilo'', jaro 1847, de [[ François-Léon Benouville]].]] La gejerotika literaturo havas rekoneblajn historiajn bazojn en la [[Klasika literaturo|literaturo]] produktita en la [[arto de Antikva Grekio]], kiu enhavas eksplicitajn referencojn al ĉi tiu speco de bildoj pri la tradiciaj nocioj de [[Samseksemo en Antikva Grekio|greka amo]] kaj la seksuma natureco de la roluloj en la [[Helena mitologio|greka mitologio]]. Rimarkinda ekzemplo de ĉi tiu socio alkutimiĝinta al gejerotiko implikas la [[Efebofilio|efebofilian]] modelon de la [[Pederastio en Antikva Grekio|pederastio]] kiel socia, milita kaj politika antaŭeniganto de juna persono, flanke de plenkreska persono. Pederastio kaj seksuma deziro inter homoj de la sama sekso estis komuna afero en klasika socio en [[Antikva Grekio|Grekio]], traktata en la platonaj dialogoj [[La simpozio]] kaj [[Fedro (dialogo)|Fedro]]. [[Ksenofono]] alproksimiĝis al la gejerotikismo de [[Platono]] en la formo de [[burlesko]] el sprita kritiko, ĉio kiel parto de la [[Sokrataj dialogoj]] de ''La simpozio''. [[Aristofano]] inkluzivis mallongajn referencojn pri gejerotiko kaj [[inversa vestado]] en lia verko ''[[La Tesmoforiantoj]]'', simile, [[Plutarko]] inkluzivas mallongajn referencojn pri gejerotiko en sia verko ''Erotiko'' En la klasika periodo de la [[Romia Imperio]], [[Suetonio]] prezentis la biografian rakonton de la unuaj 12 romiaj cezaroj en ''[[Vivo de la dek du Cezaroj]]'', kiuj partoprenis gejajn agadojn. La [[erotika literaturo]] en Grekio kaj Romio estas plejparte aprezata ĉe la verkoj de [[Stratono de Sardeso]], [[Sapfo|Sapfo de Lesbo]], [[Aŭtomedonto]], [[Filodemo de Gadaro]], Marko Arĝentario, [[Petronio (aŭtoro)|Petronio]], [[Katulo]], [[Propercio]], [[Tibulo]], [[Ovidio]], [[Marcialo]], [[Juvenalo]] kaj [[Priapo|Priapeo]]. Petronio inkluzivis gejerotikan scenon en ''[[Satirikono]]'', Sapfo de Lesbo karakteriziĝis per lirika fokuso al ina erotikismo; aliaj aŭtoroj kiel Ovidio prezentis mallongajn referencojn al la mitologia gejerotiko de Grekio en verkoj kiel ''[[Metamorfozoj]]''. En la mezepoka periodo, gejerotikismo en arto estas subpremita pro la politika krimigo de [[samseksemo]] kaj ĝiaj esprimoj kiel [[sodomio]]. La [[Efebofilio|efefofilio]] kaj [[pederastio]] esprimante amon por knaboj estas ripetaj en la [[Islamo|islama kulturo]] post la falo de la [[Romia Imperio]], enkorpigita en literaturaj verkoj kiel ''[[La kolĉeno de la kolombo]]'' (11-a Jarcento) de [[Ibn Hazm]] kaj ''La prato de la gazeloj'' (15a jc.). Rimarkindaj gejerotikaj raportoj identigitaj en la verkoj de [[Abu Nuŭas]] kiel ''La delico de la koroj''. La literaturo pri la GLAT-a filozofio en [[Hindio]] aperas inter la 16-a jarcento kaj 14-a jarcento kiel filozofia kaj politika provo klarigi la naturon de [[samseksemo]], [[ambaŭseksemo]] kaj [[Transgenrulo|transgenreco]], kiel ekzemple la leĝkodo ''Smriti-ratnavali'' kaj la kritiko ''Jaja-mangala''. En [[Japanio]] ekzistas malnovaj romanoj kiel [[Genĵi monogatari|Genĵi Monogatari]] (源氏物語) kaj [[Kojiki]] (古 事 記), kiuj enhavas mallongajn referencojn pri gejerotiko kaj transgenruloj. En postaj jarcentoj aperas romanoj de erotika alproksimiĝo dum la 17-a kaj 18-a jarcentoj. En la 18-a jarcento aperas tre erotika literaturo aŭ pornografia literaturo kun verkoj kiuj inkluzivas gejerotikon kiel ''Sodom, or the Quintessence of Debauchery'' (1684) de [[John Wilmot (2-a grafo de Rochester)|John Wilmot]], [[Fanny Hill]] (1748) de [[John Cleland]] kaj la verko ''The 120 Days of Sodom'' (1785) de la [[Markizo de Sad]]. La kompilaĵo de erotikaj poemoj ''La kantoj de Bitliso'' (1894) de [[Pierre Louÿs]] estas tre reprezenta en nuntempa gejerotika arto, ĉar ili estas poemoj, kiuj kopias la lirikan stilon de Sapfo de Lesbo, antikva ikono de klasika samseksema erotikismo. En la [[19-a jarcento]] pluraj gejerotikaj verkoj estis registritaj dum la [[Viktoriana epoko|viktoriana periodo]], kies moraleco superregis en la cenzurita kaj kaŝa publikigo de erotika materialo. Iuj gejerotikaj verkoj de la 19-a jarcento inkluzivas: ''Lesbia Brandon'' (1859-1868) de [[Algernon Charles Swinburne]], '' La Pekoj de la Urboj de la Ebenaĵo'' (1881) kaj [[Telenio]], aŭ La Reveno de la Medalo (1893). [[Dosiero:Jacques-Louis David - Patroclus - WGA06044.jpg|250px|left |thumb | Patroklo, de [[Jacques-Louis David|Jaques-Louis David]], 1780.]] [[Dosiero:Nuremberg chronicles f 111r 1.png|eta|250px|left |Fikcia reprezentaĵo de [[Suetonio|Seutonio]], el la 15-a jarcento<ref>The same woodcut is used throughout the chronicle for writers, priests and philosophers of different time periods and different national backgrounds. See [https://cudl.lib.cam.ac.uk/view/PR-INC-00000-A-00007-00002-00888/1 Nuremberg Chronicle], digital edition (University of Cambridge), ff. 40v, 59r, 80v, 82v, 118r, 158v, 227r, and 240r.</ref>]] En la [[Moderna angla lingvo|anglosaksa modernismo]] estas kelkaj aŭtoroj, kiuj portretis la realon de samseksemeco en literaturo de amasa diskonigo. Kelkaj verkoj inkludas: ''Claudine à l'école'' (1900), de [[Colette]];'' Gestern und Heute'', de [[Christa Winsloe]], kaj ''The Well of Loneliness'' (1928), de [[Radclyffe Hall]]. Kelkaj aŭtoroj de la gejerotika modernisma poezio ampleksis lesbanismon: [[Katherine Bradley]] kaj [[Virginia Woolf]]. En la [[20-a jarcento]] nova moralo estis establita, kiu neniigis la [[Viktoriana moralo|viktorianan moralo]]n de modesteco kaj pudoro, kio permesis la amasan malkaŝon de erotika literaturo. Fine de la [[19-a jarcento]] aperis populara eldona formato konata kiel "[[dek-centonaj romanoj]]", formato kiu inkluzivis rakontojn pri tre masklecaj viroj, kiuj situis en kunteksto ligita al la [[Sovaĝa okcidento|Sovaĝa Okcidento]]. Ĉi tiu formato evoluis al [[pulpa magazino]] koncentrita sur ekspluatado de fikcio, temigante prezentadon de malĉastaj rakontoj laŭ popularaj gustoj, kiuj inkluzivis eksplicitan sekson kaj perforton. La ''pika kaj suka'' stilo estis ripetiĝanta temo de la pulpaj magazinoj kiu implikis eksplicitan seksumadon, seksperforton kaj [[BDSM]]. La erotika pulpa magazino kun nur samseksema aliro aperis en la malfruaj [[1940-aj jaroj]], sed atingis grandan popularecon en la dua duono de la [[1950-aj jaroj]] ĝis la fino de pulp-literaturo en la 1970-aj. En geja pulp-literaturo, prezentoj de fortikaj viraj gravuloj implikitaj en tre seksumemaj situacioj estis oftaj, inkluzive de romantika argumento pri amo blokita de [[Deviga aliseksemo|deviga aliseksema]] socio. La arto kun geja pulp-literaturo inkluzivis duon-nudajn, akrajn homojn sur la kovriloj, desegnitaj de tre maskla arto (arta estetiko, kiu donis virajn figurojn kun mesomorfaj kaj hipergonadaj somatotipoj). Iuj konataj pulp-magazingaj verkistoj estis [[Victor J. Banis]], [[Chris Davidson]] kaj [[Carl Corley]]. Pulp-lesba literaturo estas unu el la duumaj aliroj de geja pulp-literaturo, kiu akiris grandan popularecon inter la 1950-aj kaj la 1960-aj jaroj, karakterizita per la ofta erotika sugesto de samseksemaj inaj roluloj kiuj estis enkondukitaj en la historion. Kiel pulpa geografia literaturo, ĝi ofte estis ligita al aliaj ĝenroj de la pulpo, sed ĝi kutimis havi romantikan aŭ seksuman karakteron difinita de [[deviga aliseksemo]], neebla amo, ktp. La lesba [[pulpa magazino]] konstruis stilon je [[lesba feminismo]], ofertante al la konsumantoj la eblon akiri erotikan materialon ene de devige aliseksema socio antaŭ la [[Stonewall Inn|tumultoj de Stonewall]]. Pulpa lesba literaturo ofte prezentis virinajn elstarajn rolulojn kun komunaj ecoj kiel beleco kaj krudeco en tre seksumaj scenoj. Iuj lesbaj pulpaj verkistoj estis: [[Marijane Meaker]], [[Marion Zimmer Bradley]] kaj [[Ann Bannon]]. La ora epoko de superherooj ĉe komiksoj permesis la enkondukon de tre masklaj roluloj sugestante la ekziston de emo je gejerotika deziro. Estis teorioj kiuj diras ke [[Batman]] kaj [[Robin (fikcia roulo)|Robin]] vivis en konstanta geja fantazio. Ĉi tiuj teorioj kondukis al la cenzuro de fantaziaj bildstrioj kaj kondukis al la apero de bildstrioj kiuj portretis homojn en realaj situacioj kiel ekzemple la bildstrioj de la eldonisto [[Archie Comics]]. La erotika bildstrifiguro estas plene ornamita arto akompanante la skribitan historion, ofte estas [[afiŝulino]] kiel en la komiksoj ''Ŝina, Reĝino de la Ĝangalo'' (1937) kaj ''Barbarella ''(1962) de [[Jean-Claude Forest]]. La publikigo de la unuaj samseksemaj bildstrioj estis de [[Tom de Finnlando]] en Danio en 1967, kies stilo estis karakterizita per korpa supermukolozeco. [[Bill Ward]], ankaŭ faris eksplicitajn desegnojn de viroj kun troigitaj seksaj trajtoj en malsamaj erotikaj kuntekstoj. En la sekvaj jardekoj, ĉirkaŭ la 1970-aj jaroj, mangaaj subgenroj aperis kun specifaj aludoj al la erotika reprezentado de samseksaj rilatoj, nomitaj [[jaoio]], por vira gejerotiko, kaj [[jurio]] por ina lesba erotiko. En moderna geja literaturo estas reprezentita de rimarkindaj romanoj kiel ''Sally Bowles'' (1937) de [[Christopher Isherwood]], ''Querelle de Brest'' (1946) de [[Jean Genet]], ''Malpermesitaj koloroj'' (禁 色, Kinjiki) (1951) de [[Jukio Miŝima]], '' Giovanni's Room'' (1956) de [[James Baldwin]], ''A Boy's Own Story'' (1982) de [[Edmund White]] kaj ''The Lost Language of Cranes'' (1986) de David Leavitt. En landoj hispanlingvaj la gejerotika literaturo fariĝas tre populara inter verkistoj kiel [[Manuel Mujica Láinez|Manuel Mujica Lainez]], [[Boris Izaguirre]], [[Cristina Peri Rossi]], [[Manuel Puig]], [[José Donoso]] kaj [[Suzana Guzner]]. === Kinarto === [[Dosiero:Reefer Madness (1936).jpg|eta|Reefer Madness, 1936.]] Ekde la [[1910-aj jaroj]] ekaperis stranga maniero de socia propagando en la filmoj nomata ''cautionary'' (averto, prudentemo), kiu portretis diversajn sociajn aferojn neakcepteble sociaj tiam kiel resa miksado, malĉasteco, samseksemo, krimo, seksumado, abortigo kaj uzado de drogoj por malhelpi aŭdadon de tiuj situacioj. La filmoj ĝuis grandan popularecon pro sia malpermesita karaktero, ke ili komencis ekspluati la koncepton kaj ili fariĝis unu el la unuaj aliroj de la ekspluata kinarto. Kelkaj tiaj ''averto''-filmoj inkluzivas: ''[[Reefer Madness]]'' (1936) kaj ''[[Marihuana]]'' (1936). En la 1930-aj jaroj, eksperimenta gejerotika kinarto ankaŭ estis disvolvita, kiu kutime enhavis aludojn al [[homa sekseco]] kaj [[erotiko]], elstarigante iujn aspektojn kiel eksplicita seksumado, [[Masturbado|masturbo]], [[sodomio]], eksteredzeca amorado kaj gejerotiko. Kelkaj kultaj filmoj kun ĉi tiuj karakterizaĵoj inkludas: ''Mädchen in Uniform'' (1931), ''Lot in Sodom'' (1933) kaj ''Fireworks'' (1947). Ĉi tiu kinematografia alproksimiĝo finiĝas kun la klaŭzo de [[Hays-kodo]] en 1934, sed lasis ĝian aplikon de cenzuro al aŭdvidaj komunikiloj meze de la [[1960-aj jaroj]]. Konata kiel ''camp'', la estetika nocio (komencita en la 1950-aj jaroj), karakterizita per emfazo de troigo, estetika artifiko kaj virineskeco. La ''camp''-arto estas esenca elemento en la koncepto de la enŝranka kulturo antaŭ la [[Stonewall Inn|tumultoj de Stonewall]] en 1969, dediĉitaj al inkludo de [[samseksemo]], [[Transgenrulo|transgenruloj]] kaj kviroj al [[Deviga aliseksemo|devige aliseksema]] socio. La ''camp'' servis kiel metodo de malobeo de la samseksema kulturo, kiu poste estis enmetita en masivajn artajn formojn, kiuj traktis la samseksemon kaj ke malgraŭ ilia origina intenco voli dignigi la GLAT-komunumon, ĝi fine ridindigis ĝin. En la kinarto, ili kutimas identigi malsamajn elementojn kiuj faras referencon al la absurda argumento enhavita en la filmo; kutime kun alegoria alproksimiĝo kaj foje akompanata de elementoj de ekspluata kino. Bazita sur la estetiko digni la socie neakcepteblan, la ĉeeston de ekscentra ĉirkaŭaĵo, ekstravaganca estetiko, kaj en iuj kazoj, la ekspluatado de seksumado kaj erotiko en kino. Kelkaj famaj reĝisoroj de la ''camp'' estas: [[Andy Warhol]], [[Russ Meyer]], [[John Huston]], [[Armando Bó]], [[Ed Wood]] kaj [[John Waters]]. La ĉefaj karakterizaĵoj de la film-kampo falas en komika intenco de kruda karaktero, la uzado de [[Reĝinjo|drago]], la ekscentra medio, la ekspluatado de virineska aspekto kaj foje la komikeco sen la intenco esti tia. En la filmkampo de kultado troviĝas filmoj kiel:'' [[Glen or Glenda]]'' (1953), ''[[Mary Poppins]]'' (1964), ''[[Pink Flamingos]]'' (1972), ''[[The Rocky Horror Picture Show]]'' (1975), ''[[La Cage aux Folles]]'' (1978), ''[[Mommie Dearest]]'' (1981), ''[[Victor Victoria]]'' (1982), [[Aventuroj de Priscilla, Reĝino de la dezerto|La Aventuroj de Priscila, Reĝino de la Dezerto]] (1994), ''[[Welcome to the Dollhouse]]'' (1995), ''[[Showgirls]]'' (1995), [[Austin Powers]]: ''[[Austin Powers: International Man of Mystery]]'' (1997), ''[[The Fast and The Furious]]'' (2001)'' Hairspray'' (2007) kaj ''[[Burlesque]]'' (2010). [[Dosiero:Steve Sandvoss November 2008.jpg|eta|left |La aktoro [[Steve Sandvoss]], kiu rolas kiel Aaron Davis en la filmo ''[[Latter Days]]''.]] ''Sexploitation'' (kontrahiĝo de ''sex'' kaj ''exploitation'' (seksa ekspluatado) estas ondo de ekspluata kinarto karakterizita per emfazado de la scenoj de eksplicita kaj nuda seksumado, ĝi estis tre populara filmformato inter la [[1950-aj jaroj|1950-aj]] kaj [[1970-aj jaroj]]. Ĝi sin karakterizis per oftaj scenoj de nudeco kun ridindaj argumentoj, kie kutime partoprenis aktorinoj. Kelkaj filmoj de ĉi tiu tipo estis pli rapidaj, [[Faster, Pussycat! Kill! Kill!]] (1965), [[Supervixens]] (1975) kaj [[Showgirls]] (1995). Kiel subĝenro de ĉi tiu alproksimiĝo al la kinematografio de ekspluatado kaj al la nova kvira kino, en la 1990-aj jaroj naskiĝis la '' Gaysploitation'' kiu temigas ĉefe portretadon de la seksuma vivo de viraj samseksemaj roluloj, inkluzive de temoj kiel nudeco, eksplicita seksumado, seksa misuzo, vira prostituado, [[krozumado]], [[aidoso]], [[BDSM]], [[Viroj kiuj seksumas kun viroj|VSV]], tromaskleco, [[Subgrundaj medioj|subgrundaj]] [[Geja trinkejo|gejaj trinkejoj]]. Kelkaj filmoj de ĉi tiu ĝenro estas: ''La Meatrack'' (1970), ''Song of the Loon'' (1970), ''Cruising'' (1980), ''My Own Private Idaho'' 1991), ''Hustler White'' (1996) kaj ''The Fluffer'' (2001). La ''nova kvira kino'' estis nuntempa kina ondo de la 1980-aj kaj 1990-aj jaroj, kiu celis dignigi [[Samseksemo|samseksemon]] en filmaj produktadoj, montrante la vivon de la roluloj en la formato de romantika kino, kontraŭe al la emfazo de la seksuma vivo de ''gaysploitation'' kaj mokado al la GLAT-anoj de la kina ''camp''. Kelkaj pioniraj ekzemploj estis [[My Beautiful Laundrette]] (1985) kaj [[Maurice (filmo)|Maurice]] (1987). En la kinematografio de lastatempaj jardekoj, gejeco estis enkondukita kiel revenanta temo en la argumentado de filmoj, kun vira samseksemeco estante pli ofta ol ina samseksemeco. Gejaj filmoj inkluzivas ekzemplojn kiel: [[Beautiful thing]] (1996), [[Latter Days|Lastaj Tagoj]] (2003), [[Brokeback Mountain]] (2005), [[Shelter]] (2007), [[Where the World Mine]] (2008), [[Milk]] (2008), [[A single man]] (2009) ) kaj [[Weekend]] (2011). En la lesba kinarto estas ekzemploj kiel: [[Bound]] (1996), [[All Over Me]] (1997), [[Fucking Åmål]] (1998), [[High Art]] (1998), [[Gia (filmo)|Gia]] (1998), [[But I'm a Cheerleader]] (1999), [[Boys don't cry]] (1999) kaj [[Saving Face]] (2004). Rilate al komedio, gejerotika kuirarto troviĝas en filmoj kiel [[D.E.B.S.]] (2004) kaj [[Another Gay Movie]] (2006). En la hispanlingva kinarto estas ekzemploj kiel: [[Plata quemada]] ([[Argentino]], [[Francio]], [[Hispanio]] kaj [[Urugvajo]], 2000); [[La ley del deseo]], ([[Hispanio]], 1987); [[Fresa y chocolate]], ([[Kubo]], [[Hispanio]] kaj [[Meksiko]], 1994); [[La Virgen de los sicarios]] ([[Kolombio]] kaj [[Francio]], 2000), [[Cachorro]], (Hispanio, 2004) kaj [[Contracorriente]], (Kolombio kaj [[Peruo]], 2010). === Pentrarto === [[Dosiero:Bathersatsanniccolo.jpg|eta|''Due Uomini Bagnanti al San Nicolò'' de [[Domenico Cresti]] (17a jarcento).]] Gejerotiko ĉe pentrado en la [[prahistoria arto]] naskiĝis kiel reprezenta esprimo de ripetiĝanta samseksemo en la loĝantaro, nur por registri la samsekseman konduton, kiu estis aprezita. Ekzistas pluraj arkeologiaj registraĵoj inkluzive de gravuraĵoj kaj priskribaj pentraĵoj ([[Roka arto|rokaj pentraĵoj]], [[Petroglifo|petroglifoj]] kaj ceramika pentrado), kiuj reprezentas la scion de socioj pri la geja konduto, kvankam ĉi tiuj tipoj de pentraĵoj estas submetitaj al malsamaj interpretoj kaj oni ne scias ĉu vere ili rilatas al samseksemo.2 Gejerotiko, en la [[historio de arto]], komencas interesiĝi pri la moderna aprezado de la arto de la [[Klasika epoko|klasika periodo]]. En ĉi tiu tipo de esprimo troviĝas ĉefe en la [[Ceramiko|ceramika arto]] kaj pentrado de [[Fresko|freskoj]] sur la surfaco de la muroj de pluraj centroj sociaj. En la suburbaj banejoj de [[Pompejo]] estas serio de 16 bildoj enhavantaj scenojn erotikajn pri seksumado aliseksema, , vir-vira, in-ina, kaj diversaj formoj de [[grupa seksumado]]. La gejerotika pentrarto sur [[Ceramiko de antikva Grekio|ceramiko]] apartenas al la [[Kulturo de Grekio|greka kulturo]] kaj regule estas, kiel la restaĵoj konservitaj hodiaŭ en erotikaj bildoj de viroj seksumantaj kun aliaj viroj en la formo de [[anusa seksumado]], kaj foje kiel [[grupa seksumado]]. La [[nudeco]] en [[Klasikaj arto kaj kulturo|klasika arto]] ŝuldiĝas al la superregado de [[Antropocentrismo|homcentrisma]] filozofio, kiu metis naturan ekscelencon kaj belecon kiel atributojn de la [[homa korpo]]. La nudeco estis kutima en la artaj reprezentoj, estante la nudeco konsiderita kiel tipo de ekscelenco super la ineco kaj maskleco; Ĉe la inoj nudaj ecoj kiel fekundeco kaj beleco estis perceptitaj, dum la vira nudeco elvokis atributojn kiel fizika forto kaj vireco. Ene de la [[romia arto]], gejerotiko, estas enkorpigita ĉe ceramiko kaj freskoj, kiel ekzemple malgrandaj detaloj en kiuj viroj praktikas anusan seksumadon ĉe la ''Tombo de la Taŭroj'' en [[Tarquinia]]. Gejerotika ceramika arto estis ankaŭ ofta, estimita ĉefe kiel la esprimo de vira-vira sekseco. Ĉi tiuj pentraĵoj en ceramiko respondas al la speciala tekniko de [[Etruska arto|etruska]] ceramiko el la [[4-a jarcento a.K.]] En [[Mezepoka Eŭropo]], erotika arto estis tute subpremita pro la konstanta morala interveno de ekleziaj leĝoj. Gejerotika arto ne ekzistis kiel tia, sed homcentrisma sento regis en la [[Renesanco]], kiu permesis subtilan gejerotikigon de [[Pentrado|pentrarto]] kaj [[skulptarto]], reprenante la valorojn de la greka kaj romia nudeco. Ĉi tiu nova estetika sento de geja arto estas vaste reprenita de artistoj kiel ekzemple [[Leonardo da Vinci]] kaj [[Mikelanĝelo]]. En la [[16-a jarcento]] venas nova estetika sento en la reprezento de nudaj virinoj kunvivantaj sur sama scenejo, kiu ofte estis gejerotiko, aprezita en la verkoj de [[François Clouet]]. ''Portrait présumé de Gabrielle d'Estrées et de sa soeur la duchesse de Villars'' (1594), unu el la plej gravaj renesancaj gejerotikaj verkoj, atribuita al Clouet. La [[efebofilio]] de samseksemuloj en mezepoka Persio, aldone al literaturo, ankaŭ estis vaste aprezita en la pentraĵoj kaj gravuraĵoj de la epoko, en kiu scenoj pri [[Amindumo|flirtado]], [[buŝa seksumado]] kaj [[anusa seksumado]] inter plenkreska viro kaj adoleskanto estis aprezitaj. La populara gejerotika [[ŝungo]] dediĉis sin al montrado de samseksaj paroj seksumantaj, kutime engaĝitajn masklajn virojn kun identoj ''[[Samseksemo en Japanio|bishōnen]]'' aŭ transgenra, kaj la ina-ina seksumado kun subteno de diversaj iloj aŭ seksludiloj. La subtila erotiko de [[Rokoko]] en la [[18-a jarcento]] estas vaste rekonebla ĉe la verkoj de [[François Boucher]], estante gejerotiko parto de verkoj kiel ''Jupitero kaj [[Kalisto (mitologio)|Kalisto]]'' (1744) kaj ''Pano y Siringo'' (1759). En [[Romantikismo]], la gejerotiko de epopea rolulo reaperis kun familiaraj aŭ filaj scenoj ligitaj al [[Helena mitologio|greka mitologio]], foje rezultante tre gejerotika. Kelkaj artistoj dediĉitaj al la savo de ĉi tiuj scenoj estis [[Frederic Leighton]], [[Jean Broc]], [[Antoine-Felix Boisselier]], [[Gustave Courbet]], [[Luis Ricardo Falero]], [[William Adolphe Bouguereau|William-Adolphe Bouguereau]] kaj [[Maxillian Pirner]]. En nuntempaj artoj de [[modernismo]] kaj [[avangardo]], la erotiko in-ina kaj vir-vira multe pli komuna ol en antaŭaj artaj ondoj, pro diversaj moralaj aspektoj ligitaj al la [[seksa revolucio]]. La unuaj samseksemaj movadoj permesis la disvastigon de arto kreita de [[GLAT|GLATaj homoj]] kiel parto de la naskiĝanta identeco de la GLAT-komunumo. Iuj modernaj artistoj dediĉitaj al virina lesba erotiko estas: [[Gerda Wegener]], [[Henri de Toulouse-Lautrec]], [[Frida Kahlo]], [[Gustav Klimt]], [[Egon Schiele]]. Rilate al vira gejerotiko troviĝas artistoj kiel: [[Thomas Eakins]], [[Eugène Jansson]], [[Charles Demuth]], [[John Singer Sargent]], [[Henry Scott Tuke]], [[Magnus Enckell]] aŭ [[Hernan Bas]]. === Galerio === <gallery mode="packed" heights="150"> Image:Jean Broc - The Death of Hyacinthos.jpg|[[Jean Broc]], ''La Mort d'Hyacinthe'' (1801), [[Poitiers]], [[musée Sainte-Croix]]. Image:Sargent,_John_Singer_(1856-1925)_-_ritratto_di_Nicola_D'Inverno_(1892).jpg|Attribué à [[John Singer Sargent]], ''Portait de Nicola d'Inverno'' (1892), ni localisé, ni sourcé. Image:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|[[Le Caravage]], ''Omnia Vincit Amor'' (vers 1601-1602), [[Berlin]], [[Gemäldegalerie (Berlin)|Gemäldegalerie]]. File:Mort de Barra IMG 2266.JPG|[[Jacques-Louis David]], ''La Mort de [[Joseph Barra]]'' (1794), [[Vizille]], [[musée de la Révolution française]]. Image:Flandrin,_Hippolyte_(1805-1864)_-_Jeune_homme_nu_assis.._1855_-_Louvre.jpg|[[Hippolyte Flandrin]] ,''Jeune homme au bord de la mer'' (1855), [[Paris]], [[musée du Louvre]]. Image:Tuke, Henry Scott (1858–1929) - 1904 - The sun worshipper (In the morning sun).jpg|[[Henry Scott Tuke]], ''The sun worshipper (In the morning sun)'' (1904), [[Dublin]], [[Hugh Lane Municipal Gallery]]. Image:Gustave Courbet - Le Sommeil (1866), Paris, Petit Palais.jpg|[[Gustave Courbet]], ''[[Le Sommeil (Courbet)|Le Sommeil]]'' (1866), [[Paris]], [[Petit Palais]]. Image:Lautrec the kiss 1892.jpg|Attribué à [[Henri de Toulouse-Lautrec]], ''Le Baiser'' (1892), collection particulière non sourcée. Image:Sous les lauriers roses.jpg|Attribué à [[Étienne Dinet]], ''Sous les lauriers roses'' (avant 1910), collection particulière non sourcée. Image:Egon Schiele 022.jpg|[[Egon Schiele]], ''[[Deux Amies (Schiele)|Deux Amies]]'' (1915), [[musée des beaux-arts de Budapest]]. </gallery> === Skulptarto === [[Dosiero:Warren Cup BM GR 1999.4-26.1 n2.jpg|eta|200px|Detalo de la ''[[Warren-pokalo]]'' (1-a jc. p.K..).]] La [[Kulturo de Grekio|greka kulturo]] komprenis la naturecon de [[homa sekseco]] kaj ĝiajn diversajn esprimojn, do estis kutime reprezenti tiajn agojn en objektoj por ĉiutaga uzo kiel kruĉoj, akvujoj, pokaloj, urnoj kaj aliaj specoj de [[Artefakto|artefaktoj]]. En iuj okazoj, sekseco reprezentis diecon aŭ supernaturecon, tia estas la kazo de la fascino (troigitaj falusformaj figuroj), kiuj estis uzitaj kiel [[Talismano|amuletoj]] por alpreĝi la dian protekton. Nuntempe kelkaj gejerotikaj skulptaĵoj de la [[Klasika epoko|klasika periodo]] emfazas adoradon al la [[homa korpo]], kiel ekzemple la skulptaĵoj al [[Afrodito]] kaj la skulptaĵoj al [[Herkulo]]. En la plastika reprezentado de gejerotikaj scenoj de la [[klasika mitologio]] estas scenoj kiel: la sceno en kiu [[Pajno]] instruas sian fluton al [[Dafno]], la sceno en kiu [[Aĥilo]] vendas [[Patroklo|Patroklon]] kaj la scenon en kiu [[Zeŭso]] amindumas [[Ganimedo (mitologio)|Ganimedon]]. La greka kulturo de la [[Antikva Grekio|helena periodo]] estis fundamenta en la disvolviĝo de la koncepto de beleco, kiu havis kiel parametroj la viran muskolaron kaj la malpezan inan adipozecon, kie nudeco estis maniero reprezenti la dian perfektecon de vireco aŭ virineco. Kiel ikono reprezentanto de la Helenigo de arto, novaj parametroj de beleco ekestas, kiel en la reprezentadoj de [[Artemiso]] kaj [[Adoniso]]. En romia arto, la perspektivo de la nudeco estis tute malsama de la nocio de la greka nudeco pro la graveco de vestado kiel determinanto de la sociekonomia tavolo. Tamen, ĉi tiu perspektivo estas poste influita de la helena arto de Grekio, enkondukante la nocion de la ekscelenco de la nudeco. En romia arto, pecoj kun gejerotikaj detaloj povas esti viditaj, kiel la [[Warren-pokalo]] (1-a jarcento p.K.) kaj la [[Cista Ficoroni]] (ĉ. 350 a.K.). En la antaŭhispanaj civilizoj de Ameriko, estis produktitaj [[Huako|huakaj pecoj]], kiuj ofte prezentis erotikajn scenojn pri [[anusa seksumado]] inter viroj kaj [[frandzado]] inter inoj. En renesanca arto, la nudeco estas reprenita kiel tekniko por reprezenti la homan diecon de [[antropocentrismo]], kiu implikis la produktadon de skulptaĵoj hodiaŭ konsiderataj gejerotikaj aŭ samseksemaj. [[Mikelanĝelo]] enkorpigis trajtojn de gejerotiko en skulptaĵoj kiel [[Bako (Mikelanĝelo)|Bako]] (1497), la ''[[Krucifikso de la Sankta Spirito]]'' (c.11492), ''[[Davido de Mikelanĝelo|Davido]]'' (1504) kaj la ''[[Mortanta sklavo]]'' (1513). ==== Kelkaj ekzemploj ==== <gallery mode="packed" heights="250"> dosiero:Heracles, Iolaus and Eros - Cista Ficoroni foot.jpg|Detalo de la ''Cista Ficoroni'' (ĉ. 350 a.K.). dosiero:Pan and Daphnis.jpg|''[[Pajno (mitologio)|Pajno]] kaj [[Dafno]]'' de Heliodoro (ĉ. 100 a.K.). dosiero:Vasija Chimú sexual (M. América, Madrid) 01.jpg|[[Huako]] (ĉ. 1100). dosiero:Villa medicea di Castello - Hercules and Antaeus.jpg|''Herkulo kaj Anateo'' en la [[Villa di Castello]]. dosiero:Alfredo Ceschiatti - O abraço (MAP).jpg|''La brakumo'' de [[Alfredo Ceschiatti]]. </gallery> === Fotarto === [[Dosiero:Warrior.tif|eta|Fotografaĵo de Cosme Madini.]] Gejerotika fotarto ne havas pornografian celon, sed ankaŭ povas uzi teknikojn kiel ekzemple nudeco, ĝi enfokusigas nur portreti unu aŭ pluraj, inoj aŭ viroj en specifa erotika scenejo. Tiu scenejo estas karakterizita de atmosfero de [[glamfotografio]] kiu pretendas montri la figuron de iluzia aŭ romantika maniero, kaj ne kiel seksa stimulaĵo. Gejerotika foto ne havas la primaran intencon estigi eksciton ĉe la spektantoj de la verko. La plejmulto el la gejerotikaj fotoj celas portreti la belecon kaj admiron por la [[homa korpo]], do inkludas seksallogajn poziciojn kiuj reliefigas erotikon. En la lastaj jardekoj de la [[19-a jarcento]], la (plejparte vira) gejerotika fotarto estas reprezentita de artistoj kiel ekzemple [[Felix-Jacques Antoine Moulin]], [[Gaudenzio Marconi]], [[Napoleono Sarony]], [[Jean Louis Marie Eugène Durieu]], [[Ludwig-Pietsch]], [[Wilhelm von Gloeden|Wilhelm Von Gloeden]], [[Thomas Eakins]] kaj [[Wilhelm von Plüschow]]. Poste, [[James Bidgood]] kaj [[Arthur Tress]], en la 1960-aj jaroj, for de dokumenta fotografio alporti ĝin pli proksime al [[superrealismo]]. [[Alvin Baltrop]], [[David Hockney|Davido Hockney]], [[Will McBride]], [[Robert Mapplethorpe]], [[Pierre et Gilles]], [[Bernard Faucon]], [[Anthony Goicolea]], [[Jack Pierson]] kaj [[Anthony Gayton]], de tre malsamaj estetikaj principoj, ankaŭ kultivis la ĝenron. Mapplethorpe kaj McBride estis la artistoj kiuj rompis la barojn de cenzuro en gravaj artgalerioj kaj arto komenciĝis malkaŝe esti aprezata laŭ normigita maniero. [[Slava Mogutin]] specialiĝis pri ''impulseme erotikaj bildoj'' de junuloj. ==== Kelkaj ekzemploj de gejerotikaj fotoj ==== <gallery mode="packed" heights="150"> File:Two nudes standing by Félix-Jacques Moulin.jpg|Fotografaĵo de [[Félix-Jacques Antoine Moulin]] (ĉ. 1850) File:Marconi, Gaudenzio (1841-1885) - 1865 ca. 02.jpg|''Nudo Maschille'' de [[Gaudenzio Marconi]] (ĉ. 1865). File:Eakins, Thomas (1844-1916) - 1883 ca. - Autoritratto con John Laurie Wallace.jpg|''Thomas Eakins and John Laurie Wallace on a Beach'' de [[Thomas Eakins]] (ĉ. 1883) File:Pluschow, Wilhelm von (1852-1930) - Due donne - ca.1900.jpg|''Due Donne'' de [[Wilhelm von Plüschow]] (ĉ. 1900). File:NOH8 IU.jpg|Protesta fotografaĵo de la kampanjo ''[[NOH8]]'', fotita de James Cummings (2009). </gallery> === Desegnado === Multaj artistoj spertis en la kampo de gejerotika desegnado: el la rusa direktoro [[Sergej Miĥajloviĉ Ejzenŝtejn]] al [[Charles Demuth]], el la franca verkisto kaj poeto [[Jean Cocteau]] al [[George Quaintance]], [[Roland Caillaux]], [[Jean Boullet]], [[Tom de Finnlando]], [[Joe Phillips]] kaj [[Sven de Rennes]] . En la [[Azio|azia kontinento]], tute virseksa erotiko ankaŭ havas siajn radikojn en la japana tradicio de [[ŝungo]] (formo de erotika arto); ĉi tio ankaŭ influis diversajn nuntempajn japanajn artistojn, kiel [[Tamotsu Yato]] (en la kampo de artfoto), [[Sadao Hasegawa]] (pentristo) kaj [[Gengoroh Tagame]] (mangaa artisto). <gallery mode="packed" heights="200"> File:Shunga lesbiennes.jpg|Dettaglio di uno ''[[shunga]]'' omoerotico (1840 circa). File:Russo-Japanese War Shunga.jpg|''[[Shunga]]'' della [[Guerra russo-giapponese]]. Image:Sargent, John Singer (1856-1925) - Male nudes wrestling.jpg|Uomini nudi che fanno la lotta, di [[John Singer Sargent]] (1880 circa) Image:Demuth, Charles (1883-1935) - 1930 - Three Sailors on the Beach.jpg|Tre marinai, di [[Charles Demuth]] Image:Martin van Maele - Trilogie érotique 02.jpg|Illustrazione di [[Martin van Maële]] per una poesia di [[Paul Verlaine]] (1907) Image:Franz von Bayros 014.jpg|Un disegno di [[Franz von Bayros]] (1924) Image:Ovid Illustration IX.jpg|Illustrazione da [[Ovidio]] (1930) di [[Jean de Bosschère]] </gallery> == Vidu ankaŭ == * [[Islamo kaj samseksemo]] * [[Apollo et Hyacinthus]] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Erotiko]] [[Kategorio:Gejerotiko]] [[Kategorio:Samseksemo]] sc7wvnreknvnifa7efek7o9yygxz0v8 0 559673 9490461 9490123 2026-10-08T17:25:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490461 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Edward g robinson.jpg|eta|Reklama foto de la [[Rumanio|rumandevena]] usona aktoro [[Edward G. Robinson]], kiu ludis en kelkaj holivudaj gangsteraj [[filmo]]j.]] '''Gangstero''', laŭ [[PIV]], estas ano de [[bando]] da krudaj, perfortemaj [[krimo|krimuloj]], ekspluatantaj neleĝajn profitofontojn en grandaj urboj. Kelkaj bandoj estas konsiderataj parto de pli vastaj [[Krima organizaĵo|krimaj organizaĵoj]]. Bandoj de gangsteroj havigas nivelon de organizado kaj de rimedojn por efektivigi kriman agadon multe pli grandan kaj pli kompleksan, ol individua krimulo povus atingi. Gangsteroj estis aktivaj dum multaj jaroj en diversaj landoj tra la tuta mondo. Kelkaj gangsteroj, ekzemple [[Al Capone]], iĝis fifamaj. Gangsteroj estas temoj oftaj ĉe multaj [[romano]]j kaj [[filmo]]j, partikulare de agado okazinta ĉirkaŭ la periodo inter 1920 kaj 1990, kaj ĉefe nur ĝis la mezo de la jarcento, kio okazigis apartan ĝenron kaj de [[literaturo]] kaj de [[kinarto]], nome ''nigra'' kino aŭ romano, respektive. En apartaj kulturoj kiaj [[Japanio]], [[Ĉinio]], tiu tipo de [[rolulo]]j, kaj realaj inspiraĵoj, montras specifajn trajtojn. ==Specoj== [[File:Marasalvatrucha13.png|thumb|Gangstero de [[Mara Salvatrucha]] kun tatuo signifanta anecon]] Ekzistas multaj specoj de gangsteroj, kiuj faras diversajn specojn de krimoj kaj havas diversajn kulturojn.<ref name="Types">{{cite web|url=https://www.carmichaellegal.com/organized-crime-and-gangs|title=Organized Crime and Gangs |website=Carmichael Ellis & Brock, PLLC|author=Lawlytics}}</ref> ===Strataj gangsteroj=== [[File:101 Gang Members Arrested in Central Valley 06.jpg|thumb|Ĉefakuzisto de Kalifornio [[Kamala Harris]] anoncanta areston de 101 gangsteroj, 8-an de junio 2011.]] Strataj gangsteroj estas urbaj junuloj precipe konataj pro {{J|strata batalo}} kaj gangstermilitoj.<ref>White, Rob (2007). ''Youth Gangs, Violence and Anti-Social Behaviour''. Australian Research Alliance for Children and Youth. pp. 18, 29.</ref> Miller (1992) difinas stratan gangsteraron kiel "memformita[n] asocio[n] de kunuloj, unuigataj de komunaj interesoj, kun identigeblaj estroj kaj interna organizo, kiuj agas kolektive aŭ individue por atingi specifajn celojn, kiuj inkludas kontraŭleĝan agadon kaj regadon de iu teritorio, ejo aŭ entrepreno."<ref>Miller, W. B. (1992) [Revised from 1982]. ''Crime by Youth Gangs and Groups in the United States''. Washington, DC: U.S. Department of Justice, Office of Justice Programs, Office of Juvenile Justice and Delinquency Prevention.</ref> Multaj strataj gangsteraroj baziĝas sur aneco de certa raso. Kelkaj konataj rasaj aŭ etnaj gangsteraroj en Anglalingvujo estas la ''[[Bloods]]'' kaj la ''[[Crips]]'' (afrik-usonanoj), ''[[Latin Kings]]'' (latinamerik-usonanoj), kaj ''[[Blood & Honour]]'' (blankaj [[novnaziismo|novnazioj]] en pluraj landoj). ===Motorciklaj gangsteroj=== Motorciklaj gangsteroj estas membroj de {{J|motorcikla klubo}}, kiuj faras kontraŭleĝajn agojn. La [[usona departemento de justico]] difinas "[[kontraŭleĝa motorcikla klubo|kontraŭleĝajn motorciklajn gangsterarojn]]" kiel "organizaĵoj[n], kies membroj uzas sian motorciklan klubon kiel rimedon por krimaj entreprenoj."<ref name=USDOJ_Motorcycle_Gangs2>{{Citation |title=Motorcycle Gangs |url=https://www.justice.gov/criminal/ocgs/gangs/motorcycle.html |author=U.S. Dept. of Justice |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140415074158/http://www.justice.gov/criminal/ocgs/gangs/motorcycle.html |archive-date=15-a de aprilo 2014 |access-date=22-a de novembro 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140415074158/http://www.justice.gov/criminal/ocgs/gangs/motorcycle.html |archivedate=2014-04-15 }}</ref> En Usono la "kvar grandaj" estas ''[[Hells Angels]]'', ''[[Pagan's Motorcycle Club|Pagans]]'', ''[[Outlaws Motorcycle Club|Outlaws]]'', kaj ''[[Bandidos Motorcycle Club|Bandidos]]'',<ref>[http://pdba.georgetown.edu/Security/citizensecurity/eeuu/documents/ssgu00.pdf FBI Safe Street Violent Crime Initiative – Report Fiscal Year 2000], FBI.org</ref><ref>[http://www.cisc.gc.ca/annual_reports/annual_report_2004/document/cisc_2004_annual_report.pdf 2004 Annual Report] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20091222072041/http://www.cisc.gc.ca/annual_reports/annual_report_2004/document/cisc_2004_annual_report.pdf |date=22-a de decembro 2009}}- Criminal Intelligence Service Canada, cisc.gc.ca</ref><ref>[http://ctgia.org/mcgang.html Motorcycle Gangs] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150804000000/https://web.archive.org/web/20150804054924/http://ctgia.org/mcgang.html |date=2015-08-04 }}- Connecticut Gang Investigators Association</ref> kaj en Aŭstralio estas ekzemple ''[[Rebels Motorcycle Club]]''. Iuj usonaj motorciklaj kluboj nomiĝas "kontraŭleĝaj" ne ĉar ili agas kontraŭleĝe, sed ĉar ili ne estas aprobataj de la [[Usona Motorciklista Asocio]] kaj ne sekvas ĝiajn regulojn. Ili faras proprajn regulojn konformajn al aparta "kontraŭleĝa" motorciklista kulturo.<ref name=Drew2002>{{Citation|title=The everything motorcycle book: the one book you must have to buy, ride, and maintain your motorcycle|first=A. J.|last=Drew|publisher=Adams Media Corp|year=2002|url= https://books.google.com/books?id=wWnBPAAACAAJ|isbn=9781580625548|pages=193–203, 277}}</ref><ref name=Dulaney2002>{{Citation|last=Dulaney|first=William L.|periodical=[[International Journal of Motorcycle Studies]]|url=http://ijms.nova.edu/November2005/IJMS_Artcl.Dulaney.html|date=Novembro 2005|title=A Brief History of "Outlaw" Motorcycle Clubs|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101225160837/http://ijms.nova.edu/November2005/IJMS_Artcl.Dulaney.html|archivedate=2010-12-25|accessdate=2026-10-07}}</ref><ref name=Wolf1992>{{Citation|title=The Rebels: a brotherhood of outlaw bikers|first=Daniel R.|last=Wolf|publisher=University of Toronto Press|year=1992|isbn=978-0802073631|page=4|url=https://books.google.com/books?id=mgNRMZAg8N4C&q=%22Technically+the+label+outlaw&pg=PA4}}</ref> == En lernejoj == Kvankam gangsteroj normale kunbandiĝas en la ekstera komunumo kaj ne en [[lernejo]]j, ili povas damaĝi lernejojn en diversaj manieroj:<ref name=":0">{{Cite book|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000366483|title=Behind the numbers: ending school violence and bullying|publisher=UNESCO|year=2019|isbn=978-92-3-100306-6}}</ref> * Gangsteraroj povas varbi en la lernejo;<ref name="SABER">"Honduras Education Resilience Case Report". 17-18. [https://openknowledge.worldbank.org/handle/10986/17493]</ref> * Gangsteroj povas fari [[perforto]]n en la lerneja tereno aŭ proksime al ĝi;<ref name=":0" /> * Gangsteroj povas fari perforton al samlernejanoj, kiuj apartenas al alia gangsteraro aŭ ne estas gangsteroj; * Gangsteroj povas fari perforton al anoj de aliaj lernejoj de la sama komunumo;<ref name=":0" /> * Lernejanoj povas rimarki, ke iliaj kolegoj estas gangsteroj, kiam ili traktas neklarigeble grandajn kvantojn da mono en la lernejo.<ref name="SABER"/> == Gangsteroj == * [[Al Capone]] * [[Lucky Luciano]] * [[Dutch Schultz]] == Filmoj == * [[Gomoro (filmo)|Gomoro]] * ''[[Goodfellas]]'' * ''[[The French Connection]]'' (La franca konekto) * ''[[The Godfather]]'' (La baptopatro) * ''[[Rashōmon (filmo)|Raŝomon]]'' == Vidu ankaŭ == {{Projektoj|ReVo=gangster}} * [[Mafio]] * [[Krimulrepo]] * La kanto "''Gangstero Esperantista" en la albumo [[Fek al Esperanto]] (2008)'' ==Referencoj== <references/> [[Kategorio:Gangsteroj| ]] nh4vn4xzu4yd4ijm2rkm0m41n5ppjyx 0 561725 9490384 9482165 2026-10-08T13:21:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490384 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} La '''francigo''' indikas la etendon de la [[franca lingvo]] per ĝia adopto kiel [[gepatra lingvo]] aŭ ne, adopto povante esti subigita aŭ libervole de la koncernaj loĝantaroj, Sub francigo oni komprenu la procezon de lingva kaj kultura asimilado, dum kiu origine ne-francparolantoj aŭ originala ne-franclingvaj regionoj transiras al la uzo de la franca. La termino estas uzata en [[lingvistiko]], [[historio]], [[sociologio]].,.<ref>http://www.cnrtl.fr/definition/francisé</ref><!--<ref>{{Citaĵo el la reto|lang=fr|url=http://www.granddictionnaire.com/ficheOqlf.aspx?Id_Fiche=8349464|titre=Fiche ''franciser'' dans Le grand dictionnaire terminologique de l'Office québécois de la langue française|consulté le=9 janvier 2015}}</ref>--><ref>''Dictionnaire Général Et Grammatical, Des Dictionnaires Français'', Tome <abbr class="abbr" title="Second">2nd</abbr><abbr class="abbr" title="Second"></abbr>, 1851.</ref><ref>''Nouveau Vocabulaire Français, Où L'on A Suivi L'orthographe Adoptée''.</ref><ref>''Le Québécois - Dictionnaires et Langues''.</ref> IOF estas la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF) kiu defendas kaj akcelas la pozicion de la franca lingvo en la mondo. == IOF kaj franclingvanoj en la mondo == La nombro de [[Franclingvio|franclingvanoj]] (en la senco de « sciante legi kaj skribi la francan » sed ekskludante tiujn sciante nur la dialekton, ĉar tiuj statistikoj estas malfacile obteneblaj) en la mondo ne ĉesas pliiĝi, pasante de {{Unuo|106|millions}} milionoj en 1985 al 173,2 {{Unuo|173.2|millions}} en 1997, 183 milionoj en 2005, 200 milionoj en 2007 , 220 milionoj en 2010 (+10 % koncerne al 2007) kaj 274 {{Unuo|106|millions}} en 2014 (+25 % koncerne al 2010),.<!--<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ladocumentationfrancaise.fr/dossiers/francophonie/francophones-monde.shtml|titre=106 millions de francophones en 1985 (Haut Conseil de la Francophonie)|site=www.ladocumentationfrancaise.fr|consulté le=3 juillet 2010}}</ref><ref>{{PDFligilo}}{{Citaĵo el la reto|url=http://www.erudit.org/revue/cqd/2003/v32/n2/008997ar.pdf|titre=« La francophonie de demain : essai de mesure de la population appartenant à la francophonie d’ici 2050 », par Richard Marcoux et Mathieu Gagné|site=www.erudit.org|consulté le=19 juin 2010}}</ref>--><ref>[http://www.francophonie.org/Rapport-2006-2008.html Rapport de L'OIF 2006-2008] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110110224752/http://www.francophonie.org/Rapport-2006-2008.html |date=2011-01-10 }} sur ''http://www.francophonie.org''{{Citaĵo el la {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100724001316/http://www.francophonie.org/ |date=2010-07-24 }}reto |url=http://www.francophonie.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100724001316/http://www.francophonie.org/ |arkivdato=2010-07-24}}.</ref>{{Kresko}}<ref>[http://www.francophonie.org/La-langue-francaise-dans-le-monde,34384.html La langue française dans le monde 2010] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110111141600/http://www.francophonie.org/La-langue-francaise-dans-le-monde,34384.html |date=2011-01-11 }} sur ''http://www.francophonie.org''{{Citaĵo el la reto |url=http://www.francophonie.org/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100724001316/http://www.francophonie.org/ |arkivdato=2010-07-24 }}.</ref>{{Kresko}}<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lepetitjournal.com/international/france-monde/mag/198917-langue-francaise-le-monde-compte-274-millions-de-francophones |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150119041025/http://www.lepetitjournal.com/international/france-monde/mag/198917-langue-francaise-le-monde-compte-274-millions-de-francophones |arkivdato=2015-01-19 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://populationsdumonde.com/274-millions-de-francophones-dans-le-monde |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150106100021/http://populationsdumonde.com/274-millions-de-francophones-dans-le-monde |arkivdato=2015-01-06 }}</ref> La [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio|Internacia Organizaĵo de Franclingvio]] (OIF)<ref name="Rapport Francophonie">''Rapport Francophonie 2008-2010 du Secrétaire général de la Francophonie OIF'', Nathan, 384 pages.</ref> antaŭvidas fortegan kreskon de la nombro de franclingvanoj en [[Afriko]] kun la altigo de la [[atingita eduknivelo|eduknivelo]] : ilia nombro devus atingi 400 milionojn en 2025 poste 715 milionoj en 2050, poste atingus 1 miliardon en 2060 tio estas esti multobligita de 5, dum la monda loĝantaro multobligus sin nur per 1,5 sur la sama periodo,<ref>http://www.lefigaro.fr/culture/2013/03/20/03004-20130320ARTFIG00318-un-milliard-de-francophones-en-2060.php</ref><ref>{{PDFligilo}}[http://www.erudit.org/revue/cqd/2003/v32/n2/008997ar.pdf Cahiers québécois de démographie, vol. 32, <abbr class="abbr" title="numéro">n^o</abbr><abbr class="abbr" title="numéro"></abbr>&nbsp;<span>2</span>, 2003, <abbr class="abbr" title="page(s)">p.</abbr>&nbsp;273-294.], sur ''http://www.erudit.org''.</ref><ref name="Marcoux">Richard Marcoux, [http://www.ledevoir.com/non-classe/69236/agora-la-francophonie-de-demain Agora: La francophonie de demain].</ref> Laŭ tiuj projekcioj, la franclingva loĝantaro devus sekve pasi de 3 % en 2000 al pli ol 8 % de la monda loĝantaro en 2050 kaj naŭ franclingvanoj sur dek inter 15 kaj 29 jaraĝaj estus afrikanoj.<ref name="Marcoux"/> Ekde ĝia kreado, pli kaj pli da registaroj aliĝas al la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF) : de 21 registaroj en la jaro de ĝia kreado en 1970, ĝi jam kalkulas 77 registarojn en 2013 (57 membroj kaj 20 observantoj), la lastaj aliĝintaj en 2012 estante [[Kataro]] (membro) kaj [[Urugvajo]] (observanto), kio faras ĝin la plej grandan lingvan organizon en la mondo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.francophonie.org/-77-Etats-et-gouvernements-.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20141125151255/http://www.francophonie.org/-77-Etats-et-gouvernements-.html |arkivdato=2014-11-25 }}</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.francophonie.org/Les-membres-de-l-OIF-classes-par.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20110209023541/http://www.francophonie.org/Les-membres-de-l-OIF-classes-par.html |arkivdato=2011-02-09 }}</ref> La franca estas ankaŭ la fremda lingvo la plej lernata post la angla,.<ref><span class="ouvrage">[http://www.ambafrance-ro.org/index.php/fr_FR/dossiers/la-cooperation-et-l-action-culturelle/la-cooperation-educative/l-enseignement-du-francais-en-roumanie/12-bonnes-raisons-generales-d-apprendre-le-francais « <cite style="font-style: normal">12 bonnes raisons générales d’apprendre le français…</cite> »] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120504223715/http://www.ambafrance-ro.org/index.php/fr_FR/dossiers/la-cooperation-et-l-action-culturelle/la-cooperation-educative/l-enseignement-du-francais-en-roumanie/12-bonnes-raisons-generales-d-apprendre-le-francais |date=2012-05-04 }}, sur ''Ambassade de France'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">3 juillet 2010</span>)</small></span></ref><ref>{{Fr}}{{PDFligilo}}<span class="ouvrage">[http://www.diplomatie.gouv.fr/fr/IMG/pdf/promouvoir_FR_p-p.pdf « <cite style="font-style: normal">Promouvoir la Langue française dans le monde</cite> »], sur ''www.diplomatie.gouv.fr'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">3 juillet 2010</span>)</small></span></ref> La personoj lernante la francan estus ankaŭ en forta kresko, apud 30 % inter 1994 kaj 2004 ĉiuj kontinentoj kunaj, Afriko estante pinte kun kresko de 60,37 % de 1994 al 2002, pasante de 32 808 681 lernantoj de la franca en 1994 al 52 617 368 en 2002 kaj de 62 % de 1994 al 2004, sekvata de [[Azio]] kun kresko de 48,8 % de 1994 al 2004.<ref><span class="ouvrage">[http://www.assemblee-nationale.fr/12/rap-info/i3693.asp « <cite style="font-style: normal">Rapport d'information de l'Assemblée nationale</cite> »], sur ''www.assemblee-nationale.fr'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">3 juillet 2010</span>)</small></span></ref><ref>''Rapport de la francophonie 2006-2007''</ref><ref><span class="ouvrage">[http://www.assemblee-nationale.fr/12/rap-info/i3693.asp « <cite style="font-style: normal">Rapport d'information la situation de la langue française dans le monde</cite> »], sur ''ministère des Affaires étrangères'' <small style="line-height:1em;">(consulté le <span class="nowrap">3 juillet 2010</span>)</small></span></ref> En 2013, la 77 ŝtatoj kaj registaroj de la OIF kalkulantaj 990 milionojn da loĝantoj, estas 14 % de la monda loĝantaro. En 2015 la OIF kolektas 80 ŝtatojn kaj registarojn.<ref name="francophonie 80 états">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.francophonie.org/-80-Etats-et-gouvernements-.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151216203223/http://www.francophonie.org/-80-Etats-et-gouvernements-.html |arkivdato=2015-12-16 }}</ref> Ekde 2015, la franclingva spaco, ĉiu kiel la spaco [[Araba lingvo|arablingva]], devus superi en loĝantaro la hispanlingvan spacon, fariĝante tiel la 3an en la mondo post la anglalingvaj spacoj kaj [[Ĉina lingvaro|ĉinlingvan]] spacon<!--<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.francophonie.org/IMG/pdf/espaces_linguistiques.pdf|titre=Aperçu sur quelques espaces linguistiques dans le monde|auteur=Observatoire démographique et statistique de l’espace francophone|site=francophonie.org|consulté le=18 septembre 2013}}</ref>-->. Laŭ studo mendita en 2014 per la banko Natixis, «La franca estos la plej parolata lingvo en la mondo en 2050, detronigante la anglan poste la hispanan kaj fine la mandarenan en 2050». Tamen tiuj ciferoj devas esti nuancataj : Natixis efektive konsideris kiel franclingvanoj ĉiuj loĝantoj de la landoj kie la franca estas oficiala lingvo, «tio kio probable ne estos la kazo», precizigas [[Forbes|Forbes Revuo]]<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://actualite.portail.free.fr/societe/26-03-2014/la-langue-franccedilaise-pourrait-deacutetrocircner-lamp039anglais-en-2050/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140504141441/http://actualite.portail.free.fr/societe/26-03-2014/la-langue-franccedilaise-pourrait-deacutetrocircner-lamp039anglais-en-2050/ |arkivdato=2014-05-04 }}</ref>,,,,,.<ref>http://www.france24.com/fr/20140326-francais-langue-etude-2050-forbes/</ref><ref>http://rue89.nouvelobs.com/2014/03/25/francais-sera-langue-plus-parlee-2050-250956</ref><ref>http://www.lesinrocks.com/2014/04/07/actualite/le-francais-sera-t-il-la-langue-la-plus-parlee-en-2050-11496161/</ref><ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://lci.tf1.fr/france/le-francais-langue-du-futur-8390338.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140504001741/http://lci.tf1.fr/france/le-francais-langue-du-futur-8390338.html |arkivdato=2014-05-04 }}</ref><ref>http://www.actualitte.com/patrimoine/le-francais-langue-la-plus-parlee-du-monde-en-2050-49097.htm</ref> == [[Afriko]] == [[Dosiero:Francophone_Africa.svg|eta|420x420ra]] Sur 53 landoj, Afriko kalkulas 32 franclingvajn landojn, ĉu pli ol la duono; kaj la franca estas la plej parolata lingvo en Afriko.<ref>Afrique francophone</ref><ref name="lebreviairedespatriotes.fr">{{Citaĵo el la reto |url=http://www.lebreviairedespatriotes.fr/27/02/2012/culture/la-resistance-de-la-langue-francaise-face-a-lhegemonie-anglo-saxonne/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-06-18 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926173228/http://www.lebreviairedespatriotes.fr/27/02/2012/culture/la-resistance-de-la-langue-francaise-face-a-lhegemonie-anglo-saxonne/ |arkivdato=2015-09-26 }}</ref> La franclingva areo de Afriko estas du fojojn pli vasta ol tiu de Usono.<ref name="lebreviairedespatriotes.fr"/> La franca fariĝis la plej parolita lingvo de Afriko post la araba kaj la swahila kaj antaŭ la angla.<ref>http://www.babla.fr/actualites/langues-du-monde.html</ref><ref name="rapport">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.francophonie.org/Rapport-du-Secretaire-general-de.html|titre=Rapport du secrétaire général de la Francophonie|site=francophonie.org|consulté le=3 avril 2010.|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-06-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110110224854/http://www.francophonie.org/Rapport-du-Secretaire-general-de.html|arkivdato=2011-01-10}}</ref> [[Afriko|Afrikaj]] landoj ne [[Franclingvio|franclingvaj]] antaŭ nelonge aliĝintaj al la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]] (OIF) survoje al francigo: *  {{CPV}} (portugallingva) *  {{EGY}} (arablingva) *  {{GHA}} (anglalingva) *  {{GNB}} (portugallingva) *  {{MOZ}} (portugallingva) *  {{STP}} (portugallingva) La franca ludas nuntempe gravan rolon en Afriko, servante pli kaj pli kiel interlingvo inkluzive de gepatra lingvo (en Gabono, Eburbordo, Kongo, Kamerunio kaj [[Benino]] ĉefe) en granda nombro de landoj, kaj ĝia uzo intensiĝas. Sekve estis kreita, en 2001, La Afrika Akademio de la Lingvoj kun la celo administri tiun lingvan heredaĵon.<ref>{{Citaĵo el la reto|url=http://www.acalan.org/fr/accueil/accueil.php|titre=Site officiel de Acalan|consulté le=27 mai 2010.|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-06-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110126201513/http://www.acalan.org/fr/accueil/accueil.php|arkivdato=2011-01-26}}</ref> == Francigo == En malsamaj historiaj-geografiaj, sociologiaj kaj/aŭ politikaj situacioj okazis aŭ okazas la fenomeno ke ne-francparolantoj alprenas la francan kiel la ĉefe uzata lingvo, la lingvo de lia ĉiutaga vivo. Tio povas esti la rezulto de libervola kaj individua procezo, kiam iu volas integri en franclingva lando, Ĝi povas ankaŭ esti la rezulto de centraliziga kaj aŭtoritata politiko kiu en antaŭaj jarcentoj altrudis la francan al ne-franclingvaj komunumoj en la periferio de la franca ŝtato, nome la eŭskojn, bretonojn, korsikanojn, katalanojn, alzacianojn kaj flandrojn. Pro tio iuj akuzas la francan registaron de [[lingvismo]]. === [[Belgio]] === ==== Historia francigo de [[Bruselo]] ==== [[Dosiero:Taalevolutie_Brussel-FR.png|210x210ra|eta|La lingvaj censoj montris samtempan transiron de la nederlandlingva unulingvismo al parta dulingvismo, kaj de la dulingvismo al la franca unulingvismo aliflanke.]] Dum la 19a jc kaj poste, Bruselo transformiĝis de urbo preskaŭ plene flandra, [[Nederlanda lingvo|nederlandlingva]] urbo al dulingva urbo, inkluzive multlingva, kun la franca kiel domina lingvo kaj lingua [[Franca lingvo|franca.]]<ref name="rudi3">{{Nl}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.brusselsstudies.be/PDF/NL_51_BruS13NL.pdf|titre=Taalgebruik in Brussel en de plaats van het Nederlands — Enkele recente bevindingen|auteur=Rudi Janssens|date=7 janvier 2008|série=Brussels Studies, n°13|consulté le=16 janvier 2009|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-06-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080227044624/http://www.brusselsstudies.be/PDF/NL_51_BruS13NL.pdf|arkivdato=2008-02-27}}<br> Traduction en français: [http://www.brusselsstudies.be/PDF/Default.aspx?lien=FR_51_BruS13FR.pdf&IdPdf=51 L’usage des langues à Bruxelles et la place du néerlandais.]</ref> Kvankam historie Bruselo estis urbo en kiu la loĝantoj parolis la [[Brabanta lingvo|brabantan]],<ref name="sera">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.briobrussel.be/assets/andere%20publicaties/brusselse_thema%27s_7.pdf|titre=À propos du sens de l'expression 'parler bruxellois'|auteur=Sera de Vriendt|coauteurs=Els Witte, Ann Mares (réd.)|année=2001|série=19 keer Brussel; Brusselse Thema's (7)|éditeur=VUBPress ([[Vrije Universiteit Brussel]])|isbn=9054872926|page=43|consulté le=26 janvier 2009|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-06-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20181015023227/http://www.briobrussel.be/assets/andere%20publicaties/brusselse_thema%27s_7.pdf|arkivdato=2018-10-15}} {{PDFligilo}}<br> .</ref> - fakte [[Flandra lingvo|flandra dialekto]] - la brusela lingva situacio ŝanĝis radikale dum la du lastaj jarcentoj. Apud la franca kaj [[Valonoj|valona]] enmigrado, la progreso de la [[Francoj|franca]] sin klarigas antaŭ ĉio per la [[Lingvoanstataŭado|lingva konvertiĝo]] de la nederlandlingva loĝantaro dum la sekvaj generacioj.<ref name="javeau">{{Citaĵo el libro|lien éditeur=Groupe De Boeck|éditeur=De Boeck & Larcier|collection=Het statuut van Brussel / Bruxelles et son statut|titre=Le cadre socio-politique de l'usage des langues dans la Région de Bruxelles-Capitale [275-281]|auteur=[[Claude Javeau]]|commentaire=L'auteur est professeur ordinaire à l'[[Université libre de Bruxelles]].<br ></span> Rédaction : Els Witte ([[Vrije Universiteit Brussel]]), André Alen ([[Katholieke Universiteit Leuven]]), Hugues Dumont ([[Facultés universitaires Saint-Louis]]) & Rusen Ergec ([[Université libre de Bruxelles]])|lieu=Bruxelles|année=1999|pages=817|isbn=2-8044-0525-7}}</ref><ref name="ULB">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ulb.ac.be/philo/spf/langue/francais.htm|titre=Le français en Wallonie et à Bruxelles aux {{s2-|XVII|e|XVIII|e}}|auteur=[[Daniel Droixhe]]|éditeur=[[Université libre de Bruxelles]]|date=13 avril 2002|consulté le=2 avril 2008|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-06-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20080111204248/http://www.ulb.ac.be/philo/spf/langue/francais.htm|arkivdato=2008-01-11}}<br> L'auteur est professeur à la Faculté de Philosophie et Lettres de l'[[Universitato Libera de Bruselo|Université libre de Bruxelles]] (ULB).</ref><ref name="kramer">{{De}} {{Citaĵo el la reto|url=http://books.google.de/books?id=rHZtibOQnnQC|titre=Zweisprachigkeit in den Benelux-ländern|auteur=Johannes Kramer|année=1984|éditeur=Buske Verlag|isbn=3-8711-8597-3|consulté le=4 mars 2009}}<br> L'auteur est docteur en science linguistique à l'Université de Trèves. </ref> La kialo estis ke la lingvo de la flandra loĝantaro mankis prestiĝon kiel lingvo de kulturo en la sino de la belga socio, plifortigita de la fakto ke la franca pli allogis en epoko ke tiu lingvo estis la lingvo de alta kulturo kaj de la internaciaj interŝanĝoj,.<ref name="wouters">{{Nl}} {{Citaĵo el libro|lien éditeur=Groupe De Boeck|éditeur=De Boeck & Larcier|collection=Les dix-neuf communes bruxelloises et le modèle bruxellois|titre=Groot-Brussel tijdens WOII (1940-1944) [57-81]|auteur=Nico Wouters|commentaire=L'auteur est docteur en histoire contemporaine à l'[[Université de Gand]].<br ></span> Rédaction : Els Witte ([[Vrije Universiteit Brussel]]), André Alen ([[Katholieke Universiteit Leuven]]), Hugues Dumont ([[Facultés universitaires Saint-Louis]]), Pierre Vandernoot ([[Université libre de Bruxelles]]), Roel De Groof ([[Vrije Universiteit Brussel]])|lieu=Bruxelles, Gand|année=2003|pages=754|isbn=2-8044-1216-4}}</ref><ref name="gubin">{{Citaĵo el la reto|url=http://www.briobrussel.be/assets/Taal_sociale_integr_1.pdf|titre=La situation des langues à Bruxelles au {{s-|XIX|e}} à la lumière d'un examen critique des statistiques|auteur=Eliane Gubin|année=1978|série=Taal en Sociale Integratie, I|éditeur=[[Université libre de Bruxelles]] (ULB)|page=33-80|consulté le=16 janvier 2009|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2016-06-18|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160411072846/http://www.briobrussel.be/assets/Taal_sociale_integr_1.pdf|arkivdato=2016-04-11}} {{PDFligilo}}<br> L'auteur est professeur à la Faculté de Philosophie et Lettres de l'[[Universitato Libera de Bruselo|Université libre de Bruxelles]] (ULB).</ref><ref name="nlb">{{Nl}} {{Citaĵo el la reto|url=http://www.dbnl.org/tekst/toor004gesc01_01/toor004gesc01_01_0029.htm|titre=Nederlands in België, Het Nederlands bedreigd en overlevend|auteur=G. Geerts|coauteurs=M.C. van den Toorn, W. Pijnenburg, J.A. van Leuvensteijn et J.M. van der Horst|année=1997|série=Geschiedenis van de Nederlandse taal|éditeur=Amsterdam University Press ([[Universiteit van Amsterdam|Université d'Amsterdam]])|isbn=9-0535-6234-6|consulté le=15 janvier 2009}}</ref> === [[Francio]] === ==== Historia francigo de Francio ==== Komence de la [[19-a jarcento|<span class="romain">19a</span>]] [[19-a jarcento|jarcento]], la ministerio de la [[Ministerio pri nacia edukado (Francio)|nacia edukado]] trovis ke la francigo estis tro malrapida, la aŭtoritatoj decidis sekve nomi instruistojn de alia regiono, nekapablaj paroli la surlokan dialekton kaj do trude uzigi la francan. Alia grava dato por la [[Francio|francigo]] de Francio estas la leĝo 94-665 de la 4a de aŭgusto [[1994]] aŭ « Leĝo Toubon », kiu estas la unua leĝo en Francio (samkiel la « leĝo 101 » en Kebekio), kiu klare altrudis la francan kiel sola lingvo de la [[Francio|franca Respubliko]]. == Vidu ankaŭ == * [[Transkulturigo]] * [[Kultura asimilado]] * Angligo * [[Francigo kaj IOF|Francigo]] * [[Germanigo]] * [[Latinigo]] * [[Slavigo]] * [[Hungarigo]] * [[Rusigo]] == Notoj kaj referencoj == === Notoj === {{Referencoj|groupe="N"}} === Referencoj === {{Referencoj|colonnes=2}} [[Kategorio:Franca lingvo]] [[Kategorio:Kultura asimilo]] mrb2ymlhp5vbh1znyn4z09i5qv1dide 0 564191 9490762 9043028 2026-10-09T10:33:43Z Crosstor 3176 /* Elektitaj studentoj */ 9490762 wikitext text/x-wiki {{Informkesto universitato |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |bildopriskribo= |emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}} |moto = | fondodato = [[1557]] | urbo = [[Sopron]], [[Budapeŝto]] | gvidanto = | nombro de studentoj = 150 | nombro de kunlaborantoj = 15 |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = HU-BU |situo sur mapo = Budapeŝto |zomo = 14 |retejo = }} La '''[[Luteranismo|Luterana]] Teologia [[Universitato]]''' origine [[hungare]] ''Evangélikus Hittudományi Egyetem'' estas malgranda eklezia universitato en [[Budapeŝto]], en [[distrikto]] [[Zugló]]. En [[Hungario]] ĝi estas la sola tia universitato. En la universitato instruas 15 [[pedagogo]]j 150 [[studento]]jn. == Historio == Historio de la universitato komenciĝis en [[1557]] en [[Sopron]], tiam oni fondis ''latinan [[lernejo]]n''. En [[1892]] ĝi prenis novan nomon ''Luterana Teologia Altlernejo,'' baldaŭ ĝi aliĝis al [[Universitato de Pécs]], sed la [[kampuso]] restis en Sopron. En [[1951]] la kampuso translokiĝis al Budapeŝto havanta novan nomon ''Luterena Teologia [[Akademio]].'' En [[1998]] la akademio estis levita al universitato. == Situo == La kampuso situas sola en [[placo]] en proksimeco de [[Preĝejo Sankta Antonio (Zugló)]]. En la ĉefdomego troviĝas ankaŭ la [[biblioteko]]. Apartenaĵo de la kampuso estas [[kolegio]] iomete for. == Katedroj == * katedro pri [[Hebrea Biblio]] * katedro pri [[Nova Testamento]] * katedro pri eklezihistorio * katedro pri sistema teologio * katedro pri praktika teologio * katedro pri religio- kaj socio-scienco * katedro pri eklezia muziko La universitato donas diplomojn MA, BA, [[Ph.D]] == Elektitaj studentoj == * [[Zoltán Csepregi]] * [[Tamás Fabiny]] * [[István Jánosy]] * [[Károly Frigyes Karner]] * [[Lajos Szabó (rektoro)]] * [[Imre Szebik]] * [[Jenő Szigeti (adventista pastro)]] == Elektitaj instruistoj == * Zoltán Csepregi (rektoro) * Tamás Fabiny * Károly Frigyes Karner * [[Imre Sulyok (komponisto)]] * Lajos Szabó (rektoro) == Fontoj == * [http://www.doktori.hu/index.php?menuid=190&i_ID=7 ĉefpaĝo] * [http://textuarium.uw.hu/ehe/kapcsolat.html] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Universitatoj de Budapeŝto]] qf6ceytw5uq6bo7833dekoz3ty6rvf9 0 566350 9490601 8211792 2026-10-08T22:32:42Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490601 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Graafschap Limburg wapen.svg|eta|Blazono de Graflando Limburg]] La historia '''Graflando Limburg''' ampleksis teritorion de proksimume 118 kvadrataj kilometroj inter la malsupra [[Lenne (Ruhr)|Lenne]] kaj la [[Ruhr]]. Ĝi estis kreita kiel partaĵo de Limburg-Isenberg en 1246, kaj estis aligita al Limburg-Styrum en 1304. Limburg-Hohenlimburg pasis al Daun-Falkenstein en 1511 == Grafoj == * [[Eberhardo la 1-a de Limburg-Styrum]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.hohenlimburg.de – Historia ligaro kun informoj] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.westfaelische-geschichte.de/arc147 Dokumentoj pri la graflando Limburg]{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.hoeckmann.de/geschichte/limburg.htm Mapoj de la graflando kun historia priskribo] {{DEFAŬLTORDIGO:Limburg, Graflando}} [[Kategorio:Teritorioj de la Sankta Romia Imperio]] [[Kategorio:Germanaj graflandoj]] [[Kategorio:Historiaj teritorioj]] [[Kategorio:Hagen]] mky9ymqb5e3i78ihz3lw6wkfq8v9ai6 0 567827 9490490 9464576 2026-10-08T17:56:32Z Sj1mor 12103 9490490 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=HU}} La '''[[Kastelo]] de [[Tuzsér]]''' (konata ankaŭ pri la iama posedanto '''Kastelo de Lónyay''' [lOnjai]) estas [[historia monumento]] en [[Hungario]], en [[Tuzsér]], laŭ la ĉef[[strato]]. == Historio == Teretaĝa kasteleto kun 6 [[ĉambro]]j estis konstruita en [[1787]], poste oni konstruis flankajn domojn por la gastoj, servistoj, sed ankaŭ la kuirejo kaj [[stalo]] trovis lokon flanke. [[Menyhért Lónyay]] pligrandigis la kastelon - ŝajnas - helpe de planoj de [[Miklós Ybl]]. Tiam la kastelo parte iĝis unuetaĝa [[konstruaĵo]], kelkloke estas [[mansardo]]j. Post la [[2-a mondmilito]] la la ŝtato forprenis la kastelon (la samo okazis kun la ceteraj hungaraj kasteloj). Komence la kastelo estis [[feriejo]] por laboristoj. Depost la [[socialismo]] la kastelo renoviĝis, malofte ekspozicioj estas videblaj interne, tamen la hodiaŭa uzo ne estas klara. == Konstruaĵoj == La konstruaĵo situas en [[parko]], kiu origine estis pli granda. Ĉe la parka enirejo estas 2 [[pavilono]]j el la [[18-a jarcento]], inter ili tre bela [[baroko|baroka]] [[pordo]] el [[forĝita fero]] estas videbla. [[Fasado]] de la kastelo estas simetria, meze reliefas 3 [[arkado]][[arko]]j, kiun 4 [[kolono]]j tenas. Ankaŭ flanke estas po unu arkoj, kie iam la [[koĉero]]j eniris. Interne en la kastelo troviĝas ornamĉambro kun [[fresko]]j pentritaj en [[1797]]. La figuroj ĉefe estas dioj de la greka mitologio. En alia ĉambro la fresko estis pentrita en [[1820]]. == Parko == La parko - grandparte [[pejzaĝa parko]] - origine etendiĝis ĝis [[bordo]] de [[Tiso]]. En la parko situas ankaŭ tombejo-tombomonumento de familio Lónyay. Parto de la parko estis kreita en franca sistemo. En la parko kreskas ekzemple [[eskulo]]j, [[tilio]]j, [[platano]]j, [[fago]]j, [[kverko]]j, [[frakseno]]j, katalpoj, [[acero]]j. == Fontoj == * [http://www.nemzetimuemlek.hu/index.php/epulet/lonyay_kastely/] {{hu}} * [http://www.muemlekem.hu/muemlek?id=8509 hungare kun fotoj] * [http://www.nemzetimuemlek.hu/index.php/epulet/lonyay_kastely/] {{hu}} * [http://www.elmenyekvolgye.hu/kastelyok/41-lonyay-kastely hungare kun [[video]]] * [http://kirandulastervezo.hu/celpont/tuzser/lonyai-kastely hungare kun foto] {{Projektoj}} [[Kategorio:Kasteloj en Hungario|Tuzser]] [[Kategorio:Kasteloj de familio Lónyay]] e0ddsyclxu42hwywnxei35mk9rldmaw 0 570035 9490348 8838926 2026-10-08T12:23:20Z Verdulo 1002 9490348 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Nez Perce (tribo)}}La '''Nezperca tribo''' (aŭ '''Niimiipu''') estas indiĝena [[popolo]], kiu enloĝas la Kolumbian Basenan regionon de la [[Pacifika nordokcidento]] de [[Usono]]. Ili estas federacie agnoskata [[tribo]] kaj ili havas sian propran rezervejon en [[Idaho]]. Ilia nuna tribestro estas Joe Neill. Ili estas unu el kvin federacie rekonataj triboj en la [[subŝtato]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Appaloosa (ĉevalo)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Indianaj etnoj en Usono]] aco37674inh0yzwa7pe66guf5ow5s17 9490358 9490348 2026-10-08T12:39:20Z Verdulo 1002 9490358 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Nez Perce (tribo)}}La '''Nezperca tribo''' (aŭ '''Niimiipu''') estas indiĝena [[popolo]], kiu enloĝas la Kolumbian Basenan regionon de la [[Pacifika nordokcidento]] de [[Usono]]. Ili estas federacie agnoskata [[tribo]] kaj ili havas sian propran rezervejon en [[Idaho]]. Ilia nuna tribestro estas Joe Neill. Ili estas unu el kvin federacie rekonataj triboj en la [[subŝtato]]. [[Dosiero:NEPE-HI-1037 (600 dpi) (9020999100).jpg|eta|maldekstra|La estro Red Heart sur Appaloosa kun infanoj.]] ==Vidu ankaŭ== * [[Appaloosa (ĉevalo)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Indianaj etnoj en Usono]] b05gccng70k53tv8nd0xbmujaltjv3e 9490362 9490358 2026-10-08T12:44:06Z Verdulo 1002 9490362 wikitext text/x-wiki {{Informkesto etna grupo|image=|priskribo=|grupo=Nez Perce (tribo)}}La '''Nezperca tribo''' (aŭ '''Niimiipu''') estas indiĝena [[popolo]], kiu enloĝas la Kolumbian Basenan regionon de la [[Pacifika nordokcidento]] de [[Usono]]. Ili estas federacie agnoskata [[tribo]] kaj ili havas sian propran rezervejon en [[Idaho]]. Ilia nuna tribestro estas Joe Neill. Ili estas unu el kvin federacie rekonataj triboj en la [[subŝtato]]. [[Dosiero:NEPE-HI-1037 (600 dpi) (9020999100).jpg|eta|maldekstra|La ĉefo [[Red Heart]] sur Appaloosa kun infanoj.]] ==Vidu ankaŭ== * [[Appaloosa (ĉevalo)]] {{Projektoj}} [[Kategorio:Indianaj etnoj en Usono]] 0v755m49zxrr88ul54pk8yn032jjnq8 0 575105 9490620 7650497 2026-10-09T03:09:59Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490620 wikitext text/x-wiki '''[[Julio|Gyula]] JOÓ''' [djula jO], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Joó Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[juristo]], akademia [[instruisto]], [[presbitero]]. Gyula Joó [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC06879/07083.htm] naskiĝis la {{daton|17|julio|1876}} en [[Abony]], li mortis la {{daton|4|majo|1945}} en [[Kecskemét]]. == Biografio == Gyula Joó studis komence en [[Kalvinana Jura Akademio (Kecskemét)]], poste en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]] kaj [[Heidelberg]]. Li akiris 2 [[diplomo]]jn en [[Budapeŝto]] en [[1899]] kaj en la sekva jaro. Post siaj studoj li praktikadis en Kecskemét. Inter [[1903]] kaj 1945 lio instruis en la menciita akademio, eĉ inter [[1912]]–[[1921]] li estis akademiestro. Li estis ankaŭ privata profesoro en [[Universitato de Kluĵo|Scienca Universitato Ferenc József]] inter 1911–1918. Li havis [[edzino]]n, kiu naskis 3 [[filo|gefilojn]]. Li estis ankaŭ presbitero en Kecskemét. == Elektitaj kontribuoj == * ''Tanulmányok a magyar–horvát közjogi viszonyok köréből'' (Kecskemét, 1897) * ''Fiume közjogi helyzete'' (Kecskemét, 1906) - studo * ''A másfél százados polémia Fiume birtokáért'' (Budapeŝto, 1932, 1942) * ''A magyarság helyzete a Kárpátmedencében'' (Kecskemét, 1943) == Memorigiloj == * memortabulo en Kecskemét == Fontoj == * [http://kecskemet-anno.hu/SubPages/nevkec--j-.html (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210624205527/http://kecskemet-anno.hu/SubPages/nevkec--j-.html |date=2021-06-24 }} * [http://www.nevpont.hu/view/10633 hungarlingva biografio] * [https://web.archive.org/web/20161201013140/http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=joo_gyula_jogakademiai_tanar_igazgato hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Joo Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj juristoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj presbiteroj]] 4f1wa5dyf8bgcidaipuphhygws0825t 0 579883 9490459 9482292 2026-10-08T17:16:43Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490459 wikitext text/x-wiki {{Informkesto monto |bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = CO | situo sur mapo = |zomo=8 }} [[Dosiero:DSCN8766.JPG|eta|Galeras, Decembro 2005.]] '''Galeras''' ('''Urkunina''' inter [[Indianoj|indiĝenoj]] de la 16-a jarcento) estas [[Andoj|Anda]] [[stratovulkano]] en la [[Departementoj de Kolombio|departemento]] [[Nariño]], [[Kolombio]], proksime de la departementa ĉefurbo [[San Juan de Pasto]]. Ties pinto staras je 4 276 m super [[marnivelo]].<ref name="gvp">"Galeras". [[Tutmonda Vulkanisma Programo]]. [[Smithsonian Institution]]. [http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=351080] Alirita la 26an de Januaro 2017.</ref> Ĝi erupciis ofte ekde la epoko de la [[hispana konkero]], kaj ties unua historia [[erupcio]] estis registrita la 7an de Decembro, 1580.<ref>(hispane) [http://www.lablaa.org/blaavirtual/geografia/pasto/parte1/cap3-13.htm PASTO: Geographical, Economics and Culture] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303211634/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/geografia/pasto/parte1/cap3-13.htm |date=2016-03-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/geografia/pasto/parte1/cap3-13.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-30 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303211634/http://www.banrepcultural.org/blaavirtual/geografia/pasto/parte1/cap3-13.htm |arkivdato=2016-03-03}}</ref> Erupcio de 1993 mortigis naŭ personojn, inter kiuj ses sciencistoj kiuj estis descendintaj al la vulkana kratero por ekhavi montrojn de gasoj kaj fari gravitomezurojn en klopodo por povi antaŭscii futurajn erupciojn.<ref>[http://www.scholastic.com/teachers/article/eruption-survivorx2019s-tale Eruption: A Survivor's Tale], Scholastic</ref> Ĝi estas nune la plej aktiva vulkano en Kolombio. {{Koord|1|13|0|N|77|22|0|W|display=inline}} == Notoj == {{Referencoj}} == Referencoj == * {{Cite journal|author1=Marta Lucia Calvache V.|author2=Gloria Patricia Cortés|author3=Stanley N. Williams|year=1997| title=Stratigraphy and chronology of the Galeras volcanic complex, Colombia | journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research| volume=77| page=5|bibcode = 1997JVGR...77....5C |doi = 10.1016/S0377-0273(96)00083-2 }} * {{Cite journal|author1=Peter J. Baxter|author2=Austin Gresham| title=Deaths and injuries in the eruption of Galeras Volcano, Colombia, 14a de Januaro 1993| year=1997| journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research| volume=77|pages=325–338|doi=10.1016/S0377-0273(96)00103-5|authorlink2=Austin Gresham|bibcode = 1997JVGR...77..325B }} * {{Cite journal|author1=Lourdes Narváez M.|author2=Roberto A. Torres C.|author3=Diego M. Gómez M.|author4=Gloria Patricia Cortés J.|author5=Héctor Cepeda V.|author6=John Stix| title=Tornillo-type seismic signals at Galeras volcano, Colombia, 1992–1993| year=1997|journal=Journal of Volcanology and Geothermal Research| volume=77| page=159|bibcode = 1997JVGR...77..159N |doi = 10.1016/S0377-0273(96)00092-3 }} * {{Citaĵo el libro|titolo=No Apparent Danger: The True Story of Volcanic Disaster at Galeras and Nevado Del Ruiz|url=https://archive.org/details/noapparentdanger0000bruc|familia nomo=Bruce|persona nomo=Victoria|jaro=2002|ISBN=978-0-06-095890-9}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://cimss.ssec.wisc.edu/goes/blog/archives/4302 GOES imagery of the 03 January 2010 eruption (CIMSS Satellite Blog)] * [http://intranet.ingeominas.gov.co/pasto retejo de la vulkano Galeras] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516100002/http://intranet.ingeominas.gov.co/pasto |date=2008-05-16 }} * [http://intranet.ingeominas.gov.co/pasto/Foto_en_tiempo_real#C.C3.A1mara_web_-_Pasto Watch Galeras in realtime] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071108022834/http://intranet.ingeominas.gov.co/pasto/Foto_en_tiempo_real#C.C3.A1mara_web_-_Pasto |date=2007-11-08 }} * "Galeras". [[Tutmonda Vulkanisma Programo]]. [[Smithsonian Institution]]. [http://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=351080] Alirita la 26an de Januaro 2017. * [http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_galeras.html VolcanoWorld information] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050404201712/http://volcano.und.nodak.edu/vwdocs/volc_images/img_galeras.html |date=2005-04-04 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/4469142.stm BBC on the November 2005 eruption.] * [http://www.reliefweb.int/rw/fullMaps_Am.nsf/luFullMap/BC35D8B5084127C6852571AA00661F15/$File/rw_VO_col130706.pdf?OpenElement Colombia: Galeras volcano situation map] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090320033554/http://www.reliefweb.int/rw/fullMaps_Am.nsf/luFullMap/BC35D8B5084127C6852571AA00661F15/$File/rw_VO_col130706.pdf?OpenElement |date=2009-03-20 }} [[Kategorio:Andoj]] [[Kategorio:Montoj en Kolombio]] [[Kategorio:Aktivaj vulkanoj]] fb6auzssate4avwf26b4muj6nrbaier 0 580340 9490537 9170158 2026-10-08T18:58:57Z Were'spablo? 264631 9490537 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''[[Diablo|Elon Reeve Musk]]''' ({{prononco|Ilon Riv Mask}}, [[Pretorio]], [[28-an de junio]] [[1971]], naskiĝinta en [[Sud-Afriko]]) estas [[Usono|usona]] inĝeniero kaj entreprenisto de [[Kanado|kanada]] kaj [[Sud-Afriko|sud-afrika]] deveno. Li estas la fondinto de [[SpaceX]] kaj kunelpensinto kaj fondinto de Zip2, [[PayPal]] kaj [[Tesla Motors|Tesla]]. Li estas [[ĉefa afergvida oficisto]] (CEO) kaj ĉeffasonisto (CDO) de SpaceX, ĝenerala direktoro kaj produktarkitekto de [[Tesla Motors|Tesla]] kaj [[prezidanto]] de [[SolarCity]]. Musk atingis la internacian gazetaron per la ideoj de [[Hyperloop]] kaj [[VSKL-aviadilo]], kiu estas [[Supersona rapido|supersona]] elektra [[aviadilo]]. == Biografio == Elon Musk Reeve naskiĝis en 1971 en [[Pretorio]], [[Sud-Afriko]]. Jam je la aĝo de dek du li ellaboris [[Videoludo|videoludon]], kiun li sukcesis vendi al komputila revuo. Kiam li aĝis 17 jarojn, li elmigris al Kanado por eviti la [[Militservo|militservon]] en la [[sud-afrika armeo]]. En Sud-Afriko ankoraŭ regis la [[apartismo|apartisma reĝimo]] kaj [[Konskripcio|deviga armeservo]]. Li ricevis la kanadan ŝtatanecon, ĉar lia patrino estis kanadanino. Je la aĝo de 19 jaroj li komencis studi en Universitato Queens en la provinco [[Ontario]]. Post du jaroj, en 1992, li transloĝiĝis al Usono kaj studis [[ekonomiko]]n kaj [[fiziko]]n en la [[Universitato de Pensilvanio]], kie li ricevis du jarojn poste la [[Bakalaŭro|bakalaŭrecon]] en tiuj du kampoj. En 1995 li transloĝiĝis al [[Palo Alto]] en [[Kalifornio]]. Li estis akceptita por doktoriga studo pri [[aplikata fiziko]] en la [[Universitato Stanford]], sed post nur du tagoj li forlasis tiun studon por dediĉi sin al kariero de entreprenisto en la kampoj de [[interreto]], [[renovigebla energio]] kaj [[kosma spaco]]. En 2002 li ricevis la usonan ŝtatanecon. === Entreprenoj kaj inventoj === [[Dosiero:Elon Musk kaj aligatoroj (agresaj komercaj konkurenculoj).jpg|eta|Elon Musk kaj liaj entreprenoj tuŝas bone establitan konkurencon, precipe produktantojn de aŭtoj, landojn produktantaj [[nafto]]n kaj [[Nafta rafinejo|naftorafinejojn]]]] ==== Zip2 ==== En 1995, kun mono de sia patro (28.000 dolaroj), Musk kaj lia frato, Kimbal, fondis la retan softvarfirmaon Zip2, kiu ellaboris kaj surmerkatigis retan “urbogvidilon” por la ĵurnala eldonindustrio. Kiam la firmao estis vendita en 1999, Musk ricevis 22 milionojn da dolaroj. ==== PayPal ==== En marto de 1999, Musk kunfondis X.com, entreprenon pri retaj financaj servoj kaj pago per [[retpoŝto]]. Unu jaron poste la firmao kunfandiĝis kun la firmao ''Confinity'', kiu posedis sistemon de transpago nomita ''[[PayPal]]''. La kunfandita firmao koncentriĝis pri PayPal kaj estis fakte renomita PayPal en 2001. En oktobro 2002, PayPal estis akirita de la firmao [[eBay]] por 1,5 miliardoj da dolaroj, kaj Musk ricevis 165 milionojn. ==== Space-X ==== En 2001 Musk konceptis projekton sendi al [[Marso (planedo)|Marso]] miniaturan eksperimentan forcejon, en kiu povos esti kultivataj nutraĵoj sur Marsa regolito. Per tio li volis veki publikan intereson por kosma esplorado. En oktobro 2001 kaj en 2002 Musk vojaĝis al [[Moskvo]] por aĉeti raketon, kiu transportus la forcejon al Marso, sed unue li ne sukcesis, kaj poste opiniis la prezon de la rusa raketo tro alta. En junio 2002 li fondis, uzante 100 milionojn da siaj dolaroj, la entreprenon Space-X, kiu disvolvas kaj fabrikas [[kosmoveturilo]]jn kaj fokusas sur la antaŭenpuŝado de la stato de raketteknologio. En septembro 2008 ĝia raketo “Falko 1”, propulsita per likva [[fuelo]], iĝis la unua private financita el tiaj veturiloj kiu metis sateliton en terorbiton. La firmao estas ankaŭ la monde plej granda privata fabrikanto de motoroj por raketoj. Ĝi ricevis kontraktojn de [[NASA]] je pli ol 1,5 miliardoj da dolaroj. La celo de Elon Musk estas dekonigi la koston de homa kosmoflugado. En 2011 li diris en intervjuo, ke li esperas sendi homojn al Marso ene de 10 aŭ 20 jaroj. En septembro 2016 Musk malkaŝis detalojn de sia projekto esplori kaj koloniigi Marson. ==== Tesla Motors ==== En 2004 Musk investis en la entrepreno [[Tesla Motors|Tesla]], kiu fabrikas [[elektra aŭtomobilo|elektrajn aŭtomobilojn]]. Post la [[financa krizo de 2008]] li iĝis – kaj restas ĝis nun – ĉefa afergvida oficisto (aŭ ĝenerala direktoro) kaj produktarkitekto. La saman jaron la firmao produktis la unuan elektran sportaŭtomobilon, kiu estis vendita en 32 landoj. Krom aliaj elektraj aŭtomobiloj ĝi vendas elektrajn movigajn mekanismojn al la aŭtomobilfirmaoj Daimler kaj [[Toyota]]. Tesla ankaŭ multobligas la ŝargstaciojn por elektraj aŭtoj en tuta Usono. ==== Solar City ==== En 2006 Musk fondis – kune kun du kuzoj – la entreprenon ''Solar City'' (Suna Urbo), por kiu li ellaboris la komencan koncepton kaj disponigis la kapitalon. La firmao estas nun la dua plej granda provizanto de sistemoj por la uzo de [[sunenergio]] en Usono. Helpe de la elektraj aŭtomobiloj de Tesla kaj la uzado de sunenergio per la produktoj de Solar City Musk volas lukti kontraŭ la [[tutmonda plivarmiĝo]]. ==== Hyperloop ==== En 2013 Musk diskonigis sian koncepton pri nova sistemo de rapidega transporto. Poste li igis dek-du inĝenierojn de Tesla Motors kaj Space-X labori dum naŭ monatoj por krei la dezajnojn por tia transportsistemo. Laŭ Musk la [[trajno]]j, kiuj veturos sur aerkusenoj, atingos 1.200&nbsp;km en horo, kaj la transporto estos pli malmultekosta ol per ordinaraj trajnoj. ==== OpenAI ==== En 2015 Musk fondis la neprofiteman firmaon [[Open AI|OpenAI]], kiu celas la esploron de la eblecoj de [[artefarita intelekto]], precipe disvolvi AI-on sekuran kaj bonefikan por la homaro. Musk disponigis 1 miliardon da dolaroj al tiu entrepreno. Dank’al siaj entreprenoj Musk iĝis miliardulo, posedante pli ol dek miliardojn da dolaroj. == Cititaj fontoj == * Informoj elĉerpitaj el la anglalingva Vikipedio. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Musk, Elon}} [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Usonaj ateistoj]] [[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] 5kqow6d8ls2nfkkztpm8yjmq54dy20o 9490563 9490537 2026-10-08T20:21:54Z Arbarulo 135469 Vandalado 9490563 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Elon Reeve Musk''' ({{prononco|Ilon Riv Mask}}, [[Pretorio]], [[28-an de junio]] [[1971]], naskiĝinta en [[Sud-Afriko]]) estas [[Usono|usona]] inĝeniero kaj entreprenisto de [[Kanado|kanada]] kaj [[Sud-Afriko|sud-afrika]] deveno. Li estas la fondinto de [[SpaceX]] kaj kunelpensinto kaj fondinto de Zip2, [[PayPal]] kaj [[Tesla Motors|Tesla]]. Li estas [[ĉefa afergvida oficisto]] (CEO) kaj ĉeffasonisto (CDO) de SpaceX, ĝenerala direktoro kaj produktarkitekto de [[Tesla Motors|Tesla]] kaj [[prezidanto]] de [[SolarCity]]. Musk atingis la internacian gazetaron per la ideoj de [[Hyperloop]] kaj [[VSKL-aviadilo]], kiu estas [[Supersona rapido|supersona]] elektra [[aviadilo]]. == Biografio == Elon Musk Reeve naskiĝis en 1971 en [[Pretorio]], [[Sud-Afriko]]. Jam je la aĝo de dek du li ellaboris [[Videoludo|videoludon]], kiun li sukcesis vendi al komputila revuo. Kiam li aĝis 17 jarojn, li elmigris al Kanado por eviti la [[Militservo|militservon]] en la [[sud-afrika armeo]]. En Sud-Afriko ankoraŭ regis la [[apartismo|apartisma reĝimo]] kaj [[Konskripcio|deviga armeservo]]. Li ricevis la kanadan ŝtatanecon, ĉar lia patrino estis kanadanino. Je la aĝo de 19 jaroj li komencis studi en Universitato Queens en la provinco [[Ontario]]. Post du jaroj, en 1992, li transloĝiĝis al Usono kaj studis [[ekonomiko]]n kaj [[fiziko]]n en la [[Universitato de Pensilvanio]], kie li ricevis du jarojn poste la [[Bakalaŭro|bakalaŭrecon]] en tiuj du kampoj. En 1995 li transloĝiĝis al [[Palo Alto]] en [[Kalifornio]]. Li estis akceptita por doktoriga studo pri [[aplikata fiziko]] en la [[Universitato Stanford]], sed post nur du tagoj li forlasis tiun studon por dediĉi sin al kariero de entreprenisto en la kampoj de [[interreto]], [[renovigebla energio]] kaj [[kosma spaco]]. En 2002 li ricevis la usonan ŝtatanecon. === Entreprenoj kaj inventoj === [[Dosiero:Elon Musk kaj aligatoroj (agresaj komercaj konkurenculoj).jpg|eta|Elon Musk kaj liaj entreprenoj tuŝas bone establitan konkurencon, precipe produktantojn de aŭtoj, landojn produktantaj [[nafto]]n kaj [[Nafta rafinejo|naftorafinejojn]]]] ==== Zip2 ==== En 1995, kun mono de sia patro (28.000 dolaroj), Musk kaj lia frato, Kimbal, fondis la retan softvarfirmaon Zip2, kiu ellaboris kaj surmerkatigis retan “urbogvidilon” por la ĵurnala eldonindustrio. Kiam la firmao estis vendita en 1999, Musk ricevis 22 milionojn da dolaroj. ==== PayPal ==== En marto de 1999, Musk kunfondis X.com, entreprenon pri retaj financaj servoj kaj pago per [[retpoŝto]]. Unu jaron poste la firmao kunfandiĝis kun la firmao ''Confinity'', kiu posedis sistemon de transpago nomita ''[[PayPal]]''. La kunfandita firmao koncentriĝis pri PayPal kaj estis fakte renomita PayPal en 2001. En oktobro 2002, PayPal estis akirita de la firmao [[eBay]] por 1,5 miliardoj da dolaroj, kaj Musk ricevis 165 milionojn. ==== Space-X ==== En 2001 Musk konceptis projekton sendi al [[Marso (planedo)|Marso]] miniaturan eksperimentan forcejon, en kiu povos esti kultivataj nutraĵoj sur Marsa regolito. Per tio li volis veki publikan intereson por kosma esplorado. En oktobro 2001 kaj en 2002 Musk vojaĝis al [[Moskvo]] por aĉeti raketon, kiu transportus la forcejon al Marso, sed unue li ne sukcesis, kaj poste opiniis la prezon de la rusa raketo tro alta. En junio 2002 li fondis, uzante 100 milionojn da siaj dolaroj, la entreprenon Space-X, kiu disvolvas kaj fabrikas [[kosmoveturilo]]jn kaj fokusas sur la antaŭenpuŝado de la stato de raketteknologio. En septembro 2008 ĝia raketo “Falko 1”, propulsita per likva [[fuelo]], iĝis la unua private financita el tiaj veturiloj kiu metis sateliton en terorbiton. La firmao estas ankaŭ la monde plej granda privata fabrikanto de motoroj por raketoj. Ĝi ricevis kontraktojn de [[NASA]] je pli ol 1,5 miliardoj da dolaroj. La celo de Elon Musk estas dekonigi la koston de homa kosmoflugado. En 2011 li diris en intervjuo, ke li esperas sendi homojn al Marso ene de 10 aŭ 20 jaroj. En septembro 2016 Musk malkaŝis detalojn de sia projekto esplori kaj koloniigi Marson. ==== Tesla Motors ==== En 2004 Musk investis en la entrepreno [[Tesla Motors|Tesla]], kiu fabrikas [[elektra aŭtomobilo|elektrajn aŭtomobilojn]]. Post la [[financa krizo de 2008]] li iĝis – kaj restas ĝis nun – ĉefa afergvida oficisto (aŭ ĝenerala direktoro) kaj produktarkitekto. La saman jaron la firmao produktis la unuan elektran sportaŭtomobilon, kiu estis vendita en 32 landoj. Krom aliaj elektraj aŭtomobiloj ĝi vendas elektrajn movigajn mekanismojn al la aŭtomobilfirmaoj Daimler kaj [[Toyota]]. Tesla ankaŭ multobligas la ŝargstaciojn por elektraj aŭtoj en tuta Usono. ==== Solar City ==== En 2006 Musk fondis – kune kun du kuzoj – la entreprenon ''Solar City'' (Suna Urbo), por kiu li ellaboris la komencan koncepton kaj disponigis la kapitalon. La firmao estas nun la dua plej granda provizanto de sistemoj por la uzo de [[sunenergio]] en Usono. Helpe de la elektraj aŭtomobiloj de Tesla kaj la uzado de sunenergio per la produktoj de Solar City Musk volas lukti kontraŭ la [[tutmonda plivarmiĝo]]. ==== Hyperloop ==== En 2013 Musk diskonigis sian koncepton pri nova sistemo de rapidega transporto. Poste li igis dek-du inĝenierojn de Tesla Motors kaj Space-X labori dum naŭ monatoj por krei la dezajnojn por tia transportsistemo. Laŭ Musk la [[trajno]]j, kiuj veturos sur aerkusenoj, atingos 1.200&nbsp;km en horo, kaj la transporto estos pli malmultekosta ol per ordinaraj trajnoj. ==== OpenAI ==== En 2015 Musk fondis la neprofiteman firmaon [[Open AI|OpenAI]], kiu celas la esploron de la eblecoj de [[artefarita intelekto]], precipe disvolvi AI-on sekuran kaj bonefikan por la homaro. Musk disponigis 1 miliardon da dolaroj al tiu entrepreno. Dank’al siaj entreprenoj Musk iĝis miliardulo, posedante pli ol dek miliardojn da dolaroj. == Cititaj fontoj == * Informoj elĉerpitaj el la anglalingva Vikipedio. {{projektoj}} {{bibliotekoj}} {{Vivtempo|Musk, Elon}} [[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Usonaj ateistoj]] [[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]] [[Kategorio:Anoj de la Reĝa Societo de Londono]] o6j1mqduscwk9jy65w10ghayku2sk37 0 587952 9490694 9205483 2026-10-09T08:46:12Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490694 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |naskonomo = Márkus Géza |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] ([[Hungario]]) |loko de morto = {{Flago|Hungario}} Budapeŝto }} '''Géza Márkus''' [mArkuŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Márkus Géza''' estis [[Hungario|hungara]] [[arkitekto]], [[ilustristo]]. Lia [[frato]] estis [[Dezső Márkus (dirigento)]]. Géza Márkus [http://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/m-76AF9/markus-geza-76C4E/] naskiĝis la {{daton|4|aŭgusto|1871}} en [[Budapeŝto]], li mortis la {{daton|6|decembro|1912}} en Budapeŝto. [[Dosiero:Cifra Palota.jpg|eta|maldekstre|<center>Palaco Cifra]] [[Dosiero:The peoples opera in 1911.jpg|eta|300ra|La tiama Operejo Popola]] == Biografio == Géza Márkus devenis el [[judoj|juda]] [[familio]]. Post lernado (sen arkitekta [[diplomo]]) li eklaboris en laborejoj de [[Alajos Hauszmann]] kaj [[Ödön Lechner]], kie li komence desegnis arkitekturajn strukturojn, sed dum laboro li lernis la arkitektan profesion. Ĉirkaŭ en [[1900]] li establis memstaran arkitekturan laborejon, sed li ofte laboris kune kun aliaj arkitektoj. Li estis unu el la plej gravaj adeptoj de la [[Secesio (stilo)]]. Li faris ankaŭ subaĵojn de [[monumento]]j, ilustraĵojn por pluraj [[libro]]j kaj teatrajn dekoraciojn. Li havis [[edzino]]n. == Elektitaj arkitektaj laboroj == * [[Palaco Cifra]] (1903) - lia arkitektura ĉefverko en [[Kecskemét]] * ''Teatro Király'' (1905) - jam malkonstruita en Budapeŝto * [[Ŝtata Hungara Teatro de Kluĵo|Ŝtata Hungara Teatro (Kolozsvár)]] (1910) * [[Teatro Erkel|Operejo Popola]] (1911) - la plej granda hungara teatrejo == Aliaj laboroj == * ''Ördög'' dekoracio por [[Gaja Teatro]] * ''Lőcsei fehér asszony'' dekoracio por Operejo Popola * ''Budapest szépe'' teatraĵo prezentita en [[1901]] == Fontoj == * [http://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html hungarlingva biografio (la koncerna teksto estas legebla post klako al majusklo M, poste serĉu la nomon)] * [https://web.archive.org/web/20190823163725/http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=markus_geza_epitesz hungarlingva biografio kun foto] * [http://artportal.hu/lexikon/muveszek/markus-geza--7963 hungarlingva biografio]{{404|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/szocikk/w/28/28794.htm hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Markus, Geza}} [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] [[Kategorio:Hungaraj ilustristoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] d998wd1rquhtgtos12w50u9k7gl5uar 0 588975 9490693 8216201 2026-10-09T08:36:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490693 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Géza Kardoss |dosiero = Kardoss Géza.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Géza Kardoss |naskonomo = Kardoss Géza |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1888|08|19}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Tiszacsege]] ([[Hungario]]) |dato de morto = {{mortotago|1955|08|5}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[South Bend]] ([[Indianao]], [[Usono]]) }} '''Géza Kardoss''' [kardoŝ], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Kardoss Géza''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[teatrestro]]. Lia familia nomvarianto estis ''Kardos''. [[Dosiero:Kardoss Géza-Szende Mária.jpg|eta|<center>Géza Kardoss sur scenejo]] Géza Kardoss [http://www.imdb.com/name/nm0439112/] naskiĝis la {{daton|19|aŭgusto|1888}} en [[Tiszacsege]], li mortis la {{daton|5|aŭgusto|1955}} en [[South Bend]] ([[Indianao]], [[Usono]]). == Biografio == Géza Kardoss akiris [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Reĝa Teatra Akademio]] en [[1909]], poste li komencis sian aktoran karieron en [[Teatro Csokonai (Debrecen)]]. Inter [[1911]] kaj [[1914]] li apartenis al migranta [[trupo]] de [[Ignác Krecsányi]], inter 1915-1920 al [[Gaja Teatro]]. Li estis direktoro de la menciita teatro en [[Debrecen]] inter 1920-1936, poste en [[Kecskemét]] (1936) kaj [[Hódmezővásárhely]] (1937-1939). En tiu periodo li studvojaĝis al [[Romo]] kaj [[Milano]] (1926–1927), al [[Parizo]] (1928). Dum la [[2-a mondmilito]] unue li direktis migrantan trupon, poste li estis teatrestro de [[Nacia Teatro (Szeged)]], fine li estis aktoro en Budapeŝto. En [[1944]] li migris al [[nazia Germanio]], poste al Usono. == Elektitaj teatraj roloj == * [[Ferenc Molnár]]: ''Farsang'' - policsekretario * [[Lajos Zilahy]]: ''Süt a nap'' - Mihály Sámson * [[Ferenc Herczeg]]: ''Ocskay brigadéros'' - titolrolo * [[Sándor Bródy]]: ''A tanítónő'' - pastro == Elektitaj filmaj roloj == * ''Nebántsvirág'' (1918) – Celestin/Floridor (ĉefrolo) * ''A nap lovagja'' (1918) – ĵurnalisto * ''Mária két éjszakája'' (1940) – amiko * ''Fiú vagy lány?'' (1944) – teatrestro == Fontoj == * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/kardoss-geza hungarlingva biografio kun foto] * [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz13/100.html hungarlingva biografio] * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=kardoss_geza_szinesz_szinigazgato hungarlingva biografio kun foto] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.sulinet.hu/oroksegtar/data/kulturalis_ertekek_a_vilagban/a_szegedi_szinjatszas_kronikaja_a_koszinhaz_tort_1883_1944/pages/023_kardoss_geza.htm hungarlingva biografio] * [http://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/k-760F2/kardoss-geza-761FD/ hungarlingva biografio] {{Projektoj}} {{Vivtempo|Kardoss Geza}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj teatrestroj]] nx6jadmosq2wqeajidwpk96cfmc4pmn 0 596445 9490618 8215456 2026-10-09T02:48:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490618 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gyula Fehér |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Fehér Gyula |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1879|03|11}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Kecskemét]] ([[Hungario]]) |dato de morto = {{mortotago|1965|10|2}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] (Hungario) }} '''[[Julio|Gyula]] Fehér''' [djula], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Fehér Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], altlerneja [[instruisto]]. Gyula Fehér [http://www.imdb.com/name/nm0270485/] naskiĝis la {{daton|11|marto|1879}} en [[Kecskemét]], li mortis la {{daton|2|oktobro|1965}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gyula Fehér frekventis [[mezlernejo]]n en sia naskiĝurbo, poste li akiris [[diplomo]]n en privata aktorlernejo de [[Elek Solymossy]]. Ekde [[1898]] li havis rolojn en diversaj provincaj [[urbo]]j, escepte en [[1900]] (tiam li estis [[soldato]]). Inter [[1914]] kaj [[1935]] li apartenis al [[Nacia Teatro (Budapeŝto)]], poste li estis trudemerito. Inter 1923–1934 li instruis en [[Aktora Lernejo de la Tutlanda Aktora Societo]], inter 1946-1957 li denove apartenis al la Nacia Teatro. Li edziĝis en [[1906]], en [[1921]] [[filo]] naskiĝis. == Elektitaj teatraj roloj == * [[William Shakespeare]]: ** [[Romeo kaj Julieta]] - duko ** ''Epifanio: aŭ kiel vi volas'' - Antonio ** [[Hamleto]] - Claudius; spirito ** [[Rikardo la 3-a]] - Ratcliff ** [[Reĝo Lear]] - Kent; Cornwall * [[Rostand]]: [[Cyrano de Bergerac]] - Castel Jaloux * [[Ferenc Herczeg]]: ''Ocskai brigadéros'' - Ceglédi * [[József Katona]]: ''Bánk bán'' - titolrolo; [[banuso]] Petur == Elektitaj filmaj roloj == * ''Ma és holnap'' (1912) – bankisto * ''Halálcsengő'' (1917) – hipnotisto * ''Gazember!?'' (1922) – kuracisto * ''Sportszerelem (1937-38) – kartludanto == Liaj libroj == * ''A filmjátszás művészete. Gyakorlati rész.'' (1926) * ''A filmjátszás művészetének kézikönyve'' (1942) == Fontoj == * [http://www.hangosfilm.hu/filmenciklopedia/feher-gyula hungarlingva biografio kun foto] * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=feher_gyula_szinesz_szineszpedagogus hungarlingva biografio kun foto] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.arcanum.hu/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/f-7547C/feher-gyula-75568/ hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz07/92.html hungarlingva biografio] * [http://mek.oszk.hu/08700/08756/html/szocikk/w/23/23737.htm hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Projektoj}} {{Vivtempo|Feher Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 21xrp3gxf1xx2phnvnxe6klqeggre8d 0 598715 9490492 8838144 2026-10-08T17:58:05Z Sj1mor 12103 9490492 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | nomo = Checa | lando = [[Hispanio]] | regiono = [[Kastilio-Manĉo]] | provinco = [[Provinco Gvadalaĥaro| Gvadalaĥaro]] | titolo de administra unuo1 = Komarko | administra unuo1 = [[Senjorlando de Molina-Alto Tajo]] | estro = <!-- Jesús Alba Mansilla (PSOE) -- ne plu aktuala ekde pluraj jaroj, prefere ne indiku ion ĉi tie!! --> | regiono-ISO=ES-CM | tipo1= reliefo | situo sur mapo2= Hispanio | tipo2= reliefo | zomo = 11 | poŝtkodo = 19310 }} '''Checa''' [ĈEka] estas [[municipo]] en [[Hispanio]], en la [[Aŭtonoma Komunumo de Hispanio|aŭtonoma komunumo]], do [[regiono]] [[Kastilio-Manĉo]] kaj la [[provinco Gvadalaĥaro]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². La loĝantoj nomiĝas ''checanos'' [ĉeKAnos] respektive ''checanas'' [ĉeKAnas]. == Situo == Checa situas en la nordorienta parto de Kastilio-Manĉo en la [[komarko]] aŭ [[distrikto]] [[Senjorlando de Molina-Alto Tajo]] en la orienta parto de la provinco Gvadalaĥaro, je altitudo de 1369 m super [[marnivelo]]; je 189 km el [[Gvadalaharo (Hispanio)|Gvadalaĥaro]], provinca ĉefurbo. La [[geografiaj koordinatoj]] estas 40°35′11″N 1°47′23″Ok. Najbaras la municipoj {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. == Geografio == Ĝi situas sur valo, flankigita de du altaj montetoj, nome Picorzo kaj Pedro Maza, kaj pinaro konata kiel ''dehesa de La Espineda''. Geografie ĝi situas en la kastilia parto de la [[Iberia Sistemo]], pli precize ĉe la zono de kuniĝo inter la montaroj de Albarracín kaj de Kvenko. Ekde 1998 ĝi formas parton de la [[Natura Parko de Alto Tajo]], kaj ĝia natura riĉo, kaj flaŭre kaj faŭne, estas diversa kaj riĉa. La teritorion trafluas la riveroj Cabrillas, Hoz Seca kaj [[Taĵo]]. La averaĝaj altoj estas inter 1600 kaj 1 800 m, elstare: El Mojón Blanco kun 1792 m, altaĵo de Molederas kun 1576 m, monteto Saya Parida kun 1587 m, Sumidero del Cubillo kun 1446 m. Alia menciinda geografia elemento estas la groto Tornero. La klimato estas de tipo mediteranea malseka, la someroj estas mallongaj kaj ne tro varmaj, kaj la vintroj tre akraj (en vintro de 1952 oni registris 28º sub nulo). Checa limas oriente kun [[Orea]], sudoriente kun [[Albarracín]], [[provinco Teruelo]], kaj sude kun [[Tragacete]], [[provinco Kvenko]]. Okcidente, limas kun [[Beteta]], provinco Kvenko, kaj kun [[Peralejos de las Truchas]], provinco Gvadalaĥaro. Norde, Checa limas kun [[Chequilla]], [[Traíd]] kaj [[Alcoroches]]. == Historio == [[Dosiero:Castil de Griegos, Checa, Guadalajara, España, 2017-05-22, DD 56.jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|Castil de Griegos, Checa}}]] La ekzisto de Checa estas supozata tre antikva. En la loko nomata «Castil Griegos» estis sendube grava keltibera kastro, konfirmita de restoj de murego, malgrandaj fragmentoj de ceramiko kaj de [[forĝita fero]] inter ruinoj. Tie setlis poste romia kampadejo, fuorto aŭ kastro, kiu estis supozeble identigita kun la urbo Kastulo aŭ vilao Urbiaka. En aliaj lokoj de la municipa teritorio estis trovitaj ankaŭ aliaj klaraj restoj de prahistoria setlado. Araboj eble havis gvatejon tie, ĉar estis pasejo al montaroj plenaj je metaloj, arbaroj kaj aliaj riĉaĵoj. Post la ''[[reconquista]]'' kaj reloĝado de Sierra Molina, Checa restis en la teritorio ''Común de Villa y Tierra'' kaj foruo de Molina, kaj kiel grava setlejo ĝi estis menciita en testamento de Doña Blanca, kiu donacis ĝin al Ucenda Resguejera. En la 14-a jarcento la reĝo de Aragono Petro la 4-a, dum la ses jaroj dum kiuj li estis senjoro de Molina, donis Checa kiel senjorío de Juan García de Vera. Poste, jam en la 15-a jarcento la vilaĝo atingis la rangon de ''urbeto (urbo)|Villa'' kun propra jurisdikcio. EWstis riĉa setlejo, kaj ĉefe en la 17-a jarcento granda parto de ĝia loĝantaro dediĉis sin al la industrio por elfosado de [[fero]], kaj al laboro en arbohakado kaj segilado, kiu per ingenia hidraulika tekniko, estis ĉirkaŭ la urbeto. Nombraj [[hidalgo]]j, kelkaj devenaj de la navar-eŭska lando, alvenis tiam al la loko. Plej da loĝantoj, 1 811, estis en la jaro [[1887]]. Post la [[Hispana Enlanda Milito]] la loĝantaro falis de 1 394 en 1930 al 1 121 en 1940, al 717 en 1970 kaj plu al 287 en 2016, tio estis oni perdis loĝantojn pro diversaj tialoj: nome bataloj, prizono, politika persekutado, malsato ktp. Meze de la [[20-a jarcento]] la loĝantaro de multaj vilaĝoj de la regiono atingis pinton, kaj ankaŭ ĉe Checa, sed poste okazis elmigrado, senloĝigo kaj maljuniĝo de la loĝantaro ĉefe dum la 1960-aj kaj [[1970-aj jaroj]], kaj ankaŭ ĉe Checa kie oni falis al 287 lokuloj en 2016 kaj al {{WikidataLoĝantaro}} en {{WikidataLoĝantaroDato}}. == Ekonomio == [[Agrikulturo]] kaj [[brutobredado]] tradicie. Pensioj de emerituloj. Rura turismo. La ekonomio de Checa baziĝas fundamente sur: * Brutobredado: Estas vilaĝo kiu dum multa tempo praktikis [[Transmigra brutobredado|transmigran brutobredadon]]. Aktuale tiu praktiko está cada vez más en desuso. * Agrikulturo: Kaj de grandaj etendoj de tereno, kun kultivoj kiel tritiko aŭ hordeo, kaj en malgrandaj familiaj fruktoĝardenoj por persona konsumo, kun kultivo de legomoj, ĉefe de [[terpomo]]j, [[fazeolo]]j kaj [[tomato]]j. * Industrio de [[ligno]]: Checa havas grandan segilejon kaj ĉarpentejon. Ekzistas ankaŭ brigadoj de luktado kontraŭ forstaj [[incendio]]j kaj por diversaj laboroj de aranĝo kaj zorgado de la monto. Laste oni klopodas ankaŭ helpi la [[rura turismo|ruran turismon]] (vidindaĵoj estas la preĝejo kaj nobelaj domegoj). == Vidu ankaŭ == * [[Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{es}}) {{Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro}} [[Kategorio:Municipoj de Provinco Gvadalaĥaro]] 7fn81uruvfs2k8kl40q2uv4ohi9rb0z 0 600121 9490773 9386223 2026-10-09T11:12:04Z Sj1mor 12103 9490773 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Paul Benjamin AUSTER''' ([[3-an de februaro]] [[1947]] - [[30-an de aprilo]] [[2024]]) estis [[usona]] [[verkisto]] kaj [[reĝisoro]] kies verkaro miksas absurdismon, [[ekzistadismo]]n, [[krimfikcio]]n, kaj la serĉadon de identeco kaj persona signifo. Liaj plej elstaraj verkoj estas ''The New York Trilogy'' (La novjorka trilogio, 1987), ''Moon Palace'' (1989), ''The Music of Chance'' (1990), ''The Book of Illusions'' (2002), kaj ''The Brooklyn Follies'' (2005). Liaj libroj estis tradukitaj al pli ol 40 lingvoj.<ref>"Theater Rigiblick - Spielplan - Kalenderansicht - Paul Auster liest". Theater Rigiblick. [https://www.theater-rigiblick.ch/spielplan/projekt/paul-auster-liest-in-englischer-sprache] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180715123109/https://www.theater-rigiblick.ch/spielplan/projekt/paul-auster-liest-in-englischer-sprache |date=2018-07-15 }} Alirita la 5an de Januaro 2018.</ref> Post komenca sukceso per memoraĵo titolita ''The Invention of Solitude'' (La invento de soleco), Auster akiris renomon pro serio de tri izolite konektitaj krimrakontoj publikigitaj kolektive kiel ''The New York Trilogy'' (La novjorka trilogio, 1987). Tiuj libroj ne estas konvenciaj krimhistorioj organizitaj ĉirkaŭ mistero kaj serio de ŝlosiloj. Male, li uzas la krimfikcia formo por konduki ekzistadismajn temojn kaj demandojn pri identeco, spaco, lingvaĵo kaj literaturo, kreante sian propran distingan [[Postmodernismo|postmodernisman]] (kaj kritikan de postmodernismo) formon en la procezo. La serĉado de identeco kaj persona signifo ebligis postajn publikaĵojn de Auster, multaj el kiuj koncentriĝas en la rolo de koincidaj kaj hazardaj okazintaĵoj (''The Music of Chance'') aŭ iom post iom, la rilatojn inter homoj kaj ties ĉirkaŭuloj (''The Book of Illusions'', ''Moon Palace''). La herooj de Auster ofte troviĝas devigitaj labori kiel parto de la neantaŭvideblaj planoj de iu. En 1995, Auster verkis kaj kunreĝisoris la [[filmo]]jn ''Smoke'' (fumi) kaj ''Blue in the Face'' (Bluo vizaĝe). Ankaŭ la plej ĵusaj verkoj de Auster, ''Oracle Night'' (2003), ''The Brooklyn Follies'' (2005), kaj la noveloj ''Travels in the Scriptorium'', ricevis kritikan akcepton. == Publikitaj verkoj == {{Div col|cols = 2}} === Fikcio === * Squeeze Play (1982) (verkita laŭ la pseŭdonimo Paul Benjamin) * The New York Trilogy (1987) ** City of Glass (1985) ** Ghosts (1986) ** The Locked Room (1986) * In the Country of Last Things (1987) * Moon Palace (1989) * The Music of Chance (1990) * Auggie Wren's Christmas Story (1990) * Leviathan (1992) * Mr. Vertigo (1994) * Timbuktu (1999) * The Book of Illusions (2002) * Oracle Night (2003) * The Brooklyn Follies (2005) * Travels in the Scriptorium (2006) * Man in the Dark (2008) [35] * Invisible (2009) [36] * Sunset Park (2010)[37] * Day/Night (2013) [n 1] * 4 3 2 1 (2017) [38] === Poezio === * Unearth (1974) * Wall Writing (1976) * Fragments from the Cold (1977) * Facing the Music (1980) * Disappearances: Selected Poems (1988) * Ground Work: Selected Poems and Essays 1970-1979 (1991) * Collected Poems (2007) === Scenaroj === * The Music of Chance (1993) * Smoke (1995) * Blue in the Face (1995) * Lulu on the Bridge (1998) * The Inner Life of Martin Frost (2007) === Eseoj, memoroj kaj membiografioj === * The Invention of Solitude (1982) * The Art of Hunger (1992) * The Red Notebook (1995) (The Red Notebook origine presita en Granta (44)). (1993). * Hand to Mouth (1997) * Collected Prose (The Invention of Solitude, The Art of Hunger, The Red Notebook, kaj Hand to Mouth kaj aliaj variaj ĝistiame nekolektitaj pecoj) (unua eldono, 2005; etenda dua eldono, 2010) * Winter Journal (2012) * Here and Now: Letters, 2008–2011 (2013) Leteraro kun J. M. Coetzee. * Report from the Interior (2013) * A Life in Words: In Conversation with I. B. Siegumfeldt (2017) === Eldonitaj kolektoj === * The Random House Book of Twentieth-Century French Poetry (1982) * True Tales of American Life (dekomence I Thought My Father Was God, and Other True Tales from NPR's National Story Project) (2001) === Tradukoj === * "The Uninhabited: Selected Poems of André du Bouchet" (1976) * Life/Situations, de [[Jean-Paul Sartre]], 1977 (kunlabore kun Lydia Davis) * A Tomb for Anatole, de [[Stéphane Mallarmé]] (1983) * Chronicle of the Guayaki Indians (1998) (tradeko de la etnografia verko de [[Pierre Clastres]] nome Chronique des indiens Guayaki) * The Notebooks of Joseph Joubert (2005) * Vicious Circles: Two fictions & "After the Fact", de [[Maurice Blanchot]], 1999 * Fits and Starts: Selected Poems of Jacques Dupin, translated by Paul Auster, Living Hand Editions, 1974 === Miksaĵoj === * The Story of My Typewriter kun pentraĵoj de Sam Messer (2002) * "The Accidental Rebel" (artikolo de 23a de Aprilo en New York Times) * "ALONE" (2015) Prozaĵo el 1969 publikita en ses kopioj kun "Becoming the Other in Translation" (2014) de [[Siri Hustvedt]]. Publikita de Dania malgranda presejo Ark Editions {{Div col end}} == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Auster, Paul}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj scenaristoj]] [[Kategorio:Usonaj tradukistoj]] [[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]] [[Kategorio:Usonaj eseistoj]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Usonaj romanistoj]] dqbmt4mux8p3yqzq7cyivbztugx59x1 0 601029 9490632 9443961 2026-10-09T05:18:41Z Crosstor 3176 /* S */ 9490632 wikitext text/x-wiki Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Nyíregyháza]]: {{EnhavTabelo|alf=L}} == A == * [[János Aknay]], [[pentristo]] * [[Gyula Ambrózy (juristo)]] * [[József Andor]], [[verkisto]] == B == * [[Zoltán Bacskay]], altlerneja instruisto * [[László Bagi]], [[grafikisto]] * [[Gábor Bakos-Kiss]], aktoro * [[Péter Balatoni]], pianisto * [[Florio Banfi]], historiisto * [[István Bársony (inĝeniero)]] * [[Pál Belohorszky]], redaktoro * [[András Benkei]], [[ministro]] * [[Tibor Benkő]], [[kolonelo]] * [[Gyula Bereznai]], [[matematikisto]] * [[Lóránt Bodnár]], [[ginekologo]] * [[Csaba Bodonyi]], arkitekto == D == * [[Pál György Demény]], [[demografo]] * [[Rudolf Diener Dénes]], pentristo * [[István Dienes]], [[arkeologo]] * [[István Dózsa]], [[aktoro]] == E == * [[Tibor Eichinger]], [[gitaristo]] * [[Tibor Elek]], kritikisto == F == * [[István Farbaky]], [[inĝeniero]] * [[Gyula Földessy]], literaturhistoriisto * [[Jenő Forrai]], radiologo == G == * [[László Gajdos]], ministro == H == * [[Erzsébet Mária Hajós]], arthistoriisto * [[Károly Hajós (alergiologo)]] * [[Andor Halasi]], [[kritikisto]] * [[György Haraszti (historiisto)]] * [[László Hetey]], aktoro == J == * [[Ferenc Juhász (ministro)]] * [[Lajos Jurányi]], [[botanikisto]] == K == * [[Rezső Kemény]], violonisto * [[György Kerekes (instruisto)]] * [[József Pál Király]], [[instruisto]] * [[László Tibor Kocsár]], radiologo * [[Zoltán Kollonay]], [[pianisto]] * [[György Kőszegi]], halterlevisto * [[László Kovács (dirigento)]] * [[Ágnes Kristóf M.]], pentristo * [[András Kubacska]], instruisto == L == * [[Béla Leffler]], publikigisto * [[Sámuel Leffler]], instruisto * [[Miklós Lázár]], ĵurnalisto == M == * [[István Madácsy]], pentristo * [[Péter Makó]], muzikisto * [[István Margócsy]], kritikisto * [[András Márton]], aktoro * [[Árpád Zsolt Mészáros]], muzikalkantisto == N == * [[Jenő Nagy (ornitologo)]] * [[Károly Nagy (sociologo)]] * [[Gábor Nógrádi]], [[verkisto]] == O == * [[Attila Oláh (kirurgo)]] * [[Atanáz Orosz]], grek-katolika [[episkopo]] == P == * [[Ferenc Papcsák]], advokato * [[András Prékopa]], [[matematikisto]] == S == * [[Antal Salamon]], [[kuracisto]] * [[Zoltán Sárközy]], aktoro * [[Alfréd Schőner]], rabeno * [[István Seregély]], ĉefepiskopo * [[Lajos Simonkai]], botanikisto * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[György Szakály]], [[baletisto]] * [[Sándor Szalay]], [[fizikisto]] * [[György Szamuely]], politikisto * [[Roland Szentpáli]], [[tubjisto]] * [[Tibor Szép]], ornitologo * [[Tamás Szikora]], pentristo == T == * [[Ágnes Tóthné Horváth]], historiisto * [[Endre C. Turáni]], aktoro * [[Ferenc Túry]], psikiatro == U == * [[Miklós Uzsoky]], inĝeniero == V == * [[Mihály Váci]], [[poeto]] (tamen iom apud Nyíregyháza) == Fontoj == La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis. [[Kategorio:Listoj|Nyíregyháza]] [[Kategorio:Nyíregyháza| ]] ijn3qt3l4wy7a6jcwmskyj1t6fpmqaf 0 602766 9490499 9141185 2026-10-08T17:59:51Z Sj1mor 12103 9490499 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo|regiono-ISO=CO-CUN|situo sur mapo2=Kolombio|zomo=11}} '''Chía''' [ĈIa] estas urbo kaj municipo situa en [[Kolombio]], en la [[Kundinamarko|departemento Kundinamarko]]. Ĝi situas proksimume 10 kilometrojn norde de [[Bogoto]], kaj 2 564 metrojn super [[marnivelo]]. Ĝi havas 132 691 loĝantojn (2017), kio faras ĝin la tria plej loĝata municipo de la [[Savano Bogota]]. Ĝi estas konata kromnome kiel «La Ciudad de la Luna» (Lunurbo), reference al la etimologio de sia nomo, deriva de la diino inter [[mŭiska-oj]] de la [[Luno]]. Ja luno aperas en la maldekstra supra kvarono de la [[blazono]], dum alia bildo rilata al tiu or-kulturo aperas en la mala kvarono, nome dekstra malsupre; inverse estas du bildoj rilataj al la alia kunforma civilizo, nome tiu de la hispanaj [[konkistadoro]]j. == Ekonomio == [[Dosiero:Tomates (7926470664).jpg|eta|maldekstre|Tomatoj, Bazaro "El Cacique de Chía".]] Kiel en la plej parto de la municipoj de la Bogota Savano, la ĉefaj elspezofontoj en Chía estis historie la [[agrikulturo]], la florkultivado kaj la [[brutobredado]] de [[bovo|bovinoj]] por produktado de [[lakto]]. La florkultivado havas ankoraŭ grandan gravon en la ekonomio de la municipo, sed tiu diversiĝis konsiderinde en la lastaj jardekoj kaj aktuale la entreprena agado koncentriĝas ĉefe en la sektoro de servoj.<ref name=":0">Plan de competitividad para la provincia de Sabana Centro. Bogotá: Sáenz y Cía. S.A. 2010. [http://www.urosario.edu.co/urosario_files/0c/0caf50f9-a2d7-4478-9602-3040338f5c49.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160414091058/http://www.urosario.edu.co/urosario_files/0c/0caf50f9-a2d7-4478-9602-3040338f5c49.pdf|date=2016-04-14}} Konsultita la 2an de februaro 2018.</ref> Estas ankaŭ kelkaj industrioj, inter kiuj elstaras la produktado de laktaj derivaĵoj, kaj kelkaj manfaradoj kaj metioj: pentrarto, skulptarto en ŝtono kaj bronzo, meblofarado, ĉarpentado kaj laboroj de [[forĝita fero]]. La kuirarta propono, kaj la [[turismo]] ligita al ĝi, estas grava sektoro en la nuna ekonomio (en la municipo estas trinkejoj kaj restoracioj altnivelaj kiel "Andrés Carne de Res" kaj "El Humero"). Ĉiujare, krome, okazas en Chía kuirarta festivalo organizita de la urbestraro ("Saboriarte"<ref> «'Saboriarte' muestra la Chía gastronómica del 2015». ''[[El Tiempo (Kolombio)|EL TIEMPO]]''. 3a de decembro 2015. [http://www.eltiempo.com/entretenimiento/gastronomia/festival-de-gastronomia-en-chia/16448417] Konsultita la 31an de aŭgusto 2016.</ref>), en kiu partoprenas granda parto de la ĉefaj kuirartaj instalaĵoj de la municipo. Chía havas ankaŭ ampleksan proponon kaj komercan kaj distran: estas kelkaj grandaj komercaj centroj (vendejaroj "Centro Chía", "Sabana Norte", "Plaza Mayor", "Fontanar" kaj "Bima") kaj grandan proponon de nokta distrado: nome serio de dancejoj kaj restoracioj malfermitaj por la publiko nokte, ĉefe ĉe la Avenida Pradilla kaj la Variante Chía-Cota. == Vidindaĵoj == * Historia Centro kaj Ĉefa Parko * Kapelo de Nia Sinjorino (Virgulino) de la Valvanera * Ateliero Fonquetá [fonkeTA] * Ponto ''Común'', de la fino de la 18-a jarcento, super la [[rivero Bogoto]]. * [[Instituto Caro y Cuervo]], kolombia centro de altaj studoj pri literaturo, filologio kaj lingviko. * La kastelo Marroquín. Estas konstruaĵo de la franca arkitekto Gaston Lelarge, kultura heredaĵo uzata por eventoj. * La Montaña del Oso (Ursomonto). Estas natura parko en la rura areo ''vereda'' Yerbabuena, sur 3200 msm. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Chía| ]] [[Kategorio:Bogota Savano]] iyiqnqnmdhqpxvjpoxg2lfnl5oad0ms 0 603173 9490556 7653872 2026-10-08T20:09:37Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490556 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Geyza Karlovszky |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = Karlovszky Geyza |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1860|11|22}} |loko de naskiĝo = {{Flago|Hungario}} [[Rimavská Sobota|Rimaszombat]] ([[Hungara reĝlando]]) |dato de morto = {{mortotago|1936|04|27}} |loko de morto = {{Flago|Hungario}} [[Budapeŝto]] (Hungara reĝlando) }} '''Geyza Karlovszky''' [gejza karlovski], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Karlovszky Geyza''' estis [[Hungario|hungara]] [[farmaciisto]], [[apotekisto]]. Lia [[frato]] estis [[Bertalan Karlovszky]]. Geyza Karlovszky [https://www.arcanum.hu/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/k-760F2/karlovszky-geyza-76205/] naskiĝis la {{daton|22|novembro|1860}} en [[Rimavská Sobota|Rimaszombat]], ([[Hungara reĝlando]] nuntempa [[Rimavská Sobota]] en [[Slovakio]]), li mortis la {{daton|27|aprilo|1936}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Geyza Karlovszky frekventis [[gimnazio]]n en [[Pest (urbo)]]. En [[1874]] li estis lernanta apotekisto en [[Nyíregyháza]], post 2 jaroj en [[Miskolc]], fine en [[Kecskemét]] (jam kiel subapotekisto). En la lasta urbo li abiturientis, poste li akiris farmacian [[diplomo]]n en [[ELTE|Reĝa Universitato de Budapeŝto]] en [[1881]]. En la sekva lernojaro li plulernis [[kemio]]n en la sama loko de [[Károly Than]], poste li estis [[asistanto]] ĝis [[1892]]. Li kreis novan [[medikamento]]n Thanatol. La nomo dediĉas al Károly Than, la kuracilo helpis multe al nervozaj malsanoj. En [[1892]] li transprenis redaktadon de farmacia periodaĵo kaj li estis tre aktiva en farmacia vivo. En [[1923]] li establis [[apoteko]]n en Budapeŝto. == Lia libro == * ''A gyógyszerek magyar tudományos és népies tájelnevezései'' (1887) == Fontoj == * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=karlovszky_geyza_gyogyszervegyesz hungarlingva biografio kun frotoj] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.gyogyszeresztortenet.hu/wp-content/uploads/2013/09/Karlovszky-Geyza.pdf hungarlingva biografio] * [https://books.google.hu/books?id=xX6mAgAAQBAJ&pg=PA49&lpg=PA49&dq=karlovszky+geyza&source=bl&ots=aHVRZXM3Sy&sig=AyI-p6DvVQvyOGL1DKiRJ0GOlRA&hl=hu&sa=X&ved=0ahUKEwiKg4T37ZDZAhUBuRQKHdx1BikQ6AEIXjAP#v=onepage&q=karlovszky%20geyza&f=false hungarlingva biografio] {{Unua|kat=ne}} {{Vivtempo|Karlovszky Geyza}} [[Kategorio:Hungaraj apotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj farmaciistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] gj9zu5ax5tt5ou5q9d5nhwr4bsu60cl 0 617995 9490681 8972754 2026-10-09T07:47:46Z RG72 11847 9490681 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} [[Dosiero:Herta-mueller-2009-ffm-003.jpg|eta|Herta Müller legante erojn el ''La malsata anĝelo ''ĉe Frankfurt am Main, 2009.]] '''''La malsata anĝelo''''' ({{Lang-de|Atemschaukel}}; 2009) estas 304-paĝa proza poemo de [[Herta Müller]]. == Rakonto == Ĝi temas pri portreto de la persekutado de etnaj [[germanoj]] en [[Rumanio]] fare de la stalinisma reĝimo de [[Sovetunio]], kaj pritraktas la deportadon de rumanaj germanoj al Sovetunio en laborkoncentrejojn fare de la Sovetuniaj okupantaj trupoj dum kaj post [[1945]]. La verko rakontas pri la historio de junularo en [[Sibiu]], [[Transilvanio]], kaj specife pri Leo Auberg, kiu estas deportita 17-jaraĝa al Sovetunia laborejo en Novogorlovka, [[Ukraina SSR]], kie li restas dum 5 jaroj. Ĝi estas bazita plejparte sur la spertoj de la poeto [[Oskar Pastior]] kaj aliaj travivintoj, kune kun la patrino de Müller mem.<ref>[http://www.tagesspiegel.de/kultur/Herta-Mueller-Atemschaukel;art772,2876606 "Atemschaukel" – Roman aus dem Versunkenland], tagesspiegel.de</ref>  [[Dosiero:Lesung_"Atemschaukel",_Potsdam,_Juli_2010.jpg|eta|Legante "Atemschaukel", [[Potsdamo|Potsdam]], Julio 2010.]] == Referencoj == {{referencoj}} {{bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Malsata Anĝelo, La}} [[Kategorio:Libroj aperintaj en 2009]] [[Kategorio:Germanaj noveloj]] [[Kategorio:Germanaj poemoj]] [[Kategorio:Libroj pri Sovetunio]] [[Kategorio:Ukrainio en beletro]] [[Kategorio:Rumanio en fikcio]] [[Kategorio:Transilvanio en fikcio]] [[Kategorio:Politikaj reprezalioj en Sovetunio]] [[Kategorio:Devigaj migradoj post la Dua Mondmilito]] [[Kategorio:Germandevenaj rumanoj]] 76wa8krm2bjhpdwskcozcss7s612lw7 0 623911 9490615 9166927 2026-10-09T01:50:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490615 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gusztáv Pálfy |dosiero = Pálfy Gusztáv portréfotó.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Gusztáv Pálfy en 2014 |naskonomo = }} '''Gusztáv Pálfy''' [gustAv pAlfi], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Pálfy Gusztáv''' estis [[Hungario|hungara]] [[skulptisto]], medalisto, platetisto. [[Dosiero:Pálfy Gusztáv.jpg|eta|<center>Gusztáv Pálfy en 1979]] Gusztáv Pálfy <ref>http://palfygusztav.hu/</ref> naskiĝis la {{daton|28|marto|1942}} en [[Kiskunfélegyháza]] kaj mortis la [[25-an de novembro]] [[2021]]. == Biografio == Gusztáv Pálfy abiturientis en industriarta mezlernejo en [[Budapeŝto]] en [[1961]], lia ĉefinstruisto estis [[József Somogyi]]. Li studis en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Industriarta Altlernejo]] inter 1963 – 1965 (liaj plej gravaj instruistoj estis [[András Dózsa-Farkas]], [[Bálint Józsa]], [[Ferenc Kovács (skulptisto)]]), poste en [[Hungara Belarta Universitato|Hungara Belarta Altlernejo]] inter 1965 – 1969. Liaj majstroj estis [[Pál Pátzay]] kaj [[Jenő Barcsay]]. Ekde [[1970]] li vivas kaj kreas en [[Kecskemét]]. Li studvojaĝis al [[Japanio]] (1973), [[Suomio]] (1976), [[Pollando]] (1986), [[Egiptio]] (1988), [[Francio]] (1989). Li ricevis [[premio]]jn inter 1962-2017. Li havas [[edzino]]n. == Elektitaj solaj ekspozicioj == * Budapeŝto (1971, 1977, 1985) * [[Helsinko]] (1976) * [[Baja]] (1980) * [[Tarnow]] (1986) * Kecskemét (2003, 2006, 2012) * Kiskunfélegyháza (2004, 2012) == Elektitaj kolektivaj ekspozicioj == * [[Arthalo Budapeŝto]] (1978, 1984, 1989) * [[Pécs]] (1981) * Budapeŝto (1981, 1994, 2003) * [[Prago]], [[Parizo]] (1983) * Kecskemét (2004) == Elektitaj skulptaĵoj == <gallery mode=packed> II. Rákóczi Ferenc dombormű.jpg|[[Francisko Rákóczi la 2-a|Rákóczi]] Pálfy Gusztáv - Széchenyi István.jpg|[[István Széchenyi|Széchenyi]] Kiskunfélegyháza, Pálfy Gusztáv - Kossuth Lajos mellszobra.jpg|[[Lajos Kossuth|Kossuth]] Pálfy Gusztáv - Petőfi Sándor.jpg|[[Petőfi]] Pálfy Gusztáv - Világunk.jpg|Nia mondo Misztérium.jpg|Misterio (1995) Pálfy Gusztáv - Iránydomb.jpg|Gvidilo Pálfy Gusztáv - Szökőkút.jpg|Fontano Pálfy Gusztáv - Sziv.jpg|[[Koro]] </gallery> == Elektitaj medaloj, platetoj == * "600 éves Kecskemét" (1968) * "Katona Zsigmond Emlékérem" (1971) * [[Zoltán Kodály]] (1982) == Fontoj == * [http://www.bacstudastar.hu/palfy-gusztav hungarlingva biografio kun foto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181120135853/http://www.bacstudastar.hu/palfy-gusztav |date=2018-11-20 }} * [https://web.archive.org/web/20181120135917/http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=vallomasok__palfy_gusztav_szobraszmuvesz hungarlingva biografio kun foto] * [https://artportal.hu/lexikon-muvesz/palfy-gusztav-5819/ hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181120180211/https://artportal.hu/lexikon-muvesz/palfy-gusztav-5819/ |date=2018-11-20 }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Palfy Gusztav}} [[Kategorio:Hungaraj skulptistoj]] [[Kategorio:Hungaraj medalistoj]] [[Kategorio:Hungaraj platetistoj]] c6mcm7zhltrvylv5l3y9cw51huj6vt6 0 624747 9490758 9173991 2026-10-09T10:09:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490758 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Hans Wilhelm Karl Gustav DOMIZLAFF''' (naskiĝinta la {{daton|9|5|1892}} en [[Frankfurto ĉe Majno]], mortinta la {{daton|5|9|1971}} en [[Hamburgo]]) estis [[germanio|germana]] grafikisto, reklama psikologo kaj verkisto. Li aktivis kiel artpentristo, scenejfaranto, verkisto, reklamkonsilisto kaj kreanto de famaj markoj en Leipzig, [[Berlino]] kaj Hamburgo. Per siaj publikigitaĵoj ''Typische Denkfehler der Werbung'' (1929) kaj ''Die Gewinnung des öffentlichen Vertrauens. Ein Lehrbuch der Markentechnik'' (1939) li iĝis fondinto de la primarka manaĝerado. == Vivo == Jam dum lernejfrekvento i.a. ĉe [[Salzmann-lernejo (Schnepfenthal)]] Hans Domizlaff famiĝis kiel pentristo. Liaj fruaj favorintoj estis [[Fedor Flinzer]] kaj [[Max Klinger]]. Dum la tempo inter 1912 kaj 1914 li ofte estis en [[Parizo]] kaj [[Londono]]. En printempo 1914 li vojaĝis tra Hispanio kaj Maroko reen en Germanlandon trapasante ankaŭ Barcelonon kaj Venecion. En [[Lepsiko]] li komencis en septembro 1914 trejniĝon pilotan. Kraŝo kiun li postvivis gravege vundite malhelpis komence lian soldatadon dum [[Unua mondmilito]]. Li profitis de tio kaj studis ĉe la lepsika altlernejo. Ekde marto 1916 li ja soldatis en [[Franclando]] kaj iĝis tie elaera fotografiisto. Post la milito li malfermigis en Lepsiko apud [[Thomas-preĝejo (Lepsiko)|Tomaso-preĝejo]] atelieron propran de artpentristo. Li dezajnis i.a. foirajn angulojn kaj afiŝojn reklamajn, sed precipe scenejajn bildojn por la Municipa teatrejo kaj la Lepsika popola teatrejo. Konsilante la presejon kaj pakaĵfarantan firmaon Wezel & Naumann li komencis okupiĝi pri la ankoraŭ moderna metodo de science farita reklamo kaj ties miraj efektoj kaj efikoj. [[Dosiero:Reemtsma Gelbe sorte tobacco tin.JPG|eta|Reemtsma-tabako ''Gelbe Sorte'', dezajnita de Domizlaff]] Laŭ aŭtobiografiaj asertoj li renkontis en 1936 la ministerion pri propagando [[Joseph Goebbels]] kiu montriĝis bonege informita pri la laboroj domizlaff-aj. Krome li kutimis distancon disde [[nacisocialismo]] kaj retiriĝis ekde 1941 pli kaj pli je la bieno Heidehof akirita en 1927. Meze de 1943 li iĝis prezidanto de la ''Societo amikara de la naturprotektita parko luneburga erikejo'' (Verein Naturschutzpark [[Lüneburger Heide]]). En 1941 li finis unue la kunlaboron kun la firmao [[Siemens]]. Apogite fare de la eost-hanovra [[govio|goviestro]] [[Otto Telschow]], kiu iĝis oficiala protektanto de la menciita parko, Domizlaff sukcesis ne nur protekti la viridajn zonojn kontraŭ diversaj planoj de [[Wehrmacht]] je alifunkciigo sed eĉ atingis pligrandigon ĝian. Ĵus malantaŭ militfiniĝo Domizlaff plurfoje esplordemanditis fare de la [[britio|britaj]] militadministrantoj kaj internigitis ses monatojn. Oni konfiskis liajn posedaĵojn en Hamburgo kaj [[Egestorf]]; li ne antaŭ 1947 liberigitis. Paŝon post paŝo li reekigis laboradon por Siemens kaj [[Reemtsma]]. Ĝis la mezo de la 1960-aj jaroj li konsiladis pluse por la sondiskfirmao ''Deutsche Grammophon'' antaŭ retiriĝo el aktiva konsiladdeĵoro. == Verkaro == En aŭtuno 1920 Domizlaff renkontiĝis kun la [[erfurto|erfurtaj]] cigaredfabrikantojn [[Philipp F. Reemtsma]] kaj [[Hermann F. Reemtsma]], pro kiuj li ekde majo 1921 laboris. Li kreis la konatajn markojn ''R6, Ernte 23, Sennoŭsi, Gelbe Sorte'' Post ŝanĝiĝo de la firmao je akcia kompanio (Reemtsma AG; aŭtuno 1921) li estis membro de la kontrolkomisio.<ref>Philipp F. Reemtsma: Die Firmenentwicklung 1910 bis 1952, als Sonderdruck aus den Beiträgen zu einer Firmengeschichte, Hamburg 1953, p. 8 (maledonite).</ref> Post transloko de la Reemtsma-fabrikojn al Hamburgo en la jaro 1922-a Hans Domizlaff ekloĝis ekde 1927 ĉe Elb-ŝoseo kie li loĝis ĝismorte. Pro elstara laboro li iĝis kompaniano kaj estrarano. En 1934 li laboris por [[Carl Friedrich von Siemens]] kun la celo furorigi la konzernon surbaze de la scienca marka atentigo. Domizlaff ellaboris unikecan aspekton por la tuta entrepreno (Siemens-Stil), kio iĝis modelo por multaj firmaoj. Ekde 1928 Domizlaff givis la ĉefan reklamsekcion de Simens. Li kreis dezajnojn por radiaparatoj, telefonoj kaj polvosuĉiloj. Post la [[Dua mondmilito]] li faris diversajn sondiskajn emblemojn por ''Deutsche Grammophon, Polydor. Heliodor, Brunswick Records, Literarisches Archiv''. Kune kun [[Ernst von Siemens]] li fondis ''Muzikhistorian instituton de Deutsche Grammophon-Gesellschaft'', kiu funkcias ĝis hodiaŭ. === Propagando-teorio === En 1932 Domizlaff publikigis la verkon ''Propagandamittel der Staatsidee'', kiu estiĝis el penso-interŝanĝo kun la mentoro kaj eldonisto [[Hermann Ullstein]]. Per tiu ĉi libro li nedirekte kandidatis ĉe kanceliero [[Heinrich Brüning]] kiel reklamisto de la ŝtato. Post la fuĝo de Brüning eksterlanden - post la potencakiro de la nazioj - kaj la elmigro de Ullstein finiĝis la aktiva politika engaĝiĝo de Domizlaff. Domizlaff ankau proponis novan germanan flagon kies formon li preskribis kaj che ''Propagandamittel der Staatsidee'' (1932) kaj che ''Es geht um Deutschland'' en 1952<ref>Jan Schlürmann: [https://www.academia.edu/32827652/Schwarzer_Adler_goldener_Grund._Die_Entw%C3%BCrfe_des_Werbegrafikers_Hans_Domizlaff_f%C3%BCr_eine_neue_deutsche_Flagge_1932_und_1952_2017_''Schwarzer Adler, goldener Grund. Die Entwürfe des Werbegrafikers Hans Domizlaff für eine neue deutsche Flagge (1932 und 1952)''], Kiel 2017</ref> En 1954 li malfermis en Hamburg la ''Instituton por marka tekniko'' kiu funkciis ĝis 1971. Ekde 1966 li korespondis kun [[Paul W. Meyer]], ulo grava che Societo pri konsumesplorado (Gesellschaft für Konsumforschung/GfK). En la 16.6.2006 fondiĝis la societo ''Hans-Domizlaff-Arkivo'' en hamburgo. == Verkoj == * ''Propagandamittel der Staatsidee'', Altona-Othmarschen 1932. * ''Es geht um Deutschland. Massenpsychologische Stichworte für eine sozialpolitische Reform.'' Hamburg, Selbstverlag [Hans Dulk], 1952 * ''Die Seele des Staates. Regelbuch der Elite.'' Hamburg, Selbstverlag [Hans Dulk], [1957] * ''Brevier für Könige. Massenpsychologisches Praktikum.'' Hamburg, Institut für Markentechnik, 1968. * ''Religiöse Phänomene. Meditationen über unbewußte Bindungen'', Hamburg 1970. * ''Die Gewinnung des öffentlichen Vertrauens. Ein Lehrbuch der Markentechnik'', 7. Auflage, Hamburg, August 2005. 352 Seiten. ISBN 3-922938-40-X == Referencoj == {{Referencoj}} == Literaturo == * Alexander Deichsel: ''Und alles ordnet die Gestalt - Hans Domizlaff, Gedanken und Gleichnisse.'' Kriterion Verlag, Zürich 1992. * Holm Friebe: ''Branding Germany. Hans Domizlaff’s Markentechnik and Its Ideological Impact.'' In: Pamela E. Swett, S. Jonathan Wiesen, Jonathan R. Zatlin (Hrsg.): ''Selling Modernity. Advertising in Twentieth-Century Germany.'' Duke University Press, Durham/London 2007, ISBN 978-0-822-34069-0, S. 78–101. * Tino Jacobs: ''Zwischen Intuition und Experiment. Hans Domizlaff und der Aufstieg Reemtsmas, 1921 bis 1932.'' In: Hartmut Berghoff (Hrsg.): ''Marketinggeschichte. Die Genese einer modernen Sozialtechnik.'' Campus, Frankfurt a.&nbsp;M./New York 2007, ISBN 978-3-593-38323-1, S. 148–176. * Dirk Schindelbeck: ''Stilgedanken zur Macht.'' In: Dirk Schindelbeck u.&nbsp;a.: "Ins Gehirn der Masse kriechen!". Werbung und Mentalitätsgeschichte. Wissenschaftliche Buchgesellschaft, Darmstadt 1995, ISBN 3-534-12675-0, S. 45–73. * Peter Sumerauer: ''Hans Domizlaff und der Ursprung der Markentechnik''. In: ''Jahrbuch Markentechnik 1995''. Deutscher Fachverlag, Frankfurt a.&nbsp;M. 1995, ISBN 3-87150-458-0, S. 77–93. * Karlheinz Weißmann: ''Hans Domizlaff'', in: ''Staatspolitisches Handbuch''. Band 3, [[Antaios-eldonejo|Verlag Antaios]], Schnellroda 2012. S. 39–40. [https://web.archive.org/web/20171011181945/http://wiki.staatspolitik.de/index.php?title=Hans_Domizlaff interrete] * G·E·M Gesellschaft zur Erforschung des Markenwesens e.V., Berlin (Hrsg.): ''25 Jahre Domizlaffs »Markentechnik« wieder auf dem Markt'', Sonderheft zum Magazin MARKENARTIKEL, Heft 6/2007. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-Portal|118680285}} * [http://www.hans-domizlaff-archiv.de Hans-Domizlaff-Archiv] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060803233228/http://www.hans-domizlaff-archiv.de/ |date=2006-08-03 }} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Domizlaff, Hans}} [[Kategorio:Germanaj verkistoj]] [[Kategorio:Germanaj desegnistoj]] [[Kategorio:Germanaj dezajnistoj]] qj599st901vcxwbqb3xbiwmf3se9aqd 0 637759 9490446 9415583 2026-10-08T15:47:45Z Marbletan 182248 Isopropyl propionate.svg 9490446 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<big><big>Izopropila propanato</big></big> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Isopropyl propionate.svg|200px|izopropila propionato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Izopropila propionato''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|200px|izopropila propionato]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Izopropila propionato''' |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |<big>Alternativa(j) nomo(j)</big> |- |colspan="2" style="text-align: center;" | * Izopropila estero de la propanata acido * Izopropila estero de la propanata acido * Propionato de izopropilo * Propanato de izopropilo |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|6|H|12|O|2'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=637-78-5 637-78-5] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.11992.html 11992] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/12508 12508] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun fruktodoro, alte brulema kies vaporoj estas pli densaj ol la aero |- |[[Molmaso]]||116,1598 g·mol^-1 |- |[[Denseco]]|| 0,871g cm⁻³ |- |[[Fandpunkto]]||{{GdC|−75,9}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB0318950.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Bolpunkto]]||{{GdC|109}} |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.3885}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|15}}<ref>[https://www.sigmaaldrich.com/catalog/product/aldrich/cds000574?lang=pt&region=BR Sigma Aldrich]</ref> |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:13 g/L |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R10|R10]] [[Listo da R-Deklaroj#R36/37/38|R36/37/38]] <ref>[http://www.molbase.com/en/msds_540-42-1-moldata-66087.html Molbase]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S9|S9]] [[Listo da S-Deklaroj#S16|S16]] [[Listo da S-Deklaroj#S28|S28]] [[Listo da S-Deklaroj#S33|S33]] [[Listo da S-Deklaroj#S37|S37]] [[Listo da S-Deklaroj#R35|S35]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi|F+}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|02}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|280|303+361+353|370+378|403+235|501}}<ref>[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/isopropyl_propionate#section=Safety-and-Hazards PubChem]</ref> |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />({{GdC|25}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Izopropila propionato''' aŭ '''C₆H₁₂O₂''' estas kemia kombinaĵo, apartenanta al la funkcia grupo de la [[estero]]j de la [[propanata acido]] kaj [[izopropanolo]]. Izopropila propionato estas senkolora likvaĵo kun fruktodoro, alte brulema kies vaporoj estas pli densaj ol la aero, uzata kiel gustigagento kaj odorigagento en la nutrondustrio kaj en la fabrikado de kosmetikaĵoj. Kutime ĝi estiĝas per kondensiĝa reakcio aŭ per esterigo de Fischer-Speyer kun [[sulfata acido]] kiel katalizilo. Izopropila propionato estas malmulte solvebla en akvo, sed tute solvebla en [[etanolo|alkoholo]], [[duetila etero]], [[kloroformo]] kaj plejmulto el la organikaj solvantoj. Izopropila propionato reakcias kun fortaj oksidigagentoj kaj fortaj bazoj. == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado per agado de ''propanata acido'' kaj [[izopropila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50px|propanata acido]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|50px|izopropila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40px|akvo]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado per traktado de ''propionata anhidrido'' kaj [[izopropila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Propionic anhydride 3D.png|70px|propionata anhidrido]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|50px|izopropila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50px|propanata acido]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado per reakcio de ''izopropila klorido'' kaj ''propanata acido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:2-Chloro-propane 3D.png|50px|izopropila klorido]]+[[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50px|propanata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado per interagado de ''natria propionato'' kaj ''izopropila klorido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Sodium_propionate_3D.png|50px|natria propionato]]+[[Dosiero:2-Chloro-propane 3D.png|50px|izopropila klorido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|50px|natria klorido]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado per transesterigo inter ''izopropila benzoato'' kaj ''etila propionato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl benzoate 3D.png|70px|izopropila benzoato]]+[[Dosiero:Ethyl propionate 3D.png|70px|etila propionato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Ethyl_benzoate_3D_ball.png|70px|etila benzoato]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado per acida transesterigo inter ''izopropila cinamato'' kaj ''propanata acido'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl cinnamate3D.png|70px|izopropila cinamato]]+[[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50px|propanata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Cinnamic_acid_3D_ball.png|50px|cinamata acido]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado per alkohola transesterigo inter ''cinamila propionato'' kaj [[izopropila alkoholo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Cinnamyl phenylacetate 3D.png|70px|cinamila propionato]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|50px|izopropila alkoholo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Cinnamyl alcohol 3D.png|50px|cinamila alkoholo]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Hidrolizo de la ''izopropila propionato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Water_molecule.svg|40px|akvo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50px|propanata acido]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|50px|izopropila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 2 === * Sapigo de la ''izopropila propionato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|90px|natria hidroksido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Sodium_propionate_3D.png|50px|natria propionato]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|50px|izopropila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 3 === * Reakcio per acida transesterigo inter ''izopropila propionato'' kaj [[benzoata acido]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Benzoic acid 3D 2.png|50px|benzoata acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Isopropyl benzoate 3D.png|70px|izopropila benzoato]]+[[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50px|propanata acido]] |} </center> === Reakcio 4 === * Reakcio per alkohola transesterigo inter ''izopropila propionato'' kaj [[metanolo]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Methanol 3D.png|40px|metanolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Methyl propionate3D 2.png|70px|metila propionato]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|50px|izopropila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 5 === * Reduktigo de la ''izopropila propionato'': <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{2[H]}\, }</math>[[Dosiero:Propanal 3D.png|50px|propionaldehido]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|50px|izopropila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Reakcio kun [[amoniako|NH3]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Ammonia 3D.png|50px|amoniako]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propionamide 3D.png|50px|propionamido]]+[[Dosiero:Propan-2-ol-3D-balls.png|50px|izopropila alkoholo]] |} </center> === Reakcio 7 === * Reakcio kun [[klorida acido|HCl]]: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Isopropyl_propionate3D.png|70px|izopropila propionato]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|40px|klorida acido]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Propionic acid 3D.png|50px|propanata acido]]+[[Dosiero:2-Chloro-propane 3D.png|50px|izopropila klorido]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [http://foodb.ca/compounds/FDB001363 FooDB] * [https://cameochemicals.noaa.gov/chemical/3718 Cameo Chemicals] * [http://www.molbase.com/en/synthesis_637-78-5-moldata-44985.html Molbase]{{404|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.parchem.com/chemical-supplier-distributor/isopropyl-propionate-010305.aspx Parchem] * [https://books.google.com.br/books?id=2kq3BgAAQBAJ&pg=PA1824&lpg=PA1824&dq=isopropyl+propionate&source=bl&ots=aw3y8fL6CU&sig=ACfU3U3rCya5iUPwXxwFRUQz4W6ti420KQ&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjs7N39vMbhAhWDg-AKHUInBEEQ6AEwAHoECAkQAQ#v=onepage&q=isopropyl%20propionate&f=false Fenaroli's Handbook of Flavor Ingredients] * [https://books.google.com.br/books?id=o5ErAAAAYAAJ&pg=PA290&dq=isopropyl+propionate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiB5NuivcbhAhWzBtQKHStIAfYQ6AEIKjAA#v=onepage&q=isopropyl%20propionate&f=false Chemicals Used in Food Processing] * [https://books.google.com.br/books?id=avYMy82EBuAC&pg=PA58&dq=isopropyl+propionate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiB5NuivcbhAhWzBtQKHStIAfYQ6AEILjAB#v=onepage&q=isopropyl%20propionate&f=false Dictionary of flavors] * [https://books.google.com.br/books?id=0vCbGRfCG04C&pg=PR11&dq=isopropyl+propionate&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiB5NuivcbhAhWzBtQKHStIAfYQ6AEIQzAF#v=onepage&q=isopropyl%20propionate&f=false Compendium of Food Additive Specifications] == Referencoj == {{Referencoj|3}} [[Kategorio:Izopropilaj esteroj‎|propionato]] [[Kategorio:Propionatoj]] {{Propionatoj}} lw8g6xp0ouuqmc8sqojti8h751jmhd1 0 640445 9490394 8182313 2026-10-08T13:52:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490394 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Frank John GORSHIN''' (1933 - 2005) estis usona karaktera aktoro, amuzisto, kantisto, [[mimiko|mimikisto]] kaj komikulo. Malgraŭ li naskiĝis en [[Usono]], sia denaska lingvo estis la [[slovena]].<ref>{{cite news | url=http://www.pdf-archive.com/2015/07/31/frnk-gorshin-in-slovenian-american-times-2015/ | location=Cleveland | work=Slovenian American Times | first=Edward | last=Gobetz | title=Frank Gorshin | date=2015-07-16 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2019-04-30 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20190430032728/https://www.pdf-archive.com/2015/07/31/frnk-gorshin-in-slovenian-american-times-2015/ | arkivdato=2019-04-30 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190430032728/https://www.pdf-archive.com/2015/07/31/frnk-gorshin-in-slovenian-american-times-2015/ |date=2019-04-30 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.pdf-archive.com/2015/07/31/frnk-gorshin-in-slovenian-american-times-2015/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-12-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190430032728/https://www.pdf-archive.com/2015/07/31/frnk-gorshin-in-slovenian-american-times-2015/ |arkivdato=2019-04-30 }}</ref> Li estis en mezlernejo kiam li akiris sian unuan pagitan aktoran dungadon, kiun li certigis kiel la premion en Pittsburgh-talentokonkurso en 1951: unu-semajno-engaĝiĝo ĉe nokta klubo ''Carousel'' de Jackie Heller en New York. Liaj gepatroj insistis, ke li akceptos la engaĝiĝon, eĉ se lia 15-jaraĝa frato estis trafita de aŭto kaj mortigita nur du noktojn antaŭe. Gorshin diplomiĝis ĉe ''Carnegie Tech School of Drama'' (hodiaŭ [[Carnegie Mellon University]]) kaj militservis en 1953 kaj 1954 en [[Germanio]] ĉe [[Special Services]] (specialaj servoj) de [[usona armeo]] dum [[Malvarma milito]]. Li komencis sian karieron en kino per [[Alfred Hitchcock Presents]] kaj en kino per [[The Proud and Profane]] ambaŭ en 1956. Li aperis ankaŭ en kinfilmoj kiel [[Between Heaven and Hell]], [[The True Story of Jesse James]], [[The Delicate Delinquent]] de [[Jerry Lewis]], [[Portland Exposé]], [[Night of the Quarter Moon]] kaj [[Warlock]] krom televidserioj [[Have Gun - Will Travel]], ''The Detectives'' kaj [[Hennesey]] inter aliaj. En 1960-aj jaroj li partoprenis kinfilmojn [[Bells Are Ringing]], [[Studs Lonigan]], [[The Great Impostor]], [[Where the Boys Are]], [[Ring of Fire]], [[The George Raft Story]], [[That Darn Cat!]], [[Ride Beyond Vengeance]], [[Batman: The Movie]], [[Skidoo]], inter aliaj kaj ankaŭ televidserioj kiel [[The Defenders]], [[Quest]], [[Sail a Crooked Ship]], [[The Untouchables]], [[Empire]], [[Naked City]], [[General Hospital]], [[The Nurses]], [[Combat!]], [[The Munsters]], [[Batman (televidserio)]] kiel [[The Riddler]], [[Star Trek]], [[The High Chaparral]] ktp. Dum 1970-a jardeko Gorshin aktoris en televidaĵoj kiel [[The Name of the Game]], [[The Virginian]], [[The Interns]], [[Ironside]], [[Hawaii Five-O]], [[Get Christie Love!]], [[S.W.A.T.]], [[Police Woman]], [[Rudolph's Shiny New Year]] (voĉe), [[Charlie's Angels]], [[Wonder Woman]], [[Greatest Heroes of the Bible]], [[Death Car on the Freeway]] kaj [[Buck Rogers in the 25th Century]]. Dum la 1980-aj jaroj li aperis en kinfilmoj kiel [[Underground Aces]], [[Hot Resort]], [[Uphill All the Way ]], [[Hollywood Vice Squad]] kaj [[Beverly Hills Bodysnatchers]], krom en televidaĵoj kiel [[Goliath Awaits]], [[The Fall Guy]] kaj [[Murder, She Wrote]]. En la fino de 20-a jarcento Gorshin laboris ĉe kino per [[Sweet Justice]], [[Body Trouble]], [[The Meteor Man]], [[Pullet Surprise]] (voĉe), [[Twilight of the Ice Nymphs]], [[From Hare to Eternity]] (voĉe), inter aliaj kaj ĉe televido per [[Are You Afraid of the Dark?]], [[Lois & Clark: The New Adventures of Superman]], [[Johnny Bravo]] (voĉe) ktp. En la 21-a jarcento, li aktoris inter aliaj en kinfilmoj [[Manna from Heaven]], [[The Creature of the Sunny Side Up Trailer Park]] kaj ''Angels with Angles'' kaj en televidaĵoj kiel [[The Batman]] (voĉe), ''Dr. Vegas'' kaj ''Dreamweaver'' kiu estis lia lasta aktora laboro en 2006. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Gorshin, Frank}} [[Kategorio:Aktoroj de Star Trek]] [[Kategorio:Usonaj komikistoj]] [[Kategorio:Usonaj aktoroj]] [[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]] [[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]] [[Kategorio:Slovendevenaj usonanoj]] lscm1usir6v2qjwpqxou16106d8jgxk 0 642560 9490390 9083687 2026-10-08T13:33:57Z RG72 11847 9490390 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:1889 Edison Mimeograph.jpg|eta|Reklamo de 1889 de la mimeografo de Edison.]] La '''''stencil-duobligilo''''' aŭ '''''mimeografa maŝino''''' (ofte mallongigita kiel '''''mimeografo''''') estas malmultekosta duobliga maŝino kiu funkcias metante inkon tra ŝablonaro al papero. La mimeografa procezo ne devus esti konfuzita kun la alkohola duoblig-procezo. Mimeografo estis komuna teknologio en presado de malgrandaj kvantoj, kiel en oficeja laboro, klasĉambraj materialoj kaj preĝejaj bultenoj. Fruaj [[fanzino]]j estis presitaj per ĉi tiu [[teknologio]], ĉar ĝi estis vasta kaj malmultekosta. En la malfruaj [[1960-aj jaroj]], mimeografoj kaj aliaj maŝinoj tiutempaj, estis delokigitaj iom post iom favore al [[fotokopiado]]. [[Dosiero:Mimeograph.svg|eta|ilustraĵo de Mimeografo]] == Vidu ankaŭ == * [[Presarto]] {{Projektoj|ReVo=mimeograf}} [[Kategorio:Thomas Edison]] [[Kategorio:Oficeja aparataro]] [[Kategorio:Presado]] rhlfe1lywj6z5swhz5y1pi54tfuf088 0 655106 9490503 9481432 2026-10-08T18:00:23Z Sj1mor 12103 9490503 wikitext text/x-wiki {{Unua}} {{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=DE|tersituo=Berlino|zomo=13}} '''Centro danziger50''' ({{lang-de|Zentrum danziger50}}) estas kultura kaj arta domo en [[Berlino]] [[Prenzlauer Berg]] en Danziger Straße 50, malfermita fare de Kulturverein Prenzlauer Berg e. V. (Kulturunuiĝo Prenzlauer Berg r. A.) la 3-an de junio 2006. Ĝi ankaŭ estas sidejo de la kulturunuiĝo. Dum la inaŭgura ceremonio estis malkovrita la Esperanto-skribo sur la [[fasado]] “EN PRENZLOVA MONTO AL APOLONO KAJ AL LA MUZOJ” el la fenestroj de la dua etaĝo fare de malsupren grimpantaj “Junaj Humanistoj”. La vortoj aludas al la skribo sur la fasado de [[Ŝtata Operejo Unter den Linden|Ŝtata Operejo]] en strato Unter den Linden „Friedrich II. dem Apollo und den Musen“ (Frederiko la 2-a al Apolono kaj al la muzoj).<ref>Germanlingve pri la skribo [https://www.prenzlauerberg-nachrichten.de/2018/09/25/prenzlova-monto-was-soll-das/] [https://fhzz.de/zentrum-danziger50/]</ref> == Arkitekturo de la domo == La domo estas origine la direktora domo de la lernejo en la kortego, komence nomita 162-a kaj 197-a komunuma lernejo, ekde 2010 ''Grundschule im Hofgarten'' ([[elementa lernejo]] en Korta Ĝardeno). La urba arkitekto Hermann Blankenstein (1829-1910) planis 1892-1894 la tutan ensemblon. Vinzent Dylewski gvidis la konstruadon. Blankenstein en sia ofica tempo kiel Urbkonstrukonsilisto de Berlino 1872-1896 planis kaj konstruigis ĉirkaŭ 120 lernejojn en Berlino. Influita de [[Karl Friedrich Schinkel]] (1781-1841) lia arkitekturo estas simpla kaj klara. Fasado kaj ŝtupara domo danziger50 estas monumente protektita. Floraj ornamaĵoj ĉe la ĉefe ruĝ-[[Briko|brika]] domo kaptas la atenton. [[Friso]], konsistanta el sesfoliaj rozetoj sur la fasado dispartigas etaĝojn. [[Krado|Kradoj]] el [[forĝita fero]] kaj feraj ornamaĵoj ĉe la fasado estas ornamitaj per floroj, [[Voluto|volutoj]] aŭ [[Akanto|akantoj]]. En fenestroj de la  ŝtupara domo ekzistas ankoraŭ enfacetitaj fenestretoj kun [[vito]]-foliaj ornamaĵoj. La klinkoj de la pordoj al la strato kaj al la korto estas ornamitaj per [[Arekacoj|palmofolioj]]. Post kiam la kulturunuo transprenis la domon, ĝi estis laŭ monumente protektaj principoj alikonstruitaj.<ref>Germanlingve pri la alikonstruado de la lernejo [https://www.stadtentwicklung.berlin.de/staedtebau/foerderprogramme/stadtumbau/Grundschule-Danziger-Strasse-50-Denkmalgere.5494.0.html]</ref> == Fakgrupo Esperanto == En Centro danziger50 agadas en kvar etaĝoj de la subtegmentejo ĝis la kela koktelejo diversaj kulturaj unuiĝoj, grupoj kaj projektoj. De junio 2006 ĝis aprilo 2019 en la domo regule kunvenis Fakgrupo Esperanto de la kulturasocio je du lundoj en monato al temaj vesperoj. La Esperanto-grupo jam ekzistas ekde junio 1965, tiutempe kadre de [[Esperanto-Asocio de GDR|Germana Kulturligo]] gvidita de [[Karl Maier]]. En 1991 ĝi kunfondis la Kulturasocion Prenzlauer Berg r. A. kaj de tiam estis unu el la fakgrupoj en ĝi, unue gvidita de Ulrich Wilke. Ekde 1997 okazis regule la temaj vesperoj, gviditaj de [[Fritz Wollenberg]], tiutempe en ''Lese- und Galeriecafé'' „mittendrin“ (Lega kaj Galeria Kafejo „mezmeze“), Bornholmer Straße 18. En 1997 finis la Esperanto-agado en [[Villa Kreuzberg|Vilao Kreuzberg]], ĉar ĝi transformiĝis al knabina centro. Kelkaj esperantistoj de tie nun venis al Prenzlauer Berg, kaj Gerd Bussing ekde tiam kunpreparis la programon kaj gvidis lingvoekzercajn vesperojn. La fakgrupo partoprenis ankaŭ en eventoj de la kulturasocio kiel en kortaj festoj per stando kaj en la „Sango-festivalo“ per ironie amuza programo „Verda Sango“.<ref>Grupo Prenzlauer Berg en Kafejo Mittendrin, en: Fritz Wollenberg (Red.): ''Esperanto – Lingvo kaj Kulturo en Berlino: Jubilea Libro 1903 - 2003.'' Esperanto-Ligo Berlino (Hrsg.), Mondial, Novjorko, Berlino 2006 (Kontribuoj en la germana kaj en Esperanto), p 289-294, ISBN 1-59569-043-3. En Kulturunuiĝo Prenzlauer Berg estas flegata Esperanto-kulturo – Renkontiĝloko Kulturcentro danziger50, en: Fritz Wollenberg (Red.): ''Esperanto. Lingvo kaj kulturo en Berlino kaj Brandenburgio 111 jaroj, Jubilea Libro 1903-2014'', Esperanto-Asocio Berlino-Brandenburgio (Hrsg.), Mondial, Novjorko – Berlino 2017 (Kontribuoj en la germana kaj en Esperanto), p 396-403 ISBN 978-1-59569-340-2</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://web.archive.org/web/20230807113218/https://danziger50.com/ oficiala retejo, tuj startpaĝe kun fasada foto kun la esperanta moto] ({{de}}) {{-}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Esperanto en Berlino]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Berlino]] [[Kategorio:Domoj en Germanio]] [[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 2006]] [[Kategorio:Zamenhof/Esperanto-Objektoj]] [[Kategorio:Esperanto en 2006]] 0b8zypuqqynksfg1h2xz8uxfb0gsitq 0 660321 9490699 8182718 2026-10-09T08:51:55Z Sj1mor 12103 9490699 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Frederick William DICKENS''' (4a de julio 1820 – 20a de oktobro 1868<ref>{{Citaĵo el la reto |url=http://www.charlesdickens-ne.co.uk/newsletters/Volume%2016%20~%20Jun%2008.pdf |titolo=Dickens Fellowship |alirdato=2019-09-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303174358/http://www.charlesdickens-ne.co.uk/newsletters/Volume%2016%20~%20Jun%2008.pdf |arkivdato=2016-03-03 }}</ref>) estis filo de [[John Dickens|John]] kaj [[Elizabeth Dickens]] kaj estis la plej juna frato de [[Charles Dickens]], kiu loĝis kun Charles kiam li translokiĝis al Furnival's Inn en 1834. Li estis inspiro por du diferencaj roluloj nome Fred en la libroj de lia frato: nome la gaja nevo de Ebenezer Scrooge en ''[[A Christmas Carol]]'' kaj la diboĉema frato de Little Nell en ''[[The Old Curiosity Shop]]''.<ref> [[Peter Ackroyd]], 'Dickens', Publikigita de Sinclair-Stevenson (1990) p. 266.</ref> Kiam Charles kaj [[Catherine Dickens]] vizitis Usonon en 1842, Fred Dickens restis en Londono kaj zorgis pri siaj junaj genevoj. Charles Dickens ankaŭ helpis Fred trovi laborpostenon, unue ĉe publikigisto kaj poste en 1839 kiel funkciulo de la Brita Trezoro.<ref>[http://www.charlesdickens-ne.co.uk/newsletters/Volume%2013%20~%20Jun%2007.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303180839/http://www.charlesdickens-ne.co.uk/newsletters/Volume%2013%20~%20Jun%2007.pdf |date=2016-03-03 }} The Dickens Fellowship North East England Branch Newsletter Volume 13a de junio 2007</ref> Poste la vivo apartigis ilin, dum Fred ĉiam deziris profiti esti frato de Charles por vivteni sian diboĉemon. Frederick estis enprizonigita pro ŝuldoj, same kiel okazis al lia patro. En siaj lastaj jaroj li estis malriĉa kaj alkoholigita. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dickens, Frederick}} [[Kategorio:Charles Dickens]] [[Kategorio:Britaj oficistoj]] [[Kategorio:Londonanoj]] [[Kategorio:Britoj de la 19-a jarcento]] lfore3ztug95zmmzh4c7fkbrbrhpxnz 0 660458 9490698 7946046 2026-10-09T08:51:49Z Sj1mor 12103 9490698 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''Barnaby Rudge: A Tale of the Riots of Eighty''''' (ofte konata kiel '''''Barnaby Rudge''''') estas [[historia romano]] de la fama brita romanisto [[Charles Dickens]]. ''Barnaby Rudge'' estis unu el la du romanoj (el kiuj la alia estas ''[[The Old Curiosity Shop]]'') kiujn Dickens publikigis en sia mallongdaŭra (1840–1841) ĉiusemajna seria ''[[Master Humphrey's Clock]]''. La agado de ''Barnaby Rudge'' okazas dum la [[Gordon-tumultoj]] de [[1780]]. ''Barnaby Rudge'' estis la kvina el la romanoj de Dickens kiuj estis publikigitaj. Ĝi estis dekomence planita por aperi kiel unua, sed ŝanĝoj de publikigisto kondukis al multaj prokrastoj, kaj ĝi aperis por la unua fojo en seria formo en la "Clock" el februaro al novembro [[1841]]. Ĝi estis la unua historia romano de Dickens. Lia nura alia estas la multe pli posta ''[[A Tale of Two Cities]]'', kies agado okazas ankaŭ en revolucia epoko.<ref>[http://www.online-literature.com/dickens/barnabyrudge/ retejo Online Literature; Barnaby Rudge] </ref> Ĝi estas unu el la malplej popularaj romanoj de Dickens<ref> [[Peter Ackroyd]] nomis ĝin "one of Dickens's most neglected, but most rewarding, novels" </ref> kaj ĝi rare estis adaptita al kino aŭ televido. La lasta produkto estis produkto de 1960 de BBC; antaŭ tio, oni faris mutajn filmojn en 1911 kaj 1915. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Historiaj romanoj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1841]] [[Kategorio:Romanoj de Charles Dickens]] [[Kategorio:Britio en romanoj]] [[Kategorio:Edgar Allan Poe]] 8kpr4cqhjrw7lmbc3hl1eosmwpirf3m 0 661782 9490700 9468267 2026-10-09T08:52:02Z Sj1mor 12103 9490700 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Mary "Mamie" DICKENS''' (6a de marto 1838 – 23a de julio 1896) estis la plej aĝa filino de la fama angla romanisto [[Charles Dickens]] kaj de lia edzino [[Catherine Dickens|Catherine]]. Ŝi verkis libron de memoroj pri sia patro, kaj kunlabore kun sia onklino, [[Georgina Hogarth]], ŝi eldonis la unuan kolekton de liaj leteroj.<ref>[http://www.gutenberg.org/ebooks/25853 "The Letters of Charles Dickens"] en Project Gutenberg </ref> En 1855 Charles Dickens portis siajn du filinojn al Paris. Li diris al sia amikino Angela Burdett-Coutts, ke lia intencon estis havigi al Mary (tiam 17-jaraĝa) kaj al Kate (tiam 16-jaraĝa) "iom da Pariza poluro". En Francio ili ricevis dancinstruadon, artoklasojn kaj lingvan trajnadon. Ili ricevis ankaŭ instruon de itala el la ekzilito Daniele Manin.<ref>[http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/PRdickensMAR.htm Mary 'Mamie' Dickens] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121026075454/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/PRdickensMAR.htm |date=2012-10-26 }} en 'Spartacus Educational' Arkivita la 26an de oktobro 2012 en Wayback Machine</ref> Ŝi aperis en nombraj amatoraj teatraĵoj reĝisoritaj de sia patro, kiel en la verko de [[Wilkie Collins]] nome ''The Lighthouse'' (La lumturo) en kiu ankaŭ Charles Dickens aktoris kun Collins, [[Augustus Egg]], Mark Lemon kaj [[Georgina Hogarth]]. Tiu ludo daŭris kvar noktojn el la 16a de junio 1855 en Tavistock House, nome hejmo de Dickens, sekvita de unusola ludo en la 10a de julio en Campden House, [[Kensington]].<ref>[http://www.wilkie-collins.info/play_lighthouse.htm Retejo de The Lighthouse] Alirita la 19an de septembro 2019.</ref> Januare 1857 ŝi aperis en ''The Frozen Deep'', denove verkita de Collins kaj lusita en Tavistock House antaŭ la Duko de Devonshire, Lord Lansdowne, Lord Houghton, Angela Burdett-Coutts kaj [[Edward Bulwer-Lytton]].<ref> 'Charles Dickens' de Una Pope Hennessy Published by Chatto & Windus, London (1945) pg 360 </ref> En 1857 Dickens estis vizitita en Gads Hill Place de la dana verkisto kaj poeto [[Hans Christian Andersen]], kiu estis invitita por du semajnoj sed restis kvin. Andersen priskribis Mary kiel tre simila al sia patrino.<ref> [[Peter Ackroyd]], Dickens, Publikigita de Sinclair-Stevenson (1990), p. 782. </ref> Kiam liaj gepatroj separiĝis, kaj Catherine foriris el la hejmo, por neniam revidi sian edzon, ŝi kunportis nur unu filon nome [[Charles Dickens, la filo|Charles]], lasante la aliajn filojn, inter kiuj Mary, zorgotajn de sia fratino Georgina kiu decidis resti en Gad's Hill kun la romanisto. == Notoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dickens, Mary}} [[Kategorio:Charles Dickens]] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] c6xktoipf2jhuash0b860obezchh0a7 0 661859 9490697 8123114 2026-10-09T08:51:44Z Sj1mor 12103 9490697 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Dora Annie DICKENS''' (16a de aŭgusto 1850 – 14a de aprilo 1851) estis la filino de la angla romanisto [[Charles Dickens]] kaj de lia edzino [[Catherine Dickens|Catherine]]. Ŝi estis la naŭa el dek gefiloj, kaj la plej juna el iliaj tri filinoj.<ref> [https://www.myheritage.es/site-family-tree-50445521/charles-dickens-family?familyTreeID=1 retejo de Dickens Family Tree] Alirita la 19an de septembro 2019. </ref><ref>[https://books.google.es/books?id=c56lnDeqpIgC&pg=PR19&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Birth and Death of Dora Annie Dickens in 'The Letters of Charles Dickens'] Publikigita de Oxford University Press (1988) ISBN 0-19-812617-4 Alirita la 19an de septembro 2019.</ref> Naskiĝinta en 1 Devonshire Terrace, Dora Dickens estis nomita laŭ la [[rolulo]] Dora Spenlow, nome infan-fianĉino de [[David Copperfield (rolulo)|David Copperfield]] en la [[romano]] de Dickens de 1850 nome [[David Copperfield (romano)|David Copperfield]].<ref> [[Peter Ackroyd]] 'Dickens' Publikigita de Sinclair-Stevenson (1990) p. 605 </ref> Laŭ la plej aĝa filino de Dickens nome [[Mary Dickens|Mary]], la tagon de la neatendita subita morto de Dora la 14an de aprilo 1851, ŝia patro estis pasiginta multan tempon "ludante kun la gefiloj kaj portante la etan Dora tra la domo kaj la ĝardeno" de sia hejmo en Devonshire Terrace.<ref> Mary Dickens, Cornhill Magazine Januaro 1885 </ref><ref> Ackroyd, p. 627 </ref> Dickens poste iris al la London Tavern por ĉiujara [[vespermanĝo]] en kiu li devis diskursi. Tuj antaŭ la [[prelego]] de Dickens lia amiko John Forster estis alvokitael la ĉambro fare de unu el la servistoj de Dickens, kiu venis kun la trista novaĵo ke Dora subite mortis post suferi konvulsiojn. Forster decidis teni la novaĵon el Dickens ĝis post li faris sian kontribuon al la kunveno. Poste kun helpo de Mark Lemon, Forster diris al Dickens la tristan novaĵon, kiu por longa tempo tuŝis lian koron. == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Dickens, Dora Annie}} [[Kategorio:Charles Dickens]] [[Kategorio:Anglaj infanoj]] ntpe4287vcoqc6jjaucnxbg7v88nfc7 10 667589 9490760 9424616 2026-10-09T10:13:23Z Sj1mor 12103 9490760 wikitext text/x-wiki {{Navigilo2 | name = Nobel-premio pri paco | stato = collapsed | titolo= Premiitoj de la [[Nobel-premio pri paco]] [[Dosiero:Nobel prize medal.svg|20px]] | bildo = | bodyclass = hlist | stilo de paraj = background-color:#f0f0f0; color:Black | grupo1 = 1901–1925 | listo1 = * 1901: [[Henry Dunant]], [[Frédéric Passy]] * 1902: [[Élie Ducommun]], [[Charles Albert Gobat|Charles Gobat]] * 1903: [[Randal Cremer]] * 1904: [[Instituto de Internacia Juro]] * 1905: [[Bertha von Suttner]] * 1906: [[Theodore Roosevelt]] * 1907: [[Ernesto Teodoro Moneta|Ernesto Moneta]], [[Louis Renault (jurist)|Louis Renault]] * 1908: [[Klas Pontus Arnoldson|Klas Arnoldson]], [[Fredrik Bajer]] * 1909: [[Auguste Beernaert|A. M. F. Beernaert]], [[Paul Henri Balluet d'Estournelles de Constant|Paul Estournelles de Constant]] * 1910: [[Konstanta Internacia Packomitato]] * 1911: [[Tobias Michael Carel Asser|Tobias Asser]], [[Alfred Hermann Fried|Alfred Fried]] (esperantisto) * 1912: [[Elihu Root]] * 1913: [[Henri La Fontaine]] * {{Kolorteksto|darkgrey|1914}} * {{Kolorteksto|darkgrey|1915}} * {{Kolorteksto|darkgrey|1916}} * 1917: [[Ruĝa Kruco|Internacia Ruĝa Kruco]] * {{Kolorteksto|darkgrey|1918}} * 1919: [[Woodrow Wilson]] * 1920: [[Léon Bourgeois]] * 1921: [[Hjalmar Branting]], [[Christian Lous Lange|Christian Lange]] * 1922: [[Fridtjof Nansen]] * {{Kolorteksto|darkgrey|1923}} * {{Kolorteksto|darkgrey|1924}} * 1925: [[Austen Chamberlain]], [[Charles G. Dawes|Charles Dawes]] | grupo2 = 1926–1950 | listo2 = * 1926: [[Aristide Briand]], [[Gustav Stresemann]] * 1927: [[Ferdinand Buisson]], [[Ludwig Quidde]] * {{Kolorteksto|darkgrey|1928}} * 1929: [[Frank B. Kellogg]] * 1930: [[Nathan Söderblom]] * 1931: [[Jane Addams]], [[Nicholas Murray Butler|Nicholas Butler]] * {{Kolorteksto|darkgrey|1932}} * 1933: [[Norman Angell]] * 1934: [[Arthur Henderson]] * 1935: [[Carl von Ossietzky]] * 1936: [[Carlos Saavedra Lamas]] * 1937: [[Robert Cecil|Robert Cecil]] * 1938: [[Internacia Ofico Nansen por Rifuĝintoj]] * {{Kolorteksto|darkgrey|1939}} * {{Kolorteksto|darkgrey|1940}} * {{Kolorteksto|darkgrey|1941}} * {{Kolorteksto|darkgrey|1942}} * {{Kolorteksto|darkgrey|1943}} * 1944: [[Ruĝa Kruco|Internacia Ruĝa Kruco]] * 1945: [[Cordell Hull]] * 1946: [[Emily Greene Balch|Emily Balch]], [[John Mott]] * 1947: [[Kvakera Paca kaj Sociala Atesto]] * {{Kolorteksto|darkgrey|1948}} * 1949: [[John Boyd Orr]] * 1950: [[Ralph Bunche]] | grupo3 = 1951–1975 | listo3 = * 1951: [[Léon Jouhaux]] * 1952: [[Albert Schweitzer]] * 1953: [[George Marshall]] * 1954: [[Alta Komisaro pri Rifuĝintoj|Ofico de UN por rifuĝintoj]] * {{Kolorteksto|darkgrey|1955}} * {{Kolorteksto|darkgrey|1956}} * 1957: [[Lester B. Pearson]] * 1958: [[Dominique Pire|Georges Pire]] * 1959: [[Philip Noel-Baker]] * 1960: [[Albert Lutuli]] * 1961: [[Dag Hammarskjöld]] * 1962: [[Linus Pauling]] * 1963: [[Internacia Federacio de Societoj de Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento|Ruĝa Kruco kaj Ruĝa Krescento]] * 1964: [[Martin Luther King Jr.]] * 1965: [[UNICEF]] * {{Kolorteksto|darkgrey|1966}} * {{Kolorteksto|darkgrey|1967}} * 1968: [[René Cassin]] * 1969: [[International Labour Organization]] * 1970: [[Norman Borlaug]] * 1971: [[Willy Brandt]] * {{Kolorteksto|darkgrey|1972}} * 1973: ''[[Lê Ðức Thọ]]&nbsp;(Li rifuzis premion)'' [[Henry Kissinger]] * 1974: [[Seán MacBride]], [[Eisaku Satō]] * 1975: [[Andrej Saĥarov]] | grupo4 = 1976–2000 | listo4 = * 1976: [[Betty Williams]] kaj [[Mairead Corrigan]] * 1977: [[Amnestio Internacia]] * 1978: [[Anŭar as-Sadat]] kaj [[Menaĥem Begin]] * 1979: [[Patrino Teresa]] * 1980: [[Adolfo Pérez Esquivel]] * 1981: [[Alta Komisaro pri Rifuĝintoj|Alta Komisiito de Unuiĝintaj Nacioj por Rifuĝintoj]] * 1982: [[Alva Myrdal]], [[Alfonso García Robles]] * 1983: [[Lech Wałęsa]] * 1984: [[Desmond Tutu]] * 1985: [[Internacia Asocio de Kuracistoj por la Evitado de Nuklea Milito]] * 1986: [[Elie Wiesel]] * 1987: [[Óscar Arias]] * 1988: [[Pactrupoj de Unuiĝintaj Nacioj]] * 1989: [[Tenzin Gyatso]], [[Dalai-Lamao]] * 1990: [[Miĥail Gorbaĉov]] * 1991: [[Aung San Suu Kyi]] * 1992: [[Rigoberta Menchú]] * 1993: [[Nelson Mandela]] kaj [[Frederik Willem de Klerk]] * 1994: [[Jaser Arafat]], [[Jicĥak Rabin]] kaj [[Ŝimon Peres]] * 1995: [[Joseph Rotblat]] kaj la [[Konferencoj Pugwash]] * 1996: [[Carlos Filipe Ximenes Belo]] kaj [[José Ramos-Horta]] * 1997: [[Internacia Kampanjo por la Malpermeso de Grundminoj]] kaj [[Jody Williams]] * 1998: [[David Trimble]] kaj [[John Hume]] * 1999: [[Kuracistoj sen landlimoj]] * 2000: [[Kim Dae-Jung]] | grupo5 = 2001–nun | listo5 = * 2001: [[United Nations]], [[Kofi Annan]] * 2002: [[Jimmy Carter]] * 2003: [[Ŝirin Ebadi]] * 2004: [[Wangari Maathai]] * 2005: [[Internacia Atomenergia Organizo]] kaj [[Mohamed ElBaradei]] * 2006: [[Muhammed Yunus]] kaj la [[Gramin Banko]] fondita de li * 2007: La [[Interregistara Spertularo pri Klimata Ŝanĝiĝo]] (IPCC) kaj [[Al Gore]] * 2008: [[Martti Ahtisaari]] * 2009: [[Barack Obama]] * 2010: [[Liu Xiaobo]] * 2011: [[Ellen Johnson Sirleaf]], [[Leymah Gbowee]], [[Tawakkol Karman]] * 2012: [[Eŭropa Unio#Internacia politiko kaj paco|Eŭropa Unio]] * 2013: [[Organizaĵo por la malpermeso de kemiaj armiloj]] * 2014: [[Kailash Satyarthi]], [[Malala Yousafzai]] * 2015: [[Tunisian National Dialogue Quartet]] * 2016: [[Juan Manuel Santos]] * 2017: [[Internacia kampanjo por aboligi nukleajn armilojn (ICAN)|Internacia Kampanjo por Nuklea Senarmigado]] (ICAN) * 2018: [[Denis Mukwege]], [[Nadia Murad]] * 2019: [[Abiy Ahmed]] * 2020: [[Monda Nutraĵa Programo]] (WFP) * 2021: [[Maria Ressa]] kaj [[Dmitrij Muratov]] * 2022: [[Ales Bjaljacki]], [[Memorial]] kaj [[Centro por civilaj liberecoj]] * 2023: [[Narges Mohammadi]] * 2024: [[Nihon Hidankjo]] * 2025: [[María Corina Machado]] * 2026: [[Navanethem Pillay]] }}<noinclude> {{collapsible option}} [[Kategorio:Ŝablono:Pacismo]] [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco|!]] </noinclude> ei75ynyflsudj3a7b9f7fuhfswp38tm 0 675573 9490689 8802491 2026-10-09T08:27:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490689 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Géza Hámor |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''Géza Hámor,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Hámor Géza''' estis [[Hungario|hungara]] [[geologo]], altlerneja [[instruisto]]. Géza Hámor<ref>https://akademiai.com/doi/abs/10.1556/CEuGeol.50.2007.2.2</ref> naskiĝis la {{daton|3|junio|1934}} en [[Kecskemét]], li mortis la {{daton|25|aŭgusto|2007}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Géza Hámor maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en [[1952]], poste li akiris geologian [[diplomo]]n en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] en [[1956]], post 2 jaroj li doktoriĝis. Post la diplomo li eklaboris en geologia [[instituto]], kie en la lastaj jaroj li estis institutestro (1979–1991). Kun la kolegoj li esploris [[montaro]]jn [[Mecsek]], [[Cserhát]], [[Börzsöny]]. Li ankaŭ instruis en [[Universitato de Miskolc|Pezindustria Teknika Universitato]] (1976–1987) kaj Universitato Loránd Eötvös (1987–2004). En la lasta universitato li estis katedrestro inter 1988–1999. Li kandidatiĝis en 1968, doktoriĝis ĉe [[Hungara Scienca Akademio]] en 1987. Li pensiuliĝis en 2004, sed poste li estis aktiva precipe en la instruado. Li ricevis [[premio]]jn inter 1969-2004. Li havis [[edzino]]n ekde 1957, ŝi naskis 2 [[filo|gefilojn]] en 1958, respektive en 1960. == Liaj disertaĵoj == * ''A Kelet-Mecseki miocén'' (ankaŭ [[monografio]], 1970) * ''A nógrád-cserháti kutatási terület földtani viszonyai'' (ankaŭ monografio, 1986) == Elektitaj kontribuoj == * ''A Vértes-hegység juraidőszaki képződményei'' (kunaŭtoro, 1960) * ''A Keleti Mecsek miocénjének hasznosítható anyagai'' (kunaŭtoro, 1965) * ''A Börzsöny-hegység kutatásának eredményei az 1973. évben'' (1976) * ''The Quantitative Methods of Palaeogeographical Reconstruction'' (1983) * ''A magyarországi neogén kutatástörténete. 1806–1985.'' (kunaŭtoro, 1985) * ''Tasks, Activity, and Results of the Hungarian Geological Survey between 1949–1991'' (1994) * ''Geology of Hungary'' (studenta lernolibro, kunaŭtoro, 2001) * ''Results of a Statistical Evaluation of the Neogene in Hungary'' (2007) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20201030043548/http://hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=naprol_napra_-_2009__junius-augusztus hungarlingva biografio kun foto (la koncerna teksto estas legebla pli malsupre)] * [http://www.nevpont.hu/view/9434 hungarlingva biografio] * [https://www.elte.hu/content/elhunyt-dr-hamor-geza-egyetemi-tanar.t.10293 hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hamor Geza}} [[Kategorio:Hungaraj geologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] ripcayunnh2su5rdpzolmov5q34xy0d 0 678080 9490501 9324863 2026-10-08T18:00:08Z Sj1mor 12103 9490501 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verda spaco | nomo = Botanika ĝardeno<br />Sir Seewoosagur Ramgoolam | dosiero = Jardin de Pamplemousses (3001700238).jpg | priskribo de dosiero = | landoj = {{Maŭricio}} | urbo = Pamplemousses | urboparto = | alto = | areo = {{Unuo|25}} hektaroj | akvo = | dato = [[1735]] | tipo = Botanika ĝardeno | specioj = {{Unuo|500}} | vizitado = | interesaĵoj = | klasifiko = | ligilo = | latitudo = -20.106944 | longitudo = 57.579444 | geografia lokigo = Maŭricio | regiono-ISO = MU-PA | zomo = 14 }} [[Dosiero:Paplemousses botanical garden map.png|280px|dekstra|eta|Mapo de la ĝardeno]] La '''Botanika ĝardeno Sir Seewoosagur Ramgoolam''' ({{Lang-en|Sir Seewoosagur Ramgoolam Botanical Garden}}), oficiala nomo de '''Botanika ĝardeno de Pamplemousses''' estas [[botanika ĝardeno]] situanta en urbo Pamplemousses, en la samnoma [[distrikto Pamplemousses]], en la nordo de insulo [[Maŭricio]] apud [[Port-Luiso]], kaj antaŭe konata kiel "Jardin de Mon Plaisir", pro la nomo de la palaco konstruita ĉi tie. == Lokigo == La Botanika ĝardeno de Pamplemousses situas nur 11 km for de la ĉefurbo [[Port-Luiso]] en Maŭricio, en la urbo Pamplemousses, kiu ŝuldas sian nomon al la [[Pampelmuso|citrusaj fruktoj]], kiujn la nederlandanoj enkondukis en sia tempo. == Historio == Ĝi estis kreita de guberniestro [[Bertrand-François Mahé de La Bourdonnais|Mahé de La Bourdonnais]], transformita de botanikisto [[Pierre Poivre]] en la [[18-a jarcento]], kompletigita de brita hortikulturisto [[James Duncan]] kaj lastatempe en [[1988]], alinomita "Botanika ĝardeno Sir Seewoosagur Ramgoolam" honore al la Patro de la Nacio de Mauricio. == Kolektoj == La Botanika Ĝardeno de Pamplemousses estas [[botanika ĝardeno]] kiu prezentas grandan nombron da importitaj plantospecioj same kiel endemiajn speciojn el Maŭricio. Malantaŭ la impona blanka barilo el [[forĝita fero]] de la enirejo, troviĝas Avenuo La Bourdonnais, kie staras grandega [[baobabo]], kaj ambaŭflanke vicoj de grandegaj palmarboj ''latania'' plenaj de grimpoplantoj kaj [[filodendro]]j, kiuj envolvas la vizitantojn per sia tropika abundo. Ĉi tie troviĝas kune granda nombro de specioj kaj varioj de gigantaj [[nufaro]]j kun la grandaj lagetoj de ''[[Victoria amazonica]]'' kaj de [[Lotuso]]j ('' [[Hinda lotuso|Nelumbo nucifera]]''), bosko de orkoloraj [[bambuo]]j el [[Barato]], palmarboj de [[Rafio]], [[Banjano]] ĉirkaŭ ducent-jaraĝa, kaj granda nombro da [[spico]]j. Ne ekzistas etikedoj de plantoj pli indaj je famo ol ekzemple: [[baobabo]]j, [[agatido]]j, arboj rilataj al [[araŭkario]]j, granda kolekto de [[arekacoj]] kie troviĝas la talipot-palmo (''Corypha umbraculifera''), kiu floras en la aĝo de 40 jaroj, iom antaŭ sia morto. == Bildgalerio == <gallery> Gallinula chloropus on Victoria cruziana, Pamplemousses Botanical Garden, Mauritius - 20090707.jpg|''[[Verdkrura galinolo|Gallinula chloropus]]'' sur ''[[Victoria amazonica]]'' Dombeya mauritiana flowers.JPG|Floroj kaj fruktoj de ''Dombeya mauritiana'' Mimusops petiolaris 2.JPG|Folioj de ''Mimusops petiolaris'' </gallery> == Bibliografio == * {{libro |verkinto= A.W. Owadally |titolo=Un Guide du Jardin botanique Sir Seewoosagur Ramgoolam (anciennement Jardin botanique royal) |subtitolo=Pamplemousses, île Maurice |originala titolo= |jaro=1976 |isbn= |bnf= |dnb= |eldonejo= |lingvo=fr |paĝoj=53}} == Vidu ankaŭ == * [[Listo de botanikaj ĝardenoj]] * [[Seewoosagur Ramgoolam]] * [[Wenceslas Bojer]] == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.mysterra.org/webmag/ile-maurice/jardin-pamplemousses.html Ile Maurice - Jardin Botanique de Pamplemousses] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200131142637/http://www.mysterra.org/webmag/ile-maurice/jardin-pamplemousses.html |date=2020-01-31 }} ({{fr}}) == Tradukfonto == {{Trad|es|Jardín Botánico de Pamplemousses|122934966}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Botanikaj ĝardenoj en Maŭricio]] htd6knby97hddhsb41ewseckk3p9rm5 0 679065 9490527 8912367 2026-10-08T18:16:11Z Sj1mor 12103 9490527 wikitext text/x-wiki {{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} {| class="wikitable floatright" width=10% |-style="background: yellow; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;"|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 2px;"><font face="Trebuchet MS" color="blue"><big><big>'''Gliciteino'''</font></big></big></span> |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Glycitein 2D.png|200ra|gliciteino]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Plata kemia strukturo de la Gliciteino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Glycitein 3D.png|200ra|gliciteino]]</center> |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Daidzeino''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Soybean.USDA.jpg|200ra]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''<small>Gliciteino estas flava antioksidigaĵo trovata en plantoj tia kia la [[Sojfabo|Glycine max]]<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16390177 NCBI Resources]</ref></small>''' |- |colspan="2" style="text-align: center;"|<center>[[Dosiero:Isoflavon_num.svg|200ra]]</center> |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Numerigo de la karbonaj strukturoj de la izoflavonoj.''' |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>'''C|15|H|10|O|4'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=486-66-8 486-66-8] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Tridimensia kemia strukturo de la Gliciteino''' |- ||[[Kemia formulo]]||<big><center>{{KemiaFormulo|<big>''' C|16|H|12|O|5'''}}</big></center></big> |- |[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=40957-83-3 40957-83-3] |- |[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.4476508.html 4476508] |- |[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/5317750 5317750] |- style="background: green; color: white" |colspan="2" style="text-align: center;" |'''Fizikaj proprecoj''' |- |[[Aspekto]]||flava solidaĵo |- |[[Molmaso]]||284,267 g·mol⁻¹ |- |[[Denseco]]|| 1,42g cm⁻³<ref>[https://www.chembk.com/en/chem/Glycitein Chembk]</ref> |- |[[Fandpunkto]]||>300&nbsp;{{GdC|}} |- |[[Bolpunkto]]||547,4&nbsp;{{GdC|}}<ref>[https://www.chemicalbook.com/ChemicalProductProperty_EN_CB7253674.htm Chemical Book]</ref> |- |[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.669}} |- |[[Ekflama temperaturo]]||210,1&nbsp;{{GdC|}}<ref>[https://www.chemsrc.com/en/cas/40957-83-3_951867.html Chemsrc]</ref> |- |[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||6,92 |- |[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:0,056 g/L <ref>[http://foodb.ca/compounds/FDB000698 FooDB]</ref> |- |[[Mortiga dozo (LD50)]]||528&nbsp;mg/kg (buŝe) |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Deklaroj pri Risko kaj Sekureco|'''Sekurecaj Indikoj''']] |- |[[Listo da R-Deklaroj|Riskoj]]||[[Listo da R-Deklaroj#R37/37/38|R37/37/38]] |- |[[Listo da S-Deklaroj|Sekureco]]||[[Listo da S-Deklaroj#S26|S26]] [[Listo da S-Deklaroj#R36|S36]] |- style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center;" |[[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Pridanĝeraj indikoj''']] |- |colspan="2" style="text-align: center;" | [[Ŝablono:Danĝerosimboloj|'''Danĝero''']] {{Danĝerosimboloj|Xi}} |- |[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||<center>{{GHS Piktogramo|07}}</center> |- |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Averto |- |[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|315|319|335}} |- |[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|264|271|280|302+352|304+340|305+351+338|321|332+313|337+313|362|403+233|405|501}} |-style="background: yellow; color: black" |colspan="2" style="text-align: center with=50%;"|<center><small>Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo<br />(25&nbsp;{{GdC|}} kaj 100 kPa)</small></center> |} '''Gliciteino''', '''(4',7-duhidrokso, 6-metokso-izoflavono)''' aŭ ''' C₁₆H₁₂O₅''' estas natura fitkemiaĵo trovata en la [[sojfabo]] kune kun la [[daidzeino]] kaj [[genisteino]], flava solidaĵo kiu apartenas al la familio de la [[flavonoido|izoflavonoj]], kun signifaj efikoj sur la [[centra nerva sistemo]]. Sojfabo enhavas multajn proteinojn, vitaminojn kaj mineraloj, samkiel grandaj kvantoj da izoflavonoj kun antioksidigaj kaj antikanceraj proprecoj, krom estis bona fonto de fibroj.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=0aPy97bskc8C&pg=PA403&dq=Glycitein&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjYh6uv8qrnAhWZILkGHSwcCWQ4FBDoAQgoMAA#v=onepage&q=Glycitein&f=false Herb-drug Interactions in Oncology]</ref> Gliciteino, kune kun aliaj sojfabaj proteinoj inhibas la karcinomogenezon kaj ĝiaj antioksidigaj efikoj montriĝis kapablaj redukti la formadon de tumoroj kaj aliaj infektaĵoj. Ĝi estas vaste uzata en la preventado de la brustokancero, prostata kancero kaj ostoporozo.<ref>[https://books.google.com.br/books?id=0kqzDwAAQBAJ&pg=PA265&dq=Glycitein+osteoporosis&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwi_uqW59KrnAhUtH7kGHWI1DA4Q6AEIKTAA#v=onepage&q=Glycitein%20osteoporosis&f=false Recent Advancement in White Biotechnology Through Fungi]</ref> == Sintezoj == {{Div col|cols = 2}} === Sintezo 1 === * Preparado ekde la [[bioŝanino]] per forigo de la hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, aldono de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj anstataŭado de la metoksila grupo je hidroksila grupo en la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Biochanin-A-3D-balls.png|100ra|bioŝanino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]] |} </center> === Sintezo 2 === * Preparado ekde la [[daidzeino]] per aldono de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Daidzein-3D-balls.png|100ra|daidzeino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]] |} </center> === Sintezo 3 === * Preparado ekde la [[formononetino]] per aldono de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj anstataŭado de la metoksila grupo je hidroksila grupo en la 6-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Formononetin-3D-balls.png|100ra|formononetino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]] |} </center> === Sintezo 4 === * Preparado ekde la [[genisteino]] per aldono de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo kaj per forigo de hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Genistein-3D-balls.png|90ra|genisteino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]] |} </center> === Sintezo 5 === * Preparado ekde la [[orobolo]] per forigo de la hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, aldono de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Orobol-3D-balls.png|100ra|orobolo]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]] |} </center> === Sintezo 6 === * Preparado ekde la [[prunetino]] anstataŭado de la metoksila grupo je hidroksila grupo en la 7-a pozicio de la kromenonila grupo, aldono de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo kaj forigo de hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Prunetin-3D-balls.png|100ra|prunetino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]] |} </center> === Sintezo 7 === * Preparado ekde la [[retuzino (izoflavono)|retuzino]] aldono de metoksila grupo je hidroksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, forigo de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo kaj anstataŭado de la metoksila grupo je hidroksila grupo en la 4-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]] |} </center> {{Div col end}} == Reakcioj == {{Div col|cols = 2}} === Reakcio 1 === * Konvertado al [[bioŝanino]] per aldono de la hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, forigo de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj anstataŭado de la hidroksila grupo je metoksila grupo en la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Biochanin-A-3D-balls.png|100ra|bioŝanino]] |} </center> === Reakcio 2 === * Konvertado al [[daidzeino]] per forigo de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Daidzein-3D-balls.png|100ra|daidzeino]] |} </center> === Reakcio 3 === * Konvertado al [[formononetino]] per forigo de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, kaj anstataŭado de la hidroksila grupo je metoksila grupo en la 6-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Formononetin-3D-balls.png|100ra|formononetino]] |} </center> === Reakcio 4 === * Konvertado al [[genisteino]] per aldono de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo kaj per aldono de hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Genistein-3D-balls.png|90ra|genisteino]] |} </center> === Reakcio 5 === * Konvertado al [[orobolo]] per aldono de la hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo, forigo de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Orobol-3D-balls.png|100ra|orobolo]] |} </center> === Reakcio 6 === * Konvertado al [[prunetino]] anstataŭado de la hidroksila grupo je metoksila grupo en la 7-a pozicio de la kromenonila grupo, forigo de metoksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo kaj aldono de hidroksila grupo en la 5-a pozicio de la kromenonila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Prunetin-3D-balls.png|100ra|prunetino]] |} </center> === Reakcio 7 === * Konvertado al [[retuzino (izoflavono)|retuzino]] forigo de metoksila grupo je hidroksila grupo en la 6-a pozicio de la kromenonila grupo, aldono de hidroksila grupo en la 8-a pozicio de la kromenonila grupo kaj anstataŭado de la hidroksila grupo je metoksila en la 4-a pozicio de la fenila grupo: <center> {|cellspacing=10 cellpadding=10 border=5 | [[Dosiero:Glycitein-3D-balls.png|100ra|gliciteino]]<math>\mathsf{ \xrightarrow [\,]{}\, }</math>[[Dosiero:Retusin-(isoflavone)-3D-balls.png|100ra|retuzino]] |} </center> {{Div col end}} == Literaturo == * [https://www.sciencedirect.com/topics/biochemistry-genetics-and-molecular-biology/glycitein Science Direct] * [https://www.nature.com/articles/s41598-019-46817-1 Nature] * [https://www.researchgate.net/figure/Glycitein-is-mostly-found-in-soy-products-such-as-soy-flour-soybeans-and-soy-isolate_fig3_292343850 Researchgate] * [https://books.google.com.br/books?id=bnMoDwAAQBAJ&pg=PA471&dq=Glycitein&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwim7IiRyqnnAhXzDrkGHYWYDGYQ6AEIMDAB#v=onepage&q=Glycitein&f=false Isoflavones: Chemistry, Analysis, Function and Effects] * [https://books.google.com.br/books?id=xDUnOQQZj3wC&pg=PA99&dq=Glycitein&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwim7IiRyqnnAhXzDrkGHYWYDGYQ6AEIODAC#v=onepage&q=Glycitein&f=false Macrophages: Advances in Research and Application] * [https://books.google.com.br/books?id=6cggCAAAQBAJ&pg=PA68&dq=Glycitein&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwim7IiRyqnnAhXzDrkGHYWYDGYQ6AEIQDAD#v=onepage&q=Glycitein&f=false Handbook of Nutraceuticals and Functional Foods] * [https://books.google.com.br/books?id=lGhhHQAAG4oC&pg=PA161&dq=Glycitein&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwim7IiRyqnnAhXzDrkGHYWYDGYQ6AEIXTAH#v=onepage&q=Glycitein&f=false Modification of Seed Composition to Promote Health and Nutrition] * [https://books.google.com.br/books?id=_u0s6z2KAScC&pg=PA345&dq=Glycitein&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwim7IiRyqnnAhXzDrkGHYWYDGYQ6AEIZTAI#v=onepage&q=Glycitein&f=false Nutrition and Metabolism] == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Projektoj}} [[Kategorio:Izoflavonoj]] [[Kategorio:Izoflavonoloj]] 2f8qhzbx7ninww5zt7dk4ynuqoicfoz 0 679400 9490625 8951742 2026-10-09T04:36:45Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490625 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = György Benyik |dosiero = Benyik György.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = György Benyik |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Benyik''' [djordj benjik], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Benyik György''' estis [[Hungario|hungara]] katolika [[pastro]], altlerneja [[instruisto]]. György Benyik<ref>http://www.utolag.com/Ilkei/DrBenyikGyorgy/DrBenyikGyorgy.htm{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> naskiĝis la {{daton|5|junio|1952}} en [[Soltvadkert]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == György Benyik frekventis [[gimnazio]]jn en [[Kiskunhalas]] kaj [[Kecskemét]], poste li studis [[teologio]]n en [[Altlernejo Ferenc Gál]] (1970-1971), poste en [[Katolika Universitato Péter Pázmány|Teologia Akademio]] (1972-1975), fine en [[Pontifika Gregoria Universitato]] (1978-1980). Li pastriĝis en 1975, poste li estis pastro en [[Kalocsa]] 3 jarojn. En 1978 li ekinstruis en la menciita altlernejo, post 2 jaroj li iĝis katedrestro. Ekde 2011 li estas ankaŭ paroĥestro en [[Szeged]]. Li ricevis 3 [[premio]]jn inter 1994-2001. == Elektitaj kontribuoj == * ''Bevezetés az Ószövetségi Szentírásba'' (1988) * ''Tesztkönyv az Ószövetségi és az Újszövetségi Szentírás szövegéhez'' (1994) * ''Igézők : az év (perikópa magyarázatok)'' (2007) * ''Magyar biblikusok lexikona'' (2016) == Fontoj == * [http://www.staff.u-szeged.hu/~benyik/indexele.html hungarlingva biografio] * [https://web.archive.org/web/20250420112237/http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=benyik_gyorgy_plebanos_teologiai_tanar hungarlingva biografio kun foto] * [http://szegedfolyoirat.sk-szeged.hu/2018/09/16/benyik-gyorgy-szegedi-biblikusok/] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Benyik Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] 8eo2s2andcx9xal8r2wbhg1ui6g76sk 0 681235 9490507 9450809 2026-10-08T18:00:57Z Sj1mor 12103 9490507 wikitext text/x-wiki {{Informkesto konstruaĵo |regiono-ISO = DE-BB |Mapo en angulo=<!--funkcias eĉ sen valoro!--> | situo sur mapo =Frankfurto ĉe Odro |tipo1 = reliefo |zomo=13 }} [[Dosiero:2007 08180101.JPG|eta|Koncerthalo "Carl Philipp Emanuel Bach" en Frankfurto ĉe Odro]] [[Dosiero:Konzerthaus Carl Philipp Emanuel Bach Frankfurt (Oder) - Portal.JPG|eta|Portala detalo; verko de Axel Schulz, el [[forĝita fero]]]] [[Dosiero:Frankfurt Oder Slubice 2013-02 38.JPG|eta|Vido disde nordeosto]] La '''Bach-koncerthalo''' ({{lang-de|Konzerthalle Carl Philipp Emanuel Bach Frankfurt/Oder}}) estas multfunkcia okazigejo en iama klostra kirko de la [[franciskanoj]] en [[Frankfurto ĉe Odro]], [[Germanujo]]. == Situo kaj ĉirkaŭaĵo == Situas la koncerthalo en la nordo de la urbokerno. La teritorion limigas norde la strato Lebuser Mauerstraße markanta la iaman ĉirkaŭfortikaĵon. Eoste apudas la longan halon la promenejo ĉe [[Odro]]-rivero, kies orienta orielo de la pola riverbordo bonege videblas. Sude kaj ueste staras ĉirkaŭ la Malsupra bazaro ĉe Collegien-strato la iama mezepoka malliberejo (hodiaŭ ĝi gastigas la bibliotekon kaj muzeon), la [[Pacpreĝejo frankfurta]] (senfunkcia nuntempe) kaj la iama duobla paroĥeestrejo (la nuna urba arkivo). == Arĥitekturo == La rektagula konstruaĵo kun sela tegmento estas trinava gotika [[briko|brikkonstruaĵo]] kun ses [[navero]]j. Ambaŭ gabloj estas kun [[gipso|puco]]. La uesta gablo havas ornamaĵojn el brikoj. la ununava, rekte fermita altarejo estas trinavera kaj tri metrojn pli malalta ol al longa navo. Tie la gabloj havas gotikajn fenestroformojn. La norda kaj la suda flanko de la longa navo ordigitis per ses fenestroj kaj la uesta flanko per tri fenestroj kiuj longas ĉe la kompleta alteco de la fasado. Ĉe la suda flanko troviĝas du duoblealaj pordoj. De la du 2,90 metrojn altaj bronzaj pordoj nomiĝas la unua ''Gaja pordo'' kaj la alia ''Malgaja pordo''; ilin faris la skulptisto [[Axel Schulz]]. La supra finiĝo estas ĉe ambaŭ pordoj duoncirkla rondarko similanta al arbo. Norde apudas komplete duetaĝa konstruaĵo kun [[atrio]]. == Historio == La en 1210 fondita franciskana ordeno rapide disvastiĝis en la [[Sankta Romia Imperio]]. Jam antaŭ 1253 ekzistis en Frankfurto, klostro ĉe la Ponta pordego; la urbo tiutempe apartenis al la Episkoplando [[Lebus]]. Ĉirkaŭ la jaro 1270-a franciskanoj de la saksia ordenprovinco konstruis novan konventon kun preĝejo en la proksimeco de Packirko (aŭ Nikolao-kirko). La unua mencio iĝis en 1312 laŭdanta la sintenon de la pia viraro: temus pri ŝatataj kaj piaj uloj ''(religiosi viri et nobis in Christo dilecti fratres Minores nostrae civitatis)''. Konsekro de la sakristio (de kapelo?) estis en 1301. Pluraj riĉuloj entombigitis surloke. Inter 1516 kaj 1525 fratro Andres Lange organizis novonstruon de la trinava longa halo; tiam fariĝas la nunaj internaj dimensioj sur okangulaj pilastroj kun volboj stelretaj. Apartenis tiam al la monakejo 20 patroj kvar laikuloj. En la kuro de [[Reformacio]] la frankfurta urba konsilantaro maltolereme malpermesis al la ordenanoj en la 9.11.1539 kaj la predikadon kaj la celebron de la sankta [[meso (diservo)|meso]]. Oni fermis la konventon kaj forpelis la sanktajn virojn. La posedaĵojn ricevis laŭ ordono de princelektisto Joakimo la 2-a (Brandenburgio) la [[Eŭropa Universitato Viadrina|Viadrina-altlernejo]]. La klostra biblioteko iĝis presejo kaj la kirko iĝis en la jaro 1551-a [[protestantismo|protestantisma]]. En 1572 estis la definitiva transdono de ĉiuj klostraj konstruaĵoj al la universitato. En la eksa monakejo instalitis prizorgejo por malriĉaj studentoj. Ekde la mezo de la 16-a jarcento faritis en la kirko dum ĉ. unu jarcento ankaŭ la diservoj por la fideluloj el la malsupra urbokvartalo.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.bach-frankfurt.de/index.php?content=konzerthalle |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2020-02-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20200920201532/https://www.bach-frankfurt.de/index.php?content=konzerthalle |arkivdato=2020-09-20 }}</ref><ref>Ursula Creutz: ''Geschichte der ehemaligen Klöster im Bistum Berlin in Einzeldarstellungen.'' Leipzig 1995, ISBN 3-89543-087-0, p. 213–217.</ref> Dum la regado de reĝo [[Frederiko Vilhelmo la 1-a (Prusio)]] faritis ampleksaj restaŭradlaboroj en 1735/36. Kreitis tiam la fundamento por planita turo; ĝi ĝis nun ekzistas, kvankam la turkonstruo neniam komencitis. Post la malfondo universitata en 1811 la urbo iĝis posedanto. La kirkon iĝis memstara komunumo respektive [[garnizono|garnizona]]. Inter 1823 kaj 1901 troviĝis ene malriĉulejo publika. Je la fino de la [[Dua mondmilito]] detruitis la tiea areo; tamen la kirko mem ne estis multe damaĝita. Post 1945 diservoj ene lokis pli kaj pli malofte ĉar la antaŭmilita komunumo loĝis en [[Słubice|Dammvorstadt]] kiu iĝis pola sen germanaj loĝantoj. En 1966 la ekleziuloj kaj la magistrato decidis ŝanĝi la kadukiĝantan konstruaĵon je koncerthalo post restaŭrado. En 1967 la urbo subsignis luprenkontrakton kaj jam en 1967 la unuaj koncertoj povis okazi. Inter 1969/70 iĝis nova restaŭrado kun malkovro de mezepokaj volbopentraĵoj. En la 2.10.1970, okaze de la malfermo de la 10-aj Odraj festivaloj, la halo estis nomita por [[Carl Philipp Emanuel Bach]]. Ĉe la suda flanko muntitis en 1975 du enirejoj (laboraĵoj de A. Schulz) kaj en 1987 oni alkonstruis multfunkciejon. Tie estis ekde 1988 provludĉambroj, gastejo, garderoboj, burooj kaj instrumentejoj. Ekde 1990 faritis novaj restaŭradlaboroj. La eostaj fenestroj de la altarejo ricevis plumbajn vitralojn kaj la iama sakristio ankaŭ restaŭritis. Novaj sidlokoj venis danke al engaĝiĝo fare de la iniciatorondo ''Frankfurter Festtage der Musik''. Ĝis la urba jubileo de 2003 la tegmento ankaŭ novigitis. En 2003 la [[firstotureto]] remetitis supren, kiu forigitis en 1736. Anoj de ''Musikgesellschaft C. Ph. E. Bach'' donacis [[ventoflago]]n kun inicialoj de la komponisto Bach. En 2013 la ĉambromuziksalonego restaŭritis - ĉefe oni forigis damaĝojn faritaj pro troa malsekeco, remetis novan pucon kaj diversaj aĵoj nove farbitis. == Orgenoj == [[Dosiero:Frankfurt (Oder) Konzerthalle.JPG|eta|Granda Sauer-orgeno (1975)]] Fieras la preĝejo pro havo de du orgenoj, kiujn faris la surloka firmao W. Sauer. La granda konstruitis en 1975 kun 50 registroj, tri klavaroj, 3964 fajfiloj. La [[orgenfasado]] faritis laŭ la t.n. mekanisma principo. La ludadtraktado efektiviĝas aŭ mekanike aŭ elektrike. == Eventoj == La koncerthalo estas ekde 1971 sidejo de la Filharmonia orkestro frankfurta kaj ekde 1995 de la Brandenburgia ŝtata orkestro frankfurta kiel ankaŭ de la Orkestro de la frankfurtaj muzikŝatantoj. Regule gastas la Germana-pola junularorkestro krome. Inter la ofte revenantaj eventoj citindas Muzikaj festotagoj de ĉe Odro, Bach-festoj, Bach-simpozioj, Wilhelm-Sauer-orgenfestotagoj, muzikserioj kaj abonaĵoj klasikaj kaj distraj-popularaj. En la ĉambromuzikejo kaj en la vestiblo okazas pli malgrandaj aferoj aŭ ekspozicioj kaj diversaj prezentadoj. En la [[sakristio]] estas la tutmonde unika elmontro de faktoj pri al vivo kaj la verkaro de Carl Philipp Emmanuel Bach.<ref>[http://www.muv-ffo.de/konzerthalle-bach-ausstellung.htm%7Ctitel=MUV]{{404|date=August 2021|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> La gastlisto estas longa: i.a. jam ludis surloke [[David Ojstraĥ]], [[Mstislav Rostropovich]], [[Ludwig Güttler]], [[Rudolf Buchbinder]], [[Gisela May]], [[Royal Philharmonic Orchestra]] kun [[Vladimir Ashkenazy]]. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.muv-ffo.de/konzerthalle-index.htm Hejmpaĝo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200219192215/https://www.muv-ffo.de/konzerthalle-index.htm |date=2020-02-19 }} * [http://www.bach-frankfurt.de/ Hejmpaĝo de la C.P.E. Bach-muziksocieto] * [http://www.bsof.de/?s=6|titel=Konzerthalle Informoj ĉe la paĝoj de ''Brandenburgisches Staatsorchester Frankfurt''] {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Koncertejoj en Germanio]] [[Kategorio:Konstruaĵoj en Frankfurto ĉe Odro]] [[Kategorio:Franciskanaj preĝejoj|Frankfurto]] [[Kategorio:Protestantismaj preĝejoj en Germanio|Frankfurto]] [[Kategorio:Familio Bach]] muv358hee0nyswc4iqg9vegtcxsbwjo 0 694878 9490691 9347731 2026-10-09T08:31:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490691 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Géza Jakó |dosiero = |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''Géza Jakó,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Jakó Géza''' estis [[Hungario|hungara]] [[ceramiko|ceramikisto]], altlerneja [[instruisto]]. Géza Jakó<ref>http://www.szentesinfo.hu/cd/helyismeret/epiteszet/html/oldal28.htm {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> naskiĝis la {{daton|4|januaro|1886}} en [[Szentes]], li mortis la {{daton|19|oktobro|1943}} en [[Budafok]]. == Biografio == Géza Jakó maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris [[diplomo]]n en [[Arta Universitato Moholy-Nagy|Tutlanda Reĝa Industriarta Lernejo]] en [[1908]]. Li ricevis [[stipendio]]jn por profundigi siaj sciojn en pluraj landoj de [[Eŭropo]]. Hejmenveninte en 1910 li laboris en uzino de [[Vilmos Zsolnay]], poste en propra [[ateliero]] en Budafok. Inter [[1911]] kaj [[1923]] li instruis en la menciita Lernejo. Lia unua eksterlanda [[ekspozicio]] okazis en [[Helsinko]] en [[1921]], poste li estis invitita al [[Talino]] por fondi la ceramikan katedron. Ĝi malfermiĝis en 1923 kaj Jakó estis katedrestro ĝis 1934. Hejmenveninta li instruis en la Industriarta Lernejo ekde 1938 ĝismorte. Li havis [[edzino]]n, kiu naskis 2 [[filo]]jn. == Liaj libroj == * ''A művész és a szocializmus'' (1919) * ''Keramische Materialkunde'' (1928) * ''Eesti savitöösturite käsiraamat'' (1933) * ''Az agyagipar'' (1934) == Elektitaj ceramikaĵoj == * ''Kisváza'' (1910) * ''Pávaszemdíszes kőcserép korsó'' * ''Cseppformájú fajansz vázák'' == Memorigiloj == * memortabulo en Talino (2002) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC06879/06908.htm hungarlingva biografio] * [http://epa.oszk.hu/01600/01609/00029/pdf/MFME_EPA01609_1987_1_379-424.pdf hungarlingva biografio] * [https://budapestauction.com/geza-jako/festo hungarlingva biografio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200617102549/https://budapestauction.com/geza-jako/festo |date=2020-06-17 }} * [https://infovilag.hu/jako-geza-tallinn-esztorszag/ hungarlingva biografio] * [http://www.magyarkeramia.hu/keramia/jako/page.html hungarlingva biografio] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jako Geza}} [[Kategorio:Hungaraj ceramikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] fhef3p6iruan5r5g7nuoiypajmxtaez 0 704376 9490565 9065136 2026-10-08T20:29:34Z Arbarulo 135469 Ekstertema enhavo kaj malnormala uskleco 9490565 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | departemento = {{Riverbuŝoj de Rodano}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-13 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | zomo = 11 | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]] kaj [[okcitane]]) estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Bouches-du-Rhône|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Bouches-du-Rhône]], en la regiono [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]). Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. [[Dosiero:La Roubine des Moulins sur le Cours National.jpg|eta|maldekstra|260ra|<center>Komunuma centro]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * [https://www.provenceweb.fr/f/bouches/graveson/graveson.htm bazaj turismaj informoj] ({{fr}} kaj {{en}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Bouches-du-Rhône]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#property:p374}}.png|eta|centra|300ra|<center>La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{Projektoj}} {{Departemento Riverbuŝoj de Rodano}} {{Ĝermo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Bouches-du-Rhône]] 3tr7aet7hrwmpcrmoozrr4mmddfznw7 9490566 9490565 2026-10-08T20:29:58Z Arbarulo 135469 9490566 wikitext text/x-wiki {{Informkesto urbo | tipo = [[Komunumo (Francio)|komunumo]] | regiono = [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]] | departemento = {{Riverbuŝoj de Rodano}} | arondismento = | kantono = | regiono-ISO=FR-13 | tipo1 = reliefo | situo sur mapo2=Francio | tipo2 = reliefo | zomo = 11 | bildo = <!-- se nenio ĉi-tie indikiĝas, kutime preniĝas bildo el vikidatumoj --> | bildo-priskribo = }} '''{{PAĜONOMO}}''' (jen [[france]] kaj [[okcitane]]) estas [[Komunumo (Francio)|komunumo]] de [[Francio]]. Ĝi [[Komunumoj de Bouches-du-Rhône|situas en la]] [[Departementoj de Francio|departemento]] [[Bouches-du-Rhône]], en la regiono [[Provenco-Alpoj-Bordo Lazura]]. Fine de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. [[Dosiero:La Roubine des Moulins sur le Cours National.jpg|eta|maldekstra|260ra|<center>Komunuma centro]] == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{fr}}) * [https://www.provenceweb.fr/f/bouches/graveson/graveson.htm bazaj turismaj informoj] ({{fr}} kaj {{en}}) == Vidu ankaŭ == * [[komunumoj de Bouches-du-Rhône]] <!-- == Referencoj == {{Referencoj}} --> [[Dosiero:Map commune FR insee code {{#property:p374}}.png|eta|centra|300ra|<center>La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]] {{Projektoj}} {{Departemento Riverbuŝoj de Rodano}} {{Ĝermo|Francio}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunumoj de Bouches-du-Rhône]] kzpxqtel8knpohkfr9owo91bn3qcej3 0 721095 9490386 9458124 2026-10-08T13:26:53Z RG72 11847 /* Bibliografio */ 9490386 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}}[[Dosiero:Iskra 12-1900.jpg|eta|dekstre|250px|Unua numero.]] '''Iskra''' (Sparko) estis politika [[gazeto]] de rusaj socialistaj elmigrantoj, kiu poste iĝis organo de rusa marksisma partio, tiam nomiĝinta [[Rusia Socialdemokrata Partio]] (RSDLP). Pro la politika subpremado sub la regado de la caro [[Nikolao la 2-a]], estis necesa publikigi ''Iskra'' en ekzilo kaj kontrabandi ĝin en Rusion.<ref name=lih1>{{Citaĵo el libro|titolo=Lenin Rediscovered: What is to be Done? in Context|familia nomo=Lih|persona nomo=Lars|jaro=2005|eldoninto=Brill Academic Publishers|ISBN=978-90-04-13120-0}}</ref> Dekomence, ĝi estis administrata de [[Vladimir Lenin]], translokigante ĝin dum li mem translokiĝis. La unua eldono estis publikigita en [[Lepsiko]],<ref name="Rappaport2012">{{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=8lLSkjCJKgsC&pg=PA61|titolo=Conspirator: Lenin in Exile|aŭtoro=Helen Rappaport|jaro=2012|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Basic Books|ISBN=978-0-465-02859-7|paĝo=61}}</ref> [[Germanio]], la 1an de Decembro, 1900 (aliaj fontoj diras la 11an de Decembro). Aliaj eldonoj estis publikigitaj en [[Munkeno]] (1900–1902) kaj [[Ĝenevo]] el 1903. Kiam Lenin estis en [[Londono]] (1902–1903) la gazeto estis eldonita el malgranda oficejo en 37a Clerkenwell Green, EC1,<ref>Glancey, Jonathan. ''G2: Architecture'', ''[[The Guardian]]'', 21a de Junio 2004</ref> kaj Henry Quelch aranĝis la necesajn prestaskojn.<ref>John Saville, "Quelch, Henry [Harry] (1858–1913)", rev. ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press, 2004.</ref> ''Iskra'' tuj iĝis la plej sukcesa eksterleĝa rusa gazeto en 50 jaroj.<ref>{{Citaĵo el libro|titolo=Lenin: Portrait of a Professional Revolutionary|url=https://archive.org/details/leninportraitofp0000rice|familia nomo=Rice|persona nomo=Christopher|jaro=1990|loko=Londono|eldoninto=Cassell|ISBN=978-0-304-31814-8|referenco=harv}}</ref> En 1903, post la disigo de la RSDLP, Lenin lasis la stabanaron (post sia dekomenca propono redukti la redaktan teamon al tri - li mem, [[Julius Martov]] kaj [[Georgi Pleĥanov]] - estis arde opozicianta),<ref>''The Prophet Armed'' Isaac Deutscher (1957)</ref> kaj la gazeto falis sub kontrolo de la [[Menŝevikoj]] kaj estis publikigita de Pleĥanov ĝis 1905. La averaĝa cirkulado estis de 8 000 ekzempleroj. == Notoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Allan K. Wildman, "Lenin's Battle with Kustarnichestvo: The Iskra Organization in Russia," Slavic Review, vol. 23, no. 3 (Sept. 1964), pp.&nbsp;479–503. In JSTOR. {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Komunismaj gazetoj]] [[Kategorio:Lenin]] [[Kategorio:Rusia Socialdemokrata Partio]] [[Kategorio:Gazetoj de Rusio]] [[Kategorio:Germanaj gazetoj]] [[Kategorio:Gazetoj de Svislando]] [[Kategorio:Aperis en 1900]] [[Kategorio:Malaperis en 1905]] [[Kategorio:Aperis en 1917]] [[Kategorio:Malaperis en 1917]] epqtl2rdmqqemp4b05pr96bhw4ue8lr 0 727939 9490419 9478714 2026-10-08T15:07:20Z Tonyo 735 9490419 wikitext text/x-wiki {{Informkesto sciencisto}} '''Thorsten VEBLEN''' ([[Norvega lingvo|norvege]] : '''Torsten Bunde Veblen,''' [[30-a de julio]] [[1857]] - [[3-a de aŭgusto]] [[1929]]), estis [[ekonomikisto]] kaj [[sociologo]] [[Usono|usona]] de norvega deveno. Veblen estas identigita kun institucia ekonomio, pensfluo aŭ movado en [[ekonomiko]], kiu emfazas [[Organizaĵo|instituciojn]] de homa kreado, kiel la reganta ekonomia faktoro. Veblen estis konata kiel akra kaj maldolĉa socia kritikisto de la tiama [[Kapitalismo|kapitalisma]] socio, de la usona riĉa klaso, kaj de la ''kulturo de paradema konsumado'' (termino kiun li mem formis), kiun disvolvis tiu klaso, kaj eĉ de la usona [[Akademio|alteduka sistemo]]. Kvankam Veblen subtenis la ideon [[Ŝtatigo|ŝtatigi la industrion]], li ne estis identigita kun iuj el la ĉefaj sociaj movadoj de la [[laborista klaso]] de sia generacio: [[socialismo]], [[marksismo]] aŭ [[anarkiismo]]. == Biografio == === Liaj fruaj jaroj === Thorsten Veblen naskiĝis en Cato, [[Viskonsino]], de gepatroj elmigrintaj el [[Norvegio]] en 1847, kiel la kvara el 12 infanoj, kaj lia gepatra lingvo estis la [[norvega]]. La familia bieno de liaj gepatroj prosperis, kaj ili povis permesi al siaj infanoj taŭgan formalan edukadon. Tiel Thorsten kaj liaj aliaj fratoj povis studi, kaj iuj eĉ elstaris, en altlernejoj. En 1874 Thorstein Veblen daŭre studis ĉe Carleton College, revenis al Northfield, [[Minesoto]], kie li studis [[Ekonomiko|ekonomikon]] kaj [[Filozofio|filozofion]]. Veblen poste interesiĝis ankaŭ pri la [[Socia scienco|sociaj sciencoj]]. En 1880, li kandidatiĝis al [[Universitato Johns Hopkins|Johns Hopkins Universitato]], sed ne povis akiri [[Stipendio|stipendion]] por studi en tiu ĉi institucio. Tiel li kandidatiĝis al [[Universitato Yale]], kie li [[Doktoro|doktoriĝis]] pri filozofio kaj sociaj sciencoj en 1884. Rezulte, liaj ideoj estis influitaj de multaj sciencoj kaj diversaj fakoj, kiel [[antropologio]], [[psikologio]] kaj [[sociologio]]. === Akademia kaj aliaj karieroj === Ĝenerale la kariero de Veblen suferis kaj pro liaj ideoj, kiuj ne kongruis kun la [[Etoso|usona etoso]], precipe tiutempe, kiu kultece altigas la [[Entreprenisto|privatan entrepreniston]], kaj vidis riĉigon kiel inda frukto por ĝi, kaj pro lia persona konduto. Malgraŭ ke li estis fekunda esploristo kaj verkisto, li ofte ne sukcesis akiri taŭgan akademian pozicion, kaj kiam li ja sukcesis, li ofte ne sukcesis subteni ĝin. Post sia [[doktoriĝo]], Veblen estis senlabora ĉirkaŭ sep jarojn. Parton de tiu tempo Veblen restis en la familia bieno, kie resaniĝinte de [[malario]], li legis kaj lernis multon. Ekde 1891 li ĉefe interesiĝis pri ekonomio, kaj studis en [[Universitato Cornell]]. En 1892 li aliĝis al la fakultato de la [[Universitato de Ĉikago]], kie li instruis (kaj estis konsiderita enuiga [[lektoro]]) kaj publikigis artikolojn. Interalie Veblen aliĝis al la redakcio de ''The Journal of Political Economy'' (La Revuo por Politika Ekonomio), eldonita de la universitato, kaj ĉi tiu lasta servis kiel scenejo, kvankam ne ununuro, por la formaligo kaj disvastigo de liaj ideoj. En 1899 Veblen publikigis sian unuan, plej konatan libron, ''The Theory of the Leisure Class'' (La Teorio de la senokupa klaso). En ĉi tiu libro, en kiu li kreis la esprimon "''paradema konsumo''", li priskribas kiel la "senokupa klaso" akiras produktojn por pruvi ĝian riĉecon, kaj ne pro la bezono de ili. La aliaj klasoj strebas imiti ĉi tiun ŝablonon, kaj tiel la socio entute elspezas monon kaj tempon sen vera celo. La emo de membroj de la 'senokupa klaso' okupiĝi pri intelekta kaj arta agado estas klarigita de Veblen, ĉar ĝi ankaŭ estas maniero pruvi sian liberecon elekti ne okupiĝi pri produktiva laboro. En la profundo de la ideo de paradema konsumo estis la opinio, ke konsumado ne nepre estas [[Racio|racia]] agado. La populareco, kiun akiris la libro, kondukis al sia reklamado en la universitato, kie ĝia statuso ĝis tiam, kaj eĉ tiam, estis malstrikta. En 1906, Veblen estis nomumita [[Lektoro|universitata lektoro]] en [[Universitato Stanford]]. Ankaŭ tie li ne sukcesis fortigi establitan statuson por si mem: li estis denove konsiderata malbona lektoro kaj ankaŭ persekutanto de virinoj, kaj fine li estis devigita foriri. En 1911 li ricevis postenon en la universitato de Mizurio, malpli alta de tiu, kiun li forlasis, helpe de sia amikeco kun la estro de la departemento pri ekonomiko. En 1917 Veblen aliĝis al teamo starigita de prezidanto [[Woodrow Wilson]], kiu estis desegnita por analizi eblajn aranĝojn post la fino de la unua mondmilito. Poste Veblen estis dungita de la American Food Administration. Li funkciis kiel redaktoro de la revuo ''The Dial'', ĝis ĝi ŝanĝis direkton kaj fariĝis literatura revuo, en 1920. Veblen publikigis en la sama revuo serion da artikoloj, kiujn li poste adaptis en la libron ''"The Engineers and The Price System"'' (La inĝenieroj kaj la prezo-sistemo). En ĉi tiuj artikoloj li kritikis diversajn aspektojn de la kapitalisma sistemo, kiel fiksi [[Prezo|prezojn]], artefaritan malabundecon, antaŭlimigitan produktan vivon ktp. Kontraste al [[Karl Marx]], Veblen kredis, ke la [[laborista klaso]] ne estus tiu kiu finigos la kapitalisman sistemon, sed tiuj estas la teknokratoj, la inĝenieroj, kiuj laŭ lia vidpunkto estis la portantoj de la estonta ŝanĝo de la ekonomio, kaj ili estos tiuj kiuj finigos [[kapitalismo]]n. La [[Laborista klaso|proletaro]], kiam ĝi havas la oportunon, imitas en sia konduto la kapitalistojn. Dume, Veblen, kune kun grupo de usonaj akademiuloj kaj intelektuloj, estis inter la fondintoj de la nova universitato nomata Nova Lernejo ĉe [[Novjorko]], kaj inter 1919 kaj 1926 dediĉis sian tempon kaj energion al ĝia disvolviĝo. == Kritiko == La kritiko de Veblen pri la statika ekonomia modelo starigis la fundamentojn por la studfako de la institucia ekonomiko. Li estis ne nur ekonomikisto sed ankaŭ [[sociologo]], malakceptante la poziciojn de nuntempaj ekonomikistoj, kiuj vidis ekonomion kiel aŭtonoman, stabilan kampon kun statikaj ecoj. [[Dosiero:Veblen_-_Theory_of_the_leisure_class,_1924_-_5854536.tif|eta| "La Teorio de la senokupa klaso", 1924]] Kontraŭe Veblen argumentis, ke la ekonomio estas enigita en {{JN|socia institucio}}. Anstataŭ apartigi ĝin de la ceteraj sociaj sciencoj, Veblen ekzamenis la rilaton inter ekonomiaj, sociaj kaj kulturaj fenomenoj. Ĝenerale, la studo de institucia ekonomio vidigas ekonomiajn instituciojn kiel produkto de kultura disvolviĝo. Kvankam la institucia ekonomio ne fariĝis elstara lerna temo en la ĉefa ekonomika pensaro, sed ĝi permesis al ekonomikistoj el multaj kampoj ekzameni ekonomiajn problemojn kaj konsiderante ankaŭ sociajn kaj kulturajn perspektivojn. Veblen rigardis la [[Historio|homan historion]] kiel lukton inter kreemo kaj potenco. En la tiama kapitalisma mondordo, Veblen rekonis ĉi tiun lukton kun la kontrasto inter [[industrio]] kaj [[komerco]]. Industrio, laŭdifine kaj Veblen, estas la tuta socia procezo de [[Produktoĉeno|produktado]] (inkluzive la formadon de la scioj necesaj por ĝi). Ĝia celo estas produkti produktojn kaj havebligi servojn kiel eble plej efike, kaj tio fariĝas sisteme organizante produktadon kaj inteligente uzante sciojn. Kvankam la spirito de lia tempo laŭdis la privatan entrepreniston, Veblen emfazis, ke temas plejparte pri kunlabora agado. Krome, ne utilas analizi iun produktantan faktoron por si mem, ekzemple kiel '[[laboro]]', '[[grundo]]', '[[kapitalo]]'. Ĉi tiuj havas signifon nur en ĝenerala socia kunteksto. La celo de la kompanio tamen estas aldoni akumulitan financan riĉaĵon. Kontraste al la produktantaj [[Kooperativo|kooperativoj]], [[Entrepreno|entreprenoj]] direktas sian vojon al aldono de riĉeco per konfliktoj pri distribuado de enspezoj, kaj ĉi tiuj principe nenion kontribuas al produktado. Entreprenoj profitas ne rezulte de sia kapablo produkti, sed rezulte de sia kapablo akiri por si parton de la teknologia kapablo kaj scio de la socio, en kiu ili funkcias. Sub la kapitalisma reĝimo, industrio estas direktita servi al la celoj de entreprenoj, kaj fakte, la distribuado de enspezoj estas malligita de produktado, kaj tiel la entreprenoj posedantaj kapitalajn financojn havas malfortan rilaton al fizika produktado. Cetere, kompanioj kutime havas neniun intereson porti la nivelon de produktado al maksimuma alteco. Ilia celo estas alporti la produktadon al tiu alteco, kie iliaj profitoj estos maksimumaj. Plejparte maksimuma profito kaj maksimuma produktado ne estas la samo, kaj entreprenoj efektive limigas produktadon. Tio signifas, ke profito devenas de tio, kion industrio kreas, sed ankaŭ de tio, kion ĝi ne kreas... Fakte la respondeculoj pri ekonomia efikeco estas la inĝenieroj, kiuj estas preskaŭ la solaj, kiuj povas rezisti la priskribitan procezon. == Verkoj == === Libroj === <div class="mw-content-ltr"> * — (1899). The Theory of the Leisure Class: An Economic Study of Institutions. New York: MacMillan. * — (1904). The Theory of Business Enterprise. New York: [[Charles Scribner's Sons]]. * — (1914). The Instinct of Workmanship and the State of the Industrial Arts. New York: MacMillan. * — (1915). Imperial Germany and the Industrial Revolution. New York: MacMillan. * — (1917). An Inquiry into the Nature of Peace and the Terms of Its Perpetuation. New York: MacMillan. * — (1918). The Higher Learning In America: A Memorandum On the Conduct of Universities By Business Men. New York: B. W. Huebsch. * — (1919). The Place of Science in Modern Civilisation and Other Essays. New York: B. W. Huebsch. * — (1919). The Vested Interests and the Common Man. New York: B. W. Huebsch. * — (1921). The Engineers and the Price System. New York: B. W. Huebsch. * — (1923). Absentee Ownership and Business Enterprise in Recent Times: The Case of America. New York: B. W. Huebsch. </div> {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Veblen, Thorstein}} [[Kategorio:Norvegdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj ekonomikistoj]] [[Kategorio:Personoj de Novjorko]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1857]] [[Kategorio:Mortintoj en 1929]] [[Kategorio:Usonaj malfikciaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Ekonomikaj sociologoj]] [[Kategorio:Usonaj sociologoj]] [[Kategorio:Usonaj socialistoj]] [[Kategorio:Usonaj kontraŭfaŝistoj]] [[Kategorio:Usonaj agnostikuloj]] [[Kategorio:Kontraŭkapitalistoj]] [[Kategorio:Kontraŭkonsumistoj]] nyovq2u1w6fi4tt4ktgx8x2i177m2ht 0 729072 9490675 8215918 2026-10-09T06:30:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490675 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = Gábor Beratin |dosiero = Beratin Gábor.jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = Gábor Beratin |naskonomo = }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Beratin,''' laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Beratin Gábor''' estas [[Hungario|hungara]] [[aktoro]], [[voĉoaktoro]], pupteatristo. Gábor Beratin<ref>https://www.imdb.com/name/nm2993783/</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM108678</ref> naskiĝis la {{daton|21|oktobro|1954}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis la {{daton||o|20}} en [[]]-->. == Biografio == Gábor Beratin frekventis pupteatran kurson (1975–1977) en sia naskiĝurbo, poste li akiris aktoran [[diplomo]]n en [[Universitato de Dramo kaj Filmo (Budapeŝto)|Altlernejo pri Teatro kaj Filmo]] en [[1981]]. Liaj plej gravaj instruistoj estis [[Ferenc Kállai]] kaj [[Tamás Szirtes]]. Post la diplomo li estis membroj en [[Teatro de Nyíregyháza]], [[Teatro de Kecskemét]] (1982–1986), [[Teatro Jókai (Békéscsaba)]] (1986-1988), [[Nacia Teatro (Győr)|Teatro Kisfaludy]] (1988–1990). Li estis pupteatra reĝisoro en Kecskemét en la teatra jaro 1990, poste li ne ligiĝis al teatraj trupoj. Ekde [[1993]] li apartenas al [[Pupteatro (Budapeŝto)]]. Kelkfoje li estas videbla ankaŭ en filmoj, ekde 2011 lia hungara voĉo estas aŭdebla en eksterlandaj filmoj. Li ricevis [[premio]]jn en 2000 kaj 2013. == Liaj teatraj roloj (elekto) == * [[Ferenc Lehár]]: ''Cigányszerelem'' - grafo Óvári * [[Anton Ĉeĥov]]: [[Ĉeriza ĝardeno]] - Trofimov * [[Jenő Huszka]]: ''Lili bárónő'' - Frédi * [[Imre Madách]]: [[La tragedio de l' homo]] - Dio * pluraj pupteatraj roloj * hungaraj voĉoj en eksterlandaj filmoj [http://iszdb.hu/?szemely=847/] == Liaj filmaj roloj (elekto) == * ''Szerelmem Elektra'' (televizia filmo, 1980) * ''Lumpáciusz Vagabundusz'' (televizia serio, 1988) - kartludanto * ''Dörmögőék legújabb kalandjai'' (televizia serio, 1991) == Lia pupteatra scenarlibro == * ''A bíborszínű virág'' == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20210624202025/http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=matortent&sz=2500 hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.jegy.hu/person/beratin-gabor-396 hungarlingva biografio kun foto] * [https://www.mek.oszk.hu/02100/02139/html/sz02/413.html hungarlingva biografio] * [https://port.hu/adatlap/szemely/beratin-gabor/person-19490] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Beratin Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj aktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj voĉoaktoroj]] [[Kategorio:Hungaraj pupteatristoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] 5ptiufe5uea6jpvnq7mjdarep1cgmyw 0 733275 9490336 9448519 2026-10-08T12:04:39Z Sj1mor 12103 9490336 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} [[Dosiero:Vladimir Putin in Germany 9-10 April 2002-5.jpg|eta|[[Vladimir Putin]] kaj [[Gerhard Schröder]] gastas ĉe Biolek televide, aprilo 2002]] '''Alfred Franz Maria BIOLEK''' (naskiĝinta {{daton|10|7|1934}} en [[Fryštát]]<ref>En la naskiĝdomo ĉe Karola Śliwky 620/7 gastas nuntempe la infanĝardeno ''Ŝlosilo'' por vidkapable handikapitaj infanoj (Mateřská Škola ''Klíček'' - Pro Zrakově Postižené).</ref>, mortinta la {{daton|23|7|2021}} en [[Kolonjo]]<ref>[https://orf.at/stories/3222111/ Mortanonco ĉe ORF.at]</ref>) estis [[germanio|germana]] juristo kaj televida moderigisto. == Vivo == Post [[Forpelo de germanoj (1944–1950)|forpelo]] de germanlingvanoj el [[Ĉeĥoslovakio]] la familio ekloĝis ekde 1946 en [[Waiblingen]]. La patro Josef Biolek tie denove deĵoris juriste. Biolek frekventis lernejojn de Waiblingen kaj trapasis la abiturientan ekzamenon en 1954. Li edukitis en katolika medio, estis mesknabo kaj dumtempa ano de [[Kristandemokrata Unio de Germanio]]. Poste li studis jursciencon en Freiburg, Munkeno kaj Vieno. En 1958 li trapasis la unuan ŝtatan ekzamenon kaj diplomiĝis kun sukcesego. Li laboris kiel helpanto en la oficejo de sia patro antaŭ trapasi la duan ŝtatekzamenon. Ekde 1970 li estis en Munkeno kie li deponis multe da konservativismaj pensmanieroj partoprenante la munkenan [[Bohemio (apartigilo)|bohemian]] vivstilon kaj cirkulante en la rondoj ĉirkaŭ la filmproduktisto [[Rainer Werner Fassbinder]]. == Televidkariero == En 1967, Biolek funkciis kiel asistanto en la laŭleĝa sekcio de la germana televidkanalo [[ZDF]] sed baldaŭ ŝanĝis al redakciaj taskoj. Li iĝis gastiganto de la televidekspozicio ''Drehscheibe'' kaj produktis ekde 1974 la spektaklon ''Am laufenden Band'' por Bavaria Film GmbH, kune kun [[Rudi Carrell]]. Tio kaŭzis lian kariersukceson. En 1975 kun la ĵurnalisto [[Dieter Thoma]] li komencis la intervjuspektaklon ''Kölner Treff'' por la kanala [[ARD|Westdeutscher Rundfunk]] en Kolonjo. Ekde 1978 fariĝis lia unua propra produktado kaj li moderigis spektaklon kun la titolo ''Bios Bahnhof''. En 1980-aj jaroj, komerce malsukcesaj spektakloj sekvis: ''Bei BIO'', ''Show Bühne'' kaj la ludspektaklo ''Mensch Meier''. == Entreprenisto == Vizitante la [[Britio]] en la fruaj 1970-aj jaroj, Biolek kaptis avizon de la brita komediotrupo [[Monty Python]], kaj ekscitiĝis per iliaj novigaj, absurdaj skizoj. Li invitis ilin al Germanio en 1971 kaj 1972 por skribi kaj agi en du specialaj germanaj epizodoj de ilia spektaklo ''Monty Python's Flying Circus''. La rezulto, ''Monty Python's Fliegender Zirkus'' estis produktita fare de Biolek en [[Kunproduktado (amaskomunikiloj)|kunproduktado]] kun Westdeutscher Rundfunk. Kun sia propra firmao ''Pro GmbH'' Biolek produktis de 1991 ĝis 2003 sian semajnan spektaklon ''Boulevard Bio''. Biolek evoluigis la arton de sentema konversacio kaj altiris multe da atento. De 1994 ĝis 2006, li ankaŭ kuiris kune kun famuloj en sia spektaklo ''Alfredissimo''. Plie, la firmao posedas 25% de la restoracio kaj diskoteko ''Alter Wartesaal'' en Kolonjo. Ĉe ''Pro GmbH'' ankaŭ funkciis manaĝera platformo por aliaj artistoj (ekz. Dirk Bach kaj Ralph Morgenstern) okazigante spektaklojn (ekz. ''Kaffeeklatsch'', ''Blond am Freitag'', ''Menschen bei Maischberger'', ''Lukas''). == Kromaj agadoj == Krom lia amaskomunikilaro furiozado, Biolek instruis ekde 1990 ĉe la kolonja Akademio pri amaskomunikila artokiel sensalajra profesoro. Li apogas la interkulturan laboron de ''American Field Service Deutschland e.V.'', danke al kiu li mem iam estis unu jaron en [[Usono]] kiel unu el la unuaj germanaj interŝanĝaj studentoj en la 1950-aj jaroj. Li estis aktive engaĝita pri la lukto kontraŭ [[aidoso]] kaj nedezirata gravedeco en Afriko. En 2000, li estis nomumita la unua germana [[Ambasadoro de bonvolo]] de [[UNFPA]]. Krome, en oktobro 2005 Biolek fondis la bonfaradfondaĵon ''Alfred Biolek Stiftung - Hilfe für Afrika'', por doni al afrikaj junuloj la ŝancon por pli bona komenco en vivo. Li ankaŭ estas konsiliestrarano de ''German Foundation for World Population''. Kiel mecenato, Biolek ankaŭ subtenadis [[kabaredo]]-arton. Li estas unu el la patronoj de la vodevilo ''Bar jeder Vernunft'' en [[Charlottenburg-Wilmersdorf|Wilmersdorf]]. Ekde oktobro 2006, Biolek estis sur turneo kun sia programo ''Mein Theater mit dem Fernsehen'' en kiu li ilustris partojn de sia televidkariero. En decembro 1991 la reĝisorino [[Rosa von Praunheim]] rivelis la samseksemon de Biolek; tiaĵoj tiam ankoraŭ socie furoris. Biolek estis hobia kuiristo, faris kuirtelevidaĵojn, engaĝiĝis pri bonkvalitaj nutraĵoj respektive trinkaĵoj kaj publikigis ne malmultajn librojn (prikuirarte kaj pri alio). == Honoroj == * 1983 – Adolf-Grimme-Preis mit Gold für ''Bio’s Bahnhof'' * 1993 – Deutscher Kritikerpreis * 1994 – Goldene Kamera in der Kategorie ''Beste Fernsehunterhaltung'' für ''Boulevard Bio'' * 1994 – Bambi * 1994 – Verdienstorden des Landes Nordrhein-Westfalen&nbsp;<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.land.nrw/sites/default/files/asset/document/20150317_lvo-liste_sortiert_fuer_internet.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20190331204359/https://www.land.nrw/sites/default/files/asset/document/20150317_lvo-liste_sortiert_fuer_internet.pdf |arkivdato=2019-03-31 }}</ref> * 1995 – Goldenes Schlitzohr * 2000 – Bobby * 2002 – Deutscher Bücherpreis * 2002 – Deutscher Weinkulturpreis * 2003 – Karl-Valentin-Orden * 2003 – Großes Bundesverdienstkreuz<ref>http://www.tagesspiegel.de/berlin/wer-das-bundesverdienstkreuz-heute-sonst-noch-bekommt/452928.html</ref> * 2008 – Goldene Kamera für sein Lebenswerk * 2009 – Deutscher Fernsehpreis – Ehrenpreis für sein Lebenswerk<ref>''http://www.deutscher-fernsehpreis.de/verleihung/ehrenpreis/alfred-biolek-erhaelt-den-ehrenpreis-der-stifter-2009/</ref> * 2009 – Gastronomiepreis Warsteiner Preis * 2010 – Steiger Award<ref>https://www.bild.de/unterhaltung/leute/in-bochum-verliehen-11812942.bild.html Steiger Awards in Bochum: Das sind die Gewinner!</ref> * 2010 – Kulturpreis der Otmar-Alt-Stiftung<ref>https://www.pressearbeit-bockow.de/alfredbiolek.htm</ref> * 2013 – Kaiser-Augustus-Orden<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.schwaebische.de/ueberregional/panorama_artikel,-biolek-mit-kaiser-augustus-orden-ausgezeichnet-_arid,5373183.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-07-23 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180827075350/https://www.schwaebische.de/ueberregional/panorama_artikel,-biolek-mit-kaiser-augustus-orden-ausgezeichnet-_arid,5373183.html |arkivdato=2018-08-27 }}</ref> == Verkoj == * 1962: ''Die Schadensersatzpflicht des Verkäufers und des Herstellers mangelhafter Waren nach englischem Recht.'' Freiburg im Breisgau 1962, disertaĵo * 1982: libro de Stephan Sulke ''Kekse''. Arena, Würzburg, ISBN 3-401-04014-6 - kun antaŭparolo de Biolek (aforismoj) * 1995: Selbst-Porträt der Kindheit und Jugend. Ĉe: Florian Langenscheidt (eld.): ''Bei uns zu Hause. Prominente erzählen von ihrer Kindheit.'' Econ, Düsseldorf 1995, ISBN 3-430-15945-8. * 1998: kun John Cleese: ''Monty Python's Fliegender Zirkus. Sämtliche deutschen Shows (alle beide). Mit einer vorgeschichtlichen Einführung von Alfred Biolek und Thomas Woitkewitsch.'' Haffmans, Zürich 1998. * 2002: Ute Büsing, David Baltzer: ''Bar jeder Vernunft: Die Kunst der Unterhaltung. Mit einer Liebeserklärung von Alfred Biolek.'' Kontribuaĵoj i.a. de [[Otto Sander]], [[Cora Frost]], [[Gerd Wameling]]. Eichborn, Frankfurt am Main 2002, ISBN 3-8218-0724-5. * 2002: ''Pasta. Spaghetti, Penne & Co. Nudelrezepte aus der alfredissimo!-Küche.'' Pabel-Moewig, Rastatt, ISBN 978-3-8118-1758-6. * 2002: ''Meine Rezepte.'' Ilustraĵoj de Franziska Becker, Papan, fotoj de Christian von Alvensleben. Zabert Sandmann, München, ISBN 978-3-924678-71-5. * 2003: ''Frühstück zum Fairwöhnen. Die schönsten Rezepte mit Zutaten aus dem Fairen Handel.'' Eldonis Forum Fairer Handel, Detmold 2003. * 2003: kun Eckart Witzigmann: ''Rezepte, wie wir sie mögen. Alte und neue Klassiker.'' Zabert Sandmann, München, ISBN 978-3-89883-074-4. * 2003: ''Kartographie des Boulevards.'' Vorwort von Bettina Pfeil. Chorus, München 2003, ISBN 3-931876-51-9. * 2005: Mit Eckart Witzigmann: ''Unser Kochbuch. Alternativen zu Fisch und Fleisch.'' Tre Torri, Wiesbaden 2005, ISBN 3-937963-18-9. * 2006: ''Meine neuen Rezepte und Wein, wie ich ihn mag.'' Ilustris Franziska Becker, fotoj de Christian von Alvensleben. Deutscher Taschenbuch-Verlag, München, ISBN 978-3-423-34271-1. * 2006: kun Veit Schmidinger: ''Bio. Mein Leben.'' [[Kiepenheuer & Witsch]], Kolonjo 2006, ISBN 3-462-03725-0 * 2010: kun Nahuel Lopez: ''Meine Heimat Europa. Reisen – Begegnen – Erinnern.'' Gütersloher Verlagshaus, Gütersloh 2010, ISBN 978-3-579-06868-8. * 2018: ''Die Rezepte meines Lebens.'' Eldonis Ralf Frenzel. Tre Torri Verlag, Wiesbaden, ISBN 978-3-96033-047-9. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118511254}} * [https://www.imdb.com/name/nm0083142/ Ĉi-prie ĉe IMDb] * [http://www.pro-gmbh.de/ Pro TV Produktion GmbH] * [https://web.archive.org/web/20130728092731/http://www.wdr.de/tv/alfredissimo/ Alfredissimo!] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Biolek, Alfred}} [[Kategorio:Germanaj juristoj]] [[Kategorio:Moderigistoj]] [[Kategorio:Televidproduktoroj]] [[Kategorio:Kuiristoj]] [[Kategorio:Televidprezentistoj]] [[Kategorio:Sudetgermanoj]] il264ychcrtnjtl52jfucqnwz3bfoc0 0 749147 9490504 9443944 2026-10-08T18:00:33Z Sj1mor 12103 9490504 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Franz Karl Immanuel JUNOT''' (naskiĝinta la {{Daton|24|4|1785}} en [[Ballenstedt]], mortinta la {{Daton|4|1|1846}} en [[Rudolstadt]]) estis princa-[[schwarzburg|ŝvarcburga]] metalurgiinspektisto kaj bofilo de [[Friedrich Schiller]]. == Vivo == Junot komisiitis en 1821 fare de princo [[Frederiko Guntero (Schwarzburg-Rudolstadt)]] pri la gvidado de la metalurgiuzino en [[Katzhütte]]. Junot modernigis la fabrikon enkondukante diversajn novajn teknikojn. Produktitis fergisaĵoj, maŝineroj, parapetoj el [[forĝita fero]], seruristaĵoj kaj ferdiskoj. Famaj kaj demandataj estis artistaj luksaĵoj kiel plakedoj kun bildoj de princoj kaj konatuloj, tombokrucoj, bustoj, statuetoj. Sub la gvidado de Junot la entrepreno ja ekfloris. Li nomumitis en 1835 princa minejkonsilisto kaj nombriĝis inter la plej gravaj fakuloj siaspece. Ĝismorte li inspektistis en la princujo. La 2-an de novembro 1839 Junot iĝis membro de la Princa ĉambra-kolegio kaj de la Princa komisiono pri stratoj, akvoj kaj riverbordoj. Pro tio necesis transloĝiĝi disde Katzhütte al Rudolstadt. == Familio == [[Dosiero:Grabstätte von Louise Albertine Junot.JPG|eta|Tombo de la unua edzino Louise Albertine]] [[Dosiero:Rathaus Katzhütte, Gedenktafel für Caroline Schiller.jpg|eta|Memorigtabulo pri la estado de la dua edzino de Junot en Katzhütte; ĝi muntitis ĉe la urbodomo katzhütte-a]] Franz Karl Immanuel Junot dufoje edziĝis. 1. Nupto kun Louise Albertine Hünicke el [[Zerbst]] (1796-1833) :Kun ŝi li havis sep infanojn kiuj ĉiuj naskiĝis en Katzhütte. * Friedrich Ludwig Franz (Louis) (1821-1897), arĥitekto * Franziska (* 1822), lernantino ĉe la far Caroline Schiller fondita porknabina lernejo en Rudolstadt * Albert (1823-1824)) * Emilie Pauline (1825-1848), nuptis la danan scienculon Karl Christian Otto (Rewentlov) * Adelarde Sidonie (* 1826) * Laurette (* 1829) * Paul (* 1831) [[Dosiero:Schillergedenkstätte am Kieslerstein.JPG|eta|Ŝilermemorigejo ĉe Kieslerstein-monto]] 2. Nupto kun [[caroline Junot|Caroline Henriette Luise von Schiller]], la plej maljuna filino de Ŝilero, en 1836 en Volkstedt. La ununura infano Felix Carl mortis 5-jaraĝa. Memore al la minejkonsilisto kaj la geedziĝo kun la ŝilera filino muntitis en 1930 fare de [[Thüringerwald-Verein]] tabulo kaj plakdeo ĉe Kieslerstein-monto. Alia memortabuleto pendas vande de la urbodomo de Katzhütte. == Literaturo == * Walter Serlo: ''Bergrat Junot, der Schwiegersohn Schillers'', Schwarzburgbote Nr. 9, nov. 1934 * Erich Scherer: ''Schillers älteste Tochter Karoline Luise Henriette Junot'', Halle an der Saale, Selbstverlag 2012 * Eduard Kühne: ''Chronik von Katzhütte im Fürstentum Schwarzburg-Rudolstadt'', Heinrich, Gehren 1891 * Elfriede Mandrossa: ''Bergrat Junot und Frau Caroline'', Rudolstädter Heimathefte, Jg. 40, Rudolstadt 1994, H. 3/4, p. 84–86 {{Vivtempo|Junot, Franz}} [[Kategorio:Metalurgio]] [[Kategorio:Oficistoj]] [[Kategorio:Minado]] [[Kategorio:Germanaj entreprenistoj]] [[Kategorio:Rudolstadt]] 4m0wh4motbv6msg5802cuxn7zfxuyud 0 749782 9490411 9085803 2026-10-08T14:51:51Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490411 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro |bildo = [[dosiero:Coat of arms of Franciscus.svg|100ra]] }} '''Fratelli Tutti''' ('''Ĉiuj gefratoj'''), la tria [[encikliko]] de [[Francisko (papo)|Papo Francisko]], atentigas pri tio ke la mondo malsukcesis en la mastrumado de [[Kronvirusa pandemio de 2019-2021|KOVIM-19]] <ref>https://www.vaticannews.va/hu/papa/news/2020-10/papa-enciklika-mindnyajan-testverek-szocialis-globalis.html</ref>. La encikliko postulas pli da homa frateco kaj [[solidaro|solidareco]] kaj estas pledo kontraŭ militoj<ref>(de) Matthias Drobinski, ''[https://www.sueddeutsche.de/politik/papst-franziskus-fratelli-tutti-enzyklika-1.5053323?reduced=true Papst Franziskus: Universelle Liebe],'' [[Süddeutsche Zeitung]], la 5-an de Oktobro 2020.</ref>. Respekto kaj interkombrenĝo, sed ankaŭ la serĉado de la ĝenerala intereso helpas igi nin ĉiuj gefratoj. Interkompreniĝo povas kreski lernante pri [[interkultura edukado]] kaj pri kiel venki antaŭjuĝojn post studado de la perspektivoj kaj historio de aliaj landoj, kulturoj, ĉar ni ofte ricevas unuflankan novaĵojn el la mondo. Ne doni la liberecon ekscii pri aliaj perspektivoj egalas al ignorado de aliaj landoj, kulturoj, reliogioj. La encikliko, origine verkita en la [[hispana]] estis subskribita en la [[Itala lingvo|itala]] la 3-an de oktobro 2020 en [[Asizo]]. La encikliko estas adresita al kredantoj, [[Episkopo|episkopoj]] kaj la [[Pastro|pastraro]]. ''Fratelli tutti'' estas la tria encikliko de Papo Francisko, post ''[[Lumen fidei]]'' kaj [[Laudato si']]. == Ĉapitroj == La encikliko konsistas el ok ĉapitroj<ref>(hu) Ferenc Papa, ''[https://katolikus.ma/mindnyajan-testverek-cimmel-szocialis-enciklikat-adott-ki-ferenc-papa/ Mindnyájan testvérek” címmel szociális enciklikát adott ki Ferenc pápa] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' (Papo Francisko publikigis socian enciklikon kun la titolo "Ĉiuj Fratoj"), Katolikus.ma, la 4-an de oktobro 2020.</ref>: 1. ''Ombroj de fermita mondo.'' "Kulturo de muroj" favoras la ekspansion de la [[mafio]]. La konceptoj de demokratio, justeco kaj libereco estis manipulitaj kaj estas torditaj en sia origina signifo. 2. ''Fremdulo sur la strato.'' Tamen ni havas inviton alproksimiĝi unu al la alian, konstrui ponton ĉar ni estas kreitaj por amo. 3. ''Pensu kaj kreu malfermitan mondon.'' Ni direktas nin al universala komunumo de [[amo]] se ni malfermas nin al niaj proksimuloj. La familio estas unua kaj nemalhavebla, ĉar estas ĉi tie, ke la sento de [[frateco]] manifestiĝas, kaj ĝi devas esti protektita kaj respektata. 4. ''Koro malfermita al la tuta mondo.'' [[Rifuĝintoj]] en grava humanitara krizo, kiuj estis apartigitaj de sia devenloko, devas esti gastigataj, provizataj per baza prizorgoj, servoj, rajtoj kaj integriĝo. 5. ''La plej bona politiko.'' Laŭ la papo, popolismo ekspluatas konsenton al sia avantaĝo. La plej bona politiko protektas laboron kaj la disvolviĝon de kapabloj. Trovu solvojn al ĉio, kio atakas fundamentajn rajtojn, ekskludon de la socio, trafikon de homaj organoj, drogojn, armilojn, seksan ekspluaton, sklavecon, terorismon kaj organizitan krimon. Ni faru UN-familion de nacioj, kiuj elradikigas malriĉecon. Antaŭenigi [[Justica povo|justican povon]] kontraŭ la fortorajto. 6. ''Dialogo kaj amikeco en socio.'' Neniu estas senutila, oni povas lerni de ĉiuj. Ankaŭ la periferioj kaj indiĝenoj de la mondo estas gravaj. Ni havu en nia vivrigardo la "arton renkonti ĉiujn", skribas la papo. 7. ''Vojoj de renovigita renkonto.'' Proaktiva paco manifestiĝas en la servo de aliaj. Pardono estas justeco kaj rememoro, ne senkulpeco. Ni ne anesteziu la memoron, ni vivtenu la flamon de kolektiva konscio. Li citas [[Hiroŝimo|Hiroŝimon]] kaj [[Nagasako|Nagasakon]] kiel ekzemplojn. Krome, memori la bonon gravas. 8. ''Religioj en la servo de frateco en la mondo.'' [[Terorismo]] baziĝas sur miskompreno de religiaj tekstoj. Aŭ ĝi devenas de politiko kie ĝi estas sekvo de malsato, malriĉeco kaj subpremo. La fundamenta rajto de ĉiu kredanto estas religia libereco, kiu devas esti garantiita kaj paco inter religioj estos ebla. Fine, li atentigas, ke la dokumento estis mejloŝtono en la religia dialogo por mondpaco kaj paca kunvivado. En ĉi tiu encikliko li faras ripetitan alvokon en la spirito de homa frateco<ref>[https://www.magyarkurir.hu/hirek/-mindnyajan-testverek-ferenc-papa-uj-enciklikaja]</ref> <ref>[https://www.szaleziak.hu/article.php?t=mindnyajan_testverek___ferenc_papa_szocialis_enciklikaja]</ref>. == Vidu ankaŭ == * [[Francisko (papo)]] == Noto kaj referencoj == Tiu ĉi artikolo estas parta aŭ tuta traduko de la [[:hu:Fratelli_tutti|samtitola artikolo]] en la hungara vikipedio, [https://hu.wikipedia.org/w/index.php?title=Fratelli_tutti&action=history listo de aŭtoroj] {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:2020]] [[Kategorio:Enciklikoj]] 7gysdl4n63uio2z1e1vp081vtnuw76v 0 755301 9490403 9466497 2026-10-08T14:10:55Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490403 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Franz Anton (von) SCHIEFNER''' (ruse: ''Антон Антонович Шифнер/Anton Antonoviĉ Ŝifner''; naskiĝinta la {{daton|18|6|1817}} en [[Talino]], mortinta la {{daton|16|11|1879}} en [[Sankt-Peterburgo]]) estis [[rusio|ruslanda]] orientalisto kaj filologo; origine li estis germanlingvano el [[Baltio]]. == Vivo == Post studoj de jursciencoj inter 1836 kaj 1840 en Sankt-Peterburgo li aliorientiĝis pri filologio. Tiufake li studis en [[Berlino]] kaj ekde 1846 denove en Sankt-Peterburgo. Fokuso lia kuŝis pri orientalaj lingvoj. Multajn jarojn li instruis klasikajn lingvojn ĉe gimnazio peterburga kaj iĝis en 1852 membro, en 1863 eĉ bibliotekisto ĉe la akademio. En 1866 oni nomumis lin vera ŝtatkonsilisto. Lia unua specialaĵo estis la esplorado de la [[tibeta lingvo]] por kies konatiĝo gravegis liaj eseoj publikigitaj ĉe "Bulletins" de la peterburga akademio (vol 8 k.a.). Liaj tekstkritikaj eldonoj, nome de la [[Tāranātha|tāranātha]]-a ''Historio de budismo en Hindujo'' (Sankt-Peterburgo 1868; germana eldono samloke en 1869) kaj liaj tradukoj en germanan lingvon (ekz. de tibeta biografio de [[Budho]]) altvaloris kaj por lingviko kaj por historio religia. Dua fokuso de liaj studoj videblis en la [[urala lingvaro|lingvaroj malnovuralaj]] kaj siberiaj, speciale ankaŭ por la [[finna lingvo]]. Tradukis li ankaŭ la nacian epopeon ''[[Kalevala]]'' kaj publikigis li ritman pritrakton de la Heroaj legendoj de la tataroj el la regiono de [[Minusinsko]] (''Heldensagen der Minussinischen Tataren'', Sankt-Peterburgo 1859). Laŭ komisio de la akademio peterburgo li eldonis el la postlasitaĵoj de [[Matthias Alexander Castrén]] diversajn aĵojn, ekz. ''Nordische Reisen und Forschungen'' (1853–62) por kiu li mem pritraktis kaj sciencege komentis la de Castrén kolektitajn lingvoatestaĵojn. Same gravis liaj laboraĵoj sur tria tute izolita lingvaro, nome de [[Kaŭkazo]]. Ankaŭ ĉi-tie Schiefner plejofte kontentiĝis pr rolo de interpretisto de fremdaj esploroj: li prilaboris la de generalmajoro Uslar kolektitan materialon por la gazeto "Abhandlungen der Petersburger Akademie". Pri aliaj kaŭkazaj lingvoj li eldonis ankaŭ proprajn verkojn, ekz. pri la lingvoj [[tuŝa lingvo|tuŝa]] (Sankt-Peterburgo 1856), la [[avara lingvo|avara]] (1862, 1872 kaj 1873) aŭ pri la [[uda lingvo|uda]]. (1863). Schiefner krome interesiĝis pri la hindeŭropa [[oseta lingvo]] (''Ossetische Sprichwörter'', ĉe "Mélanges russes", Sankt-Peterburgo 1862). == Fonto == ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 17. Leipzig 1909, p. 756 ([http://www.zeno.org/nid/20007419244 tie ĉi interrete]) == Eksteraj ligiloj == * [https://de.wikisource.org/wiki/Anton_Schiefner Vikifontaro] * Walravens, Hartmut, "Schiefner, Anton von", ĉe: Neue Deutsche Biographie 22 (2005), p. 736-738 ([https://www.deutsche-biographie.de/pnd117228427.html#ndbcontent tie ĉi interrete]) * [https://www.hs-augsburg.de/~harsch/germanica/Chronologie/19Jh/Schiefner/sch_intr.html Biografio ĉe Biblitheca Augustana] * [https://web.archive.org/web/20220206174350/https://www.biografija.ru/biography/shifner-anton-antonovich.htm Biografio en la rusa] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Schiefner, Franz Anton}} [[Kategorio:Filologoj]] [[Kategorio:Eldonistoj]] [[Kategorio:Pedagogoj]] [[Kategorio:Akademianoj]] [[Kategorio:Juristoj]] [[Kategorio:Tibetologoj]] [[Kategorio:Mongola lingvaro]] [[Kategorio:Bibliotekistoj]] [[Kategorio:Germanaj baltoj]] [[Kategorio:Rusoj]] 9m6z25zk8lqzdzghnhahh17f5z30pe3 0 758325 9490663 9433347 2026-10-09T05:44:47Z Sj1mor 12103 9490663 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Bogomazov-tram-s-1914.jpg|200ra|dekstra|eta|''Tramo'', [[Aleksandr Bogomazov]], 1914]] '''Ukraina avangardo''' estas esprimo vaste uzita por rilati al la plej novigaj metamorfozoj en ukraina arto de la fino de la [[1890-aj jaroj]] ĝis la mezo de la [[1930-aj jaroj]] kune kun rilataj artistoj. Vastasence, ĝi estas ukraina arto sinkronigita kun la internacia [[avangardo]] en skulptaĵo, pentraĵo, literaturo, kino, teatro, scendezajno, grafiko, muziko, arĥitekturo. Kelkaj ukrainaj avangardartistoj kiuj estas sufiĉe konataj inkludas [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ|Kazimir Maleviĉ]], [[Alexander Archipenko]], [[Vladimir Evgrafoviĉ Tatlin|Vladimir Tatlin]], [[Sonia Delaunay]], [[Vasil Ermilov]], [[Aleksandr Bogomazov]], [[Aleksandra Ekster]], [[David Burljuk]], [[Vadim Meller]], [[Anatolij Petrickij]], ĉiuj el ili estis proksime ligitaj al ukrainaj urboj [[Kievo]], [[Ĥarkivo]], [[Lvivo]], [[Odeso]] laŭ naskiĝo, edukado, lingvo, naciaj tradicioj aŭ identeco.<ref>Myroslav Shkandrij. ''The Phenomenon of the Ukrainian Avant-Garde 1910-1935''. Winnipeg Art Gallery: {{ISBN|088915208X}}, 2001.</ref><ref>''Library Of Ukrainian Art'' http://en.uartlib.org/ukrainian-avant-garde/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190407080821/http://en.uartlib.org/ukrainian-avant-garde/ |date=2019-04-07 }}</ref> Unu el la plej fruaj uzoj de la esprimo '''"Ukraina avangardo"''' koncerne [[pentrarto]]n kaj [[skulptarto]]n dum sovetia [[cenzuro]] estis en la arta diskuto ĉe la ekspozicio ''Tatlin's dream'', kuratorita fare de pariza arthistoriisto Andréi Nakov, en Londono, 1973, kiu ekspoziciis verkojn de ukrainaj artistoj Vasil Ermilov kaj Aleksandr Bogomazov.<ref>''Andréi Nakov, Historien d'Art'' https://andrei-nakov.org/en/alexandre-bogomazov/</ref> La unuaj internaciaj avangardaj ekspozicioj en Ukrainio, kiuj inkludis francajn, italajn, ukrainajn kaj rusajn artistojn, okazis en [[Odeso]] kaj [[Kievo]] ĉe Izdebsky Salon; poste la pecoj estis montritaj en Sankt-Peterburgo kaj Rigo.<ref>Linda S. Boersma. ''0,10: The Last Futurist Exhibition of Painting''. 1994. p 16. Rotterdam: 010 Publishers. {{ISBN|9064501351}}</ref><ref name="Bert">Bert Cardullo. ''Theories of the Avant-garde Theatre: A Casebook from Kleist to Camus''. 2012. p. 23. Scarecrow Press. {{ISBN|0810887045}}</ref> La kovrilo de "Izdebsky Salon 2" (1910-1911) enhavis abstraktan verkon de [[Vasilij Kandinskij]]. La unua formala arta grupo nomis sin "Avangardo" (Avant-garde), kiu estis fondita en Ĥarkivo en 1925.<ref name="Bert"/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://avantgarde.org.ua/en.php Ukrainian Avant-Garde] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220223140745/http://avantgarde.org.ua/en.php |date=2022-02-23 }} * [http://en.uartlib.org/ukrainian-avant-garde/ Ukrainian Art Library] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190407080821/http://en.uartlib.org/ukrainian-avant-garde/ |date=2019-04-07 }} [[Kategorio:Avangardismo]] [[Kategorio:Arto en Ukrainio]] f53iv68lkc0l449mh5xlb6g2zu9xnqi 0 762596 9490404 9404851 2026-10-08T14:17:28Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490404 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''Franz HUTH''' (naskiĝinta la {{daton|9|11|1876}} en [[Pößneck]], mortinta la {{daton|7|6|1970}} en [[Vajmaro]]) estis [[germanio|germana]] pentristo. En [[Turingio]] li konsideratas unu el la plej gravaj pastelpentristoj de la 20-a jarcento. Liaj fokusoj estis pri pejzaĝoj kaj internaĵoj. [[Dosiero:Huth Franz Gartenhaus.jpg|eta|Vido al la ĝardendomo goeta je [[Ilm-parko]]]] == Vivo == Franz Huth estis la dua filo de la porcelanpentristo Louis Huth. Li lernis la teknikon de porcelana kaj vitra pentradoj ĉe sia patro. En la aĝo de 12 jaroj li laboris en la metiejo patra. Post lernoknabeco (de 1892) en Volkstedt apud [[Rudolstadt]], li laboris je [[Gigantmontaro]] en 1894. Li tie ankaŭ renkontis sian delongan amikon kaj kolegon [[Arthur Julius Barth]]. Li tiam komencis studi ĉe Artmetilernejo en [[Dresdeno]], kio daŭris nur tri semestrojn inter 1895 kaj 1897. Post longa restado de 1897 ĝis 1898 en Svislando, suda Francio kaj norda Italio, li frekventis la Reĝan porcelanfabrikon en Berlino en 1900. Ekde 1903 li laboris kelkajn jarojn en [[Hejdelbergo]] por la loka branĉo de la fabriko de sia patro. De 1911 ĝis 1918 li vivis kaj laboris kiel sendependa artisto en diversaj urboj: Cuxhaven, Hejdelbergo, Romo, Darmstadt. Pastelpentraĵfaro pli kaj pli interesigis lin. En 1918 li ekloĝis en [[Bensheim]]. Li estis edziĝinta al artistino Gertrud Borchmann. En 1922 li translokiĝis al Vajmaro kun sia familio, kie li laboris ĝis 1961 kun mallongaj interrompoj. Huth estis membro de la Asocio de Bildartistoj de [[GDR]] kaj lia verkaro i.a.reprezentitis ĉe la tria kaj kvina Germana Artekspozicio en Dresdeno. Dum la lastaj naŭ jaroj de lia vivo, okulmalsano ĉesigis lian laboron. Franz Huth, alte honorita en Turingio kaj fariĝinte honorcivitano de sia hejmurbo Pößneck, mortis en Vajmaro en la aĝo de 93 kaj estis entombigita tie en la [[historia tombejo vajmara|historia tombejo]]. Dum preskaŭ kvardek jaroj da agado en Vajmaro, Franz Huth iĝis sent-ema peranto de la urba atmosfero. Lia majstrado de paŝtelpentraĵo estis precipe evidenta en la bildigo de la internoj de vajmaraj palacoj, kiujn li povis reprodukti en maniero detaloriĉega kaj etoskreanta. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20211024154225/http://romana-hamburg.de/Franz%20Huth.htm Paĝaro pri Huth] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Huth, Franz}} [[Kategorio:Germanaj pentristoj]] [[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]] [[Kategorio:Kulturo de GDR]] [[Kategorio:Pejzaĝistoj]] 2jik0k0syb7raev2ad2kebepd7o4f5w 0 770057 9490407 9341820 2026-10-08T14:23:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490407 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |dosiero=Statue "Abt Franz Pfanner" im Innenhof des Schlosses Wernberg, Kärnten, Österreich.jpg |priskribo=Statuo de Pfanner je Kastelo Wernberg, Aŭstrio}} '''Franz PFANNER''' (naskiĝinta la {{daton|21|9|1825}} en [[Langen bei Bregenz]], mortinta la {{Daton|24|5|1909}} en Emaus, [[Kabkolonio]]) estis [[katolika Eklezio|romkatolika]] pastro, abato kaj misiisto. == Vivo == Wendelin Pfanner studis en [[Innsbruck]], [[Padovo]] kaj [[Brixen]] kaj estis [[ordinacio|ordinita]] pastro en 1850 post kompletigado de siaj studoj en teologio. Unue li laboris kiel pastro de 1850 ĝis 1858 en [[dornbirn|Dornbirn-Haselstauden]].<ref>Kath. Pfarramt Maria Heimsuchung (eld.): ''Pfarr- und Wallfahrtskirche: Zu unserer Lieben Frau Maria Heimsuchung Dornbirn-Haselstauden'', Dornbirn 2008, 'p. 5</ref> En 1863 li eniris Mariawald-abatejon apud [[Heimbach (Eifel)]]. Jaron poste li faris sian profesion tie, ricevis la religian nomon Franz kaj kelkajn semajnojn poste estis li nomumita vicprioro. En 1865 li transprenis la oficon de majstro de [[novicado|novicoj]]. La 23-an de julio 1867, Pfanner estis sendita por fondi novan monaĥejon en [[Aŭstrio-Hungario]]. Tamen ĉi tiu fonda provo malsukcesis. Poste Pfanner volis provi fondi novan en la hodiaŭa Kroatio, sed estis malhelpita fari tion per letero de la abato de Oelenberg ([[Haut-Rhin]], la patrinmonaĥejo de Mariawald. Pfanner tiam iris al Romo. Tie [[Pio la 9-a]] komisiis lin reestigi la Abatejon de Tre Fontane. Post kiam Pfanner plenumis tiun ĉi taskon, li iris al [[Bosnio]] por provi fondi tie novan monaĥejon. Printempe de 1869 li komencis fondi la Monaĥejon de Marija-Zvijezda apud [[Banjaluko]]. En 1872 li iĝis ĝia prioro. En 1879, vokite fare de episkopo James Ricards, li Pfanner ekiris al [[Marija-Zvijezda]] por provi fondi novan monaĥejon tie. En 1880, Pfanner alvenis tie kun 31 aliaj samideanoj kaj unue fondis la [[Dunbrody]]-filion, kio fiaskis pro malbonaj klimatcirkonstancoj kaj kverelo kun episkopo Ricards. La trapistoj tiam pluiris en 1882 kaj fondis la monaĥejon de Mariannhill en [[Kvazulu-Natalo]] kies unua abato en 1885 li iĝis (posteulis lin Amandus Schölzig). En la sama jaro, Pfanner ankaŭ fondis la Misiistajn ratinojn de la altvalora sango. Mariannhill-abatejo fakte evoluis je grava misia centro. Ĉar misilaboro ne estis kongrua kun la trankvila trapista ordenvivo, Mariannhill-monaĥejo forprenitis de la trapistoj apartigita fare de la paro en 1909 kaj promociitis al la kerna misiista domo. Post unujara suspendo post inspektado je Mariannhill en 1892, Pfanner prirezignis la oficejon de abato kaj vivis kiel ermito ĉe la Emaus-misiostacio ĝis sia morto la 24-an de majo 1909. Statuo de natura grandeco de Pfanner situas en la kastelkorto de Wernberg-abatejo eoste de [[Villach]]. == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{DNB-Portal|118593501}} * [http://www.heiligenlexikon.de/BiographienF/Franz_Pfanner.html Biografio en prisanktula leksikono] * [https://web.archive.org/web/20220529024333/http://www.orden-online.de/wissen/p/pfanner-franz/ Pri Pfanner ĉe orden-online.de] * [http://www.zisterzienserlexikon.de/wiki/Pfanner,_Franz Pfanner en cisterciana biografikolekto] * Clemens Gütl: [https://web.archive.org/web/20150924231720/http://www.oeaw.ac.at/inz/forschungen-projekte/oesterreichisches-biographisches-lexikon/biographien-des-monats/september-2015/ "...vom Eifer und weniger von Klugheit geleitet - Pater Franz Pfanner (1825–1909), Trappist und Afrikamissionar] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Pfanner, Franz}} [[Kategorio:Abatoj]] [[Kategorio:Prioroj]] [[Kategorio:Trapistoj]] [[Kategorio:Misiistoj]] [[Kategorio:Romkatolikaj pastroj]] [[Kategorio:Aŭstraj teologoj]] ba046k6mu89pjtvtdyjbxb0wek1y6q8 0 792110 9490389 9485036 2026-10-08T13:33:09Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Re-almetis la averton, nun kun faktaj kialoj 9490389 wikitext text/x-wiki {{Malneŭtraleco|dato=oktobro 2026|komento=La artikolo misprezentas eventojn, favorante rusian flankon. La 24-an de februaro, Volodimir Zelenskij deklaris morton de limgardistoj ĉar rusianoj bombis la insulon kaj kontakto kun la limgardistoj estis perdita, ilia kapitulaco tiutempe ne estis konata. Nur poste la 26-an de februaro okupaciantoj publikis videon montrante, ke la limgardistoj vivas. La 28-an de februaro, ukrainiaj aŭtoritatoj oficiale konfirmis, ke la limgardistoj ne estis mortigitaj, post tio la aŭtoritatoj kaj amaskomunikiloj ne daŭris disvastigi la supozan morton sed daŭris nur disvastigi la frazon de Roman Hribov. Bikov ne estas ukrainia limgardisto. Malneŭtrala kaj neenciklopedia lingvaĵo.}} "'''Rusa miltŝipo, forfikiĝu'''<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.bbcrussian.com/russian/news-60523774|titolo=Herooj de la memeo "Rusa batalŝipo, f..." de Serpent-insulo estas vivantaj, sed kaptitaj|lingvo=ru}}</ref>" ({{lang-ru|Русский военный корабль, иди на хуй}})<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.economist.com/1843/2022/03/11/fighters-with-ukraines-foreign-legion-are-being-asked-to-sign-indefinite-contracts-some-have-refused|titolo=batalantoj kun ukraina fremda legio estas petataj subskribi nedifinitajn kontraktojn, kiujn iuj rifuzis|lingvo=en}}</ref> estas frazo dirita de la ukraina soldato Roman Hribov sur [[Serpento-insulo]] la {{daton|24|2|2022}}, dum la rusia atako kontraŭ tiu insulo. Tiu frazo kaj ties derivaĵoj iĝis simboloj de rezistado danke al legendo ke ĉiuj 13 ukrainaj limgardistoj rifuzis kapitulaci kaj heroe pereis. Ĝi estas vaste uzata de la ukraina propagando malgraŭ oficiale agnoskita fakto, ke efektive ĉiuj limgardistoj, inkluzive la aŭtoron de la frazo, kapitulacis kaj estas vivaj. En [[marto 2022]] la [[Poŝto|poŝta servo]] de [[Ukrainio]], Ukrpoŝta, eldonis [[Rusa militŝipo, fiku vin (poŝtmarko)|poŝtmarkon pri tiu evento.]] == Kunteksto == {{Ĉefartikolo|Invado de Rusio en Ukrainion (2022)}} La {{daton|24|2|2022}}, komence de la [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|invado de Rusio en Ukrainion de 2022]], la rusia [[Krozoŝipo (armea)|krozoŝipo]] ''[[Moskva (misila krozoŝipo)|Moskva]]'' kaj la [[patrolŝipo]] Vasilij Bikov atakis [[Serpento-insulo|Serpento-insulon]] en la [[Nigra Maro]], kiu gravas por regi maran komunikadon en tiu ĉi regiono kaj pro tio havis garnizonon de limgardistoj. Dum la atako la krozoŝipo ''Moskva'' postulis per sia [[radiofonio]] ke la ukrainaj soldatoj kapitulacu, garantiinte al ili sekurecon laŭ internacia juro. Al tiu propono limgardisto Roman Gribov respondis: "Rusa miltŝipo, forfikiĝu". Post tiu rifuzo sekvis atako de la rusiaj trupoj dum kiu ĉiuj limgardistoj, inkluzive de Bikov, kapitulacis. Malgraŭ tio ukraina prezidanto Volodimir Zelenskij publike deklaris ke ĉiuj 13 limgardistoj en la insulo rifuzis kapitulacon kaj heroe pereis en sekvinta batalo kaj diris ke ili ĉiuj ricevos postmorte la plej altan ŝtatan premion Heroo de Ukrainio<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.pravda.com.ua/news/2022/02/25/7325592/|titolo=Rusa ŝipo, f...!": la defendantoj de Serpento-insulo respondis al la malamiko|lingvo=uk}}</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.reuters.com/world/europe/russian-warship-go-fuck-yourself-kyiv-honour-troops-killed-island-2022-02-25/|titolo='Rusia militŝipo, forfikiĝu': Kyiv honoras trupojn mortigitajn sur insulo|lingvo=en}}</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.theguardian.com/world/2022/feb/25/ukraine-soldiers-told-russians-to-go-fuck-yourself-before-black-sea-island-death|titolo=Ukrainaj soldatoj diris al rusa oficiro "forfikiĝu" antaŭ morti sur insulo|lingvo=en}}</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.thewrap.com/go-fuck-yourself-ukrainian-soldiers-memes-tributes/|titolo='Forfikiĝu': Ukrainaj Soldatoj honoritaj kiel Herooj pro Lastaj Vortoj al Rusa Militŝipo|lingvo=en}}</ref>. Tamen baldaŭ rusia armeo afiŝis videon en kiu ĉiuj limgardistoj de la insulo Serpenta estas vivaj, ricevis manĝojn kaj marŝis al militkaptitejo. Aperis ankaŭ videoj, en kiuj limgardistoj rakontis ke ilia kapitulaco okazis senbatale kaj senperforte, kaj miris ke ukrainaj aŭtoritatoj nomis ilin mortintoj. Post tio la {{daton|28|2|2022}} ukraina mararmeo agnoskis en sia [[Facebook]]-paĝo ke ĉiuj limgardistoj de la insulo plu vivas kaj estis kaptitaj de la [[Rusa Mararmeo|rusa mararmeo]]<ref>{{Citaĵo el gazeto|url=https://www.jpost.com/breaking-news/article-698897|titolo=Ukraina mararmeo konfirmas ke la soldatoj de Serpento-insulo vivas|lingvo=en}}</ref>. Poste ili estis interŝanĝitaj kontraŭ rusiaj militkaptitoj kaj inter revenintoj estis la aŭtoro de tiu ĉi frazo Roman Gribov. Tamen la legendo pri 13 ukrainaj limgardistoj, kiuj kvazaŭ rifuzis kapitulaci kaj heroe pereis en batalo, vaste diskoniĝis danke al afiŝo de konsilisto de la ukraina prezidanto en Fejsbuko, kaj plu estas uzata de la ukraina propagando malgraŭ oficiala agnosko de ĝia falseco<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.huffingtonpost.fr/entry/ile-des-serpents-ukraine-les-derniers-instants-de-ces-soldats-emeuvent_fr_6218da37e4b06e1cc58e1d82|titolo= Serpento-insulo, Ukrainio, la lastaj momentoj de tiuj soldatoj emociigas|dato=la 25an februaron 2022|lingvo=fr}}</ref>. == Poŝtmarko == {{Ĉefartikolo|Rusa militŝipo, forfikiĝu (poŝtmarko)}} La {{daton|1|3|2022}}, la ukraina poŝta servo Ukrpoŝta lanĉas konkurson pri konceptigo de poŝtmarko pri tiu frazo<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ukrposhta.ua/en/news/57568-ukrposhta-announced-an-all-ukrainian-popular-competition-for-the-development-of-the-sketch-of-the-postage-stamp-russian-warship-fuck-you|titolo=Ukrposhta anoncis Tutukrainan popolan konkurson por la disvolviĝo de la skizo de la poŝtmarko "Rusa militŝipo, forfikiĝu!"|lingvo=en}}</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.foxnews.com/world/ukraine-stamp-contest-baby-putin|titolo=Ukrainio anoncas konkurson pri kreado de poŝtmarkoj; ekzemploj inkludas bildon de Zelenskyy pugbatanta Putinon|lingvo=en}}</ref>. La {{daton|12|3|2022}}, la ĉefa vicministro pri eksterlandaj aferoj, Eminie Djaparova, anoncas ke la verko de la artisto Boris Grokh venkas la voĉdonadon de Ukrposhta<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.theguardian.com/world/2022/mar/12/ukraine-reveals-russian-warship-go-fuck-yourself-postage-stamp|titolo=Ukrainio malkaŝas poŝtmarkon "rusa militŝipo, forfikiĝu".|lingvo=en}}</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.businessinsider.com/ukraine-to-release-russian-warship-go-fck-yourself-stamp-2022-3?r=US&IR=T|titolo=Poŝtservo de Ukrainio anoncas, ke ĝi eldonos memormarkon "Rusa militŝipo, forf#kiĝu"|lingvo=en}}</ref>{{,}}<ref>{{Citaĵo el la reto|url=https://www.rtbf.be/article/navire-de-guerre-russe-va-te-faire-foutre-la-poste-ukrainienne-publie-un-timbre-poste-avec-le-doigt-dhonneur-des-soldats-de-lile-au-serpent-10953393|titolo="Rusa miltŝipo, forfikiĝu!": Ukraina Poŝto eldonas poŝtmarkon kun meza fingro de soldatoj el Serpento-Insulo|lingvo=fr}}</ref>. == Similaj frazoj == * " Fek' ", frazo atribuita al la franca generalo Pierre Cambronne fine de la [[batalo de Waterloo]] en 1815; * "[[Ili ne pasos]]", historia frazo de defendantoj dum pluraj konfliktoj; * "Molon labe!" (Venu preni ilin!), respondo de [[Leonidaso la 1-a]], reĝo de [[Sparto]], kiam persoj postulis ke spartoj demetu siajn armilojn dum la [[Batalo de la Termopiloj]] en -480; * "Al vi mi respondos per la buŝoj de miaj kanonoj!" mallongigita versio de tio, kion respondis Frontenac al la angla delegaro kiu postulis ke li kapitulacu dum la batalo de [[Kebeko]] en 1690. == Tradukfonto == {{Trad|fr|Navire de guerre russe, va te faire foutre|195565993}} == Referencoj == <references/> {{Projektoj}} [[Kategorio:Invado de Rusio en Ukrainion (2022)]] [[Kategorio:Frazoj]] [[Kategorio:Vulgaraj vortoj]] [[Kategorio:Aperis en 2022]] [[Kategorio:Interretaj memeoj]] [[Kategorio:Rusia Mararmeo]] [[Kategorio:Poŝtmarkoj]] [[Kategorio:Landlimo de Rumanio kaj Ukrainio]] [[Kategorio:Nigra maro]] fluerr61vsg5l8j93ln6xtoylqb3g05 0 808704 9490617 8215442 2026-10-09T02:39:19Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490617 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{paĝonomo}} |dosiero = Anefo 911-5426 Olympische (cropped 2).jpg |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Julio|Gyula]] Dobay''' [djula dobai], laŭ hungarlingve kutima nomordo '''Dobay Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[naĝado|naĝisto]], trifoja olimpiano, [[trejnisto]]. Lia ofta familia nomvarianto estis '''Dobai''', lia [[edzino]] estis [[Csilla Madarász]]. [[Dosiero:Viktor Polevoy, Paolo Pucci, Gyula Dobay 1958.jpg|eta|{{centre|{{paĝonomo}} en 1958 (dekstre)}}]] {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM92849/863c80e0-bf72-420e-b882-f1183f8b00a5/solr/0/24/0/2/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis la {{daton|18|novembro|1937}} en [[Szeged]], li mortis la {{daton|11|junio|2007}}. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris diplomon, sed pri tio mankas informoj (li uzis titolon D-ro). Pli frue li disidis al [[Usono]] depost fiasko de la [[hungara revolucio de 1956]], sed ne trovis stabilan laboron, tial post 16 monatoj li revenis al Hungario, kie li denove estis naĝisto. Post sia aktiva sporta kariero li malfermis sportbutikon, krome li longe estis trejnisto en [[Kecskemét]]. Li ricevis ŝtatan [[premio]]n en 1960. === Sporta kariero === {{Paĝonomo}} supozeble estis hungara ĉampiono, sed pri tio datenoj ne estis trovitaj. Li estis olimpiano en [[Hungario en la Somera Olimpiko 1956]], [[Hungario en la Somera Olimpiko 1960]] kaj [[Hungario en la Somera Olimpiko 1964]] sen medalo, krome en eŭropa ĉampionumo en 1958 li estis la tria dufoje. == Fontoj == * [http://www.mtkcsalad.hu/dobai-gyula/ hungarlingva biografieto kun foto] * [https://www.fina.org/athletes/1156414/gyula-dobai datenoj] * [http://olimpia.hu/champdata/details/id/223/ datenoj kun foto] * [https://web.archive.org/web/20230119083013/http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=a_jobbito_szandek_hozta_letre hungarlingva mencio kun foto] * [https://olympics.com/en/athletes/gyula-dobai datenoj] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Dobay Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj naĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj olimpianoj]] [[Kategorio:Hungaraj trejnistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] [[Kategorio:Hungaraj rifuĝintoj en 1956]] {{Portalstrio|Biografio}} icbb5rqk4r4g3u1t26pr528gdnwxegv 0 816853 9490423 9482223 2026-10-08T15:08:53Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 3 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490423 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro |dosiero = Crazy_Mohan_Chocolate_Krishna.JPG |grandeco de dosiero = 220px |priskribo de dosiero = Freneza Mohan dum spektaklo ''Chocolate Krishna'' en 2015 |nomo=Crazy Mohan|dato de naskiĝo={{naskiĝdato|df=yes|1952|10|16}}|dato de morto={{Mortodato kaj aĝo|2019|6|10|1952|10|6|df=y}}|aktivaj jaroj=1976–2019}} '''Mohan Rangaĉari''' (16-a de oktobro 1952 – 10-a de junio 2019)<ref name="hindu">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/comedy-cocktails-his-forte/article1431925.ece |title=Comedy cocktails his forte |website=The Hindu |date=20 December 2008 }} {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/crazy-mohan-dies/articleshow/69723412.cms |title=Crazy Mohan, playwright and comedian, dies |last=Pushpa Narayan |date=10 June 2019 |website=[[The Times of India]] |access-date=10 June 2019 |archive-date=10 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190610233904/https://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/crazy-mohan-dies/articleshow/69723412.cms |url-status=live }}</ref> konita profesie kiel '''Crazy Mohan''' ({{lang-ta|கிரேசி மோகன்}}, ''Kirēci Mōkaṉ''; esperante, '''Freneza Mohan'''), estis barata aktoro, komediisto, scenaristo kaj dramisto.<ref>{{Cite web |url=http://www.hindu.com/2006/08/29/stories/2006082902010200.htm |title='Crazy' Mohan back with his classic plays |date=29 August 2006 |website=[[The Hindu]] |access-date=5 May 2010 |archive-date=15 May 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140515173707/http://www.hindu.com/2006/08/29/stories/2006082902010200.htm |url-status=dead }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140515173707/http://www.hindu.com/2006/08/29/stories/2006082902010200.htm |date=2014-05-15 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.hindu.com/2006/08/29/stories/2006082902010200.htm |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140515173707/http://www.hindu.com/2006/08/29/stories/2006082902010200.htm |arkivdato=2014-05-15 }}</ref> Inĝeniero kiel profesio, Mohan komencis skribi teatraĵojn kaj starigis sian propran draman trupon nome ''Crazy Creations'' ({{traduke|Frenezaj kreaĵoj}}) en 1979. Krom dramoj kaj televidserioj, Mohan laboris kiel dialoga verkisto en nombro de komediaj filmoj. Mohan verkis teatraĵojn pli ol 30, laboris en pli ol 40 filmoj, havante [[Kameo (kino)|kameojn]] rolojn en ĉiu filmo kaj verkis 100 mallongajn rakontojn.<ref name = hindu /> La registaro de barata ŝtato [[Tamilnado]] en 2004 premiis lin donante la titolon [[Kalaimamani]] pro sia plejboneco en la kampo de artoj kaj literaturo. == Kariero == [[Dosiero:Rangachary_Mohan_alongwith_Late_former_president_Dr.A.P.J._Abdul_Kalam.png|eta|Mohan (''dekstre'') kun la eksa prezidanto [[P. Ĝ. Abdul Kalam]].]] Mohan studentis ĉe la [[College of Engineering (Guindy)|Altlernejo pri inĝenieristiko]], Guindy, kie li diplomiĝis kiel [[Mekanika inĝenierarto|mekanika inĝeniero]] en 1973.<ref>{{Cite web |url=https://www.thebetterindia.com/153870/college-engineering-guindy-chennai-news/ |title=India's Oldest Engineering College Turns 225: 6 Alumni Who Have Made Guindy Proud! |last=Vidya Raja |date=31 July 2018 |publisher=The Better India |access-date=8 May 2019 |archive-date=23 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190323181220/https://www.thebetterindia.com/153870/college-engineering-guindy-chennai-news/ |url-status=live }}</ref><ref name = hindu /><ref>{{Cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/I-hate-being-serious-or-upset-Crazy-Mohan/articleshow/48402953.cms?from=mdr |title=I hate being serious... or upset: Crazy Mohan |website=Times of India |access-date=26 August 2015 |archive-date=12 August 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150812034745/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/I-hate-being-serious-or-upset-Crazy-Mohan/articleshow/48402953.cms?from=mdr |url-status=live }}</ref> Lia gvido estis lia samklasano S. Ravi, kiu estis la prezidanto de Tamil Mandram. Antaŭ iĝi plentempa verkisto, Mohan laboris ĉe [[Sundaram - Clayton Limigis|Sundaram - Clayton Limited]].<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/on-the-name-kathadi/article5840925.ece |title=On the name 'Kathadi' |website=The Hindu |date=28 March 2014 |access-date=16 October 2014 |archive-date=16 October 2014 |archive-url=https://archive.today/20141016150300/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/on-the-name-kathadi/article5840925.ece |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230329233305/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/on-the-name-kathadi/article5840925.ece |date=2023-03-29 }}</ref> Ĉe la Altlernejo pri inĝenieristiko Guindy, en februaro 1972, li unue skribis ''Great Bank Robbery'' (granda banka rabo), [[Skiza komedio|skit]] (eta komedio) por intra-klasa konkurso ene de la altlernejo pro kiu li ricevis la premion kiel «plej bona verkisto».<ref name = hindu /><ref>{{Cite web |url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=GO-CRAZY-18042015503005 |title=The Times Group |website=epaperbeta.timesofindia.com |access-date=26 August 2015 |archive-date=12 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160112163120/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=GO-CRAZY-18042015503005 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160112163120/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=GO-CRAZY-18042015503005 |date=2016-01-12 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=GO-CRAZY-18042015503005 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-03-29 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160112163120/http://epaperbeta.timesofindia.com/Article.aspx?eid=31807&articlexml=GO-CRAZY-18042015503005 |arkivdato=2016-01-12 }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://www.thenewsminute.com/article/how-kamal-met-crazy-mohan-story-involves-graveyard-103391 |title=How Kamal met Crazy Mohan: The story involves a graveyard |date=11 June 2019 |access-date=11 June 2019 |archive-date=11 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611085802/https://www.thenewsminute.com/article/how-kamal-met-crazy-mohan-story-involves-graveyard-103391 |url-status=live }}</ref> Li poste ekverkis skribaĵojn por la drama trupo de sia pli juna frato, nome [[Maadhu Balaji]], ĉe la [[Ramakrishna Misio Vivekananda Altlernejo|Altlernejo Misio Ramakriŝna Vivekananda]], en Ĉenajo.<ref name = hindu /> La unua longan teatraĵo kiun li verkis estis ''Crazy Thieves in Paalavakkam'' por [[Natakapriya|Natakaprija]] en 1976,<ref name = rediff /> kiu gajnis grandan sukceson<ref name="hindu2">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/article2250045.ece |title=Crazy humour and much more |website=The Hindu |date=7 July 2007 }} {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> kaj donis al li la [[Plumonomo|plumonomon]] ''Crazy'' (freneza) Mohan.<ref>{{Cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Angry-Crazy-Gemini-and-Cho/articleshow/4949730.cms |title=Angry, Crazy, Gemini and Cho |website=The Times of India |access-date=16 October 2014 |archive-date=3 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161203204047/http://timesofindia.indiatimes.com/city/mumbai/Angry-Crazy-Gemini-and-Cho/articleshow/4949730.cms |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://scroll.in/reel/852081/what-gets-tamil-audiences-rolling-in-the-aisles-crazy-mohan-knows |title=What gets Tamil audiences rolling in the aisles? Crazy Mohan knows |last=Raman |first=Sruthi Ganapathy |website=Scroll.in |access-date=3 January 2019 |archive-date=2 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302085435/https://scroll.in/reel/852081/what-gets-tamil-audiences-rolling-in-the-aisles-crazy-mohan-knows |url-status=live }}</ref> Li ankaŭ skribis skribaĵojn por ''Tenant Commandments'' kaj ''One More Exorcist''.<ref name="rediff">{{Cite web |url=http://www.rediff.com/entertai/2002/jun/10crazy.htm |title=rediff.com: Movies: An interview with comedian Crazy Mohan |access-date=16 October 2014 |archive-date=21 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171021004138/http://www.rediff.com/entertai/2002/jun/10crazy.htm |url-status=live }}</ref> Post skribi por aliaj produktadoj, Mohan decidis starigi sian propran trupon kaj tiel fondis ''Crazy Creations'' en 1979.<ref name = rediff /> La trupo poste kreis pli ol 30 teatraĵojn kun originalaj skriboj kaj okazigis pli ol 6 500 spektaklojn ĉie trans Barato kaj eksterlande.<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-fridayreview/article2273356.ece |title=Feast of comedy plays from Crazy's stable |website=The Hindu |date=10 August 2007 }} {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Lia teatraĵo ''Chocolate Krishna'' estis okazigita 500 fojojn dum tri jaroj.<ref name="hindu3">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/crazy-mohan-to-produce-kidsoriented-play/article2934151.ece |title='Crazy' Mohan to produce kids-oriented play |website=The Hindu |date=26 February 2012 |access-date=16 October 2014 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104210150/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/crazy-mohan-to-produce-kidsoriented-play/article2934151.ece |url-status=live |last1=Balaganessin |first1=M. }}</ref> Lia frato Maadhu Balaji, kiu estas aktoro, aktorumis kiel heroo en ĉiuj liaj dramoj. La unua plenlonga filmo kie li laboris estis ''[[Poikkal Kudhirai (filmo de 1983)|Poikkal Kudhirai]]'' de [[K. Balachander|K. Balaĉander]], por kiu li skribis la dialogojn. La filmo mem baziĝis sur la dramo ''Marriage made in Saloon''.<ref name = hindu2 /> Li daŭrigis skribi dialogojn por pluraj komediaj filmoj, precipe havantaj Kamal Haasan-on kiel aktoro, inkluzive de ''[[Sathi Leelavathi (filmo de 1995)|Sathi Leelavathi]]'', ''[[Kaathala Kaathala]]'', ''[[Mikaelo Madana Kama Rajan]]'', ''[[Apoorva Sagodharargal (filmo de 1989)|Apoorva Sagodharargal]]'', ''[[Indian (filmo de 1996)|Indian]]'', ''[[Avvai Shanmughi]]'', ''[[Thenali]]'', ''[[Panchathanthiram]]'' kaj ''[[Vasool Raja MBBS]]''.<ref name = rediff /><ref>{{Cite web |url=http://specials.rediff.com/movies/2004/jun/07sld2.htm |title=rediff.com: Kamal Haasan does a Munnabhai! |access-date=16 October 2014 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304023901/http://specials.rediff.com/movies/2004/jun/07sld2.htm |url-status=live }}</ref> En la filmo ''[[Jerry (filmo)|Jerry]]'' de 2006, kies rakonton kaj scenaron verkis Mohan, partoprenis la tuta teatra teamo de Mohan, inkluzive de ties direktoron S. B. Khanthan.<ref name = hindu2 /> Li ankaŭ agis en subtenanta aŭ [[Kameo (kino)|kameoj roloj]] en la filmoj por kiuj li skribis la dialogojn aŭ la scenaron. En 1989, li ankaŭ ekproduktis komedian televidserion; inter aliaj: ''Here is Crazy'', ''Kalyanathukku Kalyanam'' kun pli ol 600 epizodoj kaj ''Vidathu Sirippu'',<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/lf/2004/03/28/stories/2004032800350200.htm |archive-url=https://archive.today/20141016150300/http://www.thehindu.com/lf/2004/03/28/stories/2004032800350200.htm |url-status=dead |archive-date=2014-10-16 |work=[[The Hindu]] |title=Crazy robot}}</ref> kun ĉi tiu lasta kiu gajnis premion de la Akademio Mylapore en 2005 kiel plej bonan komedia serio.<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2004/04/17/stories/2004041700020200.htm |title=Comic interlude |access-date=16 October 2014 |archive-date=7 November 2004 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041107085506/http://www.thehindu.com/thehindu/mp/2004/04/17/stories/2004041700020200.htm |work=[[The Hindu]] |url-status=dead }}</ref> Li ankaŭ verkis 100 mallongajn rakontojn.<ref name = hindu /> {{Mankas fonto|Mohan estis ankaŭ estis artisto kiu skizis/pentris preskaŭ 60 pentraĵojn, inkluzive de portretoj pri spiritaj gvidantoj kaj famuloj, portretoj pri Raĝa Ravi Verma kaj portretoj de dioj kaj profetoj.}} {{Mankas fonto|Mohan verkis almenaŭ unu [[Venpa]]-n ĉiutage, kaj plo ol 40 000 dum sia vivdaŭro.}} == Premioj == * Plej bona verkisto de dialogoj ĉe la [[14a Kinejo Senhaltaj Premioj|14-aj premioj Cinema Express]], por ''[[Chinna Mapillai]].'' === Ŝtataj premioj === La ŝtata registaro de Tamilnado dum la jaro 2004, premiis lin kun la titolo [[Kalaimamani]] pro la plejboneco en la kampo de artoj kaj literaturo. === Internaciaj premioj === Mohan ricevis premion pro profesia plejboneco de La Guberniestro de ŝtato Marilando de Usono, pro siaj elstaraj kontribuaĵoj al la tamila literaturo, artoj, teatro, dum pli ol 38 jaroj.<ref>{{Cite news |url=https://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/crazy-mohan-conferred-with-professional-excellence-award-by-the-governor-of-maryland.html |title=Crazy Mohan conferred with professional excellence award by the Governor of Maryland |date=2016-11-01 |work=Behindwoods |access-date=2017-12-07 |archive-date=4 December 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161204195833/http://behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/crazy-mohan-conferred-with-professional-excellence-award-by-the-governor-of-maryland.html |url-status=live }}</ref> == Filantropio == {{Mankas fonto|Mohan estis donacanto kaj filantropo dum pli ol 39 jaroj. Li kontribuis al donacoj por koraj operacioj, renaj transplantoj dank'al la enspezoj de la vendoj de la biletoj de lia teatraĵoj. Li donis al la Kancera Instituto Adyar administrita de d-ro. V.Shantha, ekde 1999. La enspezoj de la vendoj de lia libro ''Crazy about Ramana'' uzatas por la instruo de la barata kulturo kaj valoroj al malriĉaj infanoj studantaj en registaraj lernejoj.}} == Laboroj == <div class="div-col" style="column-width: 20em;"> === Teatro === Jen kelkaj de liaj popularaj dramoj en la tamila kiel dialoga verkisto. * ''Maadhu +2''<ref name="hindu5">{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/of-crazy-mohan-madras-and-mylapore/article6506140.ece?secpage=true&secname=entertainment |title=Of 'Crazy' Mohan, Madras and Mylapore |website=The Hindu |date=16 October 2014 |access-date=16 October 2014 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011130902/https://www.thehindu.com/features/cinema/of-crazy-mohan-madras-and-mylapore/article11072479.ece?secname=entertainment&secpage=true |url-status=live |last1=Ramanujam |first1=Srinivasa }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201011130902/https://www.thehindu.com/features/cinema/of-crazy-mohan-madras-and-mylapore/article11072479.ece?secname=entertainment&secpage=true |date=2020-10-11 }}</ref> * ''Jurassic Baby''<ref name = hindu5 /> * ''Marriage Made in Saloon'' * ''Meesai Aanaalum Manaivi''<ref name = rediff /> * ''Alaavudeenum 100 Watts Bulbum''<ref name = rediff /> * ''Crazy Kishkintha''<ref name="hindu4">{{Cite web |url=http://www.thehindu.com/2005/09/14/stories/2005091416040200.htm |archive-url=https://archive.today/20141016150307/http://www.thehindu.com/2005/09/14/stories/2005091416040200.htm |url-status=dead |archive-date=2014-10-16 |work=[[The Hindu]] |title=Tamil Nadu / Chennai News : Crazy Mohan's plays in CD format}}</ref> * ''Return of Crazy Thieves''<ref name = hindu4 /> * ''Oru Babiyin Diary Kurippu''<ref name = hindu4 /> * ''Kathalikka Maadhu Undu''<ref name = hindu4 /> * ''Maadhu Mirandal''<ref>{{Cite news |url=https://www.thehindu.com/2004/04/25/stories/2004042507750300.htm |archive-url=https://archive.today/20190610094949/https://www.thehindu.com/2004/04/25/stories/2004042507750300.htm |url-status=dead |archive-date=10 June 2019 |title=In The Capital Today |date=25 April 2004 |work=[[The Hindu]] |access-date=10 June 2019}} {{404|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''Madhil Mel Maadhu''<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/crazy-time/article853499.ece |title=Crazy time |website=The Hindu |date=28 October 2010 |access-date=16 October 2014 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011130853/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Crazy-time/article15794387.ece |url-status=live |last1=Kannadasan |first1=Akila }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201011130853/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Crazy-time/article15794387.ece |date=2020-10-11 }}</ref> * ''Chocolate Krishna''<ref>{{Cite web |url=http://www.thehindujobs.com/thehindu/fr/2008/07/11/stories/2008071151120100.htm |title=The Hindu : Friday Review Chennai : How humour meets magic |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100204035905/http://thehindujobs.com/thehindu/fr/2008/07/11/stories/2008071151120100.htm |archive-date=4 February 2010 |df=dmy-all}}</ref> * ''Satellite Saamiyaar''<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/humour-on-demand/article638109.ece |title=Humour on demand |website=The Hindu |date=11 July 2009 |access-date=16 October 2014 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011130836/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Humour-on-demand/article15917351.ece |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201011130836/https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/Humour-on-demand/article15917351.ece |date=2020-10-11 }}</ref> * ''Crazy Thieves in Paalavaakkam''<ref name = hindu5 /> * ''Oru Sontha Veedu Vaadagai Veedagirathu'' * ''Ayya Amma Ammamma''<ref>{{Cite web |url=http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article474239.ece |title=Funny one-liners of marriage woes |website=The New Indian Express |access-date=16 October 2014 |archive-date=4 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304215158/http://www.newindianexpress.com/cities/chennai/article474239.ece |url-status=live }}</ref> * ''Google Gadothgajan''<ref>{{Cite news |url=http://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/crazy-mohans-new-play-google-gadothgajan-is-targeted-at-children/article7711823.ece |title=Crazy Mohan's latest play is a big hit with children |website=The Hindu |date=October 2015 |access-date=14 November 2015 |archive-date=11 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201011130845/https://www.thehindu.com/features/friday-review/theatre/crazy-mohans-new-play-google-gadothgajan-is-targeted-at-children/article7711823.ece |url-status=live |last1=Balasubramanian |first1=V. }}</ref> * ''Crazy Premier League (CPL)'' * ''Gummaala Gokulam'' (Upcoming Drama)<ref name = hindu3 /> * ''Veetai Maatri Katti Paar'' === Televidserioj === * Aachi International (1997) * Vidathu Sirippu (2004) * Siri Siri Crazy (2007) === Filmoj === ;Kiel verkisto de la scenaro kaj de dialogoj: * ''[[Poikkal Kudhirai (filmo de 1983)|Poikkal Kudhirai]]'' (1983) * ''[[Katha Nayagan (filmo de 1988)|Katha Nayagan]]'' (1988) * ''[[Apoorva Sagodharargal (filmo de 1989)|Apoorva Sagodharargal]]'' (1989) * ''[[Michael Madana Kama Rajan]]'' (1990) * ''[[Unnai Solli Kutramillai]]'' (1990) * ''[[Indrudu Chandrudu|Indran Chandran]]'' (1990) * ''[[Chinna Mapillai]]'' (1993) * ''[[Magalir Mattum (filmo de 1994)|Magalir Mattum]]'' (1994) * ''[[Vietnam Colony (filmo de 1994)|Vietnam Colony]]'' (1994) * ''[[Chinna Vathiyar]]'' (1995) * ''[[Engirundho Vandhan]]'' (1995) * ''[[Sathi Leelavathi (filmo de 1995)|Sathi Leelavathi]]'' (1995) * ''[[Avvai Shanmughi]]'' (1996) * ''[[Mr. Romeo]]'' (1996) * ''[[Arunachalam (filmo)|Arunachalam]]'' (1997) * ''[[Sishya (filmo)|Sishya]]'' (1997) * ''[[Ratchagan]]'' (1997) * ''[[Thedinen Vanthathu]]'' (1997) * ''[[Aahaa..! (filmo de 1997)|Aahaa..!]]'' (1997) * ''[[Kaathala Kaathala]]'' (1998) * ''[[Kannodu Kanbathellam]]'' (1999) * ''[[Endrendrum Kadhal]]'' (1999) * ''[[Poovellam Kettuppar]]'' (1999) * ''[[Thenali]]'' (2000) * ''[[Little John (filmo)|Little John]]'' (2001) * ''[[Panchathanthiram]]'' (2002) * ''[[Pammal K. Sambandam]]'' (2002) * ''[[Vasool Raja MBBS]]'' (2004) * ''[[Idhaya Thirudan]]'' (2006) * ''[[Jerry (filmo)|Jerry]]'' (2006) * ''[[Kola Kolaya Mundhirika]]'' (2010) * ''[[Manmadhan Ambu]]'' (2010) * ''[[Naan Ee]]'' (2012) ;Kiel aktoro * ''Janavari Onnu'' (1984) * ''[[Apoorva Sagodharargal (filmo de 1989)|Apoorva Sagodharargal]]'' (1989) - Car customer * ''[[Indrudu Chandrudu]]'' (1989) - Mental patient * ''[[Michael Madhana Kamarajan]]'' (1990) - Grocery shop owner * ''[[Jagadeka Veerudu Athiloka Sundari]]'' (1990; Telugu) - Kannada speaking tourist * ''[[Thambi Pondatti]]'' (1992) * ''[[Kalikaalam (filmo de 1992)|Kalikaalam]]'' (1992) * ''Magalir Mattum'' (1994) - First Doctor at Hospital * ''[[Chinna Vathiyar]]'' (1995) - Doctor * ''[[Indian (filmo de 1996)|Indian]]'' (1996) - Parthasarathy * ''[[Mr. Romeo]]'' (1996) * ''[[Avvai Shanmughi]]'' (1996) - Interviewer * ''[[Sishya (filmo)|Sishya]]'' (1997) * ''[[Thedinen Vanthathu]]'' (1997) - Bank manager * ''[[Arunachalam (filmo)|Arunachalam]]'' (1997) * ''[[Kaathala Kaathala]]'' (1998) - Fraud Saamiyar (Anandha Vigadanandha) * ''Arunachalam'' (1999) - Ayyasamy * ''[[Kannodu Kanbathellam]]'' (1999) * ''[[Endrendrum Kadhal]]'' (1999) - Astrologer * ''[[Sigamani Ramamani]]'' (2001) * ''[[Dosth (tamila filmo de 2001)|Dosth]]'' (2001) * ''[[Pammal K. Sambandam]]'' (2002) - ENT Specialist * ''[[Panchathantiram]]'' (2002) * ''[[Vasool Raja MBBS]]'' (2004) - Dr. Margabandhu * ''Idhaya Thirudan'' (2005) * ''[[Jerry (filmo)|Jerry]]'' (2006) - Rukku * ''[[Kola Kolaya Mundhirika]]'' (2010) - Deaf Judge * ''[[Naan Ee]]'' (2012) - Doctor * ''[[Puthagam]]'' (2013) - Varadachari * ''[[Kalyana Samayal Saadham]]'' (2013) - Dr. Kamlesh (final film role) {{Div col end}} === Televidaj teatraĵoj<ref name = hindu /> === * ''Here is Crazy'' * ''Maadhu Cheenu'' * ''Nil Gavani Crazy'' ([[Sun TV (India)|Sun TV]]) * ''Siri Gama Padhani'' * ''Crazy Times'' ([[Star Vijay|Vijay TV]]) * ''[[Vidathu Sirippu]]'' ([[Jaya TV]]) * ''Siri Siri Crazy'' ([[Kalaignar TV]])<ref>{{cite web |title=Siri Siri Crazy |url=https://www.youtube.com/watch?v=4ngGtn4qGp8 |website=[[YouTube]] |access-date=28 August 2022}}</ref> ;Retserioj * ''[[Karoline Kamakshi]] (2019)'' </div> <!-- fino de du kolumnoj --> == Morto == Mohan plendis pro [[stomaka doloro]] kaj manko de spiro matene de la 10-a de junio 2019. Post kiam li suferis koran atakon, Mohan estis portita al [[Kauvery Hospitalo|malsanulejo Kauvery]] de Maadhu Balaji. Teamo de doktoroj laboris sur Mohan dum horoj, klopodante revivigi lin. Tamen, ĉiuj penoj revivigi lin malsukcesis, kaj Mohan estis deklarita mortinto ĉe ĉirkaŭ la 2:00 ptm [[Barata Norma Horzono|IST]] la saman tagon.<ref name="dead">{{Citaĵo el novaĵo|url=https://www.thehindu.com/entertainment/veteran-tamil-playwright-and-actor-crazy-mohan-dies-at-67/article27752418.ece|arkivdato=21 December 2019}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{oficiala retejo|http://www.crazymohan.com/}} * {{IMDb nomo|id=1190372}} {{DEFAŬLTORDIGO:Mohan, Freneza}} * {{tradukita|lingvo=en|artikolo=Crazy Mohan|revizio=1112952896}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1952]] [[Kategorio:Mortintoj en 2019]] [[Kategorio:Tamilaj aktoroj]] 8h7p03z09ukjxsoikwfpzetk5vcib9a 0 821497 9490754 8521431 2026-10-09T10:06:06Z Sj1mor 12103 9490754 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Jesús CARRASCO''', naskita en 1972 en [[Olivenza]], estas [[Hispanoj|hispana]] verkisto. Antaŭ la komenco de sia literatura kariero, li tenis larĝan gamon de laborpostenoj en sia junularo, de instruisto al vinber-plukisto kaj plendetala dezajnisto. En 1992, li translokiĝis al [[Madrido]] kie li komencis sian verkadan karieron. En 2005, li translokiĝis al [[Sevilo]], kie li ankoraŭ vivas. Lia debuta romano ''Intemperie'' (Subĉiela rigoro) aperis en 2013 al kritika aklamo kaj estis tradukita en pli ol dudek lingvoj, kaj adaptita al [[Intemperie (filmo)|samnoma filmo]]; ĝi temas pri knabo kiu fuĝas tra akra pejzaĝo el brutala laborestro. Ĝi gajnis nombron de premioj kaj estis nomita por pluraj pliaj. Lia dua romano ''La tierra que pisamos'' (2016) gajnis la EU Premion por Literaturo <ref>[https://www.euprizeliterature.eu/authors/jes%C3%BAs-carrasco Bio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211107163151/http://www.euprizeliterature.eu/authors/jes%C3%BAs-carrasco |date=2021-11-07 }}</ref>. Lia tria romano ''Llévame a casa'' (Portu min hejme) estis eldonita en februaro 2021 <ref name=":02">[https://www.europapress.es/catalunya/noticia-jesus-carrasco-aborda-responsabilidad-ser-hijos-novela-domestica-llevame-casa-20210202124742.html Jesús Carrasco aborda la responsabilidad de ser hijos en la novela “doméstica” ''Llévame a casa''] eldonita la 2an de februaro 2021 fare de Europa Press</ref>. Ĝi temas pri mensaj misordoj ĉe (ge)maljunuloj, kaj la problemoj kiujn tiuj okazigas ĉe la propra familio, ĉefe ĉe la gefiloj. La interrilato inter homoj kaj naturo estas fundamenta temo de ĉiuj liaj romanoj <ref>[https://www.eldiario.es/eldiarioex/cultura/Jesus_Carrasco_Intemperie_Barrado_medio_ambiente_0_329317388.html Jesús Carrasco: “Para mi segunda novela prometo intensidad y tensión en el lenguaje”] eldonita fare de El Diario la 29an de novembro 2014</ref>. Carrasco diris, ke li estis inspirita de [[Raymond Carver]], [[Richard Ford]], [[John Updike]] kaj [[John Edward Williams]]. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carrasco, Jesus}} [[Kategorio:Vivantaj homoj]] [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] tlty6q5xjg17io2nbk1ae52glbvraud 0 822765 9490621 9417743 2026-10-09T03:26:35Z Stephan1000000 118133 epizodoj=545|N-ro de sezonoj=26}} 9490621 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio|N-ro de epizodoj=545|N-ro de sezonoj=26}} '''Law &''' '''Order''' ({{Traduke|Leĝo & Ordo}}) estas polica kaj [[Jurisprudenco|leĝa]] drama televida serio, produktita por la [[Usono|usona]] [[National Broadcasting Company|NBC]]. La televidserio estis elsendita ekde septembro [[1990]] ĝis majo [[2010]] por 20 sezonoj kaj 456 epizodoj kaj estis unu el la plej malnovaj dramoj elsenditaj en Usono (en [[pinttempo]]). La kreinto kaj produktanto de la televidserio estas Dick Wolf kaj la [[Pilota filmo|ekepizodo]] estis produktita por la NBC en [[1988]] <ref name="canceled">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2010/05/15/arts/television/15law.html|title=One 'Law & Order' Gets a Death Sentence, as Another Joins the Force|first1=Brian|last1=Stelter|first2=Bill|last2=Carter|author-link1=Brian Stelter|work=[[The New York Times]]|date=May 14, 2010|access-date=May 16, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100516232529/http://www.nytimes.com/2010/05/15/arts/television/15law.html|archive-date=May 16, 2010|url-status=live|df=mdy-all}}</ref><ref name="NYTimes Cancel">{{Cite news|url=http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/05/14/nbc-cancels-law-order/|title=NBC Cancels 'Law & Order'|first1=Brian|last1=Stelter|first2=Bill|last2=Carter|author-link1=Brian Stelter|work=[[The New York Times]]|date=May 14, 2010|access-date=May 16, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100516235837/http://mediadecoder.blogs.nytimes.com/2010/05/14/nbc-cancels-law-order/|archive-date=May 16, 2010|url-status=live|df=mdy-all}}</ref>. En majo 2022, la televidserio estis renovigita por sezono 22 <ref>Sharon Knolle (May 10, 2022). [https://www.thewrap.com/law-and-order-season-22-organized-crime-season-3-renewed-nbc/ ‘Law & Order’ and ‘Organized Crime’ Renewed at NBC]. The Wrap. Retrieved May 11, 2022</ref>. Produktita kaj filmita en Novjorko, la serio sekvas du-partan aliron: la unua duonhoro estas la enketo de krimo (kutime murdo) kaj kapto de suspektato fare de detektivoj de la novjorka polico; la dua duono estas la procesigo de la akuzito fare de la oficejo de la manhatana distrikta prokuroro. Intrigoj ofte estas bazitaj sur realaj kazoj kiuj lastatempe faris fraptitolojn, kvankam la instigo por la krimo kaj la kriminto povas esti malsamaj. La spektaklo komencis uzi turnpordan roladon en la 2-a sezono. Inter la plej longdaŭraj ĉefaj rolantaranoj estas Steven Hill kiel District Attorney Adam Schiff (sezonoj 1-10), Jerry Orbach kiel Detektivo Lennie Briscoe (sezonoj 3-14), S. Epatha Merkerson kiel Leŭtenanto Anita Van Buren (sezonoj 4-20), Sam Waterston kiel District Attorney Jack McCoy (sezono 5-nuna; antaŭe Executive Assistant District Attorney), kaj Jesse L. Martin kiel Detektivo Ed Green (sezonoj 10-18). La 22 sezonoj de ''Law & Order'' estas duaj nur al ĝia kromprodukto ''[[Law & Order: Special Victims Unit]]'' (1999-nun) por la plej longdaŭra realbatala skribita usona pinttempa televidserio. La sukceso de la serio kaŭzis la kreadon de kromaj spektakloj, igante ''Law & Order'' [[franĉizo]], kun televida filmo, pluraj [[Videoludo|videoludoj]], kaj internaciaj adaptiĝoj de la serio. Ĝi gajnis kaj estis nomumita por multaj premioj tra la jaroj, inkluzive de kelkaj [[Premio Emmy|Premioj Emmy]]. == Priskribo == En la unua duono de ĉiu epizodo, la televidserio sekvas malgrandan teamon de policdetektivoj en [[Novjorko]], kiuj esploras gravan [[Krimo|krimon]] (kutime [[murdo]]). En la dua duono, la fokuso ŝanĝiĝas de la policesploro al la laŭleĝaj procedoj kontraŭ la akuzito, administrita fare de malgranda teamo de advokatoj de la oficejo de la [[Manhatano|manhatana]] distrikta prokuroro. La televidserio temigas plejparte la sole polic-laŭleĝan intrigon, kaj ne enprofundiĝas en la personajn vivojn de la herooj (nekutima trajto en usona televidserio). La herooj de la televidserio (la policistoj kaj la advokatoj) ofte renkontas kompleksajn internajn kaj moralajn konfliktojn, ĉar foje la leĝo ne egalas al justeco kaj ili estas postulataj por decidi pri malfacilaj moralaj aferoj. La televidserio estas filmita en Novjorko, kaj ofte traktas aktualajn kaj lokajn temojn, ekzemple la militon kontraŭ terorismo post [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|la disfalo de la Ĝemelaj Turoj]]. La urbestroj de Novjorko, [[Rudy Giuliani]] kaj [[Michael Bloomberg]], aperis en la spektaklo plurajn fojojn. La televidserio gajnis la [[Premio Emmy|Premion Emmy]] por Plej bona Dramo en [[1997]], kaj estis nomumita por la premio 11 sinsekvaj jaroj. Ĝi gajnis tre altajn spektadprocentojn inter la pli maljuna spektantaro (aĝoj 18 - 49), kaj proksimume 16 milionoj da usonanoj spektis ĝin ĉiun semajnon. En [[2006]] Law and Order ricevis la plej malaltajn spektadprocentojn kune kun la duavica televidserio "Criminal Intent" inter 8 kaj 6 milionoj da spektantoj, en [[2007]] la NBC devis fari decidon pri kiu konservi, finfine ili preferis la originan televidserion kaj "Krimina Intenco" movita al kablo. Ekde tiam, spektadprocentoj daŭre falas inter 9 kaj 8 milionoj da spektantoj. La [[14-a de majo|14-an de majo]] [[2010]], la kreinto Dick Wolf sciigis ke "Leĝo kaj Ordo" oficiale malaperus la ekranojn pro malalta spektantaro kaj ankaŭ ilia malsukcesa ŝanco resendi ĝin al la aero, kiu alportas ĝin kun totalo de 20 sezonoj kaj 456 epizodoj, igante ĝin la plej malnova dramserialo en [[Pinttempo|pinttempaj elsendoj Tempo]], kune kun la televidserio kiu komenciĝis en radio, Smoke the Gun de CBS. En [[2022]], la televidserio estis renovigita por sezono 21. La tuta rolantaro estis anstataŭigita, kun la escepto de Anthony Anderson (kiu revenis por roluli kiel detektivo Kevin Bernard, sed foriris ĉe la fino de la sezono) kaj Sam Waterston (kiu revenis por pozi kiel distriktadvokato Jack McCoy). == Ĉeffiguroj en la spektaklo == * '''Jeffrey Donovan''' - detektivo '''Frank Cosgrove''', aliĝis al la hommortigsekcio anstataŭe de detektivo Cyrus Lupo. La partnero de detektivo Jalen Shaw (2022 / 21). * '''Mehcad Brooks''' - Detektivo '''Jalen Shaw'''. Aliĝis al la Hommortiga Taĉmento anstataŭ detektivo Kevin Bernard. La partnero de detektivo Frank Cosgrove (2022 - / 22 - ). * '''Camryn Manheim''' - staciestro '''Kate Dixon'''. Anstataŭas la komandanton Anita van Beuren (2022 - / 21-). * '''Hugh Dancy''' - Direktoro de la oficejo de District Attorney '''Nolan Price''' (2022 - / 21-). * '''Odalia Halevi''' - Asistanto de Distrikta Prokuroro '''Samantha Maron'''. (2022/sezono 21). * '''Sam Waterston''' - Prokuroro '''Jack McCoy'''. Antaŭe altranga asistanto de la distrikta advokato kaj nuntempe funkcias kiel la distrikta advokato mem. La anstataŭaĵo de Ben Stone kaj Arthur Branch (1994 - / 5 sezonoj -). == La rolantaro kaj pasintaj roluloj == Tra la jaroj, la tuta rolantaro de la televidserio ŝanĝiĝis. Kelkaj el ili daŭriĝis por ludi en duavicaj televidserioj, kiel ekzemple (Dan Florek en ''Special Section'' kaj ''Chris Noth'' en ''Criminal Intent''). * '''George DeZonza''' - Max Greavy, Detektivo (1990-1991/Sezono 1) * '''Chris Noth''' - Mike Logan, detektivo (1990-1995/sezonoj 1-5) * '''Dan Florek''' - Donald Craigen, ĉefo de la hommortigdividaĵo (1990-1993/sezonoj 1-3) * '''Michael Moriarty''' - Ben Stone, Senior Assistant District Attorney (1990-1993/Sezonoj 1-3) * '''Richard Brooks''' - Paul Robinette, asistanto policadvokato (1990-1993/Sezonoj 1-3) * '''Steven Hill''' - Adam Schiff, policadvokato (1990-2000/Sezonoj 1-11) * '''Paul Sorbino''' - Phil Carta, detektivo. La anstataŭaĵo de Max Greavy (1991-1992/sezonoj 2-3) * '''Jerry Auerbach''' - Lenny Briscoe, detektivo. La anstataŭaĵo de Phil Carta (1992-2004/sezonoj 3-14), moviĝis al la duavica televidserio ''Law and Order: Justice and Justice'' kaj mortis dum la filmigo de la unua sezono. * '''S. Epatha Merkerson''' - Anita Van Beuren, kapo de la hommortigsekcio. La svatanto de Donald Craigen (1993-2010/sezonoj 4-20) * '''Benjamin Bratt''' - Ray Curtis, detektivo. La anstataŭaĵo de Mike Logan (1995-1999/sezonoj 6-9) * '''[[Jill Hennessy]]''' - Claire Kincaid, asistanto policadvokato. La svatanto de Paul Robinette (1993-1996/sezonoj 4-6) * '''Jesse Martin''' - Ed Green, detektivo. Anstataŭaĵo de Ray Curtis kaj Joe Fontana (1999-2004, 2006-2008/sezonoj 10-14, 16-18) * '''Carrie Lovell''' - Jamie Ross, asistanto policadvokato. La ŝanĝado de Claire Kincaid (1996-1998/Sezonoj 6-8) * '''Angie Harmon''' - Abigail Carmichael, asistanto policadvokato. La svatanto de Jamie Ross (1998-2001/sezonoj 8-11) * '''Diane Wiest''' - Nora Levine, policadvokato. La anstataŭaĵo de Adam Schiff (2000-2002/sezonoj 11-12) * '''Elizabeth Rohm''' - Serena Sutherlin, asistanto policadvokato. La anstataŭaĵo de Abigail Carmichael (2001-2005/sezonoj 12-14) * '''Fred Thompson''' - Arthur Branch, policadvokato. Anstataŭanto por Nora Levin (2002-2007/sezonoj 12-17) * '''Anny Price''' - Alexandra Borja, helpa distrikta prokuroro. La anstataŭaĵo de Serena Sutherlin (2004-2006/sezonoj 14-16) * '''Dennis Perina''' - Joe Fontana, detektivo. La anstataŭaĵo de Lenny Briscoe (2004-2007/sezonoj 14-16) * '''Michael Imperioli''' - Nick Falco, detektivo, provizora anstataŭaĵo por Ed Green (2005/sezono 15) * '''Milena Jovitz''' - Nina Cassidy, detektivo. La svatanto de Nick Falco (2006-2007/sezono 17) * '''Jeremy Sisto''' - Cyrus Lupo, detektivo. Anstataŭanto por Nina Cassidy (2007-2010/Sezonoj 17-20) * '''Anthony Anderson''' - Kevin Bernard, detektivo. La anstataŭaĵo de Ed Green (2008-2022/sezonoj 18-21) * '''Linus Roach''' - Michael Cutter, Senior Assistant District Attorney. La anstataŭaĵo de Jack McCoy kiu estis promociita al la pozicio de policadvokato (2008-2010/sezonoj 18-20) * '''Elena De La Garza''' - Connie Rubirosa, asistanto distriktadvokato. La anstataŭaĵo de Alexandra Borja (2008-2010/sezonoj 18-20) La televidserio havis grandan nombron da aktoroj en gastaj roloj, inkluzive de [[Jennifer Garner]], Allison Janney, [[Samuel L. Jackson]], Eddie Falco, kaj multaj aliaj. == Duavicaj televidserioj == La sukceso de la televidserio kaŭzis la evoluon de diversaj kromproduktoj. La plej multaj el la televidserioj traktis esplorojn, unu el ili prezentis nur la juran parton. ; [[Law & Order: Special Victims Unit]] (SVU, 1999-nun) : (en libera traduko el la angla: "speciala unuo de viktimoj de [[sekskrimo]]j) kiu temigas krimojn kaj sekskrimulojn. En marto 2021, la televidserio daŭre elsendiĝas. ; <nowiki>Law & Order: Criminal Intent (CI, 2001-2011)</nowiki> : Serio kiu temigis la krimulon mem, kaj la nura televidserio kiu apenaŭ implikas procesigon. Ekstere post 10 sezonoj. ; <nowiki>Law & Order: Trial by Jury (TBJ, 2005-2006)</nowiki> : (libere tradukita el la angla: "Proceso de Ĵurio") estis kortuma dramo kaj la nura televidserio kiu ne montras policenketojn, kaj estis faligita post nur unu sezono ĉar ĝi ne ricevis sufiĉe altan spektantaron. ; <nowiki>Law & Order: Los-Anĝeleso (2010-2011)</nowiki> : La televidserio por la unua fojo okazas en [[Los-Anĝeleso|Los-Anĝeleso, Kalifornio]], dum la aliaj televidserioj okazas en [[Novjorko]]. For la aero post unu sezono. ; <nowiki>Law & Order: Organizied Crime (2021-nun)</nowiki> : Christopher Maloney revenas kiel detektivo Elliot Stabler kiu, sekvante personan tragedion, revenas de emeritiĝo kaj komencas prizorgi stabo pri organizita krimo de la Novjorka Polica Departmento. En majo 2022, la televidserio estis renovigita por tria sezono. === Aliaj versioj === '''Law and Order: UK''' - brita versio de la televidserio, elsendiĝis dum 8 sezonoj de [[2009]] ĝis [[2014]]. == Vidu ankaŭ == * [[Novjorka distrikta prokuroro]] == Referencoj == {{Referencoj}}{{Refbegin}} * {{Cite book|last1=Courrier|first1=Kevin|last2=Green|first2=Susan|year=1999|title=Law & Order: The Unofficial Companion|edition=2nd|location=Los Angeles|publisher=Renaissance Books|isbn=1580631088|oclc=42995115}} * {{Cite book|last1=Green|first1=Susan|last2=Dawn|first2=Randee|year=2009|title=Law & Order: Special Victims Unit: The Unofficial Companion|location=Dallas|publisher=BenBella Books|isbn=9781933771885|oclc=429604907}} {{Refend}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://wolfentertainment.com/television/current/law-order/}} ĉe Wolf Entertainment * {{Oficiala retejo|https://www.nbc.com/law-order}} ĉe [[National Broadcasting Company|NBC]] * {{Oficiala retejo|https://web.archive.org/web/20110606141739/http://www.tnt.tv/series/lawandorder/}} ĉe [[TNT (televida kanalo)|TNT]] * {{Oficiala retejo|https://www.channel5.com/show/law-order}} ĉe Channel 5 * [https://www.citytv.com/show/law-order/ Oficiala Retejo] sur City en Kanado * Law & Order [https://onlocationtours.com/locations/law-order-series/ lokoj de filmado], la Mayor's Oficejo de Filmo, Teatro kaj Elsendo * {{IMDb title}} * [http://epguides.com/LawandOrder Law & Order] ĉe epguides.com {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Televidaj programoj de NBC]] [[Kategorio:Anglalingvaj televidaj programoj]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2000-2009]] 0dkjcu0ejh21bxujtx7vy4zfjvxzytl 0 822772 9490622 9484073 2026-10-09T03:49:30Z Stephan1000000 118133 epizodoj=595|N-ro de sezonoj=28}} 9490622 wikitext text/x-wiki {{Informkesto televida serio|N-ro de epizodoj=595|N-ro de sezonoj=28}} '''Law & Order: Special Victims Unit''' ({{Traduke|Leĝo kaj ordo: sekcio de specialaj viktimoj}}, aŭ mallonge " '''SVU''' ") estas [[Usono|usona]] policdramserio kiu gajnis [[Premio Emmy]], produktita por [[National Broadcasting Company|NBC]]. La serio estis elsendita la [[20-a de septembro|20-an de septembro]] [[1999]] kiel [[Kromverko|duavica serio]] de ''[[Law & Order]] <ref>{{Cite web|title=Law & Order: Special Victims Unit - NBC.com|url=https://www.nbc.com/law-and-order-special-victims-unit|access-date=April 15, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190330094241/https://www.nbc.com/law-and-order-special-victims-unit|archive-date=March 30, 2019|url-status=live}}</ref>''. Kiel deklarite en ĝia nomo, la serio temigas la enketon de krimoj de specialaj viktimoj kun speciala sentemo, kiel ekzemple [[sekskrimo]]j kaj krimoj kontraŭ infanoj. Kiel ĝiaj gepatra serio, la serio traktas kaj la policesploran fazon kaj kolektadon de indicoj, kaj poste la fazon de la kortumsesio. Tra la jaroj, la serio estis tre sukcesa kaj estas konsiderita unu el la plej popularaj televidserioj en Usono kaj la gvidanto en spektado de procentoj inter ĉiuj aliaj "Law & Order" serioj <ref>{{Cite web|last=Roots|first=Kimberly|title=''Law & Order'', ''SVU'' and ''Organized Crime'' Renewed at NBC|url=https://tvline.com/2023/04/10/law-and-order-svu-renewed-season-25-nbc/|website=[[TVLine]]|access-date=April 10, 2023|date=April 10, 2023}}</ref>. La serio gajnis la titolon de "la plej malnova dramserialo en pinttempo" <ref name="news.avclub.com">{{Cite web|url=https://news.avclub.com/law-order-svu-is-now-officially-tv-s-longest-running-1833678675|title=Law & Order: SVU is now officially TV's longest-running primetime live-action series|website=News|date=March 29, 2019|accessdate=2023-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200803184231/https://news.avclub.com/law-order-svu-is-now-officially-tv-s-longest-running-1833678675|archivedate=2020-08-03}}</ref> kaj unu el la ĉeffiguroj, Olivia Benson rolita fare de [[Mariska Magdolna Hargitay|Mariska Hargitay]], estis elektita kiel la plej amata televidfiguro. La serio estas la nura inter la aliaj "Law & Order" serioj kies rolantaro apenaŭ ŝanĝiĝis dum la multaj sezonoj kiuj ĝi elsendiĝis. Tamen, post la 12-a sezono estis sciigite ke la ĉefstelulo de la serio Christopher Maloney (Detektivo Elliot Stabler) ne revenos en la sekva sezono, pro fiasko en intertraktadoj koncerne la kontrakton de la aktoro (Christopher Maloney revenis en 2021 por portreti la rolulo de Elliot Stabler en la serio ''Law & Order: Organized Crime''. Mariska Hargitay ofte aperas en ĝi en gasta rolo kiel Olivia Benson). La serio estas la nura inter la aliaj "Law & Order" serioj kies rolantaro apenaŭ ŝanĝiĝis dum la multaj sezonoj kiuj ĝi elsendiĝis. Tamen, post la 12-a sezono estis sciigite ke la ĉefstelulo de la serio Christopher Maloney (Detektivo Elliot Stabler) ne revenos en la sekva sezono, pro fiasko en intertraktadoj koncerne la kontrakton de la aktoro (Christopher Maloney revenis en 2021 por portreti la rolulo de Elliot Stabler en la serio ''Law & Order: Organized Crime''. Mariska Hargitay ofte aperas en ĝi en gasta rolo kiel Olivia Benson). Krome, kelkaj el la roluloj de la serio aperis en interkruciĝepizodoj kun "Ĉikago-" serioj kiel ekzemple ''Chicago P.'' ''D'' kaj ''Chicago Fire'', ankaŭ de la kreinto de Dick Wolf. == Intriga resumo == La intrigo de la serio temigas grupon de detektivoj de elita unuo de detektivoj de la [[Nov-Jorka Polica Departemento|Novjorka Polico]] nomita la "Unuo de Specialaj Viktimoj", kiu situas en [[Manhatano]] kaj kutime esploras diversajn sekskrimojn, [[Mistraktado de infanoj|infanmistrakton]] kaj [[Hejma perforto|hejman perforton]]. Ĉiu kazo estas malsama kaj kompleksa. Ĉie en la serio, la kompleksa persona historio de la diversaj detektivoj ankaŭ estas prezentita por ilustri kiel la privataj vivoj de la policistoj povas influi la decidprocezon en ilia laboro. La strukturo de la epizodoj estas kutime la sama: persono trovas la viktimon kaj vokas la policon, de tie komenciĝas la esploro de la fako kaj finfine la fokuso moviĝas de la policejo al la tribunalo. Plejofte ekzistas neniu rekta ligo inter epizodoj kaj ĉiu epizodo prezentas malsaman enketon. Sed foje, epizodoj estas prezentitaj kun referencoj al okazaĵoj kiuj okazis en la serio en la pasinteco aŭ daŭrigepizodoj (ekzemple, la atenco de Alexandra Cabot, la mensmalsano de Maureen Stabler aŭ la enketo kiu estis farita kontraŭ Dario, la vicfilo de fin). Ĉi tiu duavica serio estas dediĉita al la intrigoj de malfacilaj esploroj rilataj al infanoj kaj sekso kaj inter ili: * Patrino kiu fitraktas siajn infanojn ĝis malsato, forlaso kaj morto. * Murdo de niĝeria knabo kiel rita ofero post estado vendita en sklavecon. * Viktimo kies peniso estis amputita en la metroo estas rivelita post lia morto esti seria seksperfortanto. * Adoleskanto kiu administras retejon kiu enhavas [[Infana pornografio|infanpornografion]]. * Knabino kiu estis seksperfortita de viro kiun ŝi konis en virtuala babilejo. * Grupo de pedofiloj kiuj kontrabandas infanojn de Sudameriko al Usono por sekso. * En sezono 21, la intrigo temigis perforton en familio, plejparte dum la periodo de la [[Kronvirusa pandemio de 2019-2023|koronvirusa pandemio]] (kiu okazis dum la filmigo de la sezono). == Rimarkindaj epizodoj kiuj estis influitaj per realaj okazaĵoj == La plej multaj epizodoj de la serio estas bazitaj sur krimoj kiuj okazis en realeco. Tamen, la nomoj de la roluloj kaj partoj de la intrigo estis ŝanĝitaj. Kompleta listo de epizodoj de ĉi tiu tipo troveblas [https://lawandorder.fandom.com/wiki/Ripped_from_the_headlines?so=search ĉi tie]. Jen kelkaj ekzemploj: * Epizodo kiu estis referenco al la kantisto [[Michael Jackson]] kaj akuzoj kontraŭ li de maldecaj agoj kontraŭ infanoj. * Kazo bazita en la murdistoj [[Leopold kaj Loeb]]. * Murdo de modela knabino, surbaze de la kazo de [[Johnna Ramsey]]. * Murdo de prostituitino per piedpremado, surbaze de esplorado kaj plendoj pri perforto en komputilaj ludoj. * Epizodo bazita sur la rakonto de [[Terri Schiavo]], amaskomunikila evento kiu traktis virinon kiu eniris en [[Komato|komaton]] kaj ŝia partnero leĝe batalis kun ŝiaj gepatroj por malkonekti ŝin de la viveltenaj aparatoj. * Epizodo bazita sur la kazo de [[Justin Berry]] pri adoleska knabo kiu iĝis pederasto kaj prizorgis retejon kiu enhavis infanpornografion. * Epizodo bazita sur la [[Masakro de Columbine]]. * Kazo bazita sur la murdoj de [[Aileen Carol Wuornos|Aileen Wuornos]], prostituitino kiu iĝis seria murdisto de viroj kaj funkciis en la malfruaj 1980-aj jaroj. * Epizodo bazita sur la Murdo de la familio Watts (okazaĵo sur kiu la dokumenta filmo "American Murder" estis farita en [[Netflix]]). * Epizodo bazita sur la kazo de Treva Throneberry pri virino 20-jaraĝa, kiu ŝajnigis esti gimnaziano kaj fraŭde vivis en prizorgata familio. * [[Transgenrulo|Transgenra]] virino kiu fariĝis viktimo de seksa atako. * Epizodo bazita sur la rakonto de [[David Reimer]] kiu estis naskita vira, sed pro malsukcesa [[Brit mila|cirkumcidprocedo]], parto de lia peniso estis forigita kaj liaj gepatroj (laŭ konsilo de la familia psikologo) kreskigis lin kiel knabino ĝis la aĝo de 15. * Knabino kiu ŝajnigis ke ŝi estis sekse atakita en hotelo - surbaze de la falsa seksperforta kazo ĉe Disney World en la 1990-aj jaroj. * Kazo inspirita de perforto por [[Honormurdo|familia honoro]] en [[Islamo|islama]] socio. * Epizodo bazita en [[Jim Jones]] kaj la komunumo " Jonestown " kiun li fondis kies ĉiuj ĝiaj membroj [[amasa suicido|amase sinmortigis]]. * Epizodo bazita sur la ekologia terorismo de la Fronto por la Liberigo de la Tero ({{Lang-en|Earth Liberation Front}}). * Epizodo bazita sur la memmortigo de [[Robert Budd Dwyer|Robert Dwyer]] en viva televido. * Epizodo bazita sur afero laŭ kiu kinoreĝisoro Harvey Weinstein estis juĝita pro seksperforto kaj seksĉikanado kaj pliigis la [[Movado MeToo]]. == La nuna rolantaro == * Mariska Hargitay - kapitano '''Olivia Benson''' (1999-/Sezonoj 1-) La plej maljuna rolulo en la serio. Ŝi komencis kiel detektivo kaj en sezono 21 estis promociita al kapitano de la unuo anstataŭe de Garland. Naskita kiel rezulto de seksperforto kiun ŝia patrino travivis, kiu instigis ŝin aliĝi al la speciala sekcio. Nuntempe ŝi estas [[Unugepatra familio|fraŭlina patrino]] de filo (Noaĥo), kiun ŝi adoptis. En sezono 8 ŝi malkovris ke ŝi havas fraton de la sama patro (Simon). * Ice T - Lt. '''Odfin "Fin" Tutuola''' (2000-/Sezonoj 2-) - La dua plej maljuna rolulo en la serio. Li venis al la speciala sekcio komence de la dua sezono post moviĝado de la drogsekcio. Li estis la partnero de Munch. Li havas [[Samseksemo|samsekseman]] filon nomitan Ken kaj ili havas amo-malamo-rilaton. Lia vicfilo Dario (Ludacris), la filo de la dua edzino de Fin estas krimulo kiu evitis punon por murdo. Nuntempe engaĝita al serĝento Phoebe Baker (Jennifer Esposito) kiu servas en la sekcio kiu estas ligita al krimaj organizoj kiuj okupiĝas pri prostituado. * Peter Scanvino - '''Dominic Carisi''' (2014-/sezonoj 16) iama detektivo kaj komencanta de sezono 21 asistanto policadvokato. Edziĝinta al Amanda Rollins (Kelly Giddish), iama detektivo en la Speciala Sekcio. * Octavio Pisano - Detektivo '''Joe Valasco''' (2022-/sezono 23) detektivo kiu aliĝis al la speciala sekcio post la emeritiĝo de Kat (Jamie Gray Hyder). Komence li estis partnero de Rollins (Kelly Giddish), sed nun lia partnero estas Grace Mansi. * Molly Burnett - Detektivo '''Grace Muncie''' (2022 -/Sezono 24) nova detektivo kiu aliĝis al la speciala sekcio. La partnero de Joe Valasco == Iamaj aktoroj en la spektaklo == * Christopher Maloney - '''detektivo Elliot Stabler''' (1-12/1999-2011). Antaŭe detektivo en la Speciala Sekcio, partnero de Olivia Benson. Konsiderita kiel firmega, malmola kaj inteligenta detektivo, traktanta nervajn problemojn kiuj influas liajn decidojn - kio igas lin polemika detektivo en la okuloj de multaj. Dum la serio lia filino ekhavas problemon kun la leĝo. Sekvante gravan okazaĵon en kiu li estis devigita pafi armitan knabinon, li estis nekapabla resti deĵoranto kaj decidis forlasi la specialan sekcion. Plurajn jarojn poste li revenis al la polico, kaj aliĝis al la teamo por batali organizitan krimon (2020-) post la morto de lia edzino (Katie), kiu estis murdita per eksplodema aparato en ŝia aŭto. * Kelly Giddish - detektivo '''Amanda Rollins''' (2011-2022/sezonoj 13-24) alvenis komence de sezono 13 kaj anstataŭigis Elliot Stabler (Christopher Maloney). Sola patrino de du filinoj. Hodiaŭ ŝi estas edziĝinta al Dominic Carisi (Peter Scanvino). Ŝi forlasis la specialan sekcion por instrui en la universitato. * Tamara Tani - kuracisto kaj patologiisto '''Melinda Warner''', (2000-2021/ sezonoj 2-23) la regula patologiisto kies servojn la unuo uzis. Havas fonon en la uzo de armiloj kaj studis medicinon financitan fare de la Usono-Armeo kiel parto de ŝia armea rekrutado. * Philip Winchester - Asistanto Prokuroro '''Peter Stone''' (2018-/Sezonoj 19-) * Dan Florek - Ĉefo de la '''Donald Craigen''' policejo (1999-2014/ sezonoj 1-15) - proponita de la patrinserio ([[Law & Order]]) de la hommortigsekcio al la speciala sekcio kaj finfine retiriĝis. * Richard Belzer - Ĉefdetektivo/Serĝento '''John Munch''' (1999-2013/Sezonoj 1-15) - aperis en la serio " Red to Black Murder " kiel policisto en la hommortigsekcio en Baltimoro, de kie li moviĝis al la speciala sekcio kaj finfine retiriĝis. Konsiderita sofistika kaj ŝatata detektivo, kun multjara sperto. * [[Bradley Darryl Wong|B. D. Wong]] - Psikiatro '''George Huang''' (2002-2011/Sezonoj 3-12) - [[Psikiatro]] kiu laboris kiel [[Federacia Buroo de Enketado|FBI-]] agento en la sama tempo kiel la Speciala Sekcio. George Hwang estas samseksema (tre kiel la aktoro kiu pozas kiel li), sed personaj detaloj pri li malofte estas rivelitaj dum la serio. * Diane Neal - Help District Attorney '''Casey Novak''' (2003-2008, 2011-2012/ Sezonoj 5-9, 12-13) - Anstataŭigita Alexandra Cabot post ĉi-lasta atenco. Anstataŭigite per Graylake post kiam ŝi mensogis al la tribunalo kaj estis suspendita por longa tempo, sed poste resendita al la speciala sekcio. * Danny Pino - detektivo '''Nick Amaro''' (2012-2015/Sezonoj 13-16) - retiriĝis de la polico sekvante pafadkazaĵon. Estas implice ke ekzistas seksa streĉiteco inter li kaj Amanda. Estis la partnero de Olivia post kiam Eliot foriris kaj estas konsiderita akra kaj diligenta detektivo. * Kristin Letty - Help District Attorney '''Sonia Paxton''' (2009/sezono 11, gastado en sezono 12) - funkciis kiel la prokuroro de la unuo por pluraj epizodoj, sed ĉar ŝi alvenis en tribunalebrian, ŝi estis suspendita kaj membrigis kontraŭdrogcentron. Paxton kutimis piki kaj piki la unuon, plejparte kun Elliott Stabler. Murdite en sezono 12. * Michaela McManus - kiel Assistant District Attorney '''Kim Graylick''', (2008/Sezono 10) - estis transdonita al Washington ĉe la fino de la sezono. * Adam Beach - detektivo '''Chester Lake''' (2007-2008/Sezono 9) - estis la partnero de fin kaj nuntempe servas malliberecan punon post murdado de krimulo. * Connie Nielsen - detektivo '''Danny Beck''' (2007/anstataŭigas detektivon Olivia Benson en pluraj epizodoj en Sezono 8) - estis la partnero de detektivo Stabler en Sezono 8 kaj foriris post kiam ŝi estis nekapabla trakti la viktimojn. Ekzistis seksa streĉiteco inter ŝi kaj Elliot. * J. K. Simmons - psikiatro '''Emil Škoda''' (2000-2001/sezonoj 1-2) - aperis kaj en [[Law & Order|la ĉefserio]] kaj en pluraj epizodoj en la unua sezono en la speciala sekcio. * Michelle Heard - detektivo '''Monique Jeffries''' (1999-2000/Sezono 1) - forlasis la unuon komence de la dua sezono ĉar ŝi estis trovita netaŭga por kampa laboro en psikiatria taksado (sekvante [[Amoro|seksadon]] kun suspektato) kaj decidis ŝanĝi unuojn.. Fino estas ŝia anstataŭaĵo. * Dean Winters - Detektivo '''Brian Cassidy''' (1999-2000/sezono 1) - foriris komence de la unua sezono pro mensaj malfacilaĵoj en la pozicio kaj moviĝis al la narkotsekcio. Revenite en gasta rolo en kelkaj el la pli postaj sezonoj, kie estas rivelita ke kiel infano, Brian estis molestita fare de sia basbaltrejnisto. * Leslie Hendricks - kuracisto kaj patologiisto '''Elizabeth Rogers''' (1999-2000/sezono 1). Patologia ke la unuo helpis en la unua sezono. Foje ŝi ankaŭ aperis en aliaj "Law & Order" serioj en la sama rolo. * Stephanie March - asistanto al policadvokato '''Alexandra Cabot''' (2001-2003, 2009-2010, 2011, 2018-/sezonoj 2-5, 10-11, 13, 19-20) - aliĝis al la speciala sekcio komence de la dua sezono nome de la "Morris" komisiono (komisiono kie ili diskutas la efikecon de policistoj en la unuo) kaj tiam iĝis la permanenta asistanto al la distriktoprokuroro en la unuo. Havis aŭtobombon ĉar ŝi estis implikita kun la estro de danĝera krimorganizo, kaj estis anstataŭigita per Casey Novak. Ŝi estis devigita vivi sub [[falsa identeco]] kaj poste (post kiam la insidmurdisto estis arestita) revenis por funkcii kiel asistanta policadvokato. En 2012, ŝi forlasis sian pozicion kaj komencis labori por organizo kiu helpas virinojn kiuj estas en perforta edzeca sistemo eskapi de siaj perfortaj edzoj. * Andy Carroll - '''serĝento Mike Dodds''' (2016/Sezono 17) - anstataŭigis detektivon Nick Amaro'n en la speciala sekcio. Filo de William Dodds, Staciestro. Mortigite en sezono 17. * Jamie Gray Hyder - '''Detektivo Catriona "Kat" Tamin''' (2019 - 2022/Sezonoj 21-23) - Iama detektivo en la Speciala Sekcio. Ŝi foriris pro pafvundo. * Raul Esparza - asistanto de la distrikta prokuroro '''Rafael Barba''' (2013-2018 / sezonoj 14-19, 21-) - iama asistanto de la distrikta advokato. Li forlasis la serion post fari, kontraŭleĝe, la eŭtanazion de infano kiu estis difinita [[daŭra vegeta stato|kiel planto]]. * D'more Barnes - Stacikomandanto '''Christian Garland''' (2021-2022/22-23) - La provizora anstataŭaĵo de inspektisto Dodds kaj nun funkcias kiel la Polickomisaro. * Peter Gallagher - Stacikomandanto '''William Dodds''' (2015-2020/16-21) - la anstataŭaĵo de kapitano Craigen kiel Stacikomandanto. * [[Fred Dalton Thompson|Fred Thompson]] - District Attorney '''Arthur Branch''' (2002-2006/4-7) - Manhattan District Attorney en pagendaĵo de Casey Novak. Poste anstataŭigite per Jack McCoy (Sam Waterston). * Judith Light - juĝisto '''Elizabeth Donnelly''' (2002-2010/sezono 3-12) - juĝisto en la Manhatana tribunalo kaj antaŭe en pagendaĵo de la helpdistriktadvokatoj. * Robert John Burke - Kapitano de la polica esploro-sekcio '''Ed Tucker''' (3-21 / 2002-2020) - estis en respondeculo de la unuo por esplori policanojn kiuj estis evitemaj kaj ofte renkontis multon en la speciala sekcio, kiuj nomas lin "rato" (denuncanto). Dum la progresintaj sezonoj, Ed havas rilaton kun Olivia, sed poste rompas kun ŝi kaj faras [[sinmortigo]]n post estado diagnozita kun kancera tumoro en lia cerbo. == Aliaj versioj == '''''Law & Order: Sekcio de terenaj enketoj''''' - ({{Lang-ru|Закон и порядк: одель оперативных оследний}}) La [[Rusio|rusa]] versio de la usona serio "Law and Order: Special Victim's Unit" kiu estas elsendita de 2007 ĝis nuntempe. == Vidu ankaŭ == * ''[[Law & Order]]'' (Leĝo kaj Ordo) * [[Law & Order: Criminal Intent]] (CI) * [[Law & Order: Trial Before Jury]] (TBJ) * [[Law & Order: Organizied Crime]] (OC) == Referencoj == {{Referencoj}}{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=zt4WqrgXI9gC|title=Law & Order: Special Victims Unit: The Unofficial Companion|last1=Green|first1=Susan|last2=Dawn|first2=Randee|publisher=BenBella Books|year=2009|isbn=978-1-933771-88-5|location=Dallas|oclc=429604907}} == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * {{Oficiala retejo|https://wolfentertainment.com/television/current/law-order-svu/}} ĉe Wolf Entertainment * {{Oficiala retejo}} ĉe [[National Broadcasting Company|NBC]] * {{IMDb titolo}} * [http://epguides.com/LawandOrderSVU Law & Order: Special Victims Unit] ĉe epguides.com * [https://www.metacritic.com/tv/law-order-special-victims-unit Law & Order: Special Victims Unit] ĉe [[Metacritic]] * [https://www.rottentomatoes.com/tv/law_and_order_special_victims_unit Law & Order: Special Victims Unit] ĉe [[Rotten Tomatoes]] * {{Cite web|url=https://www.tvguide.com/tvshows/law-order-special-victims-unit/100257|title=List of ''Law & Order: SVU'' Episodes|website=[[TV Guide]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200407082023/https://www.tvguide.com/tvshows/law-order-special-victims-unit/100257/|archivedate=2020-04-07|accessdate=2023-05-18}} * [https://web.archive.org/web/20120107111650/http://www.mynetworktv.com/shows.php?show=156 Law & Order: Special Victims Unit] ĉe MyNetworkTV {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Anglalingvaj televidaj programoj]] [[Kategorio:Televidaj programoj de NBC]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1990-1999]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2000-2009]] [[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 2010-2019]] 6uyt6dmiyotr8l95cw1ygln4f1zwtop 0 837025 9490335 8896947 2026-10-08T12:04:28Z Sj1mor 12103 9490335 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo}} '''Werner SCHROETER''' (7a de Aprilo 1945 – 12a de Aprilo 2010) estis [[Germanoj|germana]] [[kinreĝisoro]], scenaristo, kaj opera reĝisoro fama pro siaj stilaj troigoj.<ref>Obituary ''[[The New York Times]]'', 22a de Aprilo 2010; p. A26.</ref><ref>Obituary ''[[The Guardian|London Guardian]]'', 23a de Aprilo 2010.</ref> Schroeter estis citita de [[Rainer Werner Fassbinder]] kiel influo kaj super li mem kaj super la tuta germana kinarto.<ref name="Sieglohr">{{Cite web|last=Sieglohr|first=Ulrike|title=Divine Rapture|url=http://www.filmcomment.com/article/divine-rapture-the-films-of-werner-schroeter|publisher=Film Comment|access-date=25a de Junio 2012}}</ref> Magdalena Montezuma estis germana subkultura stelulino kiu iĝis lia [[muzo]] ĝis sia morto en 1985. Aliaj gravaj aktorinoj kiuj stelulis en liaj filmoj estis: Bulle Ogier, [[Carole Bouquet]] kaj [[Isabelle Huppert]].<ref> Sieglohr, Ulrike. [https://www.filmcomment.com/article/divine-rapture-the-films-of-werner-schroeter/ "Divine Rapture".] Film Comment. Alirita la 25an de Junio 2012. </ref> == Filmoj == <div style="column-width:35em"> * 1967: Verona * 1968: Aggressionen * 1968: Callas Walking Lucia * 1968: Callas-Text mit Doppelbeleuchtung * 1968: Faces * 1968: Grotesk – Burlesk – Pittoresk (kunreĝisorita kun [[Rosa von Praunheim]]) * 1968: Himmel hoch * 1968: La morte d’Isotta * 1968: Maria Callas Porträt * 1968: Mona Lisa * 1968: Paula – Je reviens * 1968: Übungen mit Darstellern * 1968: Virginia’s Death * 1969: Argila * 1969: Eika Katappa. Eine Kollage aus Spielszenen und Musik * 1969: Neurasia * 1969: Nicaragua * 1970: Anglia * 1970: Der Bomberpilot * 1971: Macbeth * 1971: Salome * 1972: Der Tod der Maria Malibran * 1973: Willow Springs * 1975: Der schwarze Engel * 1975: Johannas Traum * 1976: Goldflocken * 1978: Neapolitanische Geschwister / Regno di Napoli * 1980: Palermo oder Wolfsburg * 1980: Die Generalprobe * 1980: Weiße Reise * 1981: Tag der Idioten * 1982: Liebeskonzil * 1983: Der lachende Stern * 1986: Auf der Suche nach der Sonne * 1986: Der Rosenkönig * 1986: Zum Beispiel Argentinien * 1991: Malina * 1996: Poussières d’amour – Abfallprodukte der Liebe * 2000: Die Königin – Marianne Hoppe * 2002: Deux * 2008: Nuit de chien – Diese Nacht </div> == Referencoj == {{Referencoj}} * {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Werner Schroeter|revizio=1170556135}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Schroeter, Werner}} [[Kategorio:Germanaj reĝisoroj]] p7h9ubjzw7w66x59qw6oxi4nagpfbeb 0 842354 9490755 9327412 2026-10-09T10:06:15Z Sj1mor 12103 9490755 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Neige SINNO''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1977|05|22}} en [[Vars (Hautes-Alpes)|Vars]], [[Hautes-Alpes]]) estas [[Francio|franca]] [[Verkisto|verkistino]]. == Biografio == === Juneco === Neige Sinno naskiĝis en [[Vars (Hautes-Alpes)|Vars]] la {{Daton|22|05|1977}}.<ref>{{Citaĵo el gazeto |titolo="Neige", c'est l'adorable prénom du premier bébé né au Forest de Vars depuis 47 ans |gazeto=Le Dauphiné libéré |dato=3 junio 1977}}</ref> Dum sia infanaĝo kaj adoleskeco en Hautes-Alpes, ŝi suferspertis ripetajn seksperfortojn de sia duonpatro.<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=fr |persona nomo=Lise |familia nomo=Wajeman |titolo=''Triste tigre'' : Neige Sinno autopsie l’inceste dont elle a été victime |url=https://www.mediapart.fr/journal/culture-et-idees/260823/triste-tigre-neige-sinno-autopsie-l-inceste-dont-elle-ete-victime |eldoninto=Mediapart |alirdato=2023-09-05}}</ref> Ŝi registrigis plendon en 2000 kaj li estis kondamnita al naŭ jaroj da malliberigo.<ref name=":0">{{Citaĵo el la reto |lingvo=fr |persona nomo=Virginie |familia nomo=Bloch-Lainé |titolo=Neige Sinno, "triste tigre" sur papier |url=https://www.liberation.fr/culture/livres/neige-sinno-triste-tigre-sur-papier-20230818_YGP3VWOI6BDUHMAGWZBRP2MMJU/ |eldoninto=Libération |alirdato=2023-09-05}}</ref> === Studoj === Ŝi prezentis [[Doktoro|doktoran]] tezon pri angla literaturo, precipe pri la verkoj de [[Raymond Carver]] kaj [[Richard Ford]].<ref>{{Harvard tekste|Sinno|2005}}</ref> Ŝi poste studis en [[Usono]] kaj [[Meksiko]].<ref>{{Citaĵo el gazeto |lingvo=fr |titolo=''Triste Tigre'', de Neige Sinno : le feuilleton littéraire de Tiphaine Samoyault |gazeto=Le Monde.fr |dato=2023-08-24 |url=https://www.lemonde.fr/livres/article/2023/08/24/triste-tigre-de-neige-sinno-le-feuilleton-litteraire-de-tiphaine-samoyault_6186451_3260.html |alirdato=2023-09-05}}</ref> === Literaturo === Ŝi kunlaboris kun Edmond Baudoin.<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=fr |titolo=Amatlan |url=https://www.lassociation.fr/catalogue/amatlan/ |eldoninto=L’Association |alirdato=2023-09-05}}</ref> Ŝi estis portempa instruisto en la universitato kaj laboris kiel tradukisto.<ref name="PrixLeMonde"/> Neige Sinno kaj Alice Renard estas prezentitaj en la gazetaro kiel la du "revelacioj" de la literatura sezono 2023.<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.leparisien.fr/culture-loisirs/livres/neige-sinno-et-alice-renard-pourquoi-ces-deux-inconnues-sont-les-revelations-de-la-rentree-litteraire-07-10-2023-7JEOCN23I5HSRHK5PCLZ4ZTKQI.php |titolo=Neige Sinno et Alice Renard : pourquoi ces deux inconnues sont les révélations de la rentrée littéraire |aŭtoro=Sandrine Bajos |dato=7-10-2023 |eldoninto=Le Parisien |alirdato=22-10-2023}}</ref> Neige Sinno estis selektita por la [[Premio Goncourt]], la [[Premio Médicis]], la Premio Décembre<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.telerama.fr/livre/goncourt-medicis-femina-neige-sinno-grande-favorite-des-prix-litteraires-0317-7017143.php |titolo= Goncourt, Medicis, Femina… Neige Sinno grande favorite des prix littéraires |tago=18 |monato=10 |jaro=2023 |eldoninto=Télérama |alirdato=22 octobre 2023 }}</ref> kaj gajnis la literaturan premion de ''[[Le Monde]]'',<ref name="PrixLeMonde">{{Citaĵo el gazeto |aŭtoro=Raphaëlle Leyris |titolo=Neige Sinno remporte le prix littéraire "Le Monde" 2023 |gazeto=Le Monde.fr |dato=2023-09-06 |url=https://www.lemonde.fr/livres/article/2023/09/06/neige-sinno-remporte-le-prix-litteraire-le-monde-2023-pour-triste-tigre_6188164_3260.html |alirdato=2023-09-06}}</ref> la premion Les Inrockuptibles,<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://www.nouvelobs.com/bibliobs/20231024.OBS79907/neige-sinno-couronnee-du-prix-les-inrockuptibles-2023.html |titolo=Neige Sinno couronnée du prix Les Inrockuptibles 2023 |tago=24 |monato=10 |jaro=2023 |eldoninto=L'Obs |alirdato=25 oktobro 2023 }}</ref> la [[Premio Femina|Premion Femina]]<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=fr |familia nomo=LIBERATION |persona nomo=AFP |titolo=Le prix Femina 2023 remis à Neige Sinno, pour «Triste tigre» |url=https://www.liberation.fr/culture/livres/le-prix-femina-2023-remis-a-neige-sinno-pour-triste-tigre-20231106_TYRNYZS2SJCBXJXPVBEH6ZZLIE/ |eldoninto=Libération |alirdato=2023-11-06}}</ref>, la Premion Blù Jean-Marc Roberts<ref>{{Citaĵo el la reto |url=https://actualitte.com/article/113716/prix-litteraires/le-prix-blu-jean-marc-roberts-2023-attribue-a-neige-sinno |titolo=Le Prix Blù Jean-Marc Roberts 2023 attribué à Neige Sinno |tago=03 |monato=10 |jaro=2023 |eldoninto=Actualitte |alirdato=25 oktobro 2023 }}</ref>, kaj ankaŭ Prix Goncourt des lycéens<ref>{{Citaĵo el la reto |lingvo=fr |eldoninto=francetvinfo.fr |url=https://www.francetvinfo.fr/culture/livres/prix-litteraires/le-prix-goncourt-des-lyceens-est-attribue-a-neige-sinno-pour-son-roman-triste-tigre_6201708.html |titolo=Le prix Goncourt des lycéens 2023 est attribué à Neige Sinno pour son roman "Triste tigre" |tago=23 |monato=11 |jaro=2023 |eldoninto=Actualitte |alirdato=23 novembro 2023 }}</ref> 2023 por ''Triste Tigre'' (eldonejo P.O.L). === Privata vivo === Ŝi loĝas en [[Meksiko]] kun sia partnero.<ref name=":0"/> == Verkoj == * {{Citaĵo el gazeto |titolo=L'écriture de l'inquiétude dans les nouvelles de Raymond Carver, Richard Ford et Tobias Wolff |loko=Parizo |gazeto=Atelier national de reproduction des thèses |dato=2005|paĝoj=590 |isbn=9782729568382}} {{Pad|2em}}Doktora tezo prezentita en 2005 en la [[Universitato de Provenco|Universitato Aix-Marseille 1]] sub la direkto de Sylvie Mathé<ref>{{Citaĵo el gazeto |titolo="L' écriture de l'inquiétude dans les nouvelles de Raymond Carver, Richard Ford et Tobias Wolff" par Neige Sinno | url=https://www.theses.fr/2005AIX10108 |eldoninto=theses.fr |alirdato=06-09-2023}}</ref> * {{Citaĵo el libro |titolo=La Vie des rats |eldoninto=La Tangente |dato=2007 |isbn=295271181X}} * {{Citaĵo el libro |titolo=Le Camion |eldoninto=Christophe Lucquin éditeur |dato=2018 |paĝoj=240 |isbn=236626125X}} * {{Citaĵo el libro |titolo=Triste Tigre |loko=Parizo |eldoninto=P.O.L |dato=2023 |paĝoj=288 |isbn=2818058260}} {{Pad|2em}}La romano estis parto de la unua selektado por la [[Premio Goncourt]] 2023<ref>{{Citaĵo el libro |titolo=Prix Goncourt 2023 : Eric Reinhardt, Neige Sinno et Kevin Lambert dans la première sélection |gazeto=Le Temps |dato=2023-09-05 |issn=1423-3967|url=https://www.letemps.ch/culture/livres/prix-goncourt-2023-eric-reinhardt-neige-sinno-et-kevin-lambert-dans-la-premiere-selection |alirdato=2023-09-06}}</ref> kaj gajnis la Literaturan premion de ''[[Le Monde]]''<ref name="PrixLeMonde"/> == Notoj kaj referencoj == {{Referencoj}} == Tradukfonto == {{Trad|fr|Neige Sinno|209414503}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Sinno, Neige}} [[Kategorio:Francaj verkistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj de la 21-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Femina]] llh4mgr9pcvw3c47heitx5r2abb7x5q 0 843090 9490448 9488302 2026-10-08T15:52:24Z Roberto 609 /* Jozefo Sedlmeier */ 9490448 wikitext text/x-wiki {{ArtikolaMesaĝokesto | speco = ĝermo | bildo = <span style="vertical-align: middle; background:transparent">[[Dosiero:DP-Vienna.jpg|50ra]]<span style="margin-left:-45px;">[[Dosiero:Jubilea simbolo.svg|40ra]]</span></span> | css-stiloj = width: 80%; | teksto = ''Tiu ĉi paĝo listigas [[Vikipedio:ĝermo|ĝermajn informojn]] pri [[sennacieco|jure sennaciaj esperantistoj aŭ kun jure duba/nekonata ŝtataneco/nacieco]], do tio ne rilatas nur al ideologie sennacianoj, sed ĉefe al tiuj, kiuj ne havas juran naciecon/ŝtatanecon, aŭ kies ŝtataneco/nacieco oni ne konas. Movu mallongajn informojn pri esperantistoj jure sennaciaj en tiun ĉi paĝon metante [[Vikipedio:alidirektilo|alidirektilo]]n.<br />Se vi volus partigi informon en apartan artikolon, aldonu informojn tiel ke '''minimume''' estu tri plenaj frazoj, prefere pli, nepre estu ĝustaj kategorioj, almenaŭ [[:kategorio:sennacieco]], kaj laŭeble ankaŭ uziĝu la ŝablonoj {{ŝ|Informkesto homo}} kaj {{ŝ|vivtempo}}. Post kreo de aparta artikolo forigu la informon de ĉi tie.<br /> Se vi konas naciecon de iu homo, bonvole metu ĝin en koncerna ĝermolisto. <!-- Pri ĉi tiu paĝo, vidu la historian diskuton [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo_2006_9#Kvanto_kaj_kvalito]] --> }} ==A== '''Amulu''' estis esperantisto militkaptito en [[Cassel]] dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ==B== ===R. L. Bush=== '''Majoro R. L. Bush''' (tre eble usonano), majoro de taĉmento 13th Infantary, estis esperantisto en [[Manilo]] en la komenco de 20-a jarcento. ==C== ===[[Antonin Cuzin]]=== '''Antonin Cuzin''' estis esperantisto el Limonet(?), militkapita en 1915 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n190 aŭt 1915</ref>. ===[[Didonne Dangonhe]]=== '''Didonne Dangonhe''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Nederlando]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> == F == === [[Marcel Finot]] === Profesoro '''Marcel Finot''' estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento. Verko * ''Vidaĵoj de Senlimo'', originala popolscienca traktato. Eld. [[10-spesdeka biblioteko Esperantista]], [[Tabarz (Turingio)]], 1911. {{Citaĵo|[...]enhavas en tri ĉapitroj tre kuriozajn sciencajn detalojn [[pri]] la senlimeco de ĉielo, pri la steloj kaj pri la suno. Eble ne novajn sciencajn faktojn kaj konojn alportas la verkisto sed tamen multegnombraj personoj scias nenion pri tiuj naturmirindaĵoj kaj kvankam scienca verketo ĝi estas tre alloge verkita kaj ĉiu samideano post legado estos ĝoja ĉar per bonstila agrabla legado li plivastigos siajn natursciencajn konojn.|[[Belga Esperantisto]] n042 (apr 1912)}} ==G== ===[[Josef Gukov]]=== '''Josef Gukov''' estis esperantisto el [[Arad]]<!--kiu el ili?-->, militkaptita 1916 dum la Unua mondmilito <ref>Esperanto n 193-194 sep-okt 1916</ref> == H == ===[[Adolfo Häfne]]=== '''Adolfo Häfne''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Jozefo Honold]]=== '''Jozefo Honold''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Adolfo Immerz]]=== '''Adolfo Immerz''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> == K == === [[Friedrich Philipp Kiehl]] === '''Friedrich Philipp Kiehl''' germanlingva alsacano, estis esperantisto en [[Alzaco]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Verko: * „''An der Ostfront nichts Neues''“, (Weltkriegserleben eines Elsässers). Leipzig / Straßburg / Zürich: Heitz & Cie [1932]. {{Citaĵo|La aŭtoro, nia alsaca samideano Fr. Ph. Kiehl montriĝas en tiu verko kiel vera Zamenhofa „paca batalanto“. Germanlingve redaktita, ĝi tamen enhavas efikan propagandon por nia internacia helplingvo. Sur la antaŭa paĝo de ĝia verda kovrilo oni povas legi, la esperantajn vortojn: „Per vero al paco“, kiuj antaŭiras la titolon de la libro; kaj sur la kvina paĝo oni trovas kiel devizon esprimanta la aŭtoran intencon, la jenajn belegajn versojn de nia kara majstro: Homaron Vi kreis perfekte kaj bele, Sed ĝi sin dividis batale; Popolo popolon atakas kruele, Frat’ fraton atakas ŝakale. Ho, kiu ajn estas Vi, forto mistera, Aŭskultu la voĉon de l’preĝo sincera Redonu la pacon al la infanaro De l’ granda homaro! Rimarkinda kritikisto A Claude diras: „Tiu libro ne estas skribita per la kutima inko de la memorskribistoj sed per la plej nobla sango de viro, kiu kun sankta fervoro volas kunlabori, por ke en la estonto la homara sorto estu alia, pli feliĉa ol ĝi estis dum la pasintaj tempoj. Tiu libro estas rekomendinda por tiu. Nia naturiĝanta gejunularo jam povas kaj devas legi ĝin; ĉar ĝi estas kulturiganta kuraĝaĵo de daŭronta valoro por tiu individuo, tiu familio, tiu [[nacio]] kaj la tuta homaro“. Legante tiun [[verko]]n oni estas devigata travivi en sia propra koro la nedireblajn maldolĉaĵojn, la teruran malfeliĉegon de la [[mondmilito]], kaj per nekontraŭstarebla logiko oni estas kondukata al la decido fariĝi kuraĝa „paca batalanto“ por ke estu „neniam plu milito“. La aŭtoro intencas prepari kiel eble plej baldaŭe franclingvan kaj esperantlingvan [[eldono]]jn de sia verko. Provizore ĝi faros bonan propagandon por niaj ideoj kaj nia lingvo en tiuj germanlingvaj landoj kaj regionoj. Ĝi estas inda kristnaska donaco por niaj familioj. Samideanoj, informu pri tio tiujn niajn konatulojn! Publikigu [[artikolo]]jn pri tiu libro en niaj nacilingvaj gazetoj! (Ne prokrasru!) ĉar per tio ni fortike servos nian propran aferon, la sanktan aferon de nia majstro.|Aŭstria Esperantisto n.82 (dec 1931) }} ===[[Senot de la Londo]]=== '''Senot de la Londo''' (tre eble belga) estis esperantisto maleperinta en 1915 dum la Unua mondmilito ĉe [[Zonnebeke]] <ref>Esperanto n179 jul 1915</ref>. ==M== ===[[Beraba Meyer]]=== '''Beraba (ĉu Beraha?) Meyer''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Aŭstrio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> ==N== ===[[Solikamsk Neumann]]=== '''Solikamsk Neumann''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito.<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref> ===[[Alm Nurholm]]=== '''Alm Nurholm''' (tre eble [[Pseŭdonimo|kaŝnomo]]), estis esperantisto en unua duono de 20-a jarcento kiu verkis la libron „La vilaĝo sufokas la urbon“, eldonita de l’ aŭtoro, 1931. {{Citaĵo|La tendenco de ĉi-libro estas batalo kontraŭ la venonta generacio. Virino ne nasku pli ol maksimume du infanojn aŭ estu konsiderata kiel krimlino (pĝ 15). Per tiaj rimedoj la aŭtoro opinias sin kapabla savi la vilaĝanojn asertante, ke tiamaniere ili nur imitus la saĝan prudentemon de urbaj sinjorinoj. Certe estas devo, ne enmondigi la duoblon de la idaro, kiun oni povus prizorgi. Sed nacio kiu preskaŭ leĝe malebligas la kreskadon de sia popolo, nepre iom post iom malaperos kaj danĝera estas la deziresprimo, kiun mi iam legis post fino de la milito: „Reviviĝu denove, Herodes la infanoj pereigas nin“. — La stilo de la libro certe ne estas malbona. Kiel gravajn erarojn mi notis p. 6 krei anst. naski, p. 15 naskita anst. naskinta kaj senprizorgita (senprizorga). Bedaŭrinde mi ne konas la naciecon de la aŭtoro, sed pensas, ke li estas balto. |[[Wolfgang Biehler|Dro Biehler]]. [[Aŭstria Esperantisto (revuo)]] n. 104 (jan 1934)}} ==O== ===[[Alberto Ozre]]=== '''Alberto Ozre''', tre eble kaŝnomo, estis ano de [[SAT]] en la unua duono de 20-a jarcento. Traduko [[Georgo Bastjan]]. LA LIBERECANA SOCIO. Eld. Eldona Faka Kooperativo de SAT, Parizo, Leipzig, 1932. {{citaĵo|La libro enhavas analizon kaj inform ojn pri la liberecanaj principoj kaj pri la liberecana komunismo. La rolo de nia revuo ne estas, priparoli ĉi tiujn [[principo]]jn. Ni nur konstatu ke la lingvo uzata estas klara kaj korekta. La [[libreto]] estas nova dokumento pri la uzado de Esperanto.|[[Belga esperantisto]] n199 (jan-feb 1933)}} {{citaĵo|Studinda broŝuro pri la sociaj ideoj de la anarkistoj, entute interesa kaj bone verkita. Tamen ne plaĉas la formoj aliu, aliel, k.s. Pri la enhavo oni kompreneble povas diversmaniere opinii, sed ĝi sendube instigos al pripenso. Por mi la argumentoj ne estas konvinkaj: en la liberecana socio ŝajne mankas unu gravega afero —la disciplino; kaj se Aleksandro ne volas labori . . . ? Tamen neniu progresemulo kontraŭos la finan admonon. ''Ĉiufoje, kiam ni, povos malpliigi la malbonon, alproksimiĝi al la bono, ... ni tion faru. Ĉiufoje, kiam mi povos helpi al plialtigo intelekta, morala, haj materia de la [[popolo]], ... ni me hezitu, ni agu.''|W. SEVERN. [[ La Brita Esperantisto]] - Numero 339, Julio (1933)}} ==P== ===[[Eugène Prenois]]=== '''Eugène Prenois''' estis esperantisto militkaptita en 1916 dum la Unua mondmilito en [[Germanio]]<ref>Esperanto n191-192 jul-aŭg 1916</ref>. == S == ===O. Sadrock=== '''O. Sandrock''' estis esperantisto, militkaptito dum la Unua mondmilito en [[Zossen]].<ref>Esperanto n174 feb 1915</ref> ===[[Jozefo Sedlmeier]]=== '''Jozefo Sedlmeier''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Charles J. Senior]]=== Pastro '''Charles J. Senior''' (naskiĝis 1844? - mortis 1920) estis esperantisto en la komenco de 20-a jarcento.<ref>Esperanto n237 maj 1920</ref> ===Seurinck=== '''Seurinck''' estis esperantisto, militkaptito en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Harderwijk]]<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. === [[Hermann Strunk]] === '''Hermann Strunk''' (mortis la 7-an de februaro 1932), Senatoro de [[Libera Urbo Dancigo]], [[doktoro]] pri [[filologio]] kaj doktoro pri [[inĝenierarto]] estis esperantisto en Dancigo (de: Danzig), membro de [[Internacia Honora Komitato]]. ===[[Jean Suel]]=== '''Jean Suel''' estis esperantisto, kiu estis militkaptito dum Unua mondmilito en koncentrejo Altengrabow apud [[Magdeburg]], kie li komencis kurson de Esperanto kun 13 personoj<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref>. ==T== ===[[August Talleur]]=== '''August Talleur''' (mortis 1919) estis esperantisto el [[Danzig]] en la komenco de 20-a jarcento<ref>Esperanto n230 okt 1919</ref>. ===[[Miĥaelo Tiller]]=== '''Miĥaelo Tiller''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ===[[Paul Tomaso]]=== '''Paul Tomaso''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Brest (Francio)]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref> ==Z== ===Ed. Zuber=== '''Ed. Zuber''' estis esperantisto, militkaptito dum la Unua mondmilito en [[Königsbrück]]. Li publikigis anonceton en Revuo Esperanto decembre 1915: {{citaĵo|La Esperantistaj militkaptitoj ĉe Königsbrück (Saksujo) petegas la ĉiulandajn [[Esperantisto]]jn, ke ili bonvolu sendi Esperantajn librojn kaj [[broŝuro]]jn por plidolĉigi ilian malliberecon. En ilia nomo, kun antaŭa danko: Ed. Zuber, 5ª Reg. Art. à Pied|Esperanto n184 dec 1915}} ===Zwanepuel=== '''Zwanepuel''' estis esperantisto, militkaptito dum Unua mondmilito en [[Harderwijk]] en 1915.<ref>Esperanto n175 feb 1915</ref> ===F. Zwickl=== '''F. Zwickl''' estis esperantisto militkaptita en 1915 dum la Unua mondmilito en [[Francio]]<ref>Esperanto n184 dec 1915</ref>. Li publikigis anonceton en Revuo Esperanto decembre 1915: {{citaĵo|La grupo de la Esperantistaj internigitoj ĉe île de Siedt (Brest, Francujo) danke ricevus de la redakcioj de Esperantaj gazetoj kelkajn numerojn por tralego, eĉ malnovajn" En ilia nomo: F. Zwickl. interne Civil|Esperanto n184 dec 1915}} == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Sennacieco]] [[Kategorio:Listoj de esperantistoj laŭ nacieco|sennacianoj]] [[Kategorio:Ĝermolisto de esperantistoj|sennaciaj]] m97slr7jnscfaw3suwk74v8fudqes4w 0 847305 9490531 8903843 2026-10-08T18:24:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490531 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Informkesto filmo}} '''''Gente de mala calidad''''' (Malbonkvalitaj homoj) estas hispana filmo de [[2008]] reĝisorita de Juan Cavestany. == Intrigo == {{Intrigo}} Manuel ([[Alberto San Juan]]) dediĉis sin dum ioma tempo al seksaltirado de virinoj en la ĉirkaŭurbo, sed post malsukcesoj, li revenas ehjmen kaj klopodas por refari sian personan vivon kun sia eksfianĉino Osiris ([[Maribel Verdú]]) kaj siaj amikoj, sed tio rezultas en kaĉo da mensogoj kaj admonoj kiuj pensigos lin, konklude en la ideo, ke la vivo malbonigas la personojn. {{Intrigofino}} == Geaktoraro kaj roluloj == * [[Alberto San Juan]] ... Manuel * [[Javier Gutiérrez]] ... Fernando * Francesc Garrido ... José Luis * Antonio Molero ... David * [[Pilar Castro]] ... Lola * Carmen Ruiz ... Mónica * [[Fernando Tejero]] ... Andrés * [[Maribel Verdú]] ... Osiris * Chiqui Fernández ... Carmen * Pilar Ortega ... Patrino de Lucía * Alfonso Molina ... Patro de Luis * [[Adriana Ugarte]] ... Eva * Fernando Ransanz ... Ramón == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * [https://www.imdb.com/title/tt1047870/ en IMDB] * [https://web.archive.org/web/20250224180728/https://www.filmaffinity.com/es/film453483.html en filmaffinity] {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Gente de mala calidad|revizio=118848512}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Hispanlingvaj filmoj]] [[Kategorio:Hispanaj filmoj]] [[Kategorio:Filmoj aperintaj en 2008]] [[Kategorio:Komediaj filmoj]] 57sbmyo0gydqvo2h56x8kpl7c7g7i3t 0 852976 9490756 9015063 2026-10-09T10:07:43Z Sj1mor 12103 /* Biografio kaj kariero */ 9490756 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Carlos ROJAS Vila''' ([[Barcelono]]; 12a de aŭgusto [[1928]] - [[Greenville (Suda Karolino)]],​ 8a de februaro 2020)​<ref> Geli, Carles (9a de februaro 2020). [https://elpais.com/ccaa/2020/02/09/catalunya/1581286769_705679.html «Fallece Carlos Rojas, prolífico autor de novela histórica, a los 91 años».] [[El País]]. ISSN 1134-6582. Konsultita la 10an de februaro 2020. </ref> estis hispana verkisto, filo de kolombia kuracisto Carlos Rojas Pinilla, siavice frato de Gustavo Rojas Pinilla, diktatoro de Kolombio inter 1953 kaj 1957.​ Li specialiĝis en [[historia romano]]. ==Biografio kaj kariero== Li gradiĝis en Filozofio kaj Beletroj en la [[Universitato de Barcelono]] (1951), doktoriĝis en Madrido en la [[Komplutensa Universitato]] (1955) per la disertacio ''Concepto y visión de España en la obra e ideas de [[Richard Ford (angla verkisto)|Richard Ford]]'' kaj estis instruisto de hispana en la [[Universitato de Glasgovo]]. Li estis nomumita de Kolombio "ambasadoro por Eŭropo kun rezidejo en Madrido".<ref> VIla-Sanjuán, Sergio (9a de februaro 2020). [https://www.lavanguardia.com/cultura/20200209/473404161302/fallece-el-escritor-barcelones-carlos-rojas-premio-planeta-y-premio-nadal.html «Fallece el escritor barcelonés Carlos Rojas, premio Planeta y premio Nadal».] [[La Vanguardia]]. Konsultita la 10an de februaro 2020. </ref>​ En 1957 li estis helpoprofesoro en ''Rollins College'' de Winter Park (Florido). Poste li estis profesoro de hispana literaturo en la [[Universitato Emory]] en [[Atlanta (Georgio)]]. ==Verkoj== * 1957 ''De barro y esperanza'' (romano) * 1958 ''El futuro ha comenzado'' (romano) * 1959 ''El asesino de César'' (romano) * 1963 ''La ternura del hombre invisible'' * 1965 ''[[Adolf Hitler|Adolfo Hitler]] está en mi casa'' (romano) * 1965 ''De [[Camilo José Cela|Cela]] a Castillo-Navarro: veinte an̈os de prosa española contemporánea'' (antologio) * 1966 ''Diálogos para otra España'' (eseo) * 1966 ''Rei de Roma'' (en kataluna) * (1967-1969) ''Maestros Norteamericanos'' (eseo) * 1968 ''Auto de Fe'' (romano) Nacia Premio de Literaturo * 1969 ''El aprendizaje de los sueños en la pintura de Pepi Sánchez'' (eseo) * 1970 ''Aquelarre'' (eseo) * 1970 ''¿Por qué perdimos la guerra?'' (eseo) * 1970 ''Luis III, el Minotauro'' * 1970 ''[[Miguel de Unamuno|Unamuno]] y [[José Ortega y Gasset|Ortega]]: Intelectuales frente al drama'' (eseo) * 1972 ''Las llaves del infierno'' * 1973 ''Diez figuras ante la guerra civil'' (eseo) * 1973 ''[[Manuel Azaña|Azaña]]'' (biografia romano) [[Premio Planeta]] * 1975 ''La guerra civil vista por los exiliados'' (eseo) * 1975 ''Mein Fuehrer, mein Fuehrer! (el libro prohibido)'' (romano) * 1977 ''Memorias inéditas de [[José Antonio Primo de Rivera]]'' (biografia romano) Premio Ateneo de Sevilo * 1977 ''[[Manuel Azaña|Azaña]] / [[Companys]]: los dos presidentes'' (biografio) * 1977 ''[[Antonio Machado|Machado]] y Picasso: arte y muerte en el exilio'' (eseo) * 1977 ''Retratos antifranquistas'' (biografioj) * 1977 ''[[Indalecio Prieto|Prieto]] y José Antonio: [[socialismo]] y [[Falange]] ante la tragedia civil'' (eseo) * 1978 ''El [[Valle de los Caídos|valle de los caídos]]'' (romano) * 1979 ''El Ingenioso hidalgo y poeta Federico García Lorca asciende a los infiernos'' (biografia romano) [[Premio Nadal]] * 1979 ''Guerra de Cataluña'' * 1981 ''La Barcelona de [[Picasso]]'' (eseo) * 1984 ''El mundo mítico y mágico de Picasso'' (eseo) * 1985 '' El mundo mágico y mítico de [[Salvador Dalí]]'' (eseo) * 1988 ''El jardín de las Hespérides'' (romano) * 1990 ''El jardín de Atocha'' (romano) * 1990 ''Yo [[Francisco de Goya|Goya]]'' (eseo) * 1992 ''Proceso a [[Manuel Godoy|Godoy]]'' (historia romano) * 1995 ''¡Muera la inteligencia! ¡Viva la muerte! Salamanca, 1936.'' (eseo) * 1995 ''Alfonso de Borbón habla con el demonio'' (romano) * 1997 ''Los Borbones destronados : la biografía humana y política de [[Karolo la 4-a|Carlos IV]], [[Fernando VII]], [[Isabel II de España|Isabel II]] kaj [[Alfonso XIII]], cuatro monarcas destronados en menos de siglo y medio, pero cuya dinastía recupera siempre la Corona'' (eseo) * 1999 ''La vida y la época de [[Karolo la 4-a|Carlos IV]]'' (historia romano) * 2000 ''Puñeta, la Españeta'' (eseo) * 2000 ''Momentos estelares de la guerra de España'' (eseo) * 2003 ''Diez crisis del franquismo'' (eseo) ==Referencoj== {{Referencoj}} == Bibliografio == ==Eksteraj ligiloj== {{wikiquote}} {{-}} * {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Carlos Rojas Vila|revizio=156274989}} {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rojas Vila, Carlos}} [[Kategorio:Hispanaj verkistoj]] [[Kategorio:Hispana literaturo de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Premiitoj per literaturpremioj]] faps0k57nr6plx3oj59ftsmgf523xka 0 853421 9490666 8817160 2026-10-09T05:47:30Z Sj1mor 12103 9490666 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = UA | situo sur mapo =Kievo |tipo1 = reliefo |zomo=13 |estro= |vizitantoj= }} La '''Nacia Arta Muzeo de Ukrainio''' ({{lang-uk|Національний Художній Музей України}}) estas muzeo dediĉita al ukraina arto en [[Kievo]], [[Ukrainio]]. Ekde sia kreado en 1899, ĝi kunigis verkojn de [[pentrarto]], [[skulptarto]] kaj [[grafikaj artoj]] produktitaj en la ukraina kultura sfero ekde la [[12-a jarcento]]. == Konstruaĵo == [[Dosiero:Stamp_of_Ukraine_s1358.jpg|maldekstre|eta|2013 ukraina poŝtmarko portretanta la muzeon]] La muzeo situas en la konstruaĵo konstruita en 1899 en la novklasika stilo, unu el la plej gravaj arkitekturaj monumentoj en la ĉefurbo. La arkitekto estis Władysław Horodecki, al kiu la urbo ankaŭ ŝuldas la [[Domo kun ĥimeroj|Domon kun ĥimeroj]]. La muzeo situas ĉe numero 6 strato Mychaila Hrushevskoho ( Михайла Грушевського ) en la urbocentro. == Historio == La muzeo estis fondita kiel la unua publika muzeo en Kievo sur la iniciato de ukrainaj intelektuloj (inkluzive de Vikentij Khwoika ) en la malfrua deknaŭa jarcento. La muzeo estis origine destinita por antikvaĵoj, sed post la unua mondmilito ĝi fariĝis muzeo de historio kaj post la dua mondmilito ĝi fariĝis artmuzeo.  Lige kun la [[Eŭromajdano|Euromaidan- protestoj]], la konstruaĵo iĝis la fokuso de kolizioj inter polico kaj manifestaciantoj frue en 2014 kaj estis laŭlitere sieĝita. Tial, la muzeo devis provizore ĉesigi operaciojn. == Kolekto == Komence de la 21-a jarcento, la kolektoj de la Nacia Muzeo de Arto de Ukrainio enhavis ĉirkaŭ 40 mil erojn, plejparte pentrartajn verkojn el Ukrainio kaj kelkaj eksterlandoj. Ĝi ankaŭ enhavas sekcion dediĉitan al klasika skulptarto, kaj kolektojn de ikonoj, portretoj de kozakoj de la 18-a jarcento (elstarigante tiun de [[La kozako Mamaj]]). La kolektoj inkludas 19-ajarcentajn pentraĵojn, [[Ukraina avangardo|ukrainajn avangardajn]] pentraĵojn, ktp. La muzeo enhavas pli ol 20,000 artobjektojn, de [[Ikono (religio)|ikonoj]] tra [[realismo]] ĝis la [[rusa avangardo]]. Ĝi inkluzivas verkojn de Abram Manevich, Dawid Burljuk, Alexandra Exter, Kazimir Malevich, Wadim Meller, Rufin Sudkowskyj kaj multaj aliaj. La 26an de aprilo, 2014, arto reprenita de la hejmo de la eksa-prezidanto [[Viktor Janukoviĉ]] estas ekspoziciita ĉe la muzeo.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-27169369|title=Viktor Yanukovich's art collection goes on display in Kiev|work=BBC News|date=April 26, 2014}}</ref> Nun Muzeo kolektas neoficialajn artverkaĵojn de totalisma periodo — ukraina subtera rezistado de la fino de [[1950]] ĝis [[1991]], speciale artaĵoj de Feodosiy Tetianych, Mykola Trehub, Vudon Baklytskyi, Olena Golub kaj aliaj.<ref>in ukr.: [[:uk:Яковенко Петро Георгійович|Petro Yakovenko]]. Remembering the faces of the 70's. Voice of Ukraine//№&nbsp;231, 9 .12, 2017.</ref> == Galerio == <gallery mode="packed" heights="180px" style="text-align:left"> Dosiero:Св.Георгій_в_житії._ХІІ_ст..jpg|alternative=Saint George, 12th century|''Sankta Georgo'', 12a jarcento Dosiero:Покрова._ХІІ-ХІІІ_ст.jpg|alternative=Pokrova (12-13th century)|''[[Kovrofesto|Pokrova]]'' (12-13a jarcento) Dosiero:Страсті_Христові._Галичина._XVI_ст..jpg|alternative=Passion of Jesus (16th century)|''Pasio de Jesuo'' (16a jarcento) Dosiero:Ekster_Three_women_figures.jpg|alternative=Aleksandra Ekster, Three women's figures (1909–1910), oil on canvas|[[Aleksandra Ekster]], ''Tri figuroj de virinoj'' (1909{{Ndash}}1910), oleo sur kanvaso <!--Dosiero:Cossack_Badura.jpg|alternative=The Cossack bandura player (19th century), oil on canvas.|''La Kozaka ludisto de [[banduro]]'' (19a jarcento), oleo sur kanvaso.--> Dosiero:VaslkivskyStorozhaZaporozkihVolnostey.jpg|alternative=Serhiy Vasylkivsky, Cossacks in the Steppe (1900s), oil on canvas.|Serhiy Vasylkivsky,K''ozakoj en la Stepo'' (1900-aj jaroj), oleo sur kanvaso. Dosiero:Pymonenko_Harvester.jpg|alternative=Mykola Pymonenko, Harvester (1889), oil on canvas|Mykola Pymonenko, ''Rikoltistino'' (1889), oleo sur kanvaso Dosiero:Abraham_Manievich._Self-Portrait.jpg|alternative=Abraham Manievich, Self-Portrait|Abraham Manievich, ''Memportreto'' Dosiero:Olexandr_murashko_Selianska_rodyna.jpg|Oleksandr Murashko, ''Selianska'' Dosiero:Vasily_Tropinin_Ukrán_férfi_1920.jpg|alternative=Vasily Tropinin, Ukrainian man|[[Vasilij Tropinin|Vasily Tropinin]], ''ukraina viro'' Dosiero:Стрітення._1729.png|alternative=The Presentation of Christ in the Temple (1729)|''La Prezento de Kristo en la Templo'' (1729) Dosiero:Dyadchenko_Portrait_divchuny.JPG|alternative=Hryhorij Djadtschenko, Portrait of a girl (1892)|Hryhorij Djadtschenko, ''Portreto de knabino'' (1892) </gallery> == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Literaturo == * Knjuh, A.T: . In: . 19. Jahrgang, Nr. 3, 1966, Knjuh 1966, S. 160–163 (unesco.org). * Legkoduh, V.K.: . In: . 19. Jahrgang, Nr. 3, 1966, Legkoduh 1966, S. 142–146 (unesco.org). * Ivan Grigorievich Yavtushenko: . In: . 34. Jahrgang, Nr. 4, 1982, Yavtushenko 1982, S. 140–149 (unesco.org). * Sofiia Yaniv: ''National Art Museum of Ukraine.'' In: ''www.encyclopediaofukraine.com.'' 2010, abgerufen am 26. Februar 2021 (Yaniv 2010). == Eksteraj ligiloj == * [http://www.kiev.info/culture/national_art.htm Informo pri la muzeo] de Kiev.info * [https://namumuseum.business.site/ Oficiala retejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220305103802/https://namumuseum.business.site/ |date=2022-03-05 }} (en la ukraina) * [https://web.archive.org/web/20070601205421/http://www.ukrmuseum.org.ua/ru/main/museums/show/hudmuzru.html Informo pri la muzeo] ĉe la retejo de la Muzeoj de Ukrainia (en la ukraina) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Konstruaĵoj finitaj en 1898]] [[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Naciaj muzeoj]] [[Kategorio:Artaj muzeoj kaj galerioj]] [[Kategorio:Muzeoj en Ukrainio]] 3phouys9ni5etki1e05vmzxtaqzk0oc 0 858188 9490337 8988444 2026-10-08T12:04:48Z Sj1mor 12103 9490337 wikitext text/x-wiki {{Informkesto muzeo |latitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}} |longitudo = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}} |regiono-ISO = DE-BE |tersituo = Centra Berlino/Berlino |zomo = 13 |estro = |vizitantoj = }} [[Dosiero:Schwules_Museum*_Berlin.JPG|eta|Geja Muzeo en 2016, nuna loko: Lützowstrasse  73 en Berlin-Tiergarten]] La '''Ŝvula Muzeo''' ({{lang-de|'''Schwules Museum'''}}, {{Lang-en|Gay Museum *}} (kun [[asterisko]]), ofte neformale nomata la '''Geja Muzeo''') estas muzeo, arkivo, eldonejo kaj esplorcentro en [[Berlino]], [[Germanio]], kiu fokusiĝas pri la historio de la GLAT-komunumo kaj ties kulturo. La muzeo estis malfermita al la publiko en 1985, kaj tiel estas la unua muzeo en la mondo dediĉita al GLAT-historio <ref>{{Cite news|last=Sara Richards|url=https://www.npr.org/blogs/nprberlinblog/2010/02/schwules_museum.html|title=Berlin's Schwules Museum, Exploring The Past And Present|work=[[NPR]] blogs|date=17 February 2010|access-date=3 April 2010}}</ref>. En la muzea arkivo, estas periodaĵoj de ekde 1896 kaj kolekto de fotoj, filmetoj, filmoj, sonregistraĵoj, aŭtografoj, artaĵoj kaj efemeraĵoj. La biblioteko de la muzeo havas proksimume 20,000 librojn pri [[samseksemo]] <ref>[https://www.aha-berlin.de/aha/geschichte AHA Berlin.Geschichte.Ein Blick zurück–Die Geschichte der AHA]. Retrieved 28 January 2019</ref>. Pere de [[ekspozicio]]j, okazaĵoj kaj arkivlaboro, ĝi traktas lesbanajn, gejajn, transseksajn, ambaŭseksemajn kaj kvirajn vivrakontojn, temojn kaj konceptojn en historio, arto kaj kulturo. La muzea spaco situis sur Mehringdamm en [[Kreuzberg (Berlino)|Kreuzberg]] de 1989 ĝis marto 2013, kaj esti translokigita al Lützowstrasse 73 en [[Tiergarten]] en majo 2013 <ref>{{Cite news|url=http://bewegung.taz.de/organisationen/schwulesmuseum|title=Schwules Museum - Freunde eines Schwulen Museums e.V.|work=[[Die Tageszeitung]]|language=de}}</ref>. Rezulte de la translokigo de la muzeo, la ekspozicia areo de la muzeo duobliĝis <ref>{{Cite news|url=http://www.spiegel.de/kultur/gesellschaft/neueroeffnung-schwules-museum-berlin-a-911225.html|title=Zarte Fußballer und Frauen mit Bart|trans-title=Tender footballers and women with beards|last=Ingeborg Wiensowski|work=[[Der Spiegel]]|date=16 July 2013|language=de}}</ref>. == Renomita ''Geja Muzeo*'' == Origine, la celo de la fondintoj de la muzeo - Andreas Sternweiler, Wolfgang Theis, Manfred Herzer kaj Manfred Baumgardt - estis uzi la ekspoziciolaboron por igi la diversecon de geja vivo alirebla por larĝa publiko kaj por certigi sciencan prilaboradon kaj esploradon en samsekseman historion. La celo estis igi la gejan vivon videbla kaj nuna kaj antaŭenigi [[toleremo]]n kaj akcepton de samseksemaj homoj por kontraŭstari [[diskriminacio]]n kaj plifortigi samsekseman [[memfido]]n kaj samsekseman [[identeco]]n. Ekde 2008, la enhavo estas harmoniigita, kiu, krom vira samseksemo kiel temo de kolekto, esploro kaj ekspozicio agadoj, ankaŭ inkluzivas aliajn [[Seksa orientiĝo|seksajn orientiĝojn]] kaj [[Seksa identeco|seksajn identecojn]], ĉefe tiujn de lesbaninoj kaj transgenruloj. Tion oni esprimu aldonante la seksan asteriskon (<code>*</code>) al la nomo ''Geja Muzeo *''. Ĝi reprezentas [[Diverseco seksa kaj genra (DSG)|diversecon]] de seksaj kaj genraj identecoj. == Konstanta ekspozicio == De decembro 2004 ĝis la translokiĝo en majo 2013, la konstanta ekspozicio "Memfido kaj Persistemo. 200 jaroj da geja historio”. Ĝi prezentas strategiojn, ŝancojn kaj problemojn por samseksemuloj por memdetermini vivon, trovi samideanojn kaj organizi retojn por la tempoperiodo de 1790 ĝis 1990. Tio estas kontrastata al la sociaj kaj juraj kondiĉoj, kiel ekzemple la fifama [[Artikolo 175]] kaj la rilata ekskludo, [[persekuto]] kaj puno de samseksemuloj, same kiel la sukcesoj de la geja movado. == Specialaj ekspozicioj == Ekde sia fondo, la Geja Muzeo montris ĉirkaŭ 150 ekspoziciojn, kiel tiuj pri [[Oscar Wilde]], [[Marlene Dietrich]], [[Greta Garbo]], [[Rosa von Praunheim]] kaj [[Ludwig Wittgenstein]]. Historiaj ekspozicioj prilumas individuajn epokojn aŭ historiajn evoluojn en diferencigita maniero, kiel ekzemple "Adiaŭ al Berlino. 100 jaroj de la geja movado” (1997 en la domo de la Akademio de Artoj en Hansaviertel ([[:de:Akademie der Künste (Berlin-Hansaviertel)|de]])). La ekspozicio "Persekuto de samseksemaj viroj en Berlino 1933–45" kunlabore kun la Sachsenhausen Memorial ([[:de:Gedenkstätte und Museum Sachsenhausen|de]]) traktis la temon de [[Persekutado de samseksemuloj en Nazia Germanio kaj la Holokaŭsto|gejoj dum la nacisocialisma epoko]]. En 2015, la Geja Muzeo montris sian plej grandan ekspozicion ĝis nun kun "Homosexualität_en". En kunlaboro kun la [[Germana Historia Muzeo]], gamo da ekspoziciaĵoj pri kvira kulturo kaj emancipiĝa historio estis montritaj dum ses monatoj. == Arkivo == En la arkivo de la Geja Muzeo oni povas esplori la kulturon, historion kaj la movadon de samseksemaj kaj transgenruloj de ĉiuj tempoj. [[Revuo]]j el Germanio ekde 1896, el [[Eŭropo]] kaj la mondo estas ĉi tie kolektataj, katalogitaj kaj daŭre ĝisdatigitaj. Aldone al la skriba arkivo, la arkivo inkluzivas kolekton de fotoj, vidbendoj, filmoj, afiŝoj, aŭtografoj, artaĵoj kaj heredaĵoj. La internacia referencbiblioteko inkluzivas ĉirkaŭ 19,000 titolojn - plejparte " griza literaturo " kaj universitataj [[tezo]]j - de ĉiuj studkampoj pri vira samseksemo kun grava fokuso pri [[arto]]. La biblioteko de la Geja Muzeo ankaŭ inkluzivas proksimume 3,000 internaciajn revuotitolojn, proksimume 4,000 filmojn kaj aliajn amaskomunikilarojn kiel ekzemple diskoj, kasedoj, vidbendoj, KD-oj kaj ciferecaj kopioj. Literaturo pri ina samseksemo kaj norma literaturo pri trans- kaj [[interseksa]]j [[Vivostilo|vivstiloj]] same kiel [[Kviraj studoj|kviraj]] temoj estas ankaŭ kolektitaj <ref>{{Cite web|url=http://www.lesben.org/index.php?option=com_content&view=article&id=6064:berlin-das-schwule-museum-wird-immer-lesbischer&catid=130:historisches&Itemid=132|title=Berlin: Das Schwule Museum wird immer lesbischer|trans-title=Berlin: The Gay Museum is becoming more and more lesbian|publisher=lesben.org|date=29 May 2009|accessdate=3 April 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100620185458/http://lesben.org/index.php?option=com_content&view=article&id=6064:berlin-das-schwule-museum-wird-immer-lesbischer&catid=130:historisches&Itemid=132|archivedate=20 June 2010}}</ref>. La arkivo estas uzata de sciencistoj de la tuta mondo. Ekzistas ankaŭ kunlaboraj rilatoj kun universitatoj kaj esplorinstitutoj. == Strukturo == La sponsoro de la Geja Muzeo estas la senprofita “Asocio de Amikoj de la Geja Muzeo en Berlino e. V.”, fondita la 6-an de decembro 1985. Krom institucia subteno de la ŝtato Berlino, [[membrokotizo]]j kaj donacoj formas nemalhaveblan enspezofonton <ref>{{Cite news|url=http://www.siegessaeule.de/news/senatsgeld-fuer-das-schwule-museum.html|title=Senatsgeld für das Schwule Museum|trans-title=Public funds for the {{lang|de|Schwule Museum}}|work=Siegessäule|date=15 December 2009|access-date=3 April 2010|language=de}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101117164034/http://www.siegessaeule.de/news/senatsgeld-fuer-das-schwule-museum.html |date=2010-11-17 }}</ref>. Aldone al la estraro, 17 plentempaj laboristoj estas dungitaj en la Geja Muzeo. Granda parto de la daŭraj operacioj estas certigita de preskaŭ 60  volontuloj. == Literaturo == * Bollé, Michael (ed.) (1984) ''Eldorado: Homosexuelle Frauen und Männer in Berlin, 1850–1950: Geschichte, Alltag und Kultur''. Berlin: Frölich und Kaufmann, 1984. ISBN 3-88725-068-0. 2nd ed. (1992) Berlin: Verein der Freunde eines Schwulen Museums in Berlin e.V. ISBN 3-89468-032-6. == Referencoj == {{Referencoj|2}} == Vidu ankaŭ == * [[Memoraĵo al samseksemuloj kiuj estis persekutitaj sub naziismo en Berlino|Memoraĵo al samseksemuloj kiuj estis persekutitaj sub Naziismo en Berlino]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.schwulesmuseum.de/visit-us/?lang=en Schwules Muzea retejo] (en la angla) * [https://www.visitberlin.de/en/schwules-museum-gay-museum Vizitu Berlinon. Muzeo Ŝvuloj] (en la angla) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Vizitindaĵoj en Berlino]] [[Kategorio:Muzeoj en Berlino]] [[Kategorio:Historio de Berlino]] [[Kategorio:Arkivoj en Germanio]] [[Kategorio:GLAT-historio]] cmxuxhzi4zujbl9zrgyglgsqm4kzrzt 0 871066 9490619 8737864 2026-10-09T03:03:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490619 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = |naskonomo = }} '''[[Julio|Gyula]] Henkey''' [djula henkei], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Henkey Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[antropologo]], [[oficisto]], [[muzeologo]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM32510/15313d9e-1f31-412f-aafe-649fa23f9521/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1920|12|25}} en [[Levice]] ([[Ĉeĥoslovakio]]) li mortis {{mortotago|2010|8|17}} en [[Tiszakécske]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} apartenis al la hungara [[minoritato]] en [[Ĉeĥoslovakio]]. maturiĝis en slovaklingva [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1938, poste li studis en [[ELTE|Scienca Universitato Péter Pázmány]]. Interrompe li estis ŝtata oficisto 2 jarojn, en [[1945]] li akiris juran doktorecon en la universitato. Post la diplomo li estis oficisto en ministerio ĝis 1948, poste li havis jurajn postenojn en ŝtataj entreprenoj ĝis 1959, pli poste li laboris en kulturdoma centro (1960–1969). Li estis antropologo en muzeo de [[Kecskemét]] inter 1969–1984, sed li jam faris antropologiajn esplorojn inter 1956-1997. Intertempe li kandidatiĝis en 1990 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li ricevis [[premio]]jn en 1992 kaj 2002. == Elektitaj kontribuoj == * ''Bács-Kiskun megyei embertani vizsgálatok.'' (1959) * ''A Bács-Kiskun megyei embertani vizsgálatok és a magyar őstörténet.'' (1967) * ''Karcag népességének etnikai embertani vizsgálata.'' (1976) * ''A magyarság kontinuitása magyarországi népességek antropológiai vizsgálata alapján.'' (1986) * ''A magyarság etnikai embertani képe.'' ([[disertaĵo]], 1990) * ''Felvidéki magyarok népességtörténete és etnikai embertani képe.'' (1998) * ''A magyarság katonai segédnépei a IX. és XV. század között.'' (kunaŭtoro, 2009) == Fontoj == * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=henkey_gyula_antropologus biografio hungare kun foto] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://mek.oszk.hu/23200/23268/23268.pdf biografio hungare kun foto] * [https://www.nevpont.hu/palyakep/henkey-gyula-a5329 biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Henkey Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj antropologoj]] [[Kategorio:Hungaraj oficistoj]] [[Kategorio:Hungaraj muzeologoj]] {{Portalstrio|Biografio}} i49sy563bgtv2ayfcy6nifwgnqndx5j 0 874604 9490402 8893574 2026-10-08T14:08:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490402 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} [[Dosiero:Hoffmeister (1784).jpg|eta|maldekstre|Hoffmeister (1784)]] '''Franz Anton HOFFMEISTER''' (baptita la {{daton|27|10|1754}} en [[Rottenburg am Neckar]], mortinta la {{Daton|9|2|1812}} en [[Vieno]]) estis [[germanio|germana]] komponisto kaj muzika fakeldonisto. Studis li en Vieno jursciencojn kaj muzikon fondonte samurbe fakmagazenon pri muziko. Samtempe li aktivis kiel kapelestro kirka ĝis 1798, kiam li ekiris al granda studvojaĝo. Fine de 1800 li fondis en [[Lepsiko]] kun [[Ambrosius Kühnel]] la vendejon-eldonejon "Bureau de Musique" kiun post kvar jaroj Kühnel sole moderigis<ref>Rudolf Schmidt: [http://www.zeno.org/nid/20011437456 "Peters, C.F."] - ĉe: ''Deutsche Buchhändler. Deutsche Buchdrucker'', volumo 4. Berlin/Eberswalde 1907, p. 766-767</ref> kaj finfine transprenis [[Carl Friedrich Peters]]. De 1805 Hoffmeister denove loĝis en Vieno. Li estis ege fruktodona kaj ŝatata komponisto kvankam nuntempe estas forgesitaj kvazaŭ ĉiuj verkoj de li: ne malpli ol naŭ operoj (inter kiuj la sukcesega ''Telemach, Prinz von Ithaka''), [[sinfonio]]j, sonatoj, flutaj koncertoj, [[kvarteto]]j, [[trio (muzikensemblo)|trioj]] ktp. Nur kelkaj kantoj de li ankoraŭ praktikatas. == Fonto == * [http://www.zeno.org/nid/20006781497 "Hoffmeister"] - ĉe: ''Meyers Großes Konversations-Lexikon'', volumo 9. Leipzig 1907, p. 427 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://www.deutsche-digitale-bibliothek.de/person/gnd/119060922 ligiloj ĉe DDB] * [https://web.archive.org/web/20240704191901/https://www.hoffmeistergesellschaftev.de/ hejmpaĝo de la Hoffmeister-societo] == Notoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hoffmeister, Franzanton}} [[Kategorio:Germanaj komponistoj]] [[Kategorio:Germanaj eldonistoj]] [[Kategorio:Aŭstraj eldonistoj]] [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1754]] [[Kategorio:Mortintoj en 1812]] [[Kategorio:Mortintoj en Vieno]] cme0dwjhfqfhdn9bfvwsh9gscdibarf 0 879941 9490777 8905881 2026-10-09T11:25:26Z Roberto 609 /* Verkoj */ 9490777 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo}} '''James Robbie''' (mortis la 25-a de januaro 1946) estis skota esperantisto en [[Endinburgo]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Li publikiĝis Esperantan kurson en loka ĵurnalo. Li verkis lernolibron surbaze tiu kurso, '''The Esperanto Home-Student''', kiu vendiĝis kelkcentmile<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 491-492, mar-apr 1946</ref> Inter aliaj verkoj de S-ro Robbie troviĝas lia traduko ''La Litadmonoj'' de S-ino Kodel (kiu trafe konservas la humoron de la [[originalo]]), kaj ŝatata [[Gvidlibreto pri Edinburgo]]. Al li ŝuldiĝas la fondon de la grupo en [[Leith]] (1909), kaj de la [[Skota Esperanta Federacio]] (1909-10). ==Verkoj== *'''The Esperanto Home-Student.'''<ref>Libro kun multegaj eldonoj. Eld. Skota Federo de la Esp. Societoj (~1920) [[Esperanto Publishing Company]] (1934) ktp.</ref>. {{citaĵo|Tiu ĉi oportuna libreto estas speciale difinita por hejma studado de Esperanto. Ĝi tute plenumas sian celon. En dudek-ses lecionoj estas prezentata la tuta gramatiko de nia lingvo kun la plej ofte uzataj vortoj, ekzercoj de traduko kaj rimarkoj pri gramatiko kaj [[stilo]]. Pro sia malkareco la lernolibro de nia samideano J. Robbie meritas grandan disvastigon; oni cetere jam presis de ĝi 35 000 ekz. en 7 eldonoj.| A. R. Esperanto n238 jun 1920.}} | {{citaĵo|La reaperon de ĉi tiu lernolibreto bonvenigos ĉiu, kiu spertis ĝian praktikan utilecon. En kurso por komencantoj kaj en kurso daŭriga por [[Andreo Ĉe|Ĉe]]-studantoj mi jam elprovis kaj trovis ĝin egale utila. La nova eldono — reviziita, pligrandigita, kaj eĉ plisimpligita, de S-ro [[Robert Robertson]] — aperas ĝustatempe, kaj je sia malgranda prezo ĝi devus rapide vendiĝi. Konciza kaj klara, sen gramatikaj teknikaĵoj, ĝi facile kondukas la lernanton tra la unuaj [[stadio]]j de la lingvo sen nenecesa ripetado, kaj tamen ĝi malmulton preterlasas. La paragrafoj rilatantaj la [[akuzativo]]n kaj la refleksivon estas eble iom tro koncizaj, sed la pritrakto kaj ekzempligo de la participoj estas admirindaj. Imitinda ideo estas la [[gramofondisko]] kun la unuaj lecionoj parolitaj de S-ro [[Frederick Edward Wadham|F. E. Wadham]]; ankaŭ havebla kaj havinda. Al studantoj solaj ĉi tiu multe plifaciligos la lernadon de la prononco. |A.Y. [[La Brita Esperantisto]] - numero 354, oktobro (1934)}} {{citaĵo|Ni bonvenigas la naŭan eldonon de ĉi tiu konata lernolibro. La fakto, ke ĝi atingis jam la naŭan eldonon, montras, ke ĝi estas ŝatata kaj utila. Ne estas do necese plie ĝin priparoli ĉi tie, krom por noti, ke en la nuna eldono kelkaj eraretoj en la lasta eldono estas forigitaj, kaj ke la libro estas presita per pli grandaj presliteroj, pro kio ĝi nun havas 64 paĝojn (antaŭe 48), por a sama prezo, kaj devus fariĝi ankoraŭ pli populara. Se estas necese kritiki laŭ la kutima maniero, mi konsilus aldoni [[komo]]n (4-foje) antaŭ ke en paragrafoj 78 kaj 74. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ==Referencoj== <references/> [[kategorio:Britaj esperantistoj]] {{DEFAŬLTORDIGO:Robbie, James}} lhezxylpluwzo6s6m6g2uq5q9c41cdi 9490778 9490777 2026-10-09T11:25:42Z Roberto 609 /* Verkoj */ 9490778 wikitext text/x-wiki {{Unua|kat=ne}} {{Informkesto homo}} '''James Robbie''' (mortis la 25-a de januaro 1946) estis skota esperantisto en [[Endinburgo]] dum la unua duono de 20-a jarcento. Li publikiĝis Esperantan kurson en loka ĵurnalo. Li verkis lernolibron surbaze tiu kurso, '''The Esperanto Home-Student''', kiu vendiĝis kelkcentmile<ref>La Brita Esperantisto - Numeroj 491-492, mar-apr 1946</ref> Inter aliaj verkoj de S-ro Robbie troviĝas lia traduko ''La Litadmonoj'' de S-ino Kodel (kiu trafe konservas la humoron de la [[originalo]]), kaj ŝatata [[Gvidlibreto pri Edinburgo]]. Al li ŝuldiĝas la fondon de la grupo en [[Leith]] (1909), kaj de la [[Skota Esperanta Federacio]] (1909-10). ==Verkoj== *'''The Esperanto Home-Student.'''<ref>Libro kun multegaj eldonoj. Eld. Skota Federo de la Esp. Societoj (~1920) [[Esperanto Publishing Company]] (1934) ktp.</ref>. {{citaĵo|Tiu ĉi oportuna libreto estas speciale difinita por hejma studado de Esperanto. Ĝi tute plenumas sian celon. En dudek-ses lecionoj estas prezentata la tuta gramatiko de nia lingvo kun la plej ofte uzataj vortoj, ekzercoj de traduko kaj rimarkoj pri gramatiko kaj [[stilo]]. Pro sia malkareco la lernolibro de nia samideano J. Robbie meritas grandan disvastigon; oni cetere jam presis de ĝi 35 000 ekz. en 7 eldonoj.| A. R. Esperanto n238 jun 1920.}} {{citaĵo|La reaperon de ĉi tiu lernolibreto bonvenigos ĉiu, kiu spertis ĝian praktikan utilecon. En kurso por komencantoj kaj en kurso daŭriga por [[Andreo Ĉe|Ĉe]]-studantoj mi jam elprovis kaj trovis ĝin egale utila. La nova eldono — reviziita, pligrandigita, kaj eĉ plisimpligita, de S-ro [[Robert Robertson]] — aperas ĝustatempe, kaj je sia malgranda prezo ĝi devus rapide vendiĝi. Konciza kaj klara, sen gramatikaj teknikaĵoj, ĝi facile kondukas la lernanton tra la unuaj [[stadio]]j de la lingvo sen nenecesa ripetado, kaj tamen ĝi malmulton preterlasas. La paragrafoj rilatantaj la [[akuzativo]]n kaj la refleksivon estas eble iom tro koncizaj, sed la pritrakto kaj ekzempligo de la participoj estas admirindaj. Imitinda ideo estas la [[gramofondisko]] kun la unuaj lecionoj parolitaj de S-ro [[Frederick Edward Wadham|F. E. Wadham]]; ankaŭ havebla kaj havinda. Al studantoj solaj ĉi tiu multe plifaciligos la lernadon de la prononco. |A.Y. [[La Brita Esperantisto]] - numero 354, oktobro (1934)}} {{citaĵo|Ni bonvenigas la naŭan eldonon de ĉi tiu konata lernolibro. La fakto, ke ĝi atingis jam la naŭan eldonon, montras, ke ĝi estas ŝatata kaj utila. Ne estas do necese plie ĝin priparoli ĉi tie, krom por noti, ke en la nuna eldono kelkaj eraretoj en la lasta eldono estas forigitaj, kaj ke la libro estas presita per pli grandaj presliteroj, pro kio ĝi nun havas 64 paĝojn (antaŭe 48), por a sama prezo, kaj devus fariĝi ankoraŭ pli populara. Se estas necese kritiki laŭ la kutima maniero, mi konsilus aldoni [[komo]]n (4-foje) antaŭ ke en paragrafoj 78 kaj 74. |[[La Brita Esperantisto]] - Numero 391, Novembro (1937)}} ==Referencoj== <references/> [[kategorio:Britaj esperantistoj]] {{DEFAŬLTORDIGO:Robbie, James}} 2p1qk8u14v1qd0e993p6v327emrv6qu 0 881555 9490562 9372659 2026-10-08T20:17:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490562 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo |nomo = |dosiero =Giannozzo Manetti (1396-1459).png |priskribo =Portreto de Giannozzo Manetti, desegnita de Giuliano Traballesi, [[1761]] |dato de naskiĝo =[[5-an de junio]] [[1396]] |loko de naskiĝo =[[Florenco]], [[Italio]] |dato de morto =[[27-an de oktobro]] [[1459]] |loko de morto =[[Napolo]], [[Italio]] | alma_mater = }} '''Giannozzo Manetti''' estis itala politikisto, humanisto, historiisto, erudiciulo, diplomato kaj bibliofilo. De florenca origino, li iĝis unu el tiuj plejparte respondecaj por la aro de ideoj kiuj aperis dum la unua periodo de la [[Renesanco]] kaj kiu iĝis konata kiel [[humanismo]]. == Biografio == Politikisto kaj humanisto, naskita en Florenco la 5-an de junio 1396, mortis en Napolo la 27-an de oktobro 1459. Li komencis sian karieron en publika oficejo en jam matura aĝo, sed de 1437 ĝis 1452 li estis kontinue dungita en la internaj magistratoj kaj en la plej multaj gravaj legacioj. Li estis vikario de Pescia (1440), kapitano de Pistojo (1446), de la [https://www.de-medici.com/lordine-e-le-sue-istituzioni/corpo-militante/magistrature-granducali-al-3-novembre-2019/magistratura-degli-otto-di-guardia-e-balia Otto di balia] (1449), vikario de [https://www.feelflorence.it/en/node/43360 Scarperia] (1452). [[Dosiero:Leonardo Bruni Arretini Epistolarum.png|eta|maldekstre|250ra|<center>"Leteroj de Leonardo Bruni Arretini", verko eldonita en 1741</center>]] Lia unua ambasado estis en 1437, en Ĝenovo. Li tiam iĝis oratoro al [[Eŭgeno la 4-a]] en 1441, post la mortigo de [https://www.arteleonardo.com/en/blog/205/the-ghost-of-baldaccio-danghiari Baldaccio d'Anghiari]; al reĝo [[Alfonso la 5-a (Aragono)|Alfonso la 5-a]]; al [[Nikolao la 5-a]] por gratuli lin pro lia elekto (kaj ĉi-okaze la papo nomumis lin sekretario); en [[Rimini]], en [[Venecio]], en [[Sieno]]; al la [[Frederiko la 3-a (Sankta Romia Imperio)|imperiestro Frederiko]] kiun li akompanis al Romo (kaj tiam li estis nobeligita fare de la papo). Ni ne scias kia pozicio de Manetti estis en la movado de la grupoj dum la unua Mediĉa supereco; sed ĝis ĉirkaŭ 1450 li certe ĝuis la fidon de [[Kozimo de Mediĉo|Kozimo]]. La malkonsentoj ekestis kiam Kozimo, renversante la sistemon de la florencaj aliancoj, ŝanĝis la venecian amikecon per tiu de la [[Francisko Sforza|Sforzaj]], ĉar Manetti restis firma en sia alligiteco al siaj malnovaj aliancanoj, kaj, ŝajne, ekzercis, en Romo kaj Venecio, politikan agon en kontrasto kun tiu de la Mediĉoj. Tio devis esti la kialo de la malamikeco de Kozimo, kiu, por fleksi Manetti, uzis sian preferatan armilon kontraŭ sia riĉa kontraŭulo (la katastraj registroj de Manetti rivelas unu el la plej evidentaj aktivaĵoj de la grandurbo): la impostoj. Manetti ne volis cedi, kaj en 1453 li iris al Romo. Ordonita prezentiĝi antaŭ la Senjoreco, li revenis kun oficialaj leteroj kiel papa ambasadoro; li tiam ŝajne estis denove favorigita, ĉar li estis elektita unu el la Dek kiel oficisto en la milito kontraŭ Alfonso. Baldaŭ poste, tamen, li moviĝis permanente al Romo. Kiam Nikolao la 5-a mortis, kvankam li estis konfirmita kiel sekretario de papo [[Kaliksto la 3-a]], li preferis iri al Napolo, kie li ricevis honorojn kaj oficojn de Alfonso. Manetti komponis historiajn verkojn, grandan nombron da paroladoj, filozofiajn kaj teologiajn disertaĵojn; li faris tradukojn el la greka kaj la hebrea. Inter la historiaj verkoj, rimarkindaj estas la "Historia Pistoriensium", la "Vita Nicolai V", altvalora sed neorganika kolekto de informoj pri la arkitekturaj entreprenoj de tiu papo kaj reprezentaj trajtoj de lia morala personeco; kaj vivoj de Sokrato, Seneko, Dante, Petrarko kaj Boccaccio. La oratoraĵoj (inter kiuj meritas mencio tiu pri la morto de [[Leonardo Aretino]]) estas nenio alia ol retorikaj ekzercoj; Tamen indas konsideri, ke li plejparte verkis ilin en la popollingvo kaj ke ili poste estis tradukitaj en la latinan por publikigo. Inter liaj filozofiaj skribaĵoj, la traktado en kvar libroj "De dignitate et excellentia hominis", kiu estis presita en Bazelo, en 1532, ĝi estas aparte grava kiel la unua provo teoriigi la novan konscion, naskita ekde la Renesanco, pri la krea virto de la homa spirito, kondamnita de la [[Indekso de malpermesitaj libroj|Tridentina Indekso]] kaj de la postaj. Multo de la vasta produktado de Manetti daŭre restas neeldonita. == Verkaro == {{Div col|cols = 3}} * [https://www.google.com.br/books/edition/Giannozzo_Manetti/a_uwDwAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Historia+Pistoriensis&pg=PA59&printsec=frontcover Historia Pistoriensis], [[1447]], [https://www.cambridge.org/core/journals/renaissance-quarterly/article/abs/giannozzo-manetti-historia-pistoriensis-eds-stefano-u-baldassarri-benedetta-aldi-and-william-j-connell-il-ritorno-dei-classici-nellumanesimo-4-edizione-nazionale-dei-testi-della-storiografia-umanistica-7-florence-sismel-edizioni-del-galluzzo-2011-xvii-270-pp-54-isbn-9788884504425/368E33FA9ACC41939D29D27AD23B953B presita unuafoje] en [[1731]]. * [https://books.google.com.br/books/about/De_urbis_Constantinopoleos_jactura_capti.html?id=_phh0AEACAAJ&redir_esc=y De urbis Constantinopoleos jactura captivitateque], [[1500]] * [https://www.google.com.br/books/edition/CLARISSIMI_VIRI_IANOCII_DE_MANEctis_Equi/luIS6bthjiIC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Equitis ac Iureconsulti Florentini, ad inclytum Arragonum Regem Alfonvm, de dignitate & excellentia hominis Libri], [[1532]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Clarissimi_viri_Ianocii_de_Manectis_De_d/19OrKNmJenQC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover De dignitate & excellentia hominis], [https://www.fucap.edu.br/dashboard/livros_online/d3a96398e5b6a4ce2d49c05309f9ade7.pdf Discurso pela Dignidade do Homem]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [Iohannes Alexander Brassicanus, [[1532]] * "Il De scriptoribus prophanis", [[1558]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Iacobi_Philippi_Tomasini_Patauini_Petrar/NfbzGeLUbW0C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Petrarcha rediuiuus, integram poetæ celeberrimi vitam iconibus ære cælatis exhibens], [[1650]] * [https://books.google.co.ao/books?id=6y8fB1c9xc0C&printsec=frontcover&hl=pt-PT#v=onepage&q&f=false Rerum Italicarum scriptores], [[1731]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Leonardo_Bruni_Arretini_Epistolarum/rI02AAAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Leonardo Bruni Arretini Epistolarum], [[1741]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Specimen_historiae_litterariae_florentin/_IVYAAAAcAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Specimen historiae litterariae florentinae saeculi decimitertii, ac decimiquarti], Lorenzo Mehus, [[1747]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Specimen_historiae_litterariae_Florentin/52KggMwona8C?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Specimen historiae litterariae Florentinae saeculi decimitertii, ac decimiquarti sive Vitae Dantis, Petrarchae, ac Boccaccii], [[1747]] * [https://books.google.com.br/books?id=cVkWAAAAMAAJ&printsec=frontcover&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false Specimen historiae litterariae florentinae saeculi decimitertii], [[1747]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Commentario_della_vita_di_messer_Giannoz/rhbM6JANasgC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Commentario della vita di messer Giannozzo Manetti], [[1862]] * [https://www.google.com.br/books/edition/La_vita_di_Niccol%C3%B2_V_scritta_da_Giannoz/Y-UwAQAAMAAJ?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover La vita di Niccolò V], [[1891]] * [https://books.google.com.br/books?id=au0YAAAAIAAJ&q=nobis&dq=related:OCLC59188278&lr=&as_brr=0&output=html_text&source=gbs_word_cloud_r&redir_esc=y Das Corpus der Orationes], Heinz Willi Wittschier, [[1968]] * De dignitate et excellentia hominis, [[1975]] * [https://www.buchfreund.de/de/d/p/93437175/vita-socratis-et-senecae Vita Socratis et Senecae] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, [[1979]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Apologeticus/dXcihXAfbIgC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Apologeticus], [[1981]] * [https://www.google.com.br/books/edition/Dialogus_consolatorius/zqMihTRdm7EC?hl=en&gbpv=1&dq=inauthor:%22Giannozzo+Manetti%22&printsec=frontcover Dialogus consolatorius], [[1983]] * [https://books.google.com.br/books/about/Vite_di_Dante_Petrarca_e_Boccaccio.html?id=t1ceAQAAIAAJ&redir_esc=y Vite di Dante, Petrarca e Boccaccio] * [https://www.eveningstarbooks.net/pages/books/000014237/giovanni-villani-filippo-villani-giovanni-boccaccio-leonardo-aretino-giannozzo-manetti/le-vite-di-dante-the-life-of-dante Le Vite di Dante]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Filippo Villani {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Leonardo Bruni]] (1369-1444) * [[Poggio Bracciolini]] (1380-1459) * Christophorus Bondelmontius (1386-1430) * [[Alfonso la 5-a (Aragono)|Alfonso la 5-a]] (1396-1458) * [[Carlo Marsuppini|Karlo Aretino]] (1398-1453) * [[Francesco Filelfo]] (1398-1481) * [[Vespasiano da Bisticci]] (1421-1498) * Johann Alexander Brassicanus (1500-1539) germana humanisto kaj juristo * [[Ludovico Antonio Muratori]] (1672-1750) * Lorenzo Mehus (1717-1802) * Francesco Pagnotti (1881-1933) == Referencoj == {{Referencoj|3}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Manetti, Giannozzo}} [[Kategorio:Latinlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Italaj politikistoj]] [[Kategorio:Italaj humanistoj]] [[Kategorio:Italaj historiistoj]] [[Kategorio:Italaj erudiciuloj]] [[Kategorio:Italaj diplomatoj]] [[Kategorio:Italaj bibliofiloj]] [[Kategorio:Italaj helenistoj]] dixp47drlz3gnq3i3cqfahfmlcqrxzv 0 882702 9490701 8851060 2026-10-09T08:52:06Z Sj1mor 12103 9490701 wikitext text/x-wiki {{Informkesto libro}} '''''As I Lay Dying''''' (Kiam mi kuŝas mortante) estas [[romano]] de [[William Faulkner]]. Publikigita en Usono en 1930, ĝi priskribas la eventoplenan funebran procesion de malriĉa terkultura familio <ref name="New Lifetime Reading Plan 1999">The New Lifetime Reading Plan: The Classical Guide to World Literature by Clifton Fadiman and John S. Major, Collins, 1999.</ref><ref name="interleaves.org">[http://www.interleaves.org/~rteeter/grtbloom.html The Western Canon: The Books and School of the Ages] by [[Harold Bloom]], Riverhead Trade, 1995.</ref><ref>[[Peter Ackroyd]]. Foreword to ''1001 Books You Must Read Before You Die'', Peter Boxall (Editor). Universe Publishing, 2006. {{ISBN|0-7893-1370-7}}.</ref>. Kompone, ĝi estas konstruita kiel ĉeno de [[Monologo|monologoj]] de la roluloj, foje longaj, foje en unu aŭ du frazoj. La teksto de la aŭtoro tute mankas. Ĝi konsistas el 59 ĉapitroj. La intrigo de la romano estas la entombigo de maljuna farmisto kiun la familio prenis al najbara urbo por esti entombigita. La ago daŭras proksimume dek tagojn; == Intrigo == ''Addie'' Bundren, la edzino de malriĉa farmisto, mortas kaj estas entombigota en ŝia hejmurbo de Jefferson en la fikcia Yoknapatawpha Distrikto, ie en [[Misisipio]]. La okazaĵoj survoje tien, 40 mejlojn super la landvojo sur multeamo, estas rakontitaj fare de membroj de la familio, amikoj kaj najbaroj, stafetkurado de raportoj al forestanta not-prenanto de la [[Interna monologo|internaj monologoj]] kaj [[Fluo de konscienco|fluoj de konscio]]. Estas 15 rakontaj voĉoj implikitaj en 59 kontribuoj: inkluzive de la patro de familio, ''Anse'', ĝiba, komence sen dentoj nek dentaro, memkompata, ruza, maldiligenta kaj malkuraĝa, sed kiu ankoraŭ scias aserti sin; la plej aĝa filo ''Cash'', iom simpla sed lerta; la dua plej aĝa ''Darl'', pensema, ĉiam opiniita freneza kaj finfine iĝanta tia; la tria, Jewel (''Juvelo''), kolera, obstina, kuraĝa, ĉevalamanto; kaj la ununura filino, ''Dewey Dell'', graveda kaj silenta, ankaŭ kun indigno direkte al Darl post [[amoro]] kun ''Leif'' interrompita fare de Darl; kaj la plej juna, ''Vardaman'', proksimume kvinjara; la forpasinta ''Addie'' mem kaj - inter aliaj roluloj - la fundamentisma predikisto ''Whitfield'', kun kiu ''Addie'' trompis sian edzon ''Anse.'' Kvankam la funebra procesio formas la ĉeffadenon de la rakonto, la vojaĝraporto aperas kiel kompleksa intrigo tra serio de sekundaraj linioj: antaŭ la komenco de la transporto, la rapida monfarado kiu ĵus estis antaŭenigita kun lignoŝarĝo, kaj ''Jewel'' rajdanta antaŭen sur la ĉevalon kiu iam estis aĉetita sen la scio de la familio, venkante riveron kiu superfluis ĝiajn bankojn, ''Cash'' rompanta lian gambon denove en la kirlakvoj - poste splitite kun cemento fare de la familio, la perdo de ŝia teamo kaj la aĉeto de nova, la misuzo de ''Dewey Dell'' - de kuracisto-asistanto kiel rimedo por malhelpi gravedecon vendita, la iom post iom bonodora kadavro de ''Addie'', la subigo de la familio al la sekundaraj celoj de ''Anse'' de la vojaĝo, la akiro de nova dentaro; kaj la fratino de ''Addie'' kiel nova edzino. Ĉio el tio iĝas la funebra procesio bedaŭrinde komika vojaĝo tra infero, ĉe la fino de kiu la krimbruliganto ''Darl'' estas sendita al la [[frenezulejo]], ''Dewey Dell'' perdas la monon por aborto, ''Jewel'' perdas sian ĉevalon kaj ''Cash'' eventuale perdas piedon. La persistemo de la protagonistoj en realigado de sia dubinda plano, la foje vivminaca engaĝiĝo de la familio al la "ĝusta" entombigo de ''Addie,'' la "ribelo de kruda vivo kontraŭ ĉiuj noblaj kaj pli altaj intencoj", alportas la tutan entreprenon al fino [[Grotesko|groteska]]. == Stilo == "En kvindek naŭ ĉapitroj, ĉi tiu rakonto disvolviĝas de la [[Kalejdoskopo|kalejdoskope]] ŝanĝiĝantaj perspektivoj de dek kvar roluloj, rakonta tekniko kiu permesas al Faulkner prilumi ne nur la kompleksajn motivojn kaj interrilatojn inter familianoj de ĉiuj flankoj, sed ankaŭ duoblan vojaĝon en la romano." Por priskribi: la reala vojaĝo de la Bundrens al Jefferson kaj, paralele al tio, la vojaĝo enen, kiu ne nur kondukas al la mem-malkovro de tiuj implikitaj, sed ankaŭ al la rekono de ilia rolo ene de la familio." Kun ĉi tiu eksperimento pri ŝanĝado de perspektivoj, Faulkner disvolvas poezion de malrapida rakontado: ĉiuj roluloj komence nur havas malklare difinitajn karakterojn, kiuj nur iom post iom gajnas konturojn en la reciprokaj interkonsiliĝoj, en malabundaj dialogoj kaj agoj, kun kelkaj aferoj restantaj malklaraj ĝis la fino. " plurperspektivaj rakontaj teknikoj estas konataj hodiaŭ, sed en 1930 ĝi estis sensacia literatura atingo Faulkner dediĉas ampleksan atenton al la ĉiutagaj filozofioj de la roluloj, ekz. La komentoj de ''Anse'' pri la temo de ''horizontalo'' kaj ''vertikalo'', tiu de Dewey Delle pri esti sola, tiu de Darl pri esti kaj ne-estaĵo, tiu de najbaro ''Tull'' pri la ''solideco de aĵoj'' aŭ tiu de ''Addie'' pri la ''rilato de belaj konceptoj al la realo'', tiel malkaŝante lian aprezon de la ĉefroluloj. Faulkner taksis sian patrujon kiel "orminejon de homoj", inkluzive de membroj de la Bundren-familio kiel "altkvalitaj orpecoj de ĉi tiu mino." Tiu rolula perspektivo permesas al Faulkner ne aserti aŭ komenti la emociajn statojn de la ekstero, sed prefere montri ilin de ene, tra agoj kaj karakteraj komentoj. Li utiligas iliajn bildojn kiel gvidajn metaforojn kaj laboras pri la interna filmo de la leganto kunligante plurajn nivelojn de atributoj, ekzemple tiujn de potenco, tempo kaj ekzisteca signifo: "... li trenas ĝin plu, malrapide, terure." == Referencoj == {{Referencoj|30em}} == Eksteraj ligiloj == * [http://faulkner.iath.virginia.edu/?text=LD ''As I Lay Dying'' ĉe Diĝita Yoknapatawpha] * [[iarchive:soundandthefurya013056mbp|Plena teksto de]] [https://archive.org/details/soundandthefurya013056mbp][http://faulkner.iath.virginia.edu/?text=LD ''As I Lay Dying''] kiel ĉifrita [[DAISY (sonlibra formato)|DAISY cifereca parolada libro]], de la [[Interreta Arkivo]] kaj enpakita kun ''[[The Sound and the Fury|La Sono kaj la Furiozo]]'' * [http://literapedia.wikispaces.com/As+I+Lay+Dying Literapedia]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120307000000/https://web.archive.org/web/20120307172858/http://literapedia.wikispaces.com/As+I+Lay+Dying |date=2012-03-07 }} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Modernismaj romanoj]] [[Kategorio:Libroj aperintaj en 1930]] e3wl0zozddz3hk4a9ilqhh81zpxk60t 0 889294 9490551 9315034 2026-10-08T19:49:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490551 wikitext text/x-wiki [[File:Deutsche Schule Kroondal, Erected in 1892.jpg|thumb|monumentprotektata unua lernej-ero en Kroondal]] [[File:Kroondal old church in 1896.jpg|thumb|protestantisma kirko, 1896; la komunumo dekomence apogis la lernejon kaj inverse]] '''Germana Lernejo Kroondal''' (germane: ''Deutsche Schule Kroondal'', mallongigo: ''DSK'') estas eta, privata baza kaj meza lernejo en [[Rustenburg]], [[Suda Afriko]], frekventate de ĉ. 130 lernantoj. Instrulingvoj estas la germana kaj (ekde 2010 ankaŭ kaj nun ĉefe) la afrikansa.<ref>[https://internationalschoolguide.com/south_africa/school0640.htm profilo ĉe internacia lernej-gvidilo]</ref> Intima kunlaborado estas kun la [[marteno Lutero|luteranisma]] komunumo de Altkroondal. Direktorinas ekde 2021 Crystelle Marais por kolegaro de ĉ. 30 pedagogoj. La lerneja moto estas ''kredi, lerni, kreski''. ==Historio== Post kiam fondiĝis la setlejo, ekzistis ĝis aprilo 1892 nur privata instruado: la unua vera instruisto aktiva en aparta kabano el [[lomo]] estis la nederlandano Jakob Hoek; ekde 1893 postantis la sinjoroj Piccard kaj Wuttig. En 1898 oni starigis domon kies klasĉambron ĝis hodiaŭ utiligas la sinpreparantaj R-klasanoj (temas pri nacia monumentprotektotaĵo!) kaj oni nomumis Eduard Penzhorn direktoro. Pro la unua [[Brita-bura milito]] ĉesis instruado ĝis la 1902-a jaro. Du jarojn poste fondiĝis subtenada societo kaj porinfana hejmo estiĝis: ĝin gvidis dum pli ol kvar jardekoj pastro Johannes von Zwietring kun edzino Anna. Ĉi hejmo mem provizadis al si la nutraĵojn. Porinstruista domo estiĝinta en 1908 fariĝis pli malfrue paroĥa domo. Zwietring mem nomumiĝis en 1916 paroĥestro de la Kroondal-anoj. Duobligo de la lernantaro inter 1910 kaj 1916 (ne malpli ol 60 instruotuloj!) ŝuldiĝis al la pedagogiaj kvalitoj de lernejestro Eduard Penzhorn, kiu forpasis en 1918 pro la [[Hispana gripo]]. En 1922 dua domo estiĝis (kie troviĝas nun parkumejo). Tobias Wenhold pretis en 1926 eĉ interrompi siajn altlernejajn studojn por ekdirektori en sia naskiĝvilaĝo; paralele li estis kantoro kaj orgenisto en la loka preĝejo. Li venigis la germaninon Anna Schepmann; ĉiutaga komuna legado de la [[Biblio]] dum edifa duonhoro normalis. Lerneja uniformo tiam ankoraŭ ne estis enkondukebla. Kelkaj lernantoj venis de malproksime pro la bona renomo de ĉi institucio pedagogia. Post la [[Dua mondmilito]] oni laŭbezone dungis instruistojn el [[Germanujo]] (Woehler, Haller, Dörr, Diefenbacher; P. Grosse, D. Faulhaber, E. Raitzsch, A. Schindel). Tute nova domo konstruiĝis en 1952 kaj kvin jarojn poste oni ja fieris pri cento da lernantoj. En 1954 eklaboris Dolly Wehrmann (por la daŭro de 24 jaroj), en 1963 la germano Thormut Schreiber (tri jarojn). En 1965 betonaj tenisejoj kreiĝis ĉe la menciita hejmo kiujn uzis ankaŭ nelernejanoj. En 1967 komenciĝis la gvidado de Fritz Scriba<ref>[https://kroondal.org.za/fotos_Scriba/FritzScriba.html etbiografio kun foto]</ref> kies fokusoj estis natursciencoj, fotado kaj teatrado; on enscenigis multajn teatraĵojn kaj eĉ operetojn. Li ankaŭ enkondukis lernejan uniformon. En 1967 ankaŭ naĝejon akiris la lernejo kaj ĝi okazigis ĉiujaran sportofeston ([[malpeza atletiko]]). En 1974 oni havis 120 lernantojn kaj en 1979 kaj 1988 moderniĝis multo pli. En 1984 la komplekso ricevis infanĝardenon ''Spatzennest'' (kiun gvidis eke Ortrud Penzhorn): ĝi transloĝiĝis en novan domon en novembro 2004 (kun aldono de ''Heinzelmännchen''-ludogrupo por eĉ pli junaj kun akompano de gepatroj). Post kiam Scriba devis abdiki pro sanecaj kialoj en la 1997-a jaro, venis el [[Saksio]] la geografo kaj matematikisto Thomas Rößner<ref>[https://www.evrg-erfurt.de/ereignisse/prima-jahrbuch/geographie-studienfahrt-12-klasse-berlin.html Rößner en 2022 en Berlino; videblas li sur fotoj n-ro 3 kaj 4] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> estonte ĉefrespondeculo ĝis 2000. El liaj ideoj, ekz. pri stabila lernejevoluo, ne malmulto realiĝis tuj aŭ en la paso de la tempo. Sekve Rößner fariĝis instruisto ĉe la [[Ratsgymnasium Erfurt|erfurta Konsilantargimnazio]]. Post interregno de Boris Uwe Mohr ekresponsis ĉefdisponade Jutta Herrmann (ĝis 2018). Mallonga direktorado de Phillip Heynecke ne malgravis pro ke li antaŭenigis diversajn modernigojn: ankaŭ emblemo kaj propra flago tiam naskiĝis. ==Ofertoj== Specialaj eventoj estas ekz. literatura [[maratono]], lanterna festo (la festotagon de [[Marteno de Tours]]), entreprenista tago, karitataj bazaroj, agrikulturaj staĝoj; sporto centras, tiel somera kiel vintra. Post lecionoj ekzistas zorgado por enlernejaj hejmtaskfaremuloj kaj eblo partopreni nedevigajn laborrondojn. Ĉiu lernanto rajtas, kun bonaj ŝancoj danke al akurata preparado, trapasi internacie agnoskitan lingvodiplomon de [[Goethe-Institut]]. Intence oni edukas la lernantaron je vigleco pri ekologiaj temoj kaj daŭripoveco. ==Eksteraj ligiloj== {{Commonscat|Deutsche Schule Kroondal}} *[https://kroondal.org.za/ superrigardo pri la subkvartalo] (kun fokuso historia/kultura) *[https://www.schulekroondal.co.za/ hejmpaĝo] *[https://www.schulekroondal.co.za/de/alumniverein/ DSKV - amikara societo de lernintoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240915175114/https://www.schulekroondal.co.za/de/alumniverein/ |date=2024-09-15 }} *[https://www.delgk.org.za/wp-content/uploads/2024/02/Gemeindebrief-208.pdf eklezia cirkulero "Kroondaler Gemeindebrief" de februaro/marto 2024] - kies paĝoj 38/39 rezervatas por ellernejaj informoj *Sheena Shah, Theresa Biberauer, Erika Herrmann: [https://elpublishing.org/docs/7/1/Kroondal_German.pdf "Sixth-generation contact German in South Africa: The case of Kroondal German"] (festa kaj lingvoscienca libro, EL Publishing, Londono 2024, ISBN 978-1-7394892-0-52024) ==Notoj== <references/> [[kategorio:Nordokcidenta Provinco (Sud-Afriko)]] [[kategorio:Lernejoj en Sud-Afriko|Kroondal]] {{Bibliotekoj}} {{Unua}} 80ny6l4ssvla2lwtvtjacqv0w5zgb1k 0 895383 9490679 8978661 2026-10-09T07:25:21Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490679 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo de dosiero = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Zombor,''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plena nomo '''Zombor Gábor Zoltán,''' estas [[Hungario|hungara]] [[kuracisto]], [[politikisto]], [[parlamentano]], [[urbestro]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM1830835/e44e2cfd-e4f7-43c8-a985-a66839fced82/solr/0/24/5/6/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1964|3|12}} en [[Kecskemét]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Kiskunfélegyháza]] en 1982, poste li akiris medicinan diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged|Medicina Universitato Albert Szent-Györgyi]] en [[1989]]. Post la diplomo li laboris jaron en malsanulejo de Kiskunfélegyháza, poste 5 jarojn li estis [[ĝenerala kuracisto]] en [[Kunbaja]], pli poste inter 1995–1999 li estis ĉefkuracisto en [[Baja]]. Tiutempe li ankaŭ komencis politikadi. En 1999 li akiris juran, en 2004 ekonomian diplomon, dum inter 2000 kaj 2006 li estis hospitalestro en Kecskemét. Pli poste li aktivadis en la politiko kiel inter 2006–2014 urbestro de Kecskemét, inter 2006-2022 parlamenta [[deputito]], en la jaroj 2014 kaj 2015 [[subministro]]. Lia edzino naskis kvarfoje. Li ricevis [[premio]]jn inter 2002-2021. == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20241104074423/http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=vallomasok__dr__zombor_gabor_kecskemet_polgarmestere biografio hungare kun fotoj] * [https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=645602&date=2025-01-13 biografio hungare kun foto] * [https://www.szavaztok.hu/politikusok/zombor-gabor biografio hungare kun foto] * [https://weborvos.hu/egeszsegpolitika/zombor-gabor-mint-korhazigazgato-214790 intervjuo kun foto] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zombor Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj ĝeneralaj kuracistoj]] [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj urbestroj]] {{Portalstrio|Biografio}} 6niwfqhtr73jetekezu3c9pcy0xlwlj 0 897868 9490607 9006863 2026-10-08T22:49:10Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490607 wikitext text/x-wiki {{Informkesto geografiaĵo|regiono |kategorio= |lando = Egiptio |situo = [[Kairo]] |mapo={{#invoke:Wikidata|claim|P242}} |mapo=Districts of Cairo (small, English).PNG |mapo priskribo=Distriktoj de la Kaira Metropola Regiono |regiono-ISO = EG |mapo1 lokumilo = Kairo |mapo2 lokumilo = iso |areo_kodo = |mapligilo = jes |latitudo = |longitudo = |ĉefurbo_lat_d = |ĉefurbo_long_d = |zomo = 7 |parenco = |parenco_tipo = |loĝantaro = |loĝantaro dato = |loĝantaro denseco = auto |areo = |alto = |areo kodo = }} La '''Kaira metropola regiono''', ankaŭ '''Granda Kairo''' ({{lang-ar|القاهرة الكبرى|t=''al-Qāhira al-Kubrā''}}) estas la plej granda [[Metropolaj regionoj|metropola regiono]] en [[Egiptio]] <ref name="demographia">{{citation|url=http://www.demographia.com/db-worldua.pdf|title=Demographia World Urban Areas & Population Projections|publisher=Demographia|date=April 2009|access-date=9 July 2009}}</ref>, la plej granda urba regiono en [[Afriko]] kaj la [[araba mondo]] kaj estas la 13-a plej granda metropola regiono en la mondo <ref>R.L. Forstall, R.P. Greene, and J.B. Pick, [http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf "Which are the largest? Why published populations for major world urban areas vary so greatly"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100531000000/https://web.archive.org/web/20100531212605/http://www.uic.edu/cuppa/cityfutures/papers/webpapers/cityfuturespapers/session3_4/3_4whicharethe.pdf |date=2010-05-31 }}, City Futures Conference, (University of Illinois at Chicago, July 2004) – Table 5 (p.34)</ref>. Ĝi konsistas el ĉiuj [[Urbego|urbegoj]] en [[Āl-Qāhirah|al-Qahira]] gubernio same kiel [[Gizo]], Madinat al-Shaykh Zayed kaj [[Urbo Sesa de Oktobro|Madinat as-Sadis min Uktubar]] en [[Provinco Gizo|al-Jizah governorato]] kaj [[Ŝubra al Ĥejma|Shubra al-Khaimah]] kaj [[Ubur|al-Ubur]] en [[Provinco Kaljubija|al-Qalyubiyya governorato]] <ref name="wb">{{Cite book|url=http://documents.worldbank.org/curated/en/319701468262749728/Egypt-Greater-Cairo-Urban-Development-Project|title=Egypt - Greater Cairo Urban Development Project (English)|publisher=World Bank Group|year=1982|location=Washington, D.C.|pages=4}}</ref><ref name=":02">{{Cite book|last=Sims|first=David|url=https://academic.oup.com/cairo-scholarship-online/book/23147/chapter-abstract/184014364?redirectedFrom=fulltext|title=Understanding Cairo: The Logic of a City Out of Control|publisher=American University in Cairo Press|year=2011|location=Cairo and New York|pages=6–7|language=en}}</ref>. En [[2020]], la [[loĝantaro]] estas taksita je 19,3 milionoj da loĝantoj sur areo de {{Unuo|2020}} km². Tamen aliaj taksoj metas la loĝantaron ĉe pli ol 20 milionoj <ref name="macrotrends">{{Cite web|title=Cairo, Egypt Metro Area Population 1950-2023|url=https://www.macrotrends.net/cities/22812/cairo/population|access-date=2023-02-25|website=Macrotrends|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210514065029/https://www.macrotrends.net/cities/22812/cairo/population|archivedate=2021-05-14}}</ref>. La [[loĝdenso]] por [[kvadrata kilometro]] estas preskaŭ {{Unuo|9600}} kaj estas unu el la plej altaj en la mondo. En kelkaj partoj de la metropola regiono ĝi estas eĉ pli ol {{Unuo|300000}} je kvadrata kilometro <ref name="newgeography">{{citation|url=http://www.newgeography.com/content/002901-the-evolving-urban-form-cairo|title=The Evolving Urban Form: Cairo|publisher=New Geography|date=13 June 2012|access-date=9 Oct 2015}}</ref>. La Kairo metropola regiono estas senkompare la plej grava ekonomia centro en Egiptio kaj generas signifan parton de [[nacia produkto]] <ref>{{Cite book|last=|first=|url=https://books.google.com/books?id=3bF2DwAAQBAJ&dq=%22greater+cairo%22&pg=PA243|title=Steering the Metropolis: Metropolitan Governance for Sustainable Urban Development|publisher=Inter-American Development Bank|year=2014|isbn=978-1-59782-311-1|editor-last=Gómez-Álvarez|editor-first=David|pages=243|language=en|editor-last2=Rajack|editor-first2=Robin|editor-last3=López-Moreno|editor-first3=Eduardo|editor-last4=Lanfranchi|editor-first4=Gabriel}}</ref><ref name="gopp">{{Cite web|title=أقليم القاهرة الكبرى|url=http://gopp.gov.eg/eg-map/%D8%A7%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89/|access-date=2023-04-14|website=الهيئة العامة للتخطيط العمرانى|archive-date=14 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230414202719/http://gopp.gov.eg/eg-map/%D8%A7%D9%82%D9%84%D9%8A%D9%85-%D8%A7%D9%84%D9%82%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%83%D8%A8%D8%B1%D9%89/|url-status=dead}}</ref>. En la sama tempo, ĝi suferas de ekstreme alta loĝantara premo, ĝeneraligita [[malriĉeco]] en neformalaj setlejoj kaj [[Aera poluado|aerpoluo]]. Por regi tiujn problemojn, la urbo plivastiĝas en la ĉirkaŭan [[Dezerto|dezerton]], kie novaj [[Antaŭurbo|antaŭurboj]] estas konstruitaj. == Referencoj == {{Referencoj}} [[Kategorio:Nildelto]] [[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]] [[Kategorio:Metropolaj areoj de Egiptio]] [[Kategorio:Metropolaj regionoj laŭ landoj|Egiptio]] ps7l46gmre1ppsr4m9knhv4gxad3wpt 4 898478 9490611 9488012 2026-10-08T23:27:56Z ListeriaBot 119734 Wikidata list updated [V2] 9490611 wikitext text/x-wiki Aŭtoroj kun pli ol 40 vikipedioj sen artikolo en la esperanta vikipedio:{{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?itemLabel ?sitelinks WITH { SELECT ?item ?sitelinks WHERE { ?item wikibase:sitelinks ?sitelinks. hint:Prior hint:rangeSafe true. FILTER (?sitelinks > 40) ?item wdt:P106 wd:Q36180. # Writers MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q17379835. } # nur en la ĉefa nomspaco MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q4663903. } # sen portaloj MINUS { ?item wdt:P31/wdt:P279* wd:Q39911. } # sen jardekoj MINUS { ?article schema:about ?item. ?article schema:isPartOf <https://eo.wikipedia.org/>. } } } AS %sub WHERE { INCLUDE %sub OPTIONAL { ?item rdfs:label ?itemLabel. FILTER(LANG(?itemLabel) = "eo") } } ORDER BY DESC(?sitelinks) LIMIT 400 |columns=label:nomo (propono),description:priskribo,item:vikidatuma ero,?sitelinks:nombro de ligiloj|thumb=200|links=red|summary=200 plej kunligitaj elementoj}} {| class='wikitable sortable' ! nomo (propono) ! priskribo ! vikidatuma ero ! nombro de ligiloj |- | [[Betty Ford]] | Prezidentedzino de Usono de 1974 ĝis 1977 | [[:d:Q213122|Q213122]] | 73 |- | [[Al-Masudi]] | araba historiisto, geografo kaj vojaĝanto | [[:d:Q168705|Q168705]] | 71 |- | [[Kip S. Thorne]] | usona fizikisto | [[:d:Q323320|Q323320]] | 68 |- | [[Svetlana Savitskaya]] | soveta kaj poste rusa kosmonaŭto kaj politikisto | [[:d:Q152318|Q152318]] | 68 |- | [[Jenny Slate]] | usona aktorino | [[:d:Q744166|Q744166]] | 68 |- | [[Jack LaLanne]] | usona fizikekzerca instruisto (1914–2011) | [[:d:Q1677099|Q1677099]] | 68 |- | [[Anne Baxter]] | usona aktorino | [[:d:Q228906|Q228906]] | 68 |- | [[Theo Walcott]] | angla futbalisto | [[:d:Q29516|Q29516]] | 67 |- | [[Amy Poehler]] | usona aktorino | [[:d:Q230203|Q230203]] | 67 |- | [[Vincent Price]] | usona aktoro | [[:d:Q219640|Q219640]] | 66 |- | [[Tom Waits]] | usona aktoro | [[:d:Q184805|Q184805]] | 66 |- | [[Arthur Ashe]] | usona tenisisto | [[:d:Q53325|Q53325]] | 64 |- | [[Steve Harvey]] | usona aktoro | [[:d:Q2347009|Q2347009]] | 64 |- | [[Candice Bergen]] | usona aktorino | [[:d:Q106942|Q106942]] | 64 |- | [[Lindsey Vonn]] | usona alpa skiisto | [[:d:Q10068|Q10068]] | 63 |- | [[Wendell Meredith Stanley]] | usona biokemiisto | [[:d:Q105937|Q105937]] | 63 |- | [[Serj Tankian]] | usona muzikisto | [[:d:Q486063|Q486063]] | 63 |- | [[Aspasia]] | 5-a jarcento a.K. kunulino de atena ŝtatisto Periklo | [[:d:Q228564|Q228564]] | 63 |- | [[Nicholas Sparks]] | usona verkisto | [[:d:Q219377|Q219377]] | 63 |- | [[Zoran Đinđić]] | serba politikisto | [[:d:Q157131|Q157131]] | 62 |- | [[John Muir]] | skot-usona naturalisto (1838–1914) | [[:d:Q379580|Q379580]] | 61 |- | [[Charles Schumer]] | usona politikisto | [[:d:Q380900|Q380900]] | 61 |- | [[Rajinikanth]] | barata aktoro (naskita en 1950) | [[:d:Q60068|Q60068]] | 61 |- | [[Till Lindemann]] | germana kantisto | [[:d:Q154852|Q154852]] | 61 |- | [[Lily Tomlin]] | usona aktorino | [[:d:Q229271|Q229271]] | 61 |- | [[Ayumi Hamasaki]] | japana kantistino kaj aktorino | [[:d:Q188111|Q188111]] | 61 |- | [[David Rockefeller]] | Usona bankisto kaj miliardulo | [[:d:Q11239|Q11239]] | 60 |- | [[Laura Ingalls Wilder]] | usona porinfana verkisto, taglibristo kaj ĵurnalisto (1867-1957) | [[:d:Q237514|Q237514]] | 60 |- | [[Semjon Boedjonnij]] | soveta marŝalo | [[:d:Q242474|Q242474]] | 60 |- | [[Kösem Sultan]] | validigita sultanino kaj reganto de la Otomana Imperio | [[:d:Q61127|Q61127]] | 60 |- | [[Zack Snyder]] | usona filmisto (naskita en 1966) | [[:d:Q139890|Q139890]] | 59 |- | [[Portia de Rossi]] | usona aktorino | [[:d:Q215366|Q215366]] | 59 |- | [[Jane Lynch]] | usona aktorino | [[:d:Q228852|Q228852]] | 59 |- | [[Kristen Wiig]] | usona aktorino | [[:d:Q231382|Q231382]] | 59 |- | [[Herbert C. Brown]] | usona kemiisto | [[:d:Q102406|Q102406]] | 58 |- | [[Natalie Cole]] | usona aktorino | [[:d:Q231942|Q231942]] | 58 |- | [[Asa Akira]] | usona pornografia aktorino | [[:d:Q233092|Q233092]] | 58 |- | [[Ĉen Ŝujbjan]] | prezidento de Respubliko Ĉinio (Tajvano) (2000–2008) | [[:d:Q22368|Q22368]] | 58 |- | [[Wilhelm Grimm]] | germana aŭtoro, filologo, kolektanto de fabeloj kaj legendoj | [[:d:Q6714|Q6714]] | 58 |- | [[John Belushi]] | usona aktoro | [[:d:Q23858|Q23858]] | 58 |- | [[Margaret Fuller]] | Usona verkisto kaj virinrajta aktivulo (1810–1850) | [[:d:Q257953|Q257953]] | 58 |- | [[Danai Gurira]] | usona aktorino | [[:d:Q636653|Q636653]] | 58 |- | [[Larry the Cable Guy]] | usona aktoro | [[:d:Q331728|Q331728]] | 58 |- | [[James Wan]] | malajzia-aŭstralia reĝisoro, produktoro, scenaristo kaj verkisto de komiksoj | [[:d:Q108047434|Q108047434]] | 58 |- | [[Tim Conway]] | usona aktoro | [[:d:Q1304952|Q1304952]] | 58 |- | [[Rupert Everett]] | brita aktoro | [[:d:Q208685|Q208685]] | 58 |- | [[L. Ron Hubbard]] | Usona verkisto; fondinto de Scientologio | [[:d:Q216896|Q216896]] | 58 |- | [[Travis Scott]] | usona repisto, kantisto kaj diskproduktoro | [[:d:Q13605596|Q13605596]] | 58 |- | [[Khloé Kardashian]] | Usona amaskomunikila personulo, influanto, entreprenisto (naskita en 1984) | [[:d:Q231270|Q231270]] | 58 |- | [[Seth Rogen]] | kanada aktoro, komikisto kaj filmisto (naskita en 1982) | [[:d:Q220308|Q220308]] | 58 |- | [[Donald Glover]] | usona aktoro | [[:d:Q1239933|Q1239933]] | 58 |- | [[Jonah Hill]] | usona aktoro | [[:d:Q313388|Q313388]] | 57 |- | [[Mamie Eisenhower]] | Unua Damo de Usono de 1953 ĝis 1961 | [[:d:Q233686|Q233686]] | 57 |- | [[James Gosling]] | Kanada komputikisto | [[:d:Q92622|Q92622]] | 57 |- | [[Avempace]] | araba andaluza polimatoro (ĉ. 1085 – 1138) | [[:d:Q11362|Q11362]] | 57 |- | [[Pierluigi Collina]] | itala internacia futbala arbitraciisto | [[:d:Q485885|Q485885]] | 57 |- | [[Yusuf al-Qaradawi]] | egipta islama teologo | [[:d:Q64129|Q64129]] | 57 |- | [[Estelle Harris]] | usona aktorino | [[:d:Q272935|Q272935]] | 57 |- | [[Oliver Sacks]] | brita neŭrologo kaj verkisto (1933–2015) | [[:d:Q258662|Q258662]] | 57 |- | [[Sarah Ferguson]] | Brita verkisto, bonfara patrono, publika parolanto, filmproduktanto kaj televida personulo | [[:d:Q55720|Q55720]] | 57 |- | [[Pete Hegseth]] | usona televida prezentisto kaj registara oficisto (naskita en 1980) | [[:d:Q7172014|Q7172014]] | 57 |- | [[Fred Zinnemann]] | usona reĝisoro kaj produktanto de aŭstro-hungara origino | [[:d:Q55420|Q55420]] | 57 |- | [[al-Ĵazari]] | mezopotamia matematikisto kaj inventisto | [[:d:Q81627|Q81627]] | 56 |- | [[Ani Lorak]] | ukraina kantisto-kantverkisto, aktorino kaj entreprenisto | [[:d:Q237081|Q237081]] | 56 |- | [[Zach Braff]] | usona aktoro kaj reĝisoro | [[:d:Q139330|Q139330]] | 56 |- | [[Jackie Gleason]] | usona aktoro | [[:d:Q454200|Q454200]] | 56 |- | [[Kevin Smith]] | usona aktoro | [[:d:Q489831|Q489831]] | 56 |- | [[Salman la Perso]] | kunulo de Mohamedo la Profeto; unua persa konvertito al Islamo | [[:d:Q557378|Q557378]] | 56 |- | [[Roald Hoffmann]] | kemia sciencisto | [[:d:Q273279|Q273279]] | 56 |- | [[Anton Makarenko]] | ukraina kaj sovetia edukisto kaj verkisto | [[:d:Q297448|Q297448]] | 56 |- | [[Nick Vujicic]] | aŭstralia evangeliisto kaj instiga parolanto | [[:d:Q298503|Q298503]] | 56 |- | [[Vajiravudh]] | reĝo de Siamo de 1910 ĝis 1925 | [[:d:Q161389|Q161389]] | 56 |- | [[Julie Walters]] | brita aktorino | [[:d:Q228747|Q228747]] | 56 |- | [[Frédéric Beigbeder]] | franca verkisto kaj literatura kritikisto | [[:d:Q314972|Q314972]] | 56 |- | [[Henry Wilson]] | vicprezidanto de Usono de 1873 ĝis 1875 | [[:d:Q313302|Q313302]] | 55 |- | [[Maurice Leblanc]] | franca verkisto | [[:d:Q314993|Q314993]] | 55 |- | [[Guido van Rossum]] | nederlanda programisto; kreinto de programlingvo Python | [[:d:Q30942|Q30942]] | 55 |- | [[Ethel Merman]] | usona aktorino | [[:d:Q129087|Q129087]] | 55 |- | [[Victoria Woodhull]] | usona sufrageto, redaktoro (1838-1927) | [[:d:Q260378|Q260378]] | 55 |- | [[Robert J. Shiller]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q338151|Q338151]] | 55 |- | [[Vladimiro la 2-a de Kievo]] | granda princo de Kievo | [[:d:Q60928|Q60928]] | 55 |- | [[Jimmy Fallon]] | usona aktoro | [[:d:Q335680|Q335680]] | 55 |- | [[Zakir Naik]] | Barata islama predikisto | [[:d:Q932829|Q932829]] | 55 |- | [[Mary-Louise Parker]] | usona aktorino | [[:d:Q229957|Q229957]] | 55 |- | [[Ida Lupino]] | brita aktorino (1918–1995) | [[:d:Q148669|Q148669]] | 55 |- | [[David Spade]] | usona aktoro | [[:d:Q298658|Q298658]] | 55 |- | [[Virgil Grissom]] | usona astronaŭto (1926–1967) | [[:d:Q110879|Q110879]] | 54 |- | [[Pitirim Sorokin]] | usona sociologo | [[:d:Q319816|Q319816]] | 54 |- | [[Charles W. Fairbanks]] | usona politikisto (1852–1918); Vicprezidanto de Usono de 1905 ĝis 1909 | [[:d:Q270539|Q270539]] | 54 |- | [[Makoto Shinkai]] | japana animea reĝisoro | [[:d:Q335080|Q335080]] | 54 |- | [[George Burns]] | usona aktoro | [[:d:Q344793|Q344793]] | 54 |- | [[Ulpien]] | frua 3-a-jarcenta romia juristo | [[:d:Q310076|Q310076]] | 54 |- | [[Karolo, Duko de Orleano]] | Duko de Orleano, franca poeto | [[:d:Q310146|Q310146]] | 54 |- | [[Amal Clooney]] | brita-libana advokato | [[:d:Q16769592|Q16769592]] | 54 |- | [[Emily Ratajkowski]] | usona aktorino | [[:d:Q5372335|Q5372335]] | 54 |- | [[Amalasonte]] | reĝino de la Ostrogotoj (495-535) | [[:d:Q371670|Q371670]] | 53 |- | [[Patton Oswalt]] | usona aktoro | [[:d:Q374065|Q374065]] | 53 |- | [[Michael Mann]] | usona filmreĝisoro, scenaristo kaj produktanto | [[:d:Q270097|Q270097]] | 53 |- | [[Adolf Erik Nordenskiöld]] | sved-Finnlanda geologo kaj esploristo | [[:d:Q156749|Q156749]] | 53 |- | [[Władysław Szpilman]] | (1911-2000) pola pianisto, komponisto, holokaŭstotransvivanto | [[:d:Q157176|Q157176]] | 53 |- | [[Wallace Shawn]] | usona aktoro | [[:d:Q311068|Q311068]] | 53 |- | [[George Arliss]] | angla aktoro, aŭtoro, dramisto kaj filmisto (1868–1946) | [[:d:Q182229|Q182229]] | 53 |- | [[Aaron Sorkin]] | usona aktoro | [[:d:Q299194|Q299194]] | 53 |- | [[Bruce Campbell]] | usona aktoro | [[:d:Q309932|Q309932]] | 53 |- | [[Jason Lee]] | usona aktoro | [[:d:Q4960|Q4960]] | 52 |- | [[Eldar Ryazanov]] | soveta kaj rusa filma reĝisoro | [[:d:Q381944|Q381944]] | 52 |- | [[Mary Baker Eddy]] | usona teologo, fondinto de Kristana Scienco (1821–1910) | [[:d:Q235069|Q235069]] | 52 |- | [[Emmanuelle Riva]] | franca aktorino | [[:d:Q436996|Q436996]] | 52 |- | [[Andy Samberg]] | usona aktoro | [[:d:Q314640|Q314640]] | 52 |- | [[Natalie Clifford Barney]] | verkisto kaj salonisto (1876-1972) | [[:d:Q34782|Q34782]] | 52 |- | [[Todd Phillips]] | usona aktoro | [[:d:Q362824|Q362824]] | 52 |- | [[Tony Jaa]] | taja aktoro | [[:d:Q298551|Q298551]] | 52 |- | [[Schuyler Colfax]] | usona politikisto | [[:d:Q310852|Q310852]] | 52 |- | [[Harland Sanders]] | fondinto de KFC | [[:d:Q120450|Q120450]] | 52 |- | [[Suzy Eddie Izzard]] | brita komikisto kaj aktoro (naskita en 1962) | [[:d:Q254022|Q254022]] | 52 |- | [[Charles Fleischer]] | usona aktoro | [[:d:Q658690|Q658690]] | 52 |- | [[Asima Chatterjee]] | barata kemiisto (1917-2006) | [[:d:Q7450|Q7450]] | 51 |- | [[Dolley Madison]] | Unua Damo de Usono de 1809 ĝis 1817 | [[:d:Q233638|Q233638]] | 51 |- | [[Kevin James]] | usona aktoro | [[:d:Q44561|Q44561]] | 51 |- | [[Domhnall Gleeson]] | irlanda aktoro | [[:d:Q456047|Q456047]] | 51 |- | [[Octavia E. Butler]] | usona sciencfikcia verkisto (1947-2006) | [[:d:Q239739|Q239739]] | 51 |- | [[Clark Gregg]] | usona aktoro, scenaristo kaj reĝisoro | [[:d:Q113206|Q113206]] | 51 |- | [[Archibald Primrose]] | brita liberala politikisto kaj Ĉefministro de Britio (1847–1929) | [[:d:Q244620|Q244620]] | 51 |- | [[Sergej Dovlatov]] | soveta verkisto | [[:d:Q141114|Q141114]] | 51 |- | [[Robert Burton]] | angla scienculo | [[:d:Q259132|Q259132]] | 51 |- | [[Abraham ben Meir ibn Ezra]] | 12-a-jarcenta sefarda rabeno kaj astrologo | [[:d:Q270670|Q270670]] | 51 |- | [[Brian Greene]] | usona fizikisto | [[:d:Q60815|Q60815]] | 51 |- | [[Rashida Jones]] | usona aktorino | [[:d:Q540608|Q540608]] | 51 |- | [[Ksenija Sobĉak]] | rusia televida kaj radia parolistino, socia kaj polotika aganto | [[:d:Q287099|Q287099]] | 51 |- | [[Huda Ŝaaraŭi]] | egipta feministo kaj naciisto | [[:d:Q2423343|Q2423343]] | 51 |- | [[John Oliver]] | angla prezentisto kaj komikisto | [[:d:Q1701254|Q1701254]] | 51 |- | [[Gavin McInnes]] | kanada ekstremdekstra komentisto | [[:d:Q5528217|Q5528217]] | 51 |- | [[Lisa Edelstein]] | usona aktorino | [[:d:Q229197|Q229197]] | 51 |- | [[Taraji P. Henson]] | usona aktorino | [[:d:Q235511|Q235511]] | 50 |- | [[Suzanne Vega]] | usona kantisto-kantverkisto | [[:d:Q236112|Q236112]] | 50 |- | [[Salman Khan]] | usona edukisto (naskita en 1976) | [[:d:Q471472|Q471472]] | 50 |- | [[Aziz Nesin]] | turka verkisto | [[:d:Q327261|Q327261]] | 50 |- | [[Monique Wittig]] | franca verkistino, lesba aktivulino kaj feministo | [[:d:Q263201|Q263201]] | 50 |- | [[Kritias]] | atena politikisto de antikveco | [[:d:Q294092|Q294092]] | 50 |- | [[Appius Claudius Caecus]] | romia ŝtatisto kaj verkisto | [[:d:Q297783|Q297783]] | 50 |- | [[David Arquette]] | Usona aktoro, reĝisoro kaj profesia luktisto | [[:d:Q294185|Q294185]] | 50 |- | [[Frei Otto]] | germana arkitekto | [[:d:Q64412|Q64412]] | 50 |- | [[Merton Miller]] | usona ekonomikisto | [[:d:Q157255|Q157255]] | 50 |- | [[Seth Green]] | usona aktoro | [[:d:Q186757|Q186757]] | 50 |- | [[CM Punk]] | usona aktoro | [[:d:Q215447|Q215447]] | 50 |- | [[Petra Mede]] | Sveda komikisto, dancisto kaj televida prezentisto | [[:d:Q3809242|Q3809242]] | 50 |- | [[Fran Drescher]] | usona aktorino | [[:d:Q230632|Q230632]] | 50 |- | [[Joel McHale]] | usona aktoro kaj komikisto | [[:d:Q311993|Q311993]] | 49 |- | [[Christopher Tolkien]] | literatura akademiulo, verkisto kaj redaktisto (1924–2020) | [[:d:Q82032|Q82032]] | 49 |- | [[Cao Pi]] | imperiestro de Ĉinio kaj fondinto de la dinastio Wei | [[:d:Q313333|Q313333]] | 49 |- | [[Louisa Adams]] | Prezidentedzino de Usono de 1825 ĝis 1829 | [[:d:Q233660|Q233660]] | 49 |- | [[Marie Stopes]] | brita kontraŭkoncipa aktivulo kaj paleontologo (1880-1958) | [[:d:Q442231|Q442231]] | 49 |- | [[reĝino Nur de Jordanio]] | kvara edzino de reĝo Husejn la 1-a de Jordanio | [[:d:Q240575|Q240575]] | 49 |- | [[Yaqut al-Hamawi]] | araba bibliografo kaj geografiisto (1179–1229) | [[:d:Q316364|Q316364]] | 49 |- | [[Nikolao la 1-a de Montenegro]] | reĝo de Montenegro | [[:d:Q283255|Q283255]] | 49 |- | [[Michael Psellos]] | bizanca verkisto kaj filozofo | [[:d:Q294109|Q294109]] | 49 |- | [[Pargalı Ibrahim Pasha]] | Grandioza Veziro de la Otomana Imperio | [[:d:Q511943|Q511943]] | 49 |- | [[Dimitrie Cantemir]] | Princo de Moldavio | [[:d:Q159933|Q159933]] | 49 |- | [[Harold Ramis]] | usona aktoro | [[:d:Q286890|Q286890]] | 49 |- | [[Lynn Redgrave]] | usona aktorino | [[:d:Q156552|Q156552]] | 49 |- | [[David Morse]] | usona aktoro | [[:d:Q296370|Q296370]] | 49 |- | [[Valentin Glouchko]] | soveta raketinĝeniero (1908-1989) | [[:d:Q342397|Q342397]] | 49 |- | [[Bob Odenkirk]] | usona aktoro | [[:d:Q888178|Q888178]] | 49 |- | [[Hassan ibn al-Sabbah]] | fondinto de la ismaila ŝtato Alamut kaj la Imamo de la nizaraj ismailanoj (1081–1124) | [[:d:Q124745907|Q124745907]] | 49 |- | [[Timothy Snyder]] | usona historiisto | [[:d:Q747312|Q747312]] | 49 |- | [[Gerard Way]] | usona kantisto | [[:d:Q204132|Q204132]] | 49 |- | [[Johana la 3-a de Navaro]] | reĝino de Navaro | [[:d:Q229286|Q229286]] | 49 |- | [[Oleg Sentsov]] | ukraina filmisto kaj aktivulo (naskita en 1976) | [[:d:Q17128150|Q17128150]] | 49 |- | [[Mihrimah Sultan]] | otomana princino, filino de Sulejmano la Grandioza kaj Hürrem Sultan | [[:d:Q80764|Q80764]] | 48 |- | [[Felix Hausdorff]] | germana matematikisto | [[:d:Q75856|Q75856]] | 48 |- | [[Olivia Munn]] | usona aktorino, komikisto, televida personulo kaj aŭtoro | [[:d:Q236475|Q236475]] | 48 |- | [[Amy Klobuchar]] | usona advokato kaj politikisto (naskita en 1960) | [[:d:Q22237|Q22237]] | 48 |- | [[Wang Yangming]] | ĉina filozofo (1472–1529) | [[:d:Q378462|Q378462]] | 48 |- | [[Nurbanu Sultan]] | favorato kaj pli posta edzino de la otomana sultano Selim la 2-a | [[:d:Q238091|Q238091]] | 48 |- | [[Halide Edib Adıvar]] | turka aktivulo, verkisto kaj politikisto | [[:d:Q234289|Q234289]] | 48 |- | [[Jean Froissart]] | franca verkisto | [[:d:Q315000|Q315000]] | 48 |- | [[Tirtaeo]] | greka lirika poeto | [[:d:Q316094|Q316094]] | 48 |- | [[George Steiner]] | usona verkisto | [[:d:Q453288|Q453288]] | 48 |- | [[Scott Carpenter]] | usona testpiloto, astronaŭto kaj akvonaŭto (1925–2013) | [[:d:Q335503|Q335503]] | 48 |- | [[Bhartṛhari]] | hinda lingvisto, poeto kaj verkisto | [[:d:Q335161|Q335161]] | 48 |- | [[James Gunn]] | usona aktoro, scenaristo kaj filmisto | [[:d:Q717015|Q717015]] | 48 |- | [[Hamza ibn ‘Abd al-Muttalib]] | La kunulo kaj onklo de Mohamedo (ĉ. 568–625) | [[:d:Q770033|Q770033]] | 48 |- | [[Corey Taylor]] | usona kantisto, el la bandoj Slipknot kaj Stone Sour | [[:d:Q295120|Q295120]] | 48 |- | [[Frank Darabont]] | Usona filmreĝisoro, scenaristo kaj produktoro | [[:d:Q295445|Q295445]] | 48 |- | [[George Sanders]] | brita aktoro | [[:d:Q296491|Q296491]] | 48 |- | [[Vojislav Šešelj]] | serba politikisto (naskita en 1954) | [[:d:Q298063|Q298063]] | 48 |- | [[Philip Kotler]] | usona merkatiga aŭtoro, konsultisto kaj profesoro | [[:d:Q164170|Q164170]] | 48 |- | [[Peter Abrahams]] | sudafrika verkisto kaj ĵurnalisto | [[:d:Q217069|Q217069]] | 48 |- | [[Kim Yu-na]] | Sudkorea glitkuristo | [[:d:Q229124|Q229124]] | 48 |- | [[Elizabeth Gilbert]] | usona verkisto | [[:d:Q231424|Q231424]] | 48 |- | [[Olivia Williams]] | brita aktorino | [[:d:Q231163|Q231163]] | 48 |- | [[Mike Epps]] | usona aktoro | [[:d:Q311962|Q311962]] | 48 |- | [[Vincent D'Onofrio]] | usona aktoro | [[:d:Q320052|Q320052]] | 48 |- | [[Louis Gossett Jr.]] | usona aktoro | [[:d:Q329719|Q329719]] | 48 |- | [[Katherine Langford]] | aŭstralia aktoro | [[:d:Q29155310|Q29155310]] | 48 |- | [[Nigel Short]] | angla ŝakludanto kaj verkisto | [[:d:Q313778|Q313778]] | 47 |- | [[Vatsyayana]] | Hinda bramina poeto, 5-a jarcento | [[:d:Q380234|Q380234]] | 47 |- | [[Isaac Ben-Zvi]] | 2-a Presidento de Israelo | [[:d:Q128894|Q128894]] | 47 |- | [[Hara Takashi]] | Ĉefministro de Japanio de 1918 ĝis 1921 | [[:d:Q315553|Q315553]] | 47 |- | [[Robert Shaw]] | brita aktoro kaj verkisto | [[:d:Q313727|Q313727]] | 47 |- | [[Theodosius Dobjansky]] | soveta kaj usona genetikisto kaj evolua biologo (1900-1975) | [[:d:Q246731|Q246731]] | 47 |- | [[Silius Italicus]] | romia poeto kaj politikisto | [[:d:Q316123|Q316123]] | 47 |- | [[Anna Sewell]] | angla romanverkisto | [[:d:Q258741|Q258741]] | 47 |- | [[E. L. James]] | brita verkisto | [[:d:Q59896|Q59896]] | 47 |- | [[Ŝams Tabrizi]] | irana sufia mistikulo kaj spiritulo | [[:d:Q796587|Q796587]] | 47 |- | [[Niketas Choniates]] | Greka historiisto (1155-1217) | [[:d:Q297340|Q297340]] | 47 |- | [[Marcus Manilieo]] | romia poeto | [[:d:Q352684|Q352684]] | 47 |- | [[Ama Ata Aidoo]] | Ganaa poetino | [[:d:Q298224|Q298224]] | 47 |- | [[Walter Bagehot]] | brita ekonomikisto, ĵurnalisto kaj eseisto (1826-1877) | [[:d:Q369022|Q369022]] | 47 |- | [[Robert Englund]] | usona aktoro | [[:d:Q310389|Q310389]] | 47 |- | [[John Desmond Bernal]] | brita fizikisto | [[:d:Q168362|Q168362]] | 47 |- | [[Ben Barnes]] | brita aktoro kaj kantisto | [[:d:Q310086|Q310086]] | 47 |- | [[Tom Kenny]] | usona aktoro | [[:d:Q299282|Q299282]] | 47 |- | [[Hafsa Sultan]] | unua Valida Sultano de la Otomana Imperio de 1520 ĝis 1534 | [[:d:Q2425979|Q2425979]] | 47 |- | [[Elliott Smith]] | usona muzikisto (1969–2003) | [[:d:Q210428|Q210428]] | 47 |- | [[Jeff Foxworthy]] | Usona komikisto, aktoro, gastiganto kaj verkisto | [[:d:Q2449557|Q2449557]] | 47 |- | [[Twinkle Khanna]] | barata aktorino kaj verkisto | [[:d:Q2556523|Q2556523]] | 47 |- | [[Molly Ringwald]] | usona aktorino | [[:d:Q231460|Q231460]] | 47 |- | [[Kristin Chenoweth]] | usona aktorino | [[:d:Q231811|Q231811]] | 47 |- | [[Krysten Ritter]] | usona aktorino | [[:d:Q258793|Q258793]] | 47 |- | [[Andy Kaufman]] | usona aktoro | [[:d:Q299983|Q299983]] | 47 |- | [[Tobin Bell]] | usona aktoro | [[:d:Q310190|Q310190]] | 47 |- | [[RZA]] | usona aktoro | [[:d:Q52447|Q52447]] | 47 |- | [[Ed Sullivan]] | usona televida prezentisto (1901-1974) | [[:d:Q83807|Q83807]] | 46 |- | [[Henry Thomas Buckle]] | angla historiisto (1821–1862) | [[:d:Q435699|Q435699]] | 46 |- | [[Nonnos de Panopolis]] | bizanca greka poeto | [[:d:Q312916|Q312916]] | 46 |- | [[Tsangyang Gyatso]] | Sesa Dalai-Lamao de Tibeto | [[:d:Q25251|Q25251]] | 46 |- | [[Frederik Pohl]] | usona sciencfikcia verkisto kaj redaktisto (1919–2013) | [[:d:Q312641|Q312641]] | 46 |- | [[Gajo]] | romia juristo (2-a jarcento p.K.) | [[:d:Q313439|Q313439]] | 46 |- | [[Afanasij Fet]] | rusa poeto | [[:d:Q314212|Q314212]] | 46 |- | [[Bent Larsen]] | dana ŝaka grandmajstro kaj aŭtoro (1935–2010) | [[:d:Q108807|Q108807]] | 46 |- | [[Leyla Zana]] | kurda aktivulo kaj politikisto | [[:d:Q464689|Q464689]] | 46 |- | [[Jane Alexander]] | usona aktorino | [[:d:Q242717|Q242717]] | 46 |- | [[Nathan Lane]] | usona aktoro | [[:d:Q491264|Q491264]] | 46 |- | [[Mahasweta Devi]] | barata verkisto | [[:d:Q144391|Q144391]] | 46 |- | [[Frances Burney]] | angla satira romanverkisto, taglibristo, dramisto (1752-1840) | [[:d:Q259530|Q259530]] | 46 |- | [[Dev Anand]] | Hinda aktoro, produktoro, reĝisoro | [[:d:Q320115|Q320115]] | 46 |- | [[John Cheever]] | usona verkisto | [[:d:Q336151|Q336151]] | 46 |- | [[Leslie Howard]] | brita aktoro (1893–1943) | [[:d:Q156178|Q156178]] | 46 |- | [[Abu al-Faraj al-Isfahani]] | persa poeto | [[:d:Q335599|Q335599]] | 46 |- | [[Michael Cunningham]] | usona verkisto | [[:d:Q310257|Q310257]] | 46 |- | [[Ban Zhao]] | ĉina verkisto kaj politikisto je la antikveco | [[:d:Q177081|Q177081]] | 46 |- | [[Crispin Glover]] | usona aktoro | [[:d:Q310060|Q310060]] | 46 |- | [[Maher Zain]] | R&B-kantisto, kantverkisto kaj muzikproduktanto | [[:d:Q2750368|Q2750368]] | 46 |- | [[Amy Schumer]] | Usona tujkomediisto kaj aktorino | [[:d:Q4749380|Q4749380]] | 46 |- | [[Tatiana Maslany]] | kanada aktorino | [[:d:Q7688099|Q7688099]] | 46 |- | [[Katerino de Valois]] | Reĝedzino de Anglio | [[:d:Q229192|Q229192]] | 46 |- | [[Bill Nye]] | usona scienca edukisto, komikisto, televida prezentisto, aktoro, verkisto, sciencisto kaj iama meĥanika inĝeniero | [[:d:Q2619019|Q2619019]] | 46 |- | [[Ray Romano]] | usona aktoro | [[:d:Q220836|Q220836]] | 46 |- | [[Bonnie Hunt]] | usona aktorino | [[:d:Q272952|Q272952]] | 46 |- | [[Kid Cudi]] | usona aktoro | [[:d:Q299138|Q299138]] | 46 |- | [[Artie Lange]] | usona aktoro | [[:d:Q712452|Q712452]] | 46 |- | [[Bret Hart]] | kanada luktisto, verkisto kaj aktoro | [[:d:Q81324|Q81324]] | 45 |- | [[Rose Marie]] | usona aktorino | [[:d:Q94487|Q94487]] | 45 |- | [[William Carey]] | Angla baptista misiisto kaj ministro (1761-1834) | [[:d:Q312948|Q312948]] | 45 |- | [[David McCallum]] | skota aktoro kaj muzikisto (1933–2023) | [[:d:Q313023|Q313023]] | 45 |- | [[Bob Kane]] | usona komiksisto, kun-kreinto de Batman (1915-1998) | [[:d:Q313048|Q313048]] | 45 |- | [[Lobsang Gyatso]] | politika kaj religia gvidanto de Tibeto (1617-1682) | [[:d:Q25252|Q25252]] | 45 |- | [[Niĉiren]] | japana bikŝuo; fondinto de budhisma skolo nomita laŭ li | [[:d:Q311478|Q311478]] | 45 |- | [[Jeanette Winterson]] | usona verkistino | [[:d:Q233584|Q233584]] | 45 |- | [[Julianino el Norwich]] | angla teologino; sanktulino laŭ Anglikanismo kaj Luteranismo | [[:d:Q236699|Q236699]] | 45 |- | [[Daniel O'Connell]] | irlanda politika gvidanto (1775–1847) | [[:d:Q314917|Q314917]] | 45 |- | [[Henry Rollins]] | usona aktoro | [[:d:Q318509|Q318509]] | 45 |- | [[Janeane Garofalo]] | usona aktorino | [[:d:Q40143|Q40143]] | 45 |- | [[Juba la 2-a]] | reĝo de Numidio | [[:d:Q315670|Q315670]] | 45 |- | [[Alan J. Pakula]] | Usona filmreĝisoro, verkisto kaj produktoro (1928–1998) | [[:d:Q51519|Q51519]] | 45 |- | [[Marion Zimmer Bradley]] | usona aŭtoro de sciencfikciaj romanoj | [[:d:Q465179|Q465179]] | 45 |- | [[Lucretia Mott]] | usona sufrageto | [[:d:Q267107|Q267107]] | 45 |- | [[Peter Ackroyd]] | angla aŭtoro | [[:d:Q319169|Q319169]] | 45 |- | [[Baz Luhrmann]] | Aŭstralia verkisto, reĝisoro kaj produktoro | [[:d:Q250545|Q250545]] | 45 |- | [[Songtsen Gampo]] | tibeta imperiestro (604-650) | [[:d:Q320122|Q320122]] | 45 |- | [[Victoria de Badeno]] | Reĝedzino de Svedio (1907-1930) | [[:d:Q57648|Q57648]] | 45 |- | [[Philip Sheridan]] | usona generalo | [[:d:Q355452|Q355452]] | 45 |- | [[Léon Degrelle]] | belga ĵurnalisto, politikisto, SS-soldato, kunlaboranto, fuĝanto | [[:d:Q158844|Q158844]] | 45 |- | [[David Walliams]] | angla aktoro, komikisto kaj verkisto | [[:d:Q359665|Q359665]] | 45 |- | [[James Taylor]] | usona kantisto kaj gitaristo | [[:d:Q310300|Q310300]] | 45 |- | [[Sokullu Mehmed Paşa]] | ĉefveziro de la Otomana Imperio (1565–1579) | [[:d:Q298419|Q298419]] | 45 |- | [[Shane Dawson]] | Usona Interreta personeco (naskita en 1988) | [[:d:Q311078|Q311078]] | 45 |- | [[Fratino Nivedita]] | skot-irlanda socialhelpanto, aŭtoro, instruisto kaj disĉiplo de Swami Vivekananda | [[:d:Q2353846|Q2353846]] | 45 |- | [[Colleen Hoover]] | usona verkistino | [[:d:Q18348293|Q18348293]] | 45 |- | [[LeVar Burton]] | usona aktoro | [[:d:Q312570|Q312570]] | 45 |- | [[Matthew Gray Gubler]] | usona aktoro | [[:d:Q313501|Q313501]] | 45 |- | [[Robert Sheckley]] | usona verkisto | [[:d:Q333246|Q333246]] | 45 |- | [[Jonathan Nolan]] | brit-usona scenaristo (naskita en 1976) | [[:d:Q372788|Q372788]] | 44 |- | [[Imperiestrino Jitō]] | japana Imperiestrino | [[:d:Q232026|Q232026]] | 44 |- | [[Aboulféda]] | mezepoka araba historiisto kaj geografiisto | [[:d:Q311462|Q311462]] | 44 |- | [[Sue Grafton]] | usona verkisto | [[:d:Q234865|Q234865]] | 44 |- | [[Vassilij Axionov]] | sovet-usona verkisto | [[:d:Q315185|Q315185]] | 44 |- | [[John Wyndham]] | angla sciencfikcia aŭtoro (1903–1969) | [[:d:Q313673|Q313673]] | 44 |- | [[Rebel Wilson]] | aŭstralia aktorino, verkistino kaj produktanto | [[:d:Q442897|Q442897]] | 44 |- | [[John Houseman]] | usona aktoro | [[:d:Q315734|Q315734]] | 44 |- | [[Amber Berson]] | usona aktorino | [[:d:Q456862|Q456862]] | 44 |- | [[Randy Pausch]] | usona profesoro pri komputiko, homa-komputila interagado kaj dezajno | [[:d:Q49828|Q49828]] | 44 |- | [[Gajo Valerio Flako]] | romia poeto kaj verkisto | [[:d:Q316090|Q316090]] | 44 |- | [[Pompeius Trogus]] | Galo-romia historiisto kiu prosperis dum la regado de la imperiestro Aŭgusto | [[:d:Q316119|Q316119]] | 44 |- | [[Ramo la 2-a de Siamo]] | reĝo de Siamo (1809–1824) | [[:d:Q319675|Q319675]] | 44 |- | [[Atiŝa]] | bengala budhana sciulo | [[:d:Q320150|Q320150]] | 44 |- | [[Karlo de Valois]] | franca princo, frato de reĝo Filipo la 4-a la Bela | [[:d:Q270438|Q270438]] | 44 |- | [[George Osborne]] | brita politikisto | [[:d:Q332493|Q332493]] | 44 |- | [[Guruo Arjan]] | kvina Guruo de Sikismo (1563-1606) | [[:d:Q369920|Q369920]] | 44 |- | [[Manfredo de Sicilio]] | reĝo de Sicilio de 1258 ĝis 1266 | [[:d:Q164889|Q164889]] | 44 |- | [[Richard Armitage]] | angla aktoro | [[:d:Q181806|Q181806]] | 44 |- | [[Farah Khan]] | barata filmreĝisoro kaj koreografo | [[:d:Q167636|Q167636]] | 44 |- | [[Jewel]] | usona aktorino | [[:d:Q229018|Q229018]] | 44 |- | [[Ryan Coogler]] | usona filmisto (naskita en 1986) | [[:d:Q7383978|Q7383978]] | 44 |- | [[Kalki Koechlin]] | barat-franca aktorino kaj verkistino | [[:d:Q3192216|Q3192216]] | 44 |- | [[Bernadette Peters]] | usona aktorino | [[:d:Q231391|Q231391]] | 44 |- | [[Cheech Marin]] | usona aktoro | [[:d:Q73007|Q73007]] | 44 |- | [[Haing S. Ngor]] | usona aktoro | [[:d:Q312364|Q312364]] | 44 |- | [[Henry Winkler]] | usona aktoro | [[:d:Q343983|Q343983]] | 44 |- | [[John Pilger]] | aŭstralia ĵurnalisto | [[:d:Q471546|Q471546]] | 44 |- | [[Herodiano]] | helena historiisto de Romio de la 2a jarcento p.K. | [[:d:Q313056|Q313056]] | 43 |- | [[Neil Postman]] | usona verkisto kaj akademiano | [[:d:Q436131|Q436131]] | 43 |- | [[Prisko]] | 5-a-jarcenta diplomato, historiisto kaj oratoro | [[:d:Q311731|Q311731]] | 43 |- | [[Thibaut la 1-a de Navaro]] | Reĝo de Navaro de 1234 ĝis 1253 | [[:d:Q314562|Q314562]] | 43 |- | [[Anita Brookner]] | angla romanisto kaj arthistoriisto (1928–2016) | [[:d:Q237687|Q237687]] | 43 |- | [[Lawrence M. Krauss]] | teoria fizikisto | [[:d:Q470468|Q470468]] | 43 |- | [[James Thurber]] | usona verkisto | [[:d:Q124527|Q124527]] | 43 |- | [[Ellen Terry]] | angla aktorino (1847–1928) | [[:d:Q241966|Q241966]] | 43 |- | [[Lidia Gueiler Tejada]] | Prezidantino de Bolivio (1921-2011) | [[:d:Q466098|Q466098]] | 43 |- | [[Robert Benton]] | usona filmisto | [[:d:Q59085|Q59085]] | 43 |- | [[Jajadeva]] | hinda, vaiŝnava, sanskrita poeto (12-a jarcento) | [[:d:Q335015|Q335015]] | 43 |- | [[Anatoly Fomenko]] | rusia matematikisto | [[:d:Q158465|Q158465]] | 43 |- | [[Klemento de Ohrid]] | mezepoka bulgara erudiculo | [[:d:Q158504|Q158504]] | 43 |- | [[Turhan Sultan]] | edzino de sultano Ibrahim la 1-a kaj "reĝinpatrino" (Valida Sultanino) | [[:d:Q621548|Q621548]] | 43 |- | [[Howard Stern]] | usona aktoro | [[:d:Q348603|Q348603]] | 43 |- | [[Albert Brooks]] | usona aktoro | [[:d:Q356303|Q356303]] | 43 |- | [[Josh Gad]] | usona aktoro | [[:d:Q1190319|Q1190319]] | 43 |- | [[Evgenij Kissin]] | rus-israela pianisto kaj komponisto | [[:d:Q160154|Q160154]] | 43 |- | [[Princino Heleno de Britio]] | ano de la Domo de Ŝlesvigo-Holstinio-Sonderburg-Augustenburg (1846–1923) | [[:d:Q160539|Q160539]] | 43 |- | [[Zalman Ŝazar]] | israela politikisto kaj ŝtatisto | [[:d:Q299100|Q299100]] | 43 |- | [[Horace Mann]] | usona politikisto | [[:d:Q1151173|Q1151173]] | 43 |- | [[Sayyid Abul Ala Maududi]] | sudazia islama akademiulo, Fondinto de Jamaat-e-Islami (1903–1979) | [[:d:Q369907|Q369907]] | 43 |- | [[Jean Gaston Darboux]] | franca matematikisto | [[:d:Q164784|Q164784]] | 43 |- | [[William S. Gilbert]] | angla dramisto, poeto kaj ilustristo (1836–1911) | [[:d:Q348513|Q348513]] | 43 |- | [[Henry Ward Beecher]] | usona aboliciista pastro | [[:d:Q1607404|Q1607404]] | 43 |- | [[Masih Alinejad]] | irana ĵurnalisto kaj verkisto | [[:d:Q6783266|Q6783266]] | 43 |- | [[Robin Sharma]] | kanada memhelpa verkisto | [[:d:Q2604952|Q2604952]] | 43 |- | [[Sirindhorn]] | reĝidino de Tajlando | [[:d:Q1884754|Q1884754]] | 43 |- | [[Patrick McGoohan]] | usona aktoro (1928–2009) | [[:d:Q298908|Q298908]] | 43 |- | [[Charlie Kaufman]] | usona scenaristo | [[:d:Q312751|Q312751]] | 43 |- | [[Harpo Marx]] | usona aktoro | [[:d:Q317237|Q317237]] | 43 |- | [[Burt Young]] | usona aktoro | [[:d:Q329700|Q329700]] | 43 |- | [[Chazz Palminteri]] | usona aktoro | [[:d:Q338812|Q338812]] | 43 |- | [[Gig Young]] | usona aktoro | [[:d:Q344758|Q344758]] | 43 |- | [[Rainn Wilson]] | usona aktoro | [[:d:Q349548|Q349548]] | 43 |- | [[Olaudah Equiano]] | sklavo, liberulo, aboliciisto, maristo kaj anglalingva afrika verkisto | [[:d:Q379887|Q379887]] | 43 |- | [[Padma Lakshmi]] | usona aktorino | [[:d:Q464835|Q464835]] | 43 |- | [[Rian Johnson]] | usona reĝisoro kaj scenaristo | [[:d:Q621818|Q621818]] | 43 |- | [[Thomas Jane]] | usona aktoro | [[:d:Q18938|Q18938]] | 43 |- | [[Nino Manfredi]] | itala aktoro | [[:d:Q55456|Q55456]] | 43 |- | [[Richard Avenarius]] | germana filozofo | [[:d:Q76516|Q76516]] | 42 |- | [[Pandita Ramabai]] | hinda feminisma historiisto kaj socia reformisto (1858–1922) | [[:d:Q94889|Q94889]] | 42 |- | [[Gedun Gyatso]] | Dalai-lamao de Tibeto (1476-1542) | [[:d:Q25259|Q25259]] | 42 |- | [[Kōgyoku]] | japana imperiestrino | [[:d:Q235296|Q235296]] | 42 |- | [[Ziya Gökalp]] | turka verkisto kaj sociologisto | [[:d:Q83275|Q83275]] | 42 |- | [[Fritz Leiber]] | usona verkisto de fantazio, hororo kaj sciencfikcio (1910–1992) | [[:d:Q313185|Q313185]] | 42 |- | [[Ibn Khordadbeh]] | persa geografo kaj oficisto (mortis 913) | [[:d:Q380004|Q380004]] | 42 |- | [[Genmei]] | tennoino de Japanio | [[:d:Q233224|Q233224]] | 42 |- | [[Knud Rasmussen]] | dana esploristo kaj antropologo | [[:d:Q312769|Q312769]] | 42 |- | [[John Kennedy Toole]] | usona romanisto | [[:d:Q313739|Q313739]] | 42 |- | [[Lucy Stone]] | usona aboliciisto kaj sufragisto (1818-1893) | [[:d:Q452281|Q452281]] | 42 |- | [[Celso]] | greka filozofo de la 2-a jarcento | [[:d:Q315370|Q315370]] | 42 |- | [[Johann Ludwig Burckhardt]] | svisa esploristo kaj orientalisto | [[:d:Q39691|Q39691]] | 42 |- | [[Mary Daly]] | usona feminisma filozofo kaj teologino (1928–2010) | [[:d:Q241392|Q241392]] | 42 |- | [[Vinayak Damodar Savarkar]] | barata politikisto | [[:d:Q471040|Q471040]] | 42 |- | [[Enoch Powell]] | brita politikisto (1912–1998) | [[:d:Q333028|Q333028]] | 42 |- | [[Stephen Leacock]] | kanada ekonomiisto kaj humoristo | [[:d:Q508029|Q508029]] | 42 |- | [[Carrie Chapman Catt]] | usona socialreformisto, sufrageto (1859-1947) | [[:d:Q270207|Q270207]] | 42 |- | [[Anita Loos]] | usona scenaristo, dramisto, aŭtoro, aktorino kaj televida produktanto (1888-1981) | [[:d:Q272088|Q272088]] | 42 |- | [[Tadamichi Kuribayashi]] | japana militisto | [[:d:Q297013|Q297013]] | 42 |- | [[Paul von Lettow-Vorbeck]] | germana armeoficiro (1870-1964) | [[:d:Q57203|Q57203]] | 42 |- | [[Frederick Jackson Turner]] | usona historiisto | [[:d:Q548462|Q548462]] | 42 |- | [[Imadaddin Nasimi]] | azerbajĝana poeto | [[:d:Q982506|Q982506]] | 42 |- | [[Simeon Stilitoj]] | kristana asketa sanktulo | [[:d:Q310987|Q310987]] | 42 |- | [[Mark Kelly]] | eksa astronaŭto, usona senatano por Arizono ekde 2021 | [[:d:Q357510|Q357510]] | 42 |- | [[Antonio Labriola]] | itala filozofo (1843-1904) | [[:d:Q342730|Q342730]] | 42 |- | [[Conradin]] | Duko de Ŝvabio, Reĝo de Jerusalemo kaj Reĝo de Sicilio; la lasta reganto de la Ŝtaŭfen-dinastio | [[:d:Q158246|Q158246]] | 42 |- | [[John Hughes]] | usona reĝisoro, scenaristo kaj produktanto (1950-2009) | [[:d:Q311263|Q311263]] | 42 |- | [[Kim Seong-su]] | sudkorea edukisto, aktivulo, ĵurnalisto, entreprenisto kaj politikisto | [[:d:Q208203|Q208203]] | 42 |- | [[Steve Davis]] | angla snukerludisto | [[:d:Q310450|Q310450]] | 42 |- | [[Teófilo Gutiérrez]] | kolombia futbalisto | [[:d:Q369056|Q369056]] | 42 |- | [[Bahram Ĉobin]] | sasanida imperiestro de 590 ĝis 591 | [[:d:Q311283|Q311283]] | 42 |- | [[Aelia Eŭdocia]] | edzino de bizanca imperiestro Teodozio la 2-a | [[:d:Q229307|Q229307]] | 42 |- | [[Savitribai Phule]] | hinda sociareformisto kaj poeto (1831-1897) | [[:d:Q2645692|Q2645692]] | 42 |- | [[Georgie Henley]] | brita aktorino | [[:d:Q228875|Q228875]] | 42 |- | [[Naomi Wolf]] | usona verkisto | [[:d:Q237875|Q237875]] | 42 |- | [[Anne Bradstreet]] | | [[:d:Q242332|Q242332]] | 42 |- | [[Jean-Louis Barrault]] | franca aktoro, reĝisoro kaj teatra direktisto | [[:d:Q309898|Q309898]] | 42 |- | [[Michael Rosenbaum]] | usona aktoro | [[:d:Q311613|Q311613]] | 42 |- | [[Kevin Sorbo]] | usona aktoro | [[:d:Q313655|Q313655]] | 42 |- | [[Aleksey Batalov]] | teatra kaj filmaktoro, reĝisoro | [[:d:Q339581|Q339581]] | 42 |- | [[Vincent Gallo]] | usona aktoro | [[:d:Q362353|Q362353]] | 42 |- | [[Aziz Ansari]] | usona aktoro | [[:d:Q369482|Q369482]] | 42 |- | [[Phyllis Schlafly]] | usona aktivulo | [[:d:Q434669|Q434669]] | 42 |- | [[Craig Ferguson]] | usona aktoro | [[:d:Q72867|Q72867]] | 41 |- | [[Laurent Fignon]] | franca profesia ŝosebicikla konkursanto (1960–2010) | [[:d:Q13484|Q13484]] | 41 |- | [[D. T. Suzuki]] | japana budhologo (1870–1966) | [[:d:Q44847|Q44847]] | 41 |- | [[Paul Scarron]] | franca poeto kaj dramisto | [[:d:Q551725|Q551725]] | 41 |- | [[Zane Grey]] | usona romanisto (1872–1939) | [[:d:Q146763|Q146763]] | 41 |} {{Wikidata list end}} sn1ltjy4c2rovu7s1dobvablrx1j4aw 0 902283 9490660 9400819 2026-10-09T05:41:09Z Sj1mor 12103 9490660 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto |nomo = Raphael Сanossa |autres noms = Рафаэль Александрович Каносса |dosiero = Raphael Сanossa Self-portrait in Autumn Coat 2003 42x30.jpg |dato de naskiĝo = {{dato|1|februaro|1968}} |loko de naskiĝo = Tarusa |nacieco = Franca, Israela |sukcesis kiel = [[pentristo]], [[gravuristo]], [[desegnisto]] |autres activités = |aldono2-titolo = Edukado |maîtres = |élèves = |aldono3-titolo = Movado |aldono3 = [[Skolo de Parizo]], [[Skolo de Moskvo]] |mécènes = |influencé par = |influence de = |récompenses = |compléments = }} '''Raphael СANOSSA''' (ruse: ''Рафаэль Александрович Каносса''; naskiĝinta la {{daton|01|2|1968}} en Tarusa, estas [[Francio|franca]]-[[Israelo|israela]] pentristo kaj desegnisto. == Biografio == Raphael Сanossa studis ekde 1985 ĉe ''Regiona Arta Kolegio'' de Kaluga. Post diplomiĝo de la kolegio en 1990, Canossa laboris en la studio por la produktado de viglaj filmoj "Soyuzmultfilm" kaj samtempe studis en la Moskva Artinstituto "Vasilij Surikov". <ref>Sarah Breitberg-Semel (eld.): ''Yosl Bergner, Joseph Gattegno, Yehiel Krize, Benni Efrat, Raphael Сanossa, Paul Hartal, Ephraim Lifschitz. Subtle Variations of Eternal Sound''. Feldheim Publishers Verlag, Jerusalem, 2018. pp. 4–6</ref> Sed post kiam Canossa malkovris la pentraĵojn de la [[rusa avangardo]], de Maleviĉ, Kandinskij kaj grupo "Knave of Diamonds", li deziris ŝanĝi sian artan lingvon kaj tial iĝis la lernanto de Magdalina Verigo - studento de la fondinto de la grupo "Knave of Diamonds" (Ilja Maŝkov). Alia mentoro kiun li elektis kiel instruisto estis Tatjana Ŝevĉenko, la filino de la membro de "Knave of Diamonds" Aleksandr Ŝevĉenko. Li ankaŭ ricevis lecionojn de la Supremacia pentrarto de Varvara Rodĉenko - la filino de Konstruistismaj pentristoj [[Aleksandr Rodĉenko]] kaj Varvara Stepanova.<ref>Michael Atticus Fried. “Les noms émergents de la scène artistique française après la révolution post-moderniste des années”. Arcueil: Anthese Editions, 2023. pp. 51–53</ref>. Post fino de laboro ĉe la filmstudio, en 1997 Canossa iris al Rumanio kie lia avino estis naskita en la urbo Ĉernivco de Bukovina regiono. Li vivis en [[Suceava]] kaj studis [[pentrarto]]n en ''Academia de Arte Vizuale "Ioan Andreescu"'' en [[Cluj-Napoca]]. Сanossa konatiĝis kun rumanaj artistoj kaj skulptistoj Horea Cucerzan, Mircea Spătaru, Petre Achițenie, Ilie Cămărășan, Sorin Dumitrescu.<ref>Marianna Stachowiak-Mieszkowska: “Nowa europejska seria suprematystyczna w sztuce i rzeźbie: ambitny początek”. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, 2014. pp. 142-143</ref>. En 2002, Canossa elmigris al Israelo. En 2003, Canossa pentris la "Jerusaleman serion" - aro de kanvasoj montrantaj la arkitekturon kaj ĉiutagan vivon de Jerusalemo kaj Betleĥemo en kubisma maniero. <ref> Yona Fischer (eld.): ''Itshak Holtz, Ruth Horam, [[Yoram Kaniuk]], Menachem Gueffen, Michael Druks, Esther Lurie, Raphael Сanossa, Shmuel Katz. Linking the Unlinkable: the Secret of their Art''. Am Oved Publishing Verlag, Tel Aviv, 2015. pp. 53–54</ref>. En Israelo, la artaj malkovroj de Сanossa estis influitaj de eŭropaj kaj amerikaj tendencoj, ĉefe de [[modernismo]], [[kubismo]] kaj konstruismo. La rusaj avangardaj lecionoj lernitaj en Moskvo kunfandiĝis kun la studo de la krea flanko la fondintoj de [[kubismo]] - [[Jean Metzinger]], [[Albert Gleizes]], [[Robert Delaunay]]. La israela pasporto permesis al Canossa plenumi sian malnovan aspiron kaj elmigri al Francio por lerni la plej bonan en la pentrarto de la 20-a jarcento rekte de la reprezentantoj de la franca artlernejo. Canossa iris studi ĉe ''École régionale des beaux-arts de Rennes'' (ERBA) - nun ''École européenne supérieure d'art de Bretagne'' (EESAB). En Rennes, en Bretonio kaj en Parizo, Canossa renkontis multajn francajn artistojn kiuj iĝis liaj amikoj kaj kunuloj en arto, inkluzive de Ronan Olier, Louis Cane, Carlo Maiolini, Mariano Otero. <ref>Bernard Noël (eld.): “Une recherche minutieuse de la beauté éternelle, avec l'inspiration dans le cœur”. Editions Gründ, Paris, 2008. pp. 103–105</ref>. En 2005, Canossa starigis sian propran metiejon en la hejmloko de [[Paul Cezanne]] - nome en [[Aix-en-Provence]]. Liaj verkoj estis markitaj de la influo de [[Pablo Picasso]], [[Robert Delaunay]], [[Georges Braque]]. <ref>Bernard Noël (eld.): “Une recherche minutieuse de la beauté éternelle, avec l'inspiration dans le cœur”. Editions Gründ, Paris, 2008. pp. 106-107</ref>. En Francio, la artstilo de Canossa spertis laŭpaŝan evoluon al Supremaciismo. Liaj supremaci-kanvasoj estis poste ankaŭ ekspoziciitaj en Rusio, kie li aliĝis al "Tarusa Asocio de Abstraktaj kaj Supremaciistaj Pentristoj", aŭ "TASPA", kies partoprenantoj estis nekonformismaj artistoj vivantaj en la urbo Tarusa - Eduard Steinberg, Jurij Ĵeltov, Igor Vuloĥ. <ref>Елизавета Кузнецова. «Проблемы кураторов: горизонты нового искусства». Санкт-Петербург, издат. «Зеленая Амфора», 2021. pp. 32-34</ref>. En 2013, Canossa ekloĝis en Dalmatio en [[Trogir]]. Li iris al la najbaraj malnovaj urboj [[Split]], [[Zadar]], [[Dubrovnik]], pentris la palacon de Diokleciano en Split, la antikvan romian amfiteatron en Pula, la antikvan romian arkon en Rijeka, la pejzaĝojn de Norda Velibit. La stilo de Canossa estis influita de konatiĝo kun la heredaĵo de la fama kroata abstraktisto Ivo Kalina. <ref>Gerthrude Spencer-Bloch. “Une nouvelle ouverture arrive bientôt. Pourquoi l'immédiateté de la perception dans la sphère de l'inconnu dans l'art”. Montpelier: Vilo Edigroup Verlag, 2018. pp. 81-82</ref>. En 2016, Canossa iris al Maroko, kaj kreis seriojn de Maroko kaj Saharaj pejzaĝoj. Paralele al tiuj verkoj, bazitaj sur pura natura vizio, kaj iel eĥante ilin, estis kreitaj toloj en la serio de "Novaj tarusaj abstraktaĵoj". Tiuj "Novaj tarusaj abstraktaĵoj" indikis ke eĉ post la morto de Eduard Steinberg, lia supremaciisma afero estis viva kaj daŭris. <ref>Павел Врублевский. “Говорить о сложном просто - что нам дает Европа в плане нового художественного языка”. Санкт-Петербург, издательство «Золотой век», 2018. pp. 116-119</ref>. En 2019, Canossa sub la impreso de [[Willem de Kooning]] kies verkojn li vidis ĉe la Muzeo de Moderna Arto en Novjorko, kreis ciklon de verkoj "America the Beautiful" kaj "American Girl The Beautiful". Tamen, komence de 2020, la arta vivo estis tute interrompita kun la komenco de la Kovid-epidemio. Ĉiuj ekspozicioj kaj vojaĝoj estis nuligitaj, kaj Сanossa izolis al sia domo en Aix-en-Provence. Tie li uzis sian kontraŭvolan solecon por fari multajn Supremaciism-kanvasojn kaj ceramikon. <ref>Marilena Christidou-Lambrakis. «Το σάλπιγγα της αφυπνιστικής τέχνης της Δύσης. Από το πείραμα στη διείσδυση στην καρδιά της ομορφιάς». Thessaloniki: Katakouzinos Editions Verlag, 2022. pp. 95-96</ref>. La forigo de Kovid-limigoj permesis vojaĝi libere tra Francio. En 2022-2024, Canossa kreis seriojn de Supremaci-pejzaĝoj de Francio. Liaj bildoj de urboj kaj kasteloj de Francio kaj Normandio montris la transiron de pura supremaciismo al cezanismo kaj kubismo. La influo de [[Paul Cezanne]] kaj de [[Pablo Picasso]] kaj [[Georges Braque]] en bildigo de la arkitekturo estas videbla. <ref>Shekhawat, Dr. Rabindra Narayan. 2023 की शरद ऋतु में फ्रांस में प्रदर्शित नई यूरोपीय कला के बारे में नोट्स। नई दिल्ली: सुपरगैमन प्रेस एडिशन, 2024 . pp. 210-212</ref>. == Elektitaj pentraĵoj == <gallery perrow="5"> Dosiero:Raphael Canossa 2024 Flying in Blue Sky.jpg|thumb|''Flugante en la blua ĉielo'' (2024) Dosiero:Blue Horseman Crossing the Istrian Peninsula.jpg|thumb|''Blua Rajdanto Transirante la Istrian Duoninsulon'' Dosiero:Raphael Canossa 2014 Supr comp with Dominican flag 01.jpg|thumb|''Dominika flago'' (2014) Dosiero:Raphael Canossa 2020 Supr Comp Red Blue Green Yellow with Number 3.jpg|thumb|''Komponaĵo en Ruĝa, Blua, Verda, Flava kun Numero 3'' (2020) File:Supr comp in Red, Blue, Green 2012.jpg|''Komponaĵo en Ruĝa, Blua, Verda'' (2012) File:Supr comp with Red, Blue and Yellow 2011.jpg|''Komponaĵo kun Ruĝa, Blua kaj Flava'' (2011) File:Supr comp with Violet center and Green Half-Moon.jpg|''Komponaĵo kun viola centro kaj verda duonluno'' File:Raphael Canossa Paris Nuit with Figaro 2020 49x45 cm.jpg|''Paris Nuit kun la gazeto Figaro'' (2020) File:Raphael Сanossa Comp with Yellow Circle against Blue Color 2024 49x45.jpg|''Komponaĵo kun Flava Cirklo kontraŭ Blua Koloro'' (2024) File:Suprematist comp with Violet center, Red and Blue, 2011, oil on board, 82,8 by 70,6.jpg|''Suprematist-komponaĵo kun Viola centro, Ruĝa kaj Blua'' </gallery> == Ekspozicioj (elekto) == * 1998 - Malfermo "Dediĉo por Praktiko" en la Artgalerio, Timisoara * 2003 - "Plenigante la Jaran Rikolton", Galerio Feferberg, Jerusalemo * 2008 - "Rigardo Malantaŭen", Galerio Aubry, Parizo * 2016 - "Vojaĝo de Eŭropo al Afriko: per la okuloj de artistoj", en la Kultura Centro de la Franca Ambasado en Tunizo == Libroj/Eseoj == * Rafael Сanossa. «Reflektadoj per peniko en la mano kaj Picasso en menso. Mia vojo al mia Golgoto en arto kaj en vivo». Jerusalemo, 2024 == Literaturo == {{refbegin|3}} * Yona Fischer (eld.): ''Itshak Holtz, Ruth Horam, Yoram Kaniuk, Menachem Gueffen, Michael Druks, Esther Lurie, Raphael Сanossa, Shmuel Katz. Linking the Unlinkable: the Secret of their Art''. Am Oved Publishing Verlag, Tel Aviv, 2015. * Sarah Breitberg-Semel (eld.): ''Yosl Bergner, Joseph Gattegno, Yehiel Krize, Benni Efrat, Raphael Сanossa, Paul Hartal, Ephraim Lifschitz. Subtle Variations of Eternal Sound''. Feldheim Publishers Verlag, Jerusalem, 2018. * Bernard Noël (eld.): “Une recherche minutieuse de la beauté éternelle, avec l'inspiration dans le cœur”. Editions Gründ, Paris, 2008. * Marianna Stachowiak-Mieszkowska: “Nowa europejska seria suprematystyczna w sztuce i rzeźbie: ambitny początek”. Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice, 2014 * Ratcliff, Carter (2016). Strange Rebirth of Avant-Garde: Bringing America and Europe Together in Art. New York: Farrar, Straus and Giroux, 2016. * Douglas Crimp. "The Activity of Postmodernism in France: Bleak Paradox of the 2000s”. Paris: Editions Marval Edigroup, 2012. * Michael Atticus Fried. “Les noms émergents de la scène artistique française après la révolution post-moderniste des années”. Arcueil: Anthese Editions, 2023 * Cachin, Françoise.”Le feu qui brûle dans le cœur des artistes contemporains : la flamme de la véritable passion”. Saint Rémy en l’Eau: Editions Monelle Hayot, 2010 * Gerthrude Spencer-Bloch. “Une nouvelle ouverture arrive bientôt. Pourquoi l'immédiateté de la perception dans la sphère de l'inconnu dans l'art”. Montpelier: Vilo Edigroup Verlag, 2018 * Елизавета Кузнецова. «Проблемы кураторов: горизонты нового искусства». Санкт-Петербург, издат. «Зеленая Амфора», 2021. * Павел Врублевский. “Говорить о сложном просто - что нам дает Европа в плане нового художественного языка”. Санкт-Петербург, издательство «Золотой век», 2018. * Marilena Christidou-Lambrakis. «Το σάλπιγγα της αφυπνιστικής τέχνης της Δύσης. Από το πείραμα στη διείσδυση στην καρδιά της ομορφιάς». Thessaloniki: Katakouzinos Editions Verlag, 2022. * Mészáros, József Attila. “Később térjen vissza a szépség és a színek harmóniájának templomába. Nyugati képzőművészet a technika és az idő fordulópontján.” Budapest: Balázs Verlag, 2011 * Shekhawat, Dr. Rabindra Narayan. 2023 की शरद ऋतु में फ्रांस में प्रदर्शित नई यूरोपीय कला के बारे में नोट्स। नई दिल्ली: सुपरगैमन प्रेस एडिशन, 2024. * Lucia Falkonda Brantimeno. “Mula sa Pransya hanggang Pilipinas - maglakbay sa mga pinakabagong patay sa sining at iskultura. Ang manipis na konteksto ng mga bagong paghahanap, pagtuklas, paghahayag”. Lungsod Maynila: Beatrix Grand Editions, 2022. {{refend}} == Notoj== <references/> == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [https://fineartamerica.com/profiles/raphael-canossa] * [https://www.artpal.com/Raphaelcanossa] * [https://www.artmajeur.com/raphael-canossa] * [https://raphaelcanossa.livegalerie.com/] * [https://veryimportantlot.com/en/artist/raphael-canossa-5915/biography] * [https://arthive.com/de/artists/103286~Raphael_Alexandrovich_Canossa]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://quotefancy.com/quote/3721841/Raphael-Canossa-Nothing-is-in-vain-not-even-the-tears-and-sufferings-and-pain-not-even] * [https://artchive.ru/artists/103286~Raphael_Canossa/works/709840~Ierusalimskaja_soblaznitel'nitsa#google_vignette]{{404|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://24h.pchome.com.tw/search/?q=Raphael%20Canossa&srsltid=AfmBOooj-7wcOQOjMn6etDdQmUFb5mBCT-OD8-HnXC38oi-4Cyqhv2xh] * [https://www.saatchiart.com/en-il/account/profile/2682503] {{Bibliotekoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Canossa, Raphael}} [[Kategorio:Israelaj pentristoj]] [[Kategorio:Desegnistoj]] [[Kategorio:Francaj pentristoj]] [[Kategorio:Francaj judoj]] 91y2zx0tlnr26vo6hmrffq2m106a5wd 0 911234 9490710 9108555 2026-10-09T09:00:43Z Sj1mor 12103 9490710 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=RU-MOW|situo sur mapo=Centra Moskvo|zomo=13}} La '''Literatura Instituto [[Maksim Gorkij]]''' ({{lang-ru|Литературный институт имени A.M. Горького|t=''Literaturny institut imeni AM Gorkowo''}}) estas altlernejo por literatura kreado kaj arta tradukado. Ĝi situas en [[Moskvo]] en la familia hejmo de [[Aleksander Herzen]] ĉe Bulvardo Tverskoj 25. <ref>{{Cite web|url=https://www.university-directory.eu/Russian-Federation-(Russia)/Maxim-Gorky-Institute-of-Literature-and-Creative-Writing.html|title=Maxim Gorky Institute of Literature and Creative Writing &#124; University Directory|website=www.university-directory.eu|access-date=Aug 15, 2019}}</ref> <ref name="auto">{{Cite web|url=http://litinstitut.ru/index.php?area=1&p=static&page=history_of_lit|title=Литературный институт имени А.М. Горького|website=litinstitut.ru|access-date=Aug 15, 2019}}</ref> Fondita en 1933, ĝi origine nomiĝis ''Laborista Universitato'' kaj ricevis sian nunan nomon post la morto de Gorkij en 1936. Ĝis 1992, ĝi apartenis al la Unio de Verkistoj de Sovetunio, de 1992 ĝis 2014 ĝi estis sub la jurisdikcio de la Ministerio pri Edukado kaj Scienco, kaj ekde 2014, la Ministerio pri Kulturo de la Rusia Federacio. <ref>{{Cite web|url=http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=20031&URL_DO=DO_PRINTPAGE&URL_SECTION=201.html|title=Maxim Gorky Literary Institute: UNESCO Culture Sector|date=May 28, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120528184828/http://portal.unesco.org/culture/en/ev.php-URL_ID=20031&URL_DO=DO_PRINTPAGE&URL_SECTION=201.html|archive-date=28 May 2012}}</ref> Ĝi estas mondfama trejnadcentro por verkistoj, poetoj kaj ĵurnalistoj kaj produktis multajn famajn personecojn. == Famaj homoj == La prelegantoj kaj instruistoj inkluzivis, ekzemple, la jenajn verkistojn: [[Konstantin Fedin]], [[Konstantin Paustovskij|Konstantin Paustovsky]], Anatoly Pristavkin, [[Aleksandr Zinovjev]], Viktor Ŝklovsky kaj [[Jurij Trifonov]]. Multaj konataj verkistoj kaj ĵurnalistoj ankaŭ studis ĉe la Literatura Instituto Maksim Gorkij, inkluzive de Gennady Aigi, [[Ĉingiz Ajtmatov]], [[Bella Aĥmadulina]], [[Fazil Iskander]], [[Vizma Belševica]], Yodgor Obid, Atukwei Okai, [[Konstantin Simonov]], [[Ismail Kadaré|Ismail Anato Kadare]], Wendy Kadare, [[Rasul Gamzatov]], [[Jurij Andruĥoviĉ]], Halima Xudoyberdiyeva, Polina Daŝkova, Mykola Ryabĉuk, [[Ibrahim al-Koni]], Anatoly Pristavkin, Masha Rolnikaitė, Begdsiin Javuuchulan, Lev Karpodyj Alavall kaj Kruan, Vladimir Karpodyvmija, [[Hovhannes Ŝiraz|Hovhannes Shiraz]] kaj [[Jevgenij Jevtuŝenko]]. Aliaj notindaj eks-studentoj estas * [[Maithripala Sirisena]] (Prezidanto de [[Srilanko|Sri Lanka]]) * [[Nambaryn Enĥbajar|Nambaryn Enkhbayar]] (Prezidanto de [[Mongolio|Mongolia]] 2005—2009) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} (en la rusa) {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Maksim Gorkij]] [[Kategorio:Edukado en Moskvo]] 8zzm2l3fa9is0mbiiin1gy6co9voakm 0 911971 9490770 9488039 2026-10-09T10:49:49Z Crosstor 3176 /* S */ 9490770 wikitext text/x-wiki Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo): * Vi trovos la studentojn inter A-K en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (A-K)]] *{{EnhavTabelo|alf=L}} == L == {{Div col|cols = 3}} * [[László L. Lőrincz]] * [[László L. Menyhért]] * [[Lajos Labádi]] * [[János Lackfi]] * [[Miklós Lackó]] * [[Dezső Laczkó]] * [[Miklós Laczkovich]] * [[Erzsébet Ladányi]] * [[László Ladányi (jezuito)]] * [[Sándor Ladányi]] * [[János Ladó]] * [[Gábor Lajta]] * [[László György Lajtha]] * [[Ferenc Lakits]] * [[János Lakos]] * [[Frigyes Lám]] * [[Kálmán Lambrecht]] * [[András Lánczi]] * [[Gyula Lánczy]] * [[Kornél Lánczos]] * [[Sándor Láng]] * [[Judit Lannert]] * [[Ede Jacobi Lányi]] * [[Viktor Géza Lányi]] * [[Károly Lassovszky]] * [[Lajos Lassú]] * [[Samu Lasz]] * [[Andor László]] * [[András László (budhisto)]] * [[Elek László]] * [[Géza László]] * [[János László]] * [[Sándor László-Bencsik]] * [[Lajos Latkóczy]] * [[Éva Lax]] * [[György Lázár (urbestro)]] * [[Lajos Lazarovits]] * [[Ágost Lechner]] * [[Gyula Lechner]] * [[Ferenc Ledényi]] * [[Béla Lederer]] * [[Emma Léderer]] * [[Miksa Léderer]] * [[Sándor Lederer (oficisto)]] * [[Béla Leffler]] * [[Béla Norbert Legányi]] * [[György Legeza]] * [[Erzsébet Légrády]] * [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]] * [[Joachim Leimdörfer]] * [[Ödön Lénárd]] * [[Antal Lepold]] * [[Ferenc Lénárd]] * '''[[Philipp Lenard]]''' * [[Ágota Lénárt]] * [[Adalbert Béla Lengyel]] * [[Árpád Lengyel]] * [[Árpád Lengyel (naĝisto)]] * [[Balázs Lengyel]] * [[Béla Lengyel (1844)]] * [[Emil Lengyel]] * [[József Lenhossék]] * [[Mihály Lenhossék]] * [[Mihály Ignác Lenhossék]] * [[Barnabás Lenkovics]] * [[József Lenz]] * [[Antal Leszler]] * [[Katalin Lévai]] * [[Imre Lévay]] * [[Ernő Levius]] * [[Esztella Levko]] * [[Lajos Lévy]] * [[István Lichteneckert]] * [[Mór Liebmann]] * [[Aurél Liffa]] * [[Lajos Ligeti]] * [[Arisztid Lindenmayer]] * [[Ildikó Lipcsey]] * [[István Lipka]] * [[Tamás Lipták]] * [[Pál Lipták (antropologo)]] * [[István Lipthay]] * [[Ödön Literáty]] * [[György Litván]] * [[Miklós Locsmándi]] * [[Alajos Loczka]] * [[József Loczka]] * [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]] * [[Menyhért Lónyay]] * [[Ferenc Lopussny]] * [[Barnabás Lőrincz]] * [[Zsuzsa Lőrincz]] * [[Lajos Lőrincze]] * [[Ernő Lorsy]] * [[József Lőte]] * [[Rozi Lovas]] * [[Gyula Lovass]] * [[Sándor Lovassy]] * [[László Lovász]] * [[Pál Lővei]] * [[József Lovrich]] * [[Lipót Lőw]] * [[Tibor Lőw]] * [[Sámuel Löwinger]] * [[Gyula Luckhaub]] * [[Döme Lugosi]] * [[Dénes Lukács (psikologo)]] * [[István Lukács]] * [[János Lukács (historiisto)]] * [[László György Lukács]] * [[László Lukács (monaĥo)]] * [[Tamás Lukács]] * [[János Lukácsy]] * [[Sándor Lumniczer]] * [[Tibor Lutter]] * [[Elvira Lux]] {{Div col end}} == M == {{Div col|cols = 3}} * [[Sándor M. Kiss]] * [[Klára M. Rásky]] * [[Béla Machik]] * [[Lukács Mácsay]] * [[Valér Ignác Maczki]] * [[Gyula Madarassy-Beck]] * [[János Madarassy]] * [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]] * [[Andor Máday]] * [[István Máday]] * [[Izidor Máday]] * [[Sándor Mágócsy-Dietz]] * [[Imre Magyar (kuracisto)]] * [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]] * [[Elek Magyar]] * [[Gábor Magyar (piaristo)]] * [[Ince Magyarász]] * [[Zoltán Magyary]] * [[Antal Mailáth]] * [[György Mailáth (1854–1924)]] * [[István Majer]] * [[Balázs Major]] * [[Ervin Major]] * [[György Major]] * [[György Majtényi]] * [[László Majzon]] * [[Endre János Makai]] * [[Béla Makkai]] * [[Pál Makó]] * [[Ferenc Maksay]] * [[Mihály Malán]] * [[Elemér Mályusz]] * [[Gyula Mandello]] * [[György Mándy]] * [[Stefánia Mándy]] * [[Károly Mangold]] * [[Károly Mannheim]] * [[Károly Manherz]] * [[Vilmos Manninger]] * [[Sándor Marberger]] * [[Henrik Marczali]] * [[Csaba Marczinka]] * [[Veronika Marék]] * [[Ede Margalits]] * [[Antal Margittai]] * [[Tivadar Margó]] * [[István Margócsy]] * [[József Máriáss]] * [[Béla Máriássy]] * [[Sándor Máriássy]] * [[Miklós Marik]] * [[Vilmos Mariska]] * [[Tivadar Márk]] * [[Sámuel Márkfi]] * [[Hugó Márki]] * [[Dezső Markó]] * [[Jenő Markó]] * [[György Markos]] * [[Mátyás Antal Markovics]] * [[Pál Markovics]] * [[Györgyi Markovits]] * [[András Márkus (informatikisto)]] * [[Dezső Márkus]] * [[Gábor Márkus (kuracisto)]] * [[László Márkus (reĝisoro)]] * [[Károly Maróthy]] * [[Miklós Martin]] * [[Boldizsár Marcell Marton]] * [[Attila Marosvári]] * [[Jenő Márton]] * [[József Marton (pastro)]] * [[Lajos Márton (arkeologo)]] * [[Lajos Marton (teologo)]] * [[Miksa Marton]] * [[Ferenc Mártonfi]] * [[Ernő Massány]] * [[Endre Masznyik]] * [[Áron Máthé]] * [[Gábor Máthé]] * [[Károly Mathia]] * [[Elek Matolay]] * [[Miklós Matolcsy]] * [[Tamás Matolcsy]] * [[Jolán Mátrai]] * [[László Mátrai]] * [[Michal Matunák]] * [[Péter Matuska]] * [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]] * [[Béla Mauritz]] * [[Ferenc Kolos Mayer]] * [[Ferenc Mayer-Lambert]] * [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]] * [[Engelbert Nándor Mázy]] * [[János Meczner]] * [[Ferenc Medgyessy]] * [[Pál Medgyessy (matematikisto)]] * [[László Medura]] * [[Endre Medvigy]] * [[Béla Meliórisz]] * [[Attila Menyhárd]] * [[Tibor F. Mérei]] * [[Gusztáv Merényi]] * [[Oszkár Merényi]] * [[István Méri]] * [[László Mérő]] * [[László Meskó]] * [[Endre Mester]] * [[Andor Mészáros (historiisto)]] * [[Gábor Mészáros (ginekologo)]] * [[Gyula Mészáros (turkologo)]] * [[Károly Mészáros (advokato)]] * [[Klára Mészáros]] * [[Tamás Meszerics]] * [[Artúr Meszlény]] * [[Barna Mezey]] * [[Ferenc Mezey]] * [[Iván Meznerics]] * [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]] * [[Béla Mihályffy]] * [[Sándor Mihalik]] * [[Antal Mihálka]] * [[Géza Mihalkovics]] * [[Lajos Mikes]] * [[László Miklós (ginekologo)]] * [[Ödön Miklós]] * [[Pál Miklós]] * [[Tibor Miklós]] * [[Ádám Miklósi]] * [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]] * [[Zsuzsanna Mikó]] * [[Tibor Mikola]] * [[Jakab Ferdinánd Miller]] * [[Károly Minich]] * [[István Miskolczy]] * [[Attila Mispál]] * [[Miklós Mitrovits]] * [[Ferenc Mitták]] * [[Gusztáv Mödlinger]] * [[Lajos Mocsáry]] * [[László Móczár]] * [[Aladár Mód]] * [[Péter Módos (verkisto)]] * [[József Mogyoródi]] * [[Lívia Mohás]] * [[Sándor Mohay]] * [[Mária Mohayné Katanics]] * [[Gyula Mokos]] * [[Domokos Moldován]] * [[Ferenc Moldoványi]] * [[Ákos Molnár (advokato)]] * [[András Molnár (arkivisto)]] * [[Antal Molnár (eklezihistoriisto)]] * [[Attila Dávid Molnár]] * [[Csaba Molnár]] * [[Ferenc Molnár (subministro)]] * [[Gyula Molnár (advokato)]] * [[Imre Molnár (muzikologo)]] * [[Imre Molnár (sociologo)]] * [[János Molnár (apotekisto)]] * [[Jenő Molnár (advokato)]] * [[Jenő Molnár (ĵurnalisto)]] * [[László Molnár (aktoro)]] * [[Szulpic Dezső Molnár]] * [[Viktor Molnár (1850-1918)]] * [[Zsolt Molnár]] * [[István Monok]] * [[Sarolta Monspart]] * [[László Monszpart]] * [[Károly Móra]] * [[Edit Moravcsik]] * [[Ernő Emil Moravcsik]] * [[Géza Moravcsik]] * [[Virág Móricz]] * [[Zoltán Morlin]] * [[Mária Anna Móró]] * [[Emilián Pál Mórocz]] * [[Krisztina Morvai]] * [[Győző Morvay]] * [[Sándor Mozsonyi]] * [[Pál Mudrony]] * [[Soma Mudrony]] * [[András Muhi]] * [[Kálmán Müller (kuracisto)]] * [[Vilmos Müller]] * [[Ernő Munkácsi]] * [[Aurél Münnich]] * [[Károly Murai]] * [[Károly Muraközy]] * [[Viktor Mutschenbacher]] {{Div col end}} == N == {{Div col|cols = 3}} * [[László Nádasy]] * [[László Nádori]] * [[Alajos Nagy]] * [[Andor Nagy]] * [[Antun Nagy]] * [[Csongor István Nagy]] * [[István Nagy-Luttenberger]] * [[József Béla Nagy]] * [[Károly Nagy (fizikisto)]] * [[László Nagy (historiisto)]] * [[László Nagy (psikologo)]] * [[László Nagy (skoltestro)]] * [[Mária Nagy]] * [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Pál Nagy (kanoniko)]] * [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]] * [[Péter István Nagy]] * [[Péter Tibor Nagy]] * [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]] * [[Sándor Nagy (kemiisto)]] * [[Tamás Nagy]] * [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]] * [[Ernő Naményi]] * [[Lajos Naményi (psikiatro)]] * [[István Nánay]] * [[Miksa Natter-Nád]] * [[Tibor Navracsics]] * [[Ákos Navratil]] * [[Imre Navratil]] * [[György Nébald]] * [[János Nedeczey]] * [[László Négyesy]] * [[Lajos Nékám (1868)]] * [[Lajos Nékám (1909)]] * [[Sándor Nékám]] * [[Mária Neményi]] * [[Lívia Nemes]] * [[József Nemes-Nagy]] * [[János Nemeskéri]] * [[István Nemeskürty]] * [[Albert Németh]] * [[Antal Németh]] * [[Dezső Németh]] * [[György Amadé Németh]] * [[Gyula Németh]] * [[István Németh]] * [[István Németh (historiisto)]] * [[János Németh (konstitucia juĝisto)]] * [[Norbert Németh (tibetologo)]] * [[Romuáld János Németh]] * [[Ferenc Némethy]] * [[Katalin Némethy]] * [[József János Nemetz]] * [[Pál Nessi]] * [[Emil Neszmélyi]] * [[György Neubauer]] * [[Tibor Neugebauer]] * [[Ede Neumann]] * [[János Neumann]] * [[Károly Neumann]] * [[Kornél Neuschloss]] * [[Imre Niedermann]] * [[Gábor Nógrádi]] * [[Gergely Nógrádi]] * [[László Nógrády]] * [[Tibor Nónay]] * [[Jenő Noszky (1880)]] * [[Béla Novák]] * [[Eszter Novák]] * [[Zoltán Novotni]] * [[Antal Nyáry]] * [[Ferenc Nyáry]] * [[János Nyilasi]] * [[Judit Nyilassy]] * [[Géza Nyiredi]] * [[Ferencné Nyitrai]] * [[Gyula Nyúl]] * [[Éva Nyulásziné Straub]] {{Div col end}} == O == {{Div col|cols = 2}} * [[Gyula J. Obádovics]] * [[Ferenc Obál (pli aĝa)]] * [[Adolf Oberschall]] * [[Magda Oberschall]] * [[Teréz Oborni]] * [[Borbála Obrusánszky]] * [[Imre Ódor]] * [[Attila Oláh (psikologo)]] * [[Lajos Oláh]] * [[Lajos Olasz]] * [[Miklós Olgyay]] * [[János Ölvedi]] * [[Eszter Ónodi]] * [[Péter Oravecz]] * [[Balázs Orbán (politikisto)]] * [[György Orbán (fizikisto)]] * [[Viktor Orbán]] * [[Szilveszter Ördögh]] * [[Nándor Óriás]] * [[Ede Ormos]] * [[Balázs Orosz]] * [[László Orosz (biologo)]] * [[László Orosz (instruisto)]] * [[Szonja Oroszlán]] * [[László Őrsy]] * [[László Országh]] * [[Oszkár Országh]] * [[András Ortutay]] * [[Noémi Orvos-Tóth]] * [[Károly Orzovenszky]] * [[Csaba Őry]] * [[Ferenc Osvald]] * [[Andrea Osvárt]] * [[Péter Oszkó]] * [[Szilárd Oszlaczky]] * [[András Osztovits]] * [[László Ottlik]] * [[Ferenc Óvári]] * [[Kelemen Ováry]] * [[Pál Őz]] * [[Sándor Őze]] * [[Nóra Özer]] * [[Gábor Osváth (koreologo)]] * [[István Ozsváth]] {{Div col end}} == P == {{Div col|cols = 3}} * [[Péter P. Müller]] * [[Sándor P. Szabó]] * [[György Paál]] * [[János Pach]] * [[Péter Paczolay]] * [[Jenő Pacsu]] * [[Mihály Padisák]] * [[Alajos Paikert (politikisto)]] * [[Dezső Pais]] * [[Zsolt Pákay]] * [[András Pál (astronomo)]] * [[Csaba Pál (biologo)]] * [[Gyula Pál]] * [[Pál Palásthy]] * [[Géza Pálffy (historiisto)]] * [[György Pálinkás (juĝisto)]] * [[Károly Sándor Pallai]] * [[György Pallavicini]] * [[Sándor Palló]] * [[Endre Palócz]] * [[András Pálóczi Horváth]] * [[István Pálos (statistikisto)]] * [[Ervin Pamlényi]] * [[Miklós Páncsics]] * [[Kálmán Pándy]] * [[Leó Valentin Pantocsek]] * [[Dávid Pap]] * [[Gábor Pap (arthistoriisto)]] * [[János Dezső Pap]] * [[József Pap (advokato)]] * [[Melinda Pap]] * [[Miklós Pápa]] * [[Ferenc Papcsák]] * [[Gábor Zsigmond Papp]] * [[Ferenc Papp (geologo)]] * [[Sándor Papp (historiisto)]] * [[Zoltán Papp (politikisto)]] * [[Pál Pariss]] * [[János Parti]] * [[Béla Pártos]] * [[Ivan Paskvić]] * [[Iván Pasteiner]] * [[Edith Pásztor]] * [[Dóra Pásztory]] * [[Raphael Patai]] * [[Vidor János Pataki]] * [[Arnold Pataky]] * [[Márta Pataki]] * [[András Patay-Horváth]] * [[Erzsébet Patek]] * [[Ferenc Patek]] * [[Károly Patthy]] * [[Arnold Árpád Pauer]] * [[Ákos Pauler]] * [[Tivadar Pauler]] * [[Oszkár Paulinyi]] * [[Gábor Pávai Vajna]] * [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]] * [[György Péczely]] * [[Gábor Péli]] * [[János Pelle (verkisto)]] * [[Dóra Perczel-Forintos]] * [[László Perédy]] * [[László Perendy]] * [[József Perényi]] * [[Mihály Perlaky]] * [[Géza Perneczky]] * [[Miklós Persányi]] * [[Ferenc Persay]] * [[Rezső Pertorini]] * [[Katalin Petényi]] * [[György Péter (statistikisto)]] * [[Rózsa Péter]] * [[Gábor Peterdy]] * [[Attila Péterfalvi]] * [[Károly Pétery]] * [[Imre Pethes]] * [[Iván Pető]] * [[József Petrétei]] * [[Lajos Petri]] * [[György Petrovics]] * [[Gedeon Petz]] * [[József Petzelt]] * [[Klára A. Pfeifer]] * [[Gyula Pikler]] * [[Judit Pinczési]] * [[Kálmán Pintér]] * [[Márta Zsuzsanna Pintér]] * [[Ignác Pivár]] * [[Ambrus Pleidell]] * [[Soma Plichta]] * [[Béla Plósz]] * [[István Pluhár]] * [[Éva Pócs]] * [[Lajos Pócs]] * [[Klára Póczy]] * [[Ödön Gábor Pogány]] * [[Zoltán Pogátsa]] * [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]] * [[Attila Pók]] * [[József Pokoly]] * [[Zoltán Pokorni]] * [[Imre Polányi]] * [[Karl Polanyi]] * [[Anikó Polgár]] * [[István Polgár (obstetrikisto)]] * [[Tibor Polgár]] * [[János Pollák]] * [[Miksa Pollák]] * [[Ferenc Pollmann]] * [[László Pólos]] * [[Péter Polt]] * [[Jenő Pólya]] * [[Béla Pomogáts]] * [[Elemér Pongrácz]] * [[Kálmán Pongrácz]] * [[Emil Ponori Thewrewk]] * [[Ferenc Poór]] * [[Péter Popper]] * [[Péter Pór]] * [[Lajos Pósa (matematikisto)]] * [[Tivadar Posewitz]] * [[Ferenc Potzner]] * [[Károly Posztóczky]] * [[Árpád Prandler]] * [[György Pray]] * [[Mihály Praznovszky]] * [[Kornél Preisich]] * [[Hugó Preisz]] * [[Lajos Pressing]] * [[Marian Lajos Prikkel]] * [[Csilla Prileszky]] * [[János Prileszky]] * [[Pál Pritz]] * [[Artúr Probstner]] * [[János Probstner]] * [[Vilmos Pröhle (turkologo)]] * [[Sándor Prokopp]] * [[Antal Prónai]] * [[Dezső Prónay]] * [[Pál Pruzsinszky]] * [[Ferenc Puhr]] * [[Miklós Puky]] * [[István Pukli]] * [[Ágost Pulszky]] * [[Andor Pünkösti]] * [[Béla Purjesz]] * [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]] * [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]] * [[Ildikó Puskás]] * [[Árpád Pusztai]] * [[Gyula Putnoky]] * [[Jenő Putnoky]] {{Div col end}} == Q == * [[Pál Quittner]] == R == {{Div col|cols = 3}} * [[Imre Rábai]] * [[Jenő Rácskay]] * [[István Rácz (instruisto)]] * [[Jenő Radetzky]] * [[Andrej Ľudovít Radlinský]] * [[Béla Radnai (patologo)]] * [[Béla Radnai (stenografisto)]] * [[Aladár Radnóti]] * [[Mária Radnóti-Alföldi]] * [[Sándor Radnóti]] * [[Zsuzsa Radnóti]] * [[György Radó]] * [[István Radó]] * [[Sándor Radó (psikanalizisto)]] * [[Erzsébet Radó-Révész]] * [[Ignác Rados]] * [[Béla Radványi]] * [[Ferenc Raffay]] * [[János Rainer M.]] * [[Iván Raisz]] * [[Imre Rajczy]] * [[Kálmán Rajkai]] * [[Márton Rajki]] * [[Ferenc Rajna]] * [[András Rajnai]] * [[Sándor Rajki]] * [[István Rákóczi]] * [[Ferenc Rákos]] * [[Jenő Ranschburg]] * [[Pál Ranschburg]] * [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]] * [[Vilmos Rappensberger]] * [[Károly Ráth (urbestro)]] * [[János Rathmann]] * [[István Ratkó]] * [[Nándor Ratkóczy]] * [[Benő Rátóti]] * [[László Rátz]] * [[Károly Rauss]] * [[Tamás Rávnay]] * [[Viktor Alfonz Récsei]] * [[Emil Récsi]] * [[Gyula Regöly-Mérei]] * [[Antal Reguly]] * [[Zsigmond Reichard]] * [[István Reiman]] * [[Béla Reinitz]] * [[János Reisinger]] * [[János Reisinger (piaristo)]] * [[Csaba Reisz T.]] * [[Gábor Reisz]] * [[Ede Reiszig (pli juna)]] * [[Lajos Rell]] * [[Antal Reményi]] * [[Zsuzsanna Renner]] * [[Kató Rényi]] * [[Béla Rerrich (pli juna)]] * [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]] * [[Antal Réthly]] * [[Béla Réthy]] * [[Pál Réthy]] * [[József Révai (piaristo)]] * [[József Révay (filozofo)]] * [[Andor Révész]] * [[György Révész (reĝisoro)]] * [[Mihály T. Révész]] * [[Vidor Révész]] * [[Román Rezek]] * [[László Rhorer]] * [[Ferenc Ribáry]] * [[József Ribáry]] * [[Ede Richter]] * [[Gedeon Richter]] * [[Hugó Richter]] * [[Frigyes Riesz]] * [[Marcell Riesz]] * [[Gusztáv Rigler]] * [[Imre Ritter]] * [[Zoltán Rockenbauer]] * [[Mihály Racsmány]] * [[Zoltán Ripp]] * [[Tibor Riskó]] * [[Ferenc Rogács]] * [[Iván Rodé]] * [[Alajos Roder]] * [[Gedeon Róka]] * [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]] * [[Beatrix F. Romhányi]] * [[János Romhányi]] * [[József Romhányi (kuracisto)]] * [[Erzsébet Róna]] * [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]] * [[György Rónay]] * [[János Ranolder]] * [[Szilárd Rökk]] * [[Botond Roska]] * [[Lipót Rottenbiller]] * [[Lillian Rotter]] * [[József Rötth]] * [[Vitál János Rózsa]] * [[Pál Rubányi]] * [[András Rubovszky]] * [[György Rubovszky]] * [[Imre Ruff]] * [[Pál Ruffy]] * [[Jakab Rupp]] * [[Nepomuk János Rupp]] * [[István Rusznák]] * [[Ferenc Ruzsa]] * [[Imre Ruzsa]] {{Div col end}} == S == {{Div col|cols = 3}} * [[József S. Szabó]] * [[Margit S. Sárdi]] * [[Edit S. Vincze]] * [[Éva Saáry]] * [[József Sadler]] * [[Gyula Sághy]] * [[Marianne Sághy]] * [[Ágnes Ságvári]] * [[Károly Sajó]] * [[Pál Salacz]] * [[József Vazul Salamon]] * [[Konrád Salamon]] * [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]] * [[Gergely Salát]] * [[Jakab Salgó]] * [[István Salusinszky]] * [[István Sályi]] * [[Mihály Samu]] * [[István Sándor (bibliografo)]] * [[János Sándor (fizikisto)]] * [[János Sándor (ministro)]] * [[Mátyás Sándor (imunologo)]] * [[Kamill Sándorfi]] * [[Imre Sárándi]] * [[Artúr Sarbó]] * [[Aladár Sarbu]] * [[Béla Sárfalvi]] * [[László Sári]] * [[János Sarkady]] * [[Miklós József Sárkány]] * [[Miklós Sárközy]] * [[Pál Endre Sárközy]] * [[Tamás Sárközy]] * [[Andor Sas]] * [[István Sas]] * [[Oszkár Sashegyi]] * [[Ignác Sauer]] * [[Ferenc Sávoly]] * [[Gábor Schein]] * [[András Schiffer]] * [[Ernő Schiffer]] * [[Károly Schilberszky]] * [[Bódog Schiller]] * [[Zsigmond Schiller]] * [[György Schirilla (advokato)]] * [[Aladár Schleicher]] * [[Ádám Schmidt]] * [[János György Schmidt]] * [[József Schmidt (politikisto)]] * [[Mária Schmidt]] * [[Márton Schmidt]] * [[Miklós Schneider]] * [[János Schnell]] * [[Aladár Schnierer]] * [[József Schnitzler]] * [[Miklós Schöffer]] * [[Alfréd Schőner]] * [[Gyula Schöpflin]] * [[György Schopper]] * [[Gábor Schreiber]] * [[Elemér Schulek]] * [[Tibor Schulek]] * [[Vilmos Schulek]] * [[Ödön Schulhof]] * [[Vilmos Schulhof]] * [[János Schuster]] * [[Konstantin Schuster]] * [[Antal Schütz]] * [[Ottó Schwartzer]] * [[Pál Schweitzer]] * [[Pál Schweitzer (esteto)]] * [[Ernő Schwimmer]] * [[Elemér Scipiades]] * [[Ferenc Sebes]] * [[Géza Sebestyén]] * [[Gyula Sebestény]] * [[Zsolt Semjén]] * '''[[Ignaz Semmelweis]]''' * [[Enikő Sereghyné Zengő]] * [[Jenő Serényi]] * [[László Serényi]] * [[Iván Seres]] * [[Ákos Seress]] * [[Miklós Seszták]] * [[Antal Sigray]] * [[István Síklaki]] * [[Ferenc Siklér]] * [[Albert Siklós]] * [[András Siklós]] * [[István Simicskó]] * [[György Simon]] * [[István Simon (biofizikisto)]] * [[Róbert Simon]] * [[Lajos Simonkai]] * [[Sándor Simonyi-Semadam]] * [[Jenő Sipőcz]] * [[Lajos Sipos]] * [[Péter Sipos]] * [[Csaba Skultéty]] * [[Lajos Smidt]] * [[Iván Soltész]] * [[Katalin Soltész]] * [[Ede Solymos]] * [[Sándor Sólymos]] * [[József Solymosi]] * [[Dávid Somfai Kara]] * [[Tamás Somló]] * [[Ádám Somorjai]] * [[Pál Somssich]] * [[Rezső Soó]] * [[Mihály Pál Soós]] * [[Péter Soós]] * [[László Solymosy]] * [[Katalin Sólyom]] * [[Éva Somogyi]] * [[Sándor Somogyi]] * [[Aladár Sövény]] * [[Ferenc Sövényházy]] * [[Ervin Sövényi]] * [[Glicér Spányik]] * [[Gyula Spiegler]] * [[György Spira]] * [[René Spitz]] * [[Andor Sponer]] * [[Ignác Stáhly]] * [[Gábor Staudt]] * [[Éva Standeisky]] * [[Sarolta Steinberger]] (la unua ina studento-kuracisto en la universitato) * [[Xavér Ferenc Stéger]] * [[Lajos Steier]] * [[Miklós Hubert Steiner]] * [[Jakab Steinherz]] * [[Béla Stenczer]] * [[Ferdinánd Károly Stipsics]] * [[András Stipsicz]] * [[Tamás Stockinger]] * [[Béla Stoll]] * [[Kálmán Stoll]] * [[Adolf Strausz]] * [[Balázs Sudár]] * [[Antal Sujánszky]] * [[Dezső Sümeghy]] * [[Ottó Süpek]] * [[Magdolna Supka]] * [[Gyula Surányi]] * [[Enikő Sütő]] * [[Ilona Sz. Jónás]] * [[György Szabad]] * [[László Szabados (naĝisto)]] * [[Alajos Szabó]] * [[András Szabó (literaturisto)]] * [[Csaba Szabó (arkivisto)]] * [[Dezső Szabó (kemiisto)]] * [[Éva Zsuzsanna Szabó]] * [[Imre Flóris Szabó]] * [[József Szabó (dentkuracisto)]] * [[József Szabó (geologo)]] * [[Lajos Mátyás Szabó]] * [[Máté Dániel Szabó]] * [[Mária Szabó (orientalisto)]] * [[Miklós Szabó (historiisto, 1935)]] * [[Miklós Szabó (operkantisto)]] * [[Rebeka Szabó]] * [[Róbert Szabó (astronomo)]] * [[Szabolcs Szabó]] * [[Tünde Szabó (naĝisto)]] * [[Zoltán Szabó (politikisto)]] * [[Zoltán Szabó (verkisto)]] * [[Zoltán Szabó G.]] * [[Alajos Szabóky]] * [[Ottó Szabolcs]] * [[Anna Szabolcsi]] * [[Bence Szabolcsi]] * [[Lajos Szabolcsi]] * [[József Szájer]] * [[Sándor Szakács (historiisto)]] * [[Ádám Szakál]] * [[Ágnes Szakály]] * [[Sándor Szakály]] * [[Péter Szakáts]] * [[Annamária Szalai]] * [[Emil Szalai]] * [[Miklós Szalai (historiisto)]] * [[Tibor Szalai]] * [[Zoltán Szalai]] * [[Imre Szalay (muzeologo)]] * [[József Szalay (arkivisto)]] * [[József Szalay (juristo)]] * [[Miklós Szalay (inĝeniero)]] * [[Péter G. Szalay]] * [[István Szamota]] * [[Erika Szántó]] * [[György Szántó (kuracisto)]] * [[Imre Szántó (historiisto)]] * [[Iván Szántó]] * [[Tibor Szántó]] * [[Gyula Szapáry]] * [[Pál Szapáry]] * [[Manó Szaplonczay]] * [[István Szappanos]] * [[István Szára]] * [[Félix Szarvas]] * [[Pál Szarvas]] * [[Anna Mária Szász]] * [[Ottó Szász]] * [[Pál Szász (matematikisto)]] * [[Ödön Szatala (biologo)]] * [[Ödön Szatala (botanikisto)]] * [[Nándor Száva]] * [[János Szávai]] * [[József Száva-Kováts]] * [[Győző Szebehely]] * [[László Szebellédy]] * [[János Szeberényi]] * [[Ágnes Széchenyi]] * [[Andor Szécsény]] * [[Ferenc Szécsi]] * [[Noémi Szécsi]] * [[Rezső Szegedy]] * [[Elemér Szeghalmi]] * [[Katalin Szegvári]] * [[György Székely (arkeologo)]] * [[György Székely (historiisto)]] * [[György Székely (kemiisto)]] * [[György Székely (teatrohistoriisto)]] * [[István Székely (juristo)]] * [[Kinga Székely]] * [[Ottokár Lajos Székely]] * [[Endre Szekér]] * [[Gyula Szekfű]] * [[János Károly Széky]] * [[Péter Széky]] * [[Gusztáv Szelényi]] * [[Klára Széles]] * [[László Szelestei Nagy]] * [[László Szelestey]] * [[István Szeli]] * [[Ignác Széll]] * [[Jenő Széll]] * [[Kálmán Széll]] * [[László Szemere]] * [[Miklós Szemere (diplomato)]] * [[Endre Szemerédi]] * [[Réka Szemerkényi]] * [[Imre Szemes]] * [[György Szénás]] * [[Géza Szénási]] * [[Béla Szende]] * [[Gábor Szendi]] * [[Andor Szenes]] * [[Andrea Szenes]] * [[Béla Szenes]] * [[József Szendi]] * [[András József Szennay]] * [[Imre Szente]] * [[Lajos Szente]] * [[Anzelm Kálmán Szentes]] * [[Móric Szentkirályi]] * [[Albert Szent-Györgyi]] * [[András Szent-Györgyi]] * [[Márton Szentiványi (jezuito)]] * [[Géza Szentmártoni Szabó]] * [[Tibor Szentmártony]] * [[Márton Szentmiklósi]] * [[Péter Szentmiklósi]] * [[István Szentpáli]] * [[Imre Szentpétery]] * [[Győző Szépligeti]] * [[János Szerb]] * [[Zoltán Szerémy]] * [[Károly Szerencsés]] * [[Tibor Szervét]] * [[Péter Sziámi Müller]] * [[Archimédesz Szidiropulosz]] * [[Gábor Szigethy]] * [[András Szigeti]] * [[Jenő Szigeti (adventista pastro)]] * [[László Sziklay]] * [[Zoltán Szilády]] * [[Áron Szilágyi]] * [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]] * [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]] * [[Márton Szilágyi]] * [[Béla Szilárd]] * [[Jenő Szilárd]] * [[László Szilassy]] * [[Jenő Szili]] * [[József Szili]] * [[Katalin Szili]] * [[György Szilvásy]] * [[Géza Szilvay]] * [[Pál Szily]] * [[József Szinnyei (lingvisto)]] * [[Oszkár Szimán]] * [[Jenő Szimon]] * [[Artúr Szirtes]] * [[Zsigmond Szirtes]] * [[Zoltán Szitnyai]] * [[Imre Szivák]] * [[Endre Szkárosi]] * [[István Szlávik (radiologo)]] * [[Miklós Szmrecsányi]] * [[Lajos Szodoray]] * [[László Szögi]] * [[Béla Szőke (arkeologo)]] * [[Béla Miklós Szőke]] * [[Ágnes Szokolszky]] * [[István Szokolszky]] * [[Hugó Szolcsányi]] * [[János Szolnoki]] * [[Lipót Szondi]] * [[Ottó Szőnyi]] * [[Zsuzsa Szőnyi]] * [[Tamás Szontagh]] * [[Miklós Szontagh (1882)]] * [[Pál Szontagh (entreprenisto)]] * [[György Endre Szőnyi]] * [[László Szörényi (kritikisto)]] * [[Viktor Sztankovics]] * [[Jenő Sztojanovits]] * [[Hiador Sztripszky]] * [[Kálmán Sztrókay]] * [[István Szűcs (piaristo)]] * [[Jenő Szűcs]] * [[Lajos Szűcs (politikisto)]] * [[László Szűcs (geografo)]] * [[Miklós Szuhay]] * [[Csaba Szummer]] * [[Gyula Szutrély]] * [[István György Szűts]] {{Div col end}} == T == {{Div col|cols = 3}} * [[József Takács]] * [[Lajos Takács (meteologiisto)]] * [[Marianna Takács]] * [[Marika Takács]] * [[Péter Takács (juristo)]] * [[Vera Takács]] * [[Barna Tálas]] * [[Miklós Tállyai Róth]] * [[Lajos Tamás]] * [[Gábor Tánczos (instruisto)]] * [[Harald Tangl]] * [[László Tápay-Szabó]] * [[Ferenc Tarányi]] * [[Éva Tardos]] * [[Gábor Tardos]] * [[János Tardy]] * [[Gábor Tari (geofizikisto)]] * [[György Tarján]] * [[Róbert Tarján]] * [[Tamás Tarján]] * [[Tibor Tarján]] * [[Csaba Tasnádi]] * [[Edit Tasnádi]] * [[András Tasnádi Kubacska]] * [[Ferenc Telbisz]] * [[Zsigmond Telegdi]] * [[Pál Teleki]] * [[Mária Telkes]] * [[Kálmán Tellyesniczky]] * [[Judit Temes]] * [[Rezső Temesváry]] * [[Győző Temesy]] * [[József Tersztyánszky]] * [[Teodóra Tomcsányi]] * [[Gyula Térfy]] * [[Lajos Terkán]] * [[Lajos Terray]] * [[Ödön Téry]] * [[Béla Tettamanti (pedagogo)]] * [[Lajos Thaisz]] * [[Károly Than]] * [[Gyula Theisz]] * [[Árpád Thewrewk]] * [[István Thomán]] * [[Lajos Thury]] * [[Antal Tibád]] * [[Mátyás Tibor]] * [[Miklós József Tihanyi]] * [[Imre Timkó (episkopo)]] * [[Imre Timkó (geologo)]] * [[Ákos Timon]] * [[István Tisza]] * [[László Tisza]] * [[Zoltán Toborffy]] * [[Can Togay]] * [[Zsolt Tokaji]] * [[Ferenc Toldy]] * [[Péter Tölgyessy]] * [[Gyula Tolmár]] * [[Gábor Tolnay]] * [[Attila Tomaji]] * [[Jenő Tomasz]] * [[András Tombor]] * [[Ádám Tomcsányi]] * [[Vince Tomek]] * [[Iván Tomits]] * [[Tamás Toót-Holló]] * [[Pál Tóth-Szabó]] * [[József Torgyán]] * [[József Törköly]] * [[Károly Tormay]] * [[Aurél Török]] * [[Béla Török]] * [[Ferenc Török (pentatlonisto)]] * [[János Török (ornitologo)]] * [[Lajos Török (kuracisto)]] * [[Bálint Tóth (poeto)]] * [[Endre Tóth (politikisto)]] * [[Endre Tóth (reĝisoro)]] * [[Géza Tóth]] * [[György Tóth (astronomo)]] * [[György Tóth (piaristo)]] * [[József Tóth (advokato)]] * [[Károly Tóth (juristo)]] * [[Ker. János Tóth]] * [[Krisztina Tóth (poeto)]] * [[László Tóth (historiisto)]] * [[Mihály Tóth (prokuroro)]] * [[Miklós Tóth (biologo)]] * [[Miklós Tóth (episkopo)]] * [[Rezső Tóth]] * [[Zoltán József Tóth]] * [[Zsigmond Tóth]] * [[Csaba Töttössy]] * [[Ernő Traeger]] * [[Ignác Tragor]] * [[Imre Trencsényi-Waldapfel]] * [[Balázs Trencsényi]] * [[József Trikál]] * [[László Tringer]] * [[Mátyás Triznya]] * [[László Trócsányi]] * [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]] * [[Zsolt Trócsányi]] * [[János Tüdős]] * [[Lajos Turczel]] * [[Béla Turpinszky]] * [[Sándor Kornél Tury]] * [[László Tüske]] * [[Anna Tüskés]] * [[Gábor Tüskés]] * [[Tibor Tüskés]] * [[Ödön Tuszkai]] * [[Bence Tuzson]] * [[György Tverdota]] {{Div col end}} == U == * [[Béla Udvaros]] * [[Ferenc Ugróczy]] * [[Jenő Uhlyárik]] * [[Károly Újhelyi]] * [[Mária Zsuzsanna Ujhelyi]] * [[Sándor Újhelyi]] * [[Gábor Ujváry]] * [[Júlia Ungár]] * [[Emil Unger]] * [[Tamás Ungvári]] * [[Krisztián Ungváry]] * [[László Urai]] * [[Géza Uray]] * [[Katalin Uray-Kőhalmi]] * [[József Urbán]] * [[Róbert Urbán]] * [[Diána Ürge-Vorsatz]] * [[Andor Urszinyi]] == V == {{Div col|cols = 3}} * [[Jenő Vácz]] * [[Elemér Vadász]] * [[Eszter Vágó]] * [[Ferenc Vágó]] * [[Szabolcs Vajay]] * [[György Vajda (arabisto)]] * [[György Mihály Vajda]] * [[Károly Vajda (filologo)]] * [[László Vajda (etnologo)]] * [[Zsuzsanna Vajda]] * [[Anna Valachi]] * [[Dezső Valló]] * [[Gábor Vályi]] * [[Endre Vámos]] * [[Péter Vámos]] * [[Ferenc Vámossy]] * [[László Vándorfi]] * [[Margit Vanek]] * [[Jenő Vángel]] * [[Károly Váradi]] * [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]] * [[Imre Várady (politikisto)]] * [[Károly Várady (advokato)]] * [[László Várady (apotekisto)]] * [[László Várady (historiisto)]] * [[István Varannai]] * [[Béla Várdai]] * [[Bálint Varga (instruisto)]] * [[Andrea Varga-Damm]] * [[Benedek Varga]] * [[Edith Varga]] * [[Endre Gábor Varga]] * [[Ilona Varga (historiisto)]] * [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]] * [[István Varga (ekonomikisto)]] * [[János Varga (advokato)]] * [[Katalin Varga (psikologo)]] * [[Katalin Varga (verkisto)]] * [[László Varga (piaristo)]] * [[László Varga (politikisto)]] * [[Rudolf Varga]] * [[Tamás Varga]] * [[Tibor Varga]] * [[Zsolt András Varga]] * [[András Vargha]] * [[Gábor Vargyas]] * [[Lajos Vargyas]] * [[Péter Vargyas]] * [[Béla Varjas]] * [[Hildebrand Dezső Várkonyi]] * [[Béla Varságh]] * [[Zoltán Vass (psikologo)]] * [[Asztrik Várszegi]] * [[Imre Vas (pulmonologo)]] * [[Miklós Vasvári]] * [[Ferenc Vasváry]] * [[Zsófia Vári]] * [[Judit Vas]] * [[Bertalan Vass]] * [[Géza Vasy]] * [[Endre Vázsonyi]] * [[János Vázsonyi]] * [[Tamás Vécsey]] * [[József Veczkó]] * [[István Vedres]] * [[Lajos Végvári]] * [[Imre Vejkey]] * [[Béla Vekerdi]] * [[Tamás Vekerdy]] * [[József Vekerdi]] * [[Gábor Vékony]] * [[János Veleczky]] * [[László Verebélÿ (kuracisto)]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[András Veres (literaturhistoriisto)]] * [[Gábor Verő]] * [[András O. Vértes]] * [[József O. Vértes]] * [[Károly Vértesi]] * [[Jenő Vértesy]] * [[Szilvia Vetter]] * [[Erzsébet Vezér]] * [[József Viber]] * [[Ágnes Vida]] * [[József Vida]] * [[Charles Vidor]] * [[József Vigh]] * [[Gyula Vigh]] * [[Károly Vigh]] * [[Judit Vihar]] * [[Szaniszló Béla Villányi]] * [[István Vincze]] * [[László Vinkler]] * [[Teréz Virág]] * [[Beatrix Visy]] * [[Aladár Visnya]] * [[Ferenc Viosz]] * [[Soma Visontai]] * [[Károly Vissy]] * [[Sándor Vitális]] * [[Miklós Vitéz]] * [[Imre Vízkelety]] * [[László Vízvári]] * [[Ferenc Völgyesi]] * [[Gabriella Völgyesi]] * [[Lajos Völgyesi]] * [[Pál Völner]] * [[Avgustin Ivanoviĉ Voloŝin]] * [[István Vörös (poeto)]] * [[Márton Vörös]] * [[Béla Vörösmarty]] * [[Mihály Vörösmarty]] * [[Éva Voszka]] {{Div col end}} == W == {{Div col|cols = 2}} * [[Dániel Wágner (1800)]] * [[Károly Wagner (jezuito)]] * [[Lajos Wagner]] * [[Mór Wahrmann]] * [[Eszter Waldapfel]] * [[János Waldapfel]] * [[Antal Wéber]] * [[Arthur Weber]] * [[Ármin Weisz]] * [[Sándor Wekerle]] * [[Béla Wenckheim]] * [[Emília Weiss]] * [[János Weiss]] * [[Ferenc Weiss]] * [[Gusztáv Wenzel]] * [[Tibor Verebélÿ]] * [[Adolf Vilmos Werner]] * [[Gyula Werner]] * [[Vilmos Wessetzky]] * [[Gyula Weszelszky]] * [[Ödön Weszely]] * [[József Weszerle]] * [[István Weiser]] * [[Salamon Widder]] * [[István Winkler]] * [[Lajos Winkler]] * [[Aurél Wintner]] * [[Péter Wintermantel]] * [[József Wodetzky]] * [[Gyula Wojtilla]] * [[Vilmos Wolf]] * [[Carl Wolff (bankisto)]] * [[Károly Wolff (politikisto)]] * [[Antal A. Wonaszek]] {{Div col end}} == Z == {{Div col|cols = 2}} * [[László Z. Karvalics]] * [[Alfréd Zách]] * [[Károly Zafféry]] * [[András Zakar (pastro)]] * [[Polikárp Ferenc Zakar]] * [[Béla Zalányi]] * [[Alajos Zambra]] * [[Gergely Attila Zaránd]] * [[Imre Zárday]] * [[András Zakar (psikologo)]] * [[Sámuel Zay]] * [[Péter Závada]] * [[Zsolt Zétényi]] * [[Edmund Zichy]] * [[Ferenc Zigány]] * [[Gyula Zimányi]] * [[Magdolna Zimányi]] * [[János Zlinszky]] * [[László Zolnay]] * [[Vilmos Zolnay]] * [[Imre Zoltán]] * [[László Zoltán]] * [[Irén Lajos Zoltvány]] * [[Vilmos Zorn]] * [[Sándor Zsarnay]] * [[Zoltán Zsebők]] * [[Dénes Zsigmondy]] * [[Péter Zsoldos]] * [[Zoltán Zubornyák]] * [[Aladár Zubriczky]] * [[Kázmér Antal Zsilinszky]] * [[Klára Zsindelyné Tüdős]] * [[Zsuzsanna Zsuráfszkyné Vincze]] {{Div col end}} == Vidu ankaŭ == * [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]] * [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]] == Fontoj == * [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }} * La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio. [[Kategorio:Listoj de homoj]] [[Kategorio:Scienca Universitato Loránd Eötvös]] t4006jjqoul3uz50ezg2vs6ib1zth5q 0 914182 9490661 9424157 2026-10-09T05:41:31Z Sj1mor 12103 9490661 wikitext text/x-wiki {{aliaj signifoj|Aleksandr Ŝevĉenko}} {{Informkesto artisto}} '''Aleksandr Shevchenko''', ankaŭ '''Oleksandr Vasyliovych Shevchenko''', '''Александр Шевченко''' (en ukraina: Олександр Васильович Шевченко); 24-a de majo 1882, [[Ĥarkivo]] – 28-a de aŭgusto 1948, [[Moskvo]]) estis ukraina kaj rusa avangarda modernisma [[pentristo]], unu el la ĉefaj subtenantoj de [[Paul Cézanne]] en Imperiaj kaj Sovetaj Rusio kaj Ukrainio, amiko kaj kamarado de [[Miĥail Larionov]], teoriulo de [[Kubismo]] kaj Novprimitivismo, membro de la grupoj [[Azena vosto]] kaj [[Fanto de Karoo]]. == Biografio == La arta talento de Shevchenko estis evidenta ekde infanaĝo, kaj lia familia domo en Ĥarkivo estis plena de liaj infanaj desegnaĵoj kaj lignoskulptaĵoj. <ref>Alexander Shevchenko. Collection of Materials. Compiled by Zh.E. Kaganskaya, V.N. Shalabayeva, T.E. Lotkina-Ganina. Moscow, Soviet Artist Publishing House, 1980 (А.В. Шевченко. Сборник материалов. Составители Ж.Э. Каганская, В.Н. Шалабаева, Т.Е. Лоткина-Ганина. Москва, издательство “Советский художник”, 1980) Pp.9-10.</ref> De 1890 ĝis 1898, li prenis formalajn desegnolecionojn de Dmytro Bezperchy kaj samtempe laboris en metiejo, kiu produktis teatrajn scenejojn en Ĥarkivo. Provante trovi pli vastan spacon por sia talento, li forlasis la provincan Ĥarkivon kaj translokiĝis al Moskvo, enirante la Stroganov Moskva Ŝtata Akademio de Artoj kaj Industrio, kie li studis sub la ĉefa rusa impresionisto [[Konstanteno Korovin]]. Korovin instigis lin studi la impresionistojn kaj la plej modernajn metodojn de okcidenta pentrado el la originala fonto, do en 1905 Shevchenko iris al Parizo por studi ĉe la [[Juliana Akademio]] sub [[Jean-Paul Laurens]], poste translokigita al la Carrier-Akademio. Dum li estis en Francio, li vizitis la studiojn de ĉefaj francaj artistoj - [[Henri Matisse]], [[Pierre-Auguste Renoir]], [[Pierre Bonnard]], [[Édouard Vuillard]], [[Félix Vallotton]], lernante de iliaj metodoj kaj praktikoj. <ref>Alexander Shevchenko. Collection of Materials. Compiled by Zh.E. Kaganskaya, V.N. Shalabayeva, T.E. Lotkina-Ganina. Moscow, Soviet Artist Publishing House, 1980 (А.В. Шевченко. Сборник материалов. Составители Ж.Э. Каганская, В.Н. Шалабаева, Т.Е. Лоткина-Ганина. Москва, издательство “Советский художник”, 1980) Pp.21-23.</ref> == Amikeco kun Miĥail Larionov == Reveninte el Parizo, Shevchenko decidis kompletigi sian formalan edukadon ĉe la Moskva Lernejo de Pentrarto, Skulptarto kaj Arkitekturo kaj en 1908 estis akceptita en la pentraĵan fakon de la lernejo. Multaj el liaj samklasanoj poste fariĝis gravaj figuroj de la rusa pentrarto de la 20-a jarcento - [[Serge Sudeikin]], [[Robert Falk]], [[Ilja Maŝkov]], [[Aleksandr V. Kuprin]], Aleksej Iljiĉ Kravĉenko, [[Natalia Gonĉarova]] kaj [[Miĥail Larionov]], la konatiĝo kaj amikeco kun ĉi-lasta fariĝante la plej grava evento por Shevchenko. Larionov, kiu delonge fariĝis konfidulo de ŝlosilaj moskvaj kolektantoj [[Sergej Ŝĉukin]] kaj [[Ivan Morozov (komercisto)|Ivan Morozov]], kunprenis Shevchenkon al iliaj palacoj fariĝintaj muzeoj, kie Shevchenko povis vidi la plej grandan kolekton de modernaj francaj pentristoj ekster Francio, inkluzive de la plej novaj emblemaj kanvasoj de [[Pablo Picasso]], [[Georges Braque]], [[Henri Rousseau]], [[André Derain]], [[Henri Matisse]]. Larionov prezentis lin al rusaj futuristaj poetoj David Burliuk (priskribita kiel "la patro de rusa futurismo"), lia frato Vladimir Burliuk, Velimir Ĥlebnikov, Aleksej Kruĉjoniĥ, Ilia Zdaneviĉ, Vasilij Kamenskij, kaj al la kubo-futuristaj pentristoj Vladimir Tatlin, Ivan Kliun, Vladimir Bart, Miĥaïl Le Dentu, Moris Fabbri, kartvelaj Niko Pirosmanaŝvili. <ref>Kovtun, Evgeniy Fedorovich. Miĥail Larionov. 1881-1964. St. Petersburg, Aurora Publishing House, 1998. - 175 p. ISBN 5-7300-0668-3 (Ковтун, Евгений Фёдорович. Михаил Ларионов. 1881—1964. Санкт-Петербург, издательство «Аврора», 1998. - 175 c. ISBN 5-7300-0668-3). Pp.76-78.</ref> Inspirita de la pentraĵoj de [[Paul Cézanne]], [[Vincent van Gogh]] kaj [[Paul Gauguin]] kaj la avangardaj eksperimentoj de la [[Faŭvoj]], la studentoj, multaj el kiuj jam estis duonprofesiaj artistoj, kiel [[Miĥail Larionov]] kaj Shevchenko, tute seniluziiĝis pri la konservativa instrusistemo ĉe la Moskva Lernejo de Pentrarto, Skulptarto kaj Arkitekturo. Tio ofte kondukis al malfermaj konfliktoj, kiam ĉiuj profesoroj de la lernejo kontraŭis iliajn aŭdacajn aspirojn kaj eksperimentadon, krom [[Valentin Serov]], kiu mem sentis la bezonon provi ion novan kaj disiĝi de la malnova pentrostilo. Sed post kiam Valentin Serov en 1909 abrupte forlasis la lernejon, kie li instruis dum la lastaj 20 jaroj, protestante kontraŭ la rifuzo de la lernejo akcepti kiel sian studentinon la talentan skulptistinon Anna Golubkina, kiu distribuis socialdemokratajn flugfoliojn kaj ĉizis la unuan buston de Karl Marx en Rusio, la administracio de la lernejo decidis purigi siajn rangojn, forigante la plej konatajn problemulojn kaj la ribelemajn cezanneistojn kaj faŭvistojn el ĝiaj klasoj. Tiel en 1909, nur du monatojn antaŭ ol diplomiĝi de la lernejo, Miĥail Larionov kaj Aleksandr Shevchenko, kune kun Pjotr ​​Konĉalovskij, Robert Falk, Aleksandr V. Kuprin, Vasilij Roĵdestvenskij kaj 63 aliaj studentoj, estis forpelitaj el la Moskva Lernejo de Pentrarto, Skulptarto kaj Arkitekturo. Baldaŭ, [[Ilja Maŝkov]] ankaŭ estis forpelita, laŭ la oficiala versio – pro malsukceso pagi la instrukotizon, laŭ la artisto mem – pro sia novigo en pentrado. <ref>Povelikhina, Alla Vasilievna, and Kovtun, Evgeny Fedorovich. Russian pictorial signboard and avant-garde artists. Leningrad, Aurora Publishing House, 1991. (Повелихина, Алла Васильевна, и Ковтун, Евгений Федорович. Русская живописная вывеска и художники авангарда. Ленинград, издательство “Аврора“, 1991. ISBN 5-7300-0274-2). pp. 109–111</ref> Tamen, la ŝajne honta elpelo el la studuniversitato baldaŭ evoluis en la vojon al famo kaj rekono por aŭdacaj junaj artistoj. Senigitaj je ĉia subteno kaj lasitaj al siaj propraj rimedoj, ili, male, sentis, ke iliaj kreivaj povoj estis liberigitaj, ĉar nun ili ĉesis dependi de ĉio, kio ĝis nun katenis kaj malhelpis ilin. Do ili decidis fari aŭdacan movon, proklamante la kreadon de nova stilo en rusa pentrarto, kaj deklarante sin la apostoloj de ĉi tiu nova stilo. Ĉar ili estis oficiale persekutitaj malakceptitoj, ili kuniĝis en grupo kun la provokema nomo [[Fanto de Karoo]], kiun inventis [[Miĥail Larionov]] (poste, [[Aristarĥ Lentulov]] asertis, ke ili kune inventis la nomon kun Larionov), kiu en rusa tradicio signifis ribelon, malobeon, defion, aŭdacon kaj energion de juneco, puran rompon kun ĉio, kio ekzistis en la sfero de pentrarto de tiu tempo. Laŭ [[Alexander V. Kuprin]], Miĥail Larionov ankaŭ taksis la konotaciojn, kiujn la nocio "valet de carreau" (ĉambristo) havis en Francio ekde sia unua apero en "Le Dépit amoureux" (La amuzĵeto) de Molière en 1656, implicante "fraŭdulo, fripono", ĉar ĝi subtile emfazus la moke aŭdacan sintenon de modernaj rusaj "karofantoj" al la establitaj artlernejoj. <ref>Murina E. B., Dzhafarova S. G. Aristarkh Lentulov: The Artist's Path. The Artist and Time. Moscow: Soviet Artist, 1990. ISBN 5-269-00095-4. (Мурина Е. Б., Джафарова С. Г. Аристарх Лентулов: Путь художника. Художник и время. М.: Советский художник, 1990. ISBN 5-269-00095-4.). pp. 81–83</ref> Estis nature por Shevchenko aliĝi al ĉi tiu grupo kaj komenci prepari por la inaŭgura unua ekspozicio "Fanto de Karoo". Tamen, la salono ĉe Levisson-domo en Moskvo, kiu estis luita per la mono donacita de la bopatro de Lentulov, Pjotr ​​Rukin, riĉa komercisto el Niĵnij Novgorod, kaj lia komerca kolego Sergej Lobaĉov, montriĝis tro malgranda por oferti spacon por la pentraĵoj kaj skulptaĵoj de ĉiuj 38 partoprenantoj. Tio estis aparte vera, ĉar [[Ilja Maŝkov]] alportis gigantan memportreton de si mem kaj [[Pjotr ​​Konĉalovskij]], kaŭzante la koleron de Miĥail Larionov, kiu plendis, ke ĉi tiu grandega kanvaso, kiu ne povus esti alportita tra ordinara ŝtuparo kaj kaŭzis la bezonon eliri per fenestro kaj larĝigi la fenestran aperturon, prenis la lokon destinitan por liaj propraj 3 aŭ eĉ 4 pentraĵoj. Sub tiuj cirkonstancoj, la aranĝantoj de la ekspozicio, gvidataj de [[Aristarĥ Lentulov]], [[Pjotr ​​Konĉalovskij]] kaj [[Ilja Maŝkov]], estis devigitaj oferi Shevchenkon, kiu estis unu el la plej junaj kaj malpli eminentaj, por la pli meritindaj membroj, kio kaŭzis la komencan spriton de estonta konflikto inter ili. <ref>Shalabayeva, Vera Nikolaevna. Alexander Shevchenko. The Artist's Path. The Artist and Time. Moscow, Galart Publishing House, 1994. 232 p. ISBN 5-269-00485-2 (Шалабаева, Вера Николаевна. Александр Шевченко. Путь художника. Художник и время. Москва, издательство “Галарт”, 1994. 232 с. ISBN 5-269-00485-2) Pp.30-32 .</ref> [[Miĥail Larionov]], kiu pli kaj pli ĉagreniĝis pro la fakto, ke la publiko kaj la kritikistoj atentis pli kaj pli la kanvasojn de [[Pjotr ​​Konĉalovskij]] kaj [[Ilja Maŝkov]], malprofite al la propraj verkoj de Larionov kaj tiuj de [[Natalia Gonĉarova]], dum li estis la sama homo, kiu inventis la koncepton de la Ekspozicio kaj kreis la nomon mem de [[Fanto de Karoo]], uzis tion kiel unu el la pretekstoj por inciti malferman konflikton kun la grupo Konĉalovskij-Maŝkov-Lentulov. La 20-an de decembro 1910, Larionov kaj pluraj el liaj sekvantoj eniris la ekspozicion kaj komencis demonstre forigi liajn pentraĵojn de la muroj. Lentulov sukcesis solvi la konflikton, sed la 3-an de januaro 1911, du semajnojn antaŭ la fermo de la ekspozicio, Miĥail Larionov anoncis en la gazetaro, ke li rompis kun la "Fanto de Karoo" kaj preparas novan ekspozicion de sia nova grupo en la venonta sezono 1911/1912, kiu portos la nomon [[Azena vosto]]. <ref>Kovtun, Evgeny Fedorovich. Miĥail Larionov. 1881-1964. St. Petersburg, publishing house “Aurora”, 1998 (Ковтун, Евгений Федорович. Михаил Ларионов. 1881—1964. Санкт-Петербург, издательство “Аврора”, 1998). Pp.56-67.</ref> Shevchenko tuj sekvis Miĥail Larionov kaj aliĝis al la [[Azena vosto]] (ruse: ''Ослиный хвост'', angle: ''Oslini khvost''), fariĝante unu el la plej proksimaj kunuloj de Larionov, kaj partoprenis en ĉiuj ekspozicioj, kiujn li organizis: “Azena vosto” (1912), “Celo” («Мишень») (1913), N-ro 4. “Futuroj, Rajonistoj, Primitivuloj” (1914). Kvankam oni rifuzis al li unu lokon ĉe la Ekspozicio [[Fanto de Karoo]] de 1910-1911, li ekspoziciis 20 kanvasojn ĉe la ekspozicio Azena vosto la sekvan jaron. En 1911-1914, Shevchenko preskaŭ ĉiutage vizitis Miĥail Larionov kaj Natalia Gonĉarova al ilia studĉambro en la domo de Gonĉarova en Trekhprudnij pereulok, konstruita de ŝia patro, arkitekto Sergej Gonĉarov, kiu fariĝis konata allogaĵo por la arta bohemio de Moskvo. <ref>Shalabayeva, Vera Nikolaevna. Alexander Shevchenko. The Artist's Path. The Artist and Time. Moscow, Galart Publishing House, 1994. 232 p. ISBN 5-269-00485-2 (Шалабаева, Вера Николаевна. Александр Шевченко. Путь художника. Художник и время. Москва, издательство “Галарт”, 1994. 232 с. ISBN 5-269-00485-2) Pp.35-36.</ref> == Ŝevĉenko kiel artteoriulo== En 1911, post kiam Larionov rompis kun [[Fanto de Karoo]], li inventis novan originalan artan koncepton - Rajonismon, aŭ "luĥismon", kiu estis unu el la unuaj ekzemploj de abstrakta arto, kie formoj formiĝis kiel rezulto de la intersekco de radioj reflektitaj de diversaj objektoj. La koncepto estis sistemigita en la "Manifesto de Rajonismo" (1911) de Larionov, kiun Larionov prezentis por subskribo al siaj sekvantoj, Shevchenko estante la unua el ili kiu subskribis ĝin kaj plu evoluigis ĝin. En 1911-1914, Shevchenko produktis plurajn Rajonismajn verkojn kaj resumis la teorion kaj praktikon de "Rajonismo" en du longaj intervjuoj, kiujn li faris por la ĉiutaga gazeto "Golos Moskvy" en aprilo 1912. "Rajonismo" havis signifan influon sur la plian disvolviĝon de la [[rusa avangardo]], fariĝante la antaŭulo de Suprematismo kaj Konstruktivismo. <ref>Kovtun, Evgeny Fedorovich. Miĥail Larionov. 1881-1964. St. Petersburg, publishing house “Aurora”, 1998 (Ковтун, Евгений Федорович. Михаил Ларионов. 1881—1964. Санкт-Петербург, издательство “Аврора”, 1998). Pp.63-65.</ref> En majo 1913, Shevchenko publikigis manifeston "La Principoj de Kubismo kaj Aliaj Modernaj Fluoj en Pentrarto de Ĉiuj Tempoj kaj Nacioj". Ĝi estis provo klarigi al la gazetaro kaj publiko, edukita pri akademiaj kanonoj, la avantaĝojn de Kubismo super tradiciaj artaj stiloj. Ekde tiu momento, Shevchenko fariĝis unu el la ĉefaj apologiistoj de Kubismo en Rusio, prelegante ke "objekto havas ne unu, sed plurajn karakterizajn formojn", kiuj malkaŝiĝas per la "ritma periodeco de movado" kaj "kubismaj ŝanĝoj". <ref>Valentine Marcadé, ''Le Renouveau de l'art pictural russe 1863–1914'', L'Âge d'homme, Lausanne, 1971. Pp.61-62</ref> En novembro 1913, Shevchenko publikigis novan manifeston, "Neo-Primitivismo. Ĝia Teorio. Ĝiaj Eblecoj. Ĝiaj Atingoj", en kiu li difinis Neo-Primitivismon kiel specon de avangarda movado kaj novan stilon de moderna pentrado, kiu kunfandas elementojn de Cézanne, Kubismo kaj Futurismo kun tradiciaj rusaj "popolartaj" konvencioj kaj motivoj, precipe la rusan ikonon kaj la lubokon. Shevchenko defendis la spontanecon de la popola arto de la rusa imperio kaj la lubokon (populara presaĵstilo), kaj asertis, ke ĝi havas "orientajn" radikojn, komparante ĝin kun simileaspektantaj objektoj troveblaj en Ĉinio, Japanio, Mongolio kaj Malajzio. <ref>Valentine Marcadé, ''Le Renouveau de l'art pictural russe 1863–1914'', L'Âge d'homme, Lausanne, 1971. Pp.62-63</ref> == Dum la Unua Mondmilito== La kunlaborperiodo de Shevchenko kun Larionov finiĝis printempe de 1914 kiam Larionov estis alvokita al Parizo fare de [[Sergej Diaghilev]] por labori pri la opero-baleto "La Ora Kokido" kune kun [[Natalia Gonĉarova]]. Kiam la Unua Mondmilito eksplodis, Larionov estis vokita de Parizo al la rusa armeo, sed la 30-an de aŭgusto 1914 li estis grave vundita en Orienta Prusio. Shevchenko, kiu ankaŭ estis konskriptita post la 1-a de aŭgusto 1914, rapidis viziti Larionov-on en la hospitalo en Moskvo, timante pri sia vivo, ĉar liaj vundoj ŝajnis tro severaj. La populara onidiro inter la rusaj artistoj estis, ke Miĥail Larionov testamentis al Shevchenko daŭrigi la novprimitivisman linion en rusa arto en kazo ke li mortus. Sed Larionov iom post iom resaniĝis, estis malmobilizita en decembro 1914, kaj en 1915 reiris al [[Svislando]] por labori pri la rusaj baletoj de Diaghilev, neniam plu reveninte al Rusio, disigante siajn vojojn de Shevchenko por ĉiam. <ref>Pospelov, Gleb Gennadievich, Ilyukhina, Evgenia Anatolievna. Miĥail Larionov: painting, graphics, theater. Scientific editor Sarabyanov, Andrey Dmitrievich. Moscow, publishing house "Galart", 2005. 407 p. (Поспелов, Глеб Геннадьевич, Илюхина, Евгения Анатольевна. Михаил Ларионов: живопись, графика, театр. Научный редактор Сарабьянов, Андрей Дмитриевич. Москва, издательство “Галарт”, 2005. 407 стр.) Pp.108-109.</ref> La milita vojo de Shevchenko en la Unua Mondmilito estis preskaŭ identa kopio de tiu de Larionov, ĉar li estis mobilizita en 1914, grave vundita en 1916 kaj ankaŭ maldungita el la armeo. Revenante al Moskvo, Shevchenko eksciis, ke Konĉalovskij (kiu ankaŭ estis malmobilizita pro militvundoj) kaj Maŝkov ĵus forlasis la [[Fanto de Karoo]], Kuprin fariĝis la prezidanto anstataŭ Konĉalovskij kaj administris la asocion kune kun Aristarĥ Lentulov kaj Robert Falk. Ĉar ĉiuj dividis la saman orientiĝon por Paul Cézanne kaj inklinon al kubismo kaj kubo-futurismo, Shevchenko denove asociiĝis kun [[Fanto de Karoo]], pentrante en la [[Kubo-futurista]] stilo kaj ekspoziciante kun siaj iamaj "Fanto de Karoo" kolegoj. <ref>Alexander Shevchenko. Collection of Materials. Compiled by Zh.E. Kaganskaya, V.N. Shalabayeva, T.E. Lotkina-Ganina. Moscow, Soviet Artist Publishing House, 1980 (А.В. Шевченко. Сборник материалов. Составители Ж.Э. Каганская, В.Н. Шалабаева, Т.Е. Лоткина-Ганина. Москва, издательство “Советский художник”, 1980) Pp.20-22.</ref> == Post la Oktobra Revolucio de 1917== Post la [[Oktobra Revolucio]], Shevchenko turnis sin al instruado en sia iama studuniversitato, fariĝante profesoro kaj dekano de la pentraĵa fako de Vkhutemas. Ĉar aliaj elstaraj membroj de [[Fanto de Karoo (arta asocio)]], Pjotr ​​Konĉalovskij, Ilja Maŝkov, Vasilij Roĵdestvenskij, Aristarĥ Lentulov, Robert Falk kaj Aleksandr Osmerkin, ankaŭ fariĝis profesoroj pri arta instruado en [[Svomas]] kaj poste [[Vĥutemas]] en 1918-1921, kune kun [[Aleksandra Ekster]], [[Ivan Kliun]], Ljubov Popova, Aleksandr Drevin kaj Vladimir Tatlin, tio kondukis al gravaj negativaj akuzoj dum la kampanjo kontraŭ "formalistoj" en la 1930-aj kaj 1940-aj jaroj, ke "diversaj malnoblaj admirantoj de Cézanne kiel Shevchenko kaj Osmerkin kaj la resto de ilia malhonora grupo, atinginte nenaturan dominecon en la sfero de arteduko, tute poluis ĝin per ideoj pri la burĝa Okcidento, kiuj estas fremdaj al la sovetia popolo, koruptitaj kaj perversiaj, celantaj degradi la grandan sovetian arton". <ref>Pyotr Sysoyev. “To overcoming the shortcomings in the Union of Painters". “Soviet Art” (Sovjetskoje Iskusstvo) newspaper, November 27, 1948. (Сысоев, Петр Матвеевич. «Преодолеть недостатки в Союзе художников» // газета «Советское искусство», 27 ноября 1948 года).Pp.1-2.</ref> En 1919, Shevchenko partoprenis en la organizado de la 12-a ŝtata ekspozicio "Kolordinamiko kaj Tektona Primitivismo", kie li ekspoziciis siajn ĉefajn verkojn. Preparante la ekspozicion, Shevchenko resumis sian vivsperton en la samnoma manifesto "Kolordinamiko kaj Tektona Primitivismo", kiun li kunaŭtoris kun alia kubisto Aleks Griĉenko, proklamante la rezignon de "ekzota kreivo" kaj de "ĉiuj -ismoj", tiel subtile aludante al la konstanta ŝanĝo de malsamaj artdirektoj fare de Miĥail Larionov. Shevchenko insistis, ke la manifestiĝo de la individueco de la aŭtoro en pentrado estu la plej valora afero, emfazante, ke "pentraĵo estas la mondkoncepto de la artisto, ĝi estas la ligo de mia "mi" kun la ĉirkaŭa mondo". <ref>Aleksandr Shevchenko and Alexis Gritchenko. “Color Dynamics and Tectonic Primitivism”. Moscow, Vkhutemas Editions, 1919 (Шевченко, Александр Васильевич и Грищенко, Алексей Васильевич. Цветодинамос и тектонический примитивизм. Москва, издательство Вхутемаса, 1919). Pp. 3-4).</ref> En la 1920-aj jaroj, Shevchenko trovis sin en tre aparta situacio. Lia frua ŝato por Paul Cézanne kaj aliaj francaj artistoj, kiun li akiris dum la tagoj, kiujn li pasigis en Francio kaj admirante la kolektojn de [[Sergej Ŝĉukin]] kaj [[Ivan Morozov (komercisto)|Ivan Morozov]] en la 1910-aj jaroj, nur kreskis kiam li konvinkiĝis, ke ĝuste tiu influo gvidu la ĉefan disvolviĝon de pentrarto en Sovetunio kaj aliloke. Tial li elektis pentri tiamaniere, kaj transdonis tiun kredon al siaj multnombraj lernantoj. Kontraste al Shevchenko, la vasta plimulto de liaj iamaj kolegoj de [[Azena vosto]] kaj [[Fanto de Karoo (arta asocio)]], kliniĝante antaŭ la premo de la sovetaj aŭtoritatoj, kiuj nedubeble postulis, ke la pentristoj nun "vere reflektu la sovetan realecon", pentrante "la vivon de laboristoj, kamparanoj, revoluciaj figuroj kaj herooj de laboro" en maniero "komprenebla por la proletaj masoj" - tio estas, en fidele realisma maniero stiligita laŭ la [[Peredviĵniki]] - elektis draste ŝanĝi sian propran stilon por konveni al la novaj normoj. <ref>The Struggle for Realism in Fine Arts of the 1920s: Materials, Documents, Memories. Moscow, Soviet Artist Publishing House, 1962. (Борьба за реализм в изобразительном искусстве 20-х годов: материалы, документы, воспоминания. Москва, издательство «Советский художник», 1962). Pp.102-103. </ref> Tio rapide igis Shevchenkon ŝatata celo por ataki lin kiel "senĉesa Cezannisto" kaj "virulenta formalisto", komencante per la libro de Osip Beskin "Formalismo en Pentrarto", kiu fariĝis gvidilo por identigi kaj malkaŝi formalistajn artistojn, kun ĝis unu kvarono de sia volumo dediĉita tute al la malkaŝo de Aleksandr Shevchenko. <ref>Бескин, Осип Мартынович. «Формализм в живописи». Москва, издательство «Всекохудожник», 1933 (Beskin, Osip Martynovich. "Formalism in Painting". Moscow, Vsekohudozhnik Publishing House, 1933). Pp.6-10.</ref> Kiam la politiko de kompleta ekstermado de formalismo en pentrarto regis en 1936 post kiam la artikolo de Vladimir Kemenov "Kontraŭ formalismo kaj naturalismo en pentrarto" estis publikigita en "Pravda" en marto 1936 <ref>Vladimir Kemenov. "Kontraŭ formalismo kaj naturalismo en pentrarto". Pravda, 6-a de marto 1936 (В. Кеменов. Против формализма и натурализма в живописи («Pravda», 6-a de marto 1936)). Pp.2-3</ref>, Shevchenko estis plene malpermesita instrui ĉe la [[Moskva Surikov Ŝtata Akademia Instituto de Belartoj]] kaj devis fidi nur je siaj malabundaj ŝparaĵoj kaj la enspezoj de sia edzino Lidia. Li eĉ provis turni sin al fotografio kiel kampo de kreivo, kaj faris seriojn de fotoj laŭ la stilo de [[Aleksandr Rodĉenko]], kun kiu li estis proksima amiko, sed denove la fotografiaj eksperimentoj de Shevchenko estis ridindigitaj kaj kritikitaj kiel "formalismaj laŭ naturo". <ref>Gromov, Evgeniy Sergeevich. Stalin: power and art. Moscow, publishing house “Respublika”, 1998. ISBN 5-250-02598-6 (Громов, Евгений Сергеевич. Сталин: власть и искусство. Москва, издательство “Республика”, 1998. ISBN 5-250-02598-6). Pp.130-131.</ref> Dum la Dua Mondmilito, Shevchenko rifuzis esti evakuita kaj restis en Moskvo kun sia familio. Li foje renkontiĝis kun siaj iamaj kolegoj [[Aleksandr Osmerkin]], [[Pjotr ​​Konĉalovskij]] kaj [[Ilja Maŝkov]], kiuj ankaŭ rifuzis esti evakuitaj al Samarkando kaj provis subteni la familion de Shevchenko per la malmultaj rimedoj, kiujn ili havis. Kiel mencias la biografiistino de Shevchenko, Vera Ŝalabajeva, "tiuj fojaj renkontiĝoj kun iamaj kolegoj de [[Fanto de Karoo (arta asocio)]] estis fenomena liberiĝo por Shevchenko, ia magia ellasejo, ĉar ĉiuj el ili povis subite libere diskuti la aferojn, pri kiuj ili devis silenti aŭ esti embarasitaj - paradokse, dum la severaj jaroj de la turmenta milito la postuloj de cenzuro svagiĝis fronte al la grandega superforta malamiko". <ref>Shalabayeva, Vera Nikolaevna. Alexander Shevchenko. The Artist's Path. The Artist and Time. Moscow, Galart Publishing House, 1994. 232 p. ISBN 5-269-00485-2 (Шалабаева, Вера Николаевна. Александр Шевченко. Путь художника. Художник и время. Москва, издательство “Галарт”, 1994. 232 с. ISBN 5-269-00485-2). Pp.145-146.</ref> Tamen, la fino de la milito ne alportis ian ajn trankviliĝon al Shevchenko, ĉar post la milito la kampanjo kontraŭ avangarda arto rekomenciĝis kun renoviĝinta vigleco. Ĝi estis kombinita kun la kampanjo kontraŭ "kulto de la Okcidento" kaj "kosmopolitismo", kiu funkciis kiel signalo por subpremi la malmultajn restantajn iamajn cezannistojn kaj avangardajn pentristojn. Al Aleksandr Shevchenko estis rifuzita la persona ekspozicio, kiu estis planita por marki liajn 50 jarojn en arto. <ref>Fateev A. V. The Image of the Enemy in Soviet Propaganda. 1945-1954. Moscow, IRI RAS Publishing House, 1999. (Фатеев А. В. Образ врага в советской пропаганде. 1945-1954 гг. Москва, издательство «ИРИ РАН», 1999). Pp.156-157.</ref> La kampanjo kontraŭ formalismo kaj okcidenta influo en arto atingis sian pinton en 1948, post kiam Stalin kaj aliaj politburoanoj vidis la operon "La Granda Amikeco" de Vano Muradeli en la Bolŝoj-teatro la 5-an de januaro 1948, kaj Stalin malŝatis kaj la muzikon kaj la intrigon de la opero. En marto 1948 okazis kunveno de la Moskva Unio de Pentristoj por diskuti la Rezolucion de la Politburoo "Pri la opero "La Granda Amikeco", kie Pjotr ​​Sisojev, membro de la Arta Komitato sub la Konsilio de Ministroj de Sovetunio kaj ĉefredaktoro de la revuo "Iskusstvo", akuzis la formalistojn pri "misfamigado de la tradicioj de klasika rusa pentrarto de ''[[Peredviĵniki]]'' per komparo kun la supozeble progresinta franca skolo de Cézanne kaj Matisse", kaj poste rekte akuzis Aleksandr Osmerkin, ke "liaj studentoj ĉe la Instituto nomita laŭ Surikov estas infektitaj per "Cézannismo", kiun Osmerkin predikas kaj antaŭenigas". Aleksandr Osmerkin estis tuj suspendita de instruado kaj ekspoziciado de siaj verkoj, perdante sian laboron kaj vivrimedojn. Pjotr ​​Sisojev ankaŭ akuzis Aleksandr Shevchenkon pri sekrete promociado de Paŭlo Cézanne malgraŭ la klara direktivo de la Partio kontraŭ ĝi. Sed ĉar Shevchenko jam estis grave malsana tiutempe kaj povis nek instrui nek pentri, estis tro malfrue por preni ian ajn agon kontraŭ li.<ref>Fateev A. V. The Image of the Enemy in Soviet Propaganda. 1945-1954. Moscow, IRI RAS Publishing House, 1999. (Фатеев А. В. Образ врага в советской пропаганде. 1945-1954 гг. Москва, издательство «ИРИ РАН», 1999). Pp.162-163.</ref> Kvar monatojn poste, Shevchenko mortis. Nur eta parto de liaj plej sindonaj lernantoj trovis la kuraĝon ĉeesti lian funebron ĉe la Vagankovo-tombejo, timante ke tio povus esti etikedita kiel kontraŭleĝa kunveno de Cezan-istoj spitantaj la "ĝeneralan linion" de la Partio en arto sub la preteksto partopreni en la enterigo de la mortintoj. <ref>Turchin, Valery Stefanovich. Through the Labyrinths of the Avant-garde. Moscow, Moscow State University Publishing House, 1993. —248 p. ISBN 5-211-02686-1 (Турчин, Валерий Стефанович. По лабиринтам авангарда. Москва, издательство Московского государственного университета, 1993. —248 с. ISBN 5-211-02686-1). Pp.178-179.</ref> ==Elektitaj verkoj== <gallery mode="packed" heights="180"> File:Александр Васильевич Шевченко Кубистический розовый дом 1924 г Акварель 35 х 41 см.jpg|thumb|''Kubisma Roza Domo'', 1924 File:Александр Васильевич Шевченко. Кубистический портрет мужчины 1914 г. Акв., 17 х 16 см.jpg|[[Aleksandr Shevchenko]], “Portreto de Viro en Seĝo”, 1914 File:Александр Васильевич Шевченко. Красный дом с рекой 1911-1913 гг. Акварель. 17 х 19 см.jpg|[[Aleksandr Shevchenko]], “Ruĝa Domo kun Rivero”, 1911 File:Александр Васильевич Шевченко. Пейзаж с тополями и домом. 1920.jpg|thumb|''Pejzaĝo kun poploj kaj domo'', 1920 File:Александр Васильевич Шевченко Пейзаж в духе Сезанна 1924 г Акварель 26 х 35 см.jpg|thumb|''Landscape in the spirit of Paul Cezanne'', 1924 <!--File:Aleksandr Shevchenko Garden with a House and Lilac Bushes, 1943.jpg|thumb|''Garden with a house and lilacs'', 1943--> File:Александр Васильевич Шевченко Букет цветов 1941 г Картон масло 39 х 49 см.jpg|thumb|''Bouquet of flowers'', 1941 </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Plia legado== * А.Грищенко, Н.Лаврский. Александр Шевченко. Поиски и достижения в станковой живописи. М., 1919; * Выставка акварелей и рисунков художников Шевченко А.В, Фалька Р.Р., Нюренберга А.М. Государственная Цветковская художественная галерея, Москва. [Каталог] М., 1924; * Василий Ракитин. Александр Шевченко // Журнал “Творчество”. 1966. №9; * Дмитрий Сарабьянов. Художник Александр Шевченко // Журнал “Огонёк”. 1989. №37; * Александр Шевченко. Живопись. Графика. Отв. ред. Т.М.Левина. [Каталог] М., 2010. * Швец Мария. Главное в истории русского искусства. Ключевые работы, темы, техники, направления. Москва, Издательство «Манн, Иванов и Фербер», 2021. ISBN 978-5-00169-397-0, 978-5-00195-180-3. * Анисимов, Евгений Викторович.. «Письмо турецкому султану. Образы России глазами историка.». Санкт-Петербург, издательство «Арка», 2013 год. ISBN 978-5-91208-115-6 == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} * [http://www.artnet.com/artists/aleksandr-vasilievich-shevchenko/ More works by Shevchenko] @ ArtNet * https://rusavangard.ru/online/biographies/shevchenko-aleksandr-vasilevich/ * [https://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/SHEVCHENKO_ALEKSANDR_VASILEVICH.html Biography] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250704185814/https://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/izobrazitelnoe_iskusstvo/SHEVCHENKO_ALEKSANDR_VASILEVICH.html |date=2025-07-04 }} @ Энциклопедия Кругосвет * [https://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_pictures/3698/%D0%A8%D0%B5%D0%B2%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE Brief biography] @ Академик {{Vivtempo|Shevchenko, Alexander}} [[Kategorio:Naskiĝintoj en 1882]] [[Kategorio:Mortintoj en 1948]] [[Kategorio:Mortintoj en Moskvo]] [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Rusiaj artistoj]] [[Kategorio:Sovetaj pentristoj]] [[Kategorio:Ukrainaj pentristoj]] [[Kategorio:Pentristoj de la Rusa avangardo]] [[Kategorio:Ekspresionismaj pentristoj]] [[Kategorio:Kubismaj pentristoj]] [[Kategorio:Futurismo]] 236duxyfs3pia10nb2f40rxsueg24sc 0 914253 9490659 9286151 2026-10-09T05:41:01Z Sj1mor 12103 9490659 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}}[[File:Pyotr Konchalovsky scheherazade-1916-1917.jpg|thumb|Pjotr ​​Konĉalovskij, Scheherazade, 1916]] '''Fanto de Karoo''' ({{lang-ru|Бубновый валет|t=Bubnovy Valet}}), ankaŭ konata kiel “Knave of Diamonds” aŭ “Jack of Diamonds” estis la nomo de ekspozicio de kelkaj rusaj [[avangardo|avangardaj]] [[pentristo]]j, forte influita de francaj stiloj, kiuj celis "unuigi la stilan sistemon de Cézanne kun la primitivaj tradicioj de popola arto, la rusa "lubok" (popularaj presaĵoj) kaj metiistaj ŝildoj”. <ref>{{Cite journal |last=Sokolov |first=Kirill |date=1978 |title=P. P. Konchalovsky (1876-1956) (On His Methods as a Painter of Pictures) |url=https://www.jstor.org/stable/1573962 |journal=Leonardo |volume=11 |issue=4 |pages=321–325 |jstor=1573962 |issn=0024-094X}}</ref>, kiuj dum mallonga tempo formis artistgrupon kun la sama nomo. Al la grupo partoprenis la plej radikalaj avangardaj pentristoj ĵus ekskluditaj de la Moskva Lernejo de Pentrarto, Skulptarto kaj Arkitekturo pro siaj "maldekstremaj tendencoj", nome [[Miĥail Larionov]] (inventinto de la nomo), [[Natalja Gonĉarova]], [[Pyotr Konchalovsky]] (Prezidanto), [[Aristarkh Lentulov]] (Kunfondinto), [[Ilja Maŝkov]] (Sekretario), [[Aleksandr V. Kuprin]] (Kasisto), Vasily Rozhdestvensky (Kunfondinto), [[Robert Falk]], [[Aleksandr Osmerkin]], [[Aleksandr Vasilieviĉ Ŝevĉenko|Aleksandr Ŝevĉenko]]. La ekspozicio okazis en 1910-1911 sub la titolo ''Fanto de Karoo''. Oficiale fondita en 1911, en decembro de 1917 la grupo disiĝis. ==La Invento de Larionov pri la Fanto de Karoo== Aspirante establi sian gvidadon ene de la [[rusa avangardo]], Miĥail Larionov kaj Natalia Gonĉarova fariĝis ŝlosilaj organizantoj de pluraj avangardaj artaj grupoj de la plej radikala tendenco. En 1907, kune kun la fratoj David Burliuk kaj Vladimir Burliuk, ili kreis la grupon "Venok-Stefanos". Kiam "Venok-Stefanos" elĉerpis sian potencialon, Larionov decidis unuigi siajn rimedojn kun aliaj radikalaj avangardaj grupoj - kun la "Nova Munkena Arta Asocio" de Vasilij Kandinskij kaj la grupo de rusaj cezanistoj kaj faŭvistoj gvidataj de Pjotr ​​Konĉalovskij, Ilja Maŝkov kaj Aristarĥ Lentulov, kiuj estis forpelitaj de la Moskva Lernejo de Pentrarto, Skulptarto kaj Arkitekturo en 1909 inter 63 aliaj studentoj pro radikalaj artaj inklinoj, kiuj maltrankviligis iliajn konservativajn edukistojn. <ref>Kovtun, Evgeniy Fedorovich. Mikhail Larionov. 1881-1964. St. Petersburg, Aurora Publishing House, 1998. - 175 p. ISBN 5-7300-0668-3 (Ковтун, Евгений Фёдорович. Михаил Ларионов. 1881—1964. Санкт-Петербург, издательство «Аврора», 1998. - 175 c. ISBN 5-7300-0668-3). Pp.39-41.</ref> Ili kuniĝis en grupon kun la provokema nomo ''Fanto de Karoo'', kiun inventis [[Miĥail Larionov]] (poste, [[Aristarĥ Lentulov]] asertis en siaj memuaroj, ke ili kune inventis ĉi tiun nomon kun Larionov), kiu en rusa tradicio signifis "ribelon, malobeon, defion, aŭdacon kaj energion de juneco", absolutan rompon kun ĉio, kio ekzistis en la sfero de pentrarto de tiu tempo. Laŭ [[Aleksandr V. Kuprin]], Miĥail Larionov ankaŭ taksis la konotaciojn, kiujn la nocio "ĉambristo" havis en Francio ekde sia unua apero en "Le Dépit amoureux" de Molière en 1656, implicante "fraŭdulo, fripono", ĉar ĝi subtile emfazus la moke aŭdacan sintenon de modernaj rusaj "fanto de karoo" al la establitaj artlernejoj. <ref>Murina E. B., Dzhafarova S. G. Aristarkh Lentulov: The Artist's Path. The Artist and Time. Moscow: Soviet Artist, 1990. ISBN 5-269-00095-4. (Мурина Е. Б., Джафарова С. Г. Аристарх Лентулов: Путь художника. Художник и время. М.: Советский художник, 1990. ISBN 5-269-00095-4.). pp. 81–83</ref> ==La unua ekspozicio de la Fanto de Karoo en 1910-1911== La unua inaŭgura ekspozicio estis organizita de la 10-a de decembro 1910 ĝis la 16-a de januaro 1911 en Moskvo en la artsalono sur la strato Bolŝaja Dmitrovka en la komercejo de R. B. Levinson <ref>{{Cite news|title=Бубновый валет|url=http://silverage.ru/bubval/|work=Серебряного века силуэт...|date=2013-07-31|accessdate=2017-04-02|language=ru|archivedate=2017-06-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170616032848/http://silverage.ru/bubval/}}</ref>. Ĝi estis unu el la plej impresaj kulturaj agoj de sia tempo, ia "vangofrapo al la publika gusto" donita de pentristoj. La portretoj, kiujn ili kreis, havis vere ŝokan efikon, kaj la komponaĵoj pri religiaj temoj de Natalia Gonĉarova kaj Lentulov eĉ estis forigitaj el la ekspozicio. ==Larionov eksplodas kaj inventas la Azenan Voston== Tamen, la salono ĉe Levisson-domo en Moskvo, kiu estis luita por la inaŭgura unua ekspozicio "Fanto de Karoo", montriĝis sufiĉe malgranda por oferti sufiĉan spacon por ĉiuj 38 partoprenantoj. Tio fariĝis aparte malgranda ĉar [[Ilja Maŝkov]] alportis gigantan memportreton de si mem kaj [[Pjotr ​​Konĉalovskij]], kaŭzante la koleron de Miĥail Larionov, kiu plendis, ke ĉi tiu grandega kanvaso prenis la lokon destinitan por liaj propraj 3, aŭ eĉ 4 pentraĵoj. <ref>Shalabayeva, Vera Nikolaevna. Aleksandr Shevchenko. The Artist's Path. The Artist and Time. Moscow, Galart Publishing House, 1994. 232 p. ISBN 5-269-00485-2 (Шалабаева, Вера Николаевна. Александр Шевченко. Путь художника. Художник и время. Москва, издательство “Галарт”, 1994. 232 с. ISBN 5-269-00485-2) Pp.30-32 .</ref> [[Miĥail Larionov]], kiu pli kaj pli ĉagreniĝis pro la fakto, ke la publiko kaj la kritikistoj atentis pli kaj pli la pentraĵojn de [[Pjotr ​​Konĉalovskij]] kaj [[Ilja Maŝkov]], malprofite al la propraj kanvasoj de Larionov kaj tiuj de [[Natalia Gonĉarova]], dum li estis la sama homo, kiu inventis la koncepton de la Ekspozicio kaj kreis la nomon mem "Fanto de Karoo", uzis tion kiel pretekston por inciti malferman konflikton kun la grupo Konĉalovskij-Maŝkov-Lentulov. La 20-an de decembro 1910, Larionov kaj pluraj el liaj sekvantoj eniris la ekspozicion kaj komencis demonstre forigi siajn pentraĵojn de la muroj. Lentulov sukcesis solvi la konflikton, sed la 3-an de januaro 1911, du semajnojn antaŭ la fermo de la ekspozicio, Miĥail Larionov anoncis en la gazetaro, ke li jam rompis kun la "Fanto de Karoo" kaj preparas novan ekspozicion de sia nova grupo en la venonta sezono 1911/1912, kiu portos la nomon [[Azena vosto]]. <ref>Kovtun, Evgeny Fedorovich. Mikhail Larionov. 1881-1964. St. Petersburg, publishing house “Aurora”, 1998 (Ковтун, Евгений Федорович. Михаил Ларионов. 1881—1964. Санкт-Петербург, издательство “Аврора”, 1998). Pp.56-57.</ref> ==Establado de la Societo de “Fanto de Karoo” == En oktobro 1911, grupo da partoprenantoj en la unua ekspozicio de la Fanto de Karoo ([[Pjotr ​​Konĉalovskij]], [[Aleksandr V. Kuprin]], [[Ilja Maŝkov]] kaj [[Vasilij Roĵdestvenskij]]) petis la urbajn aŭtoritatojn de Moskvo por permeso establi la Artistan Societon de Fanto de Karoo, kies celo estis "disvastigi modernajn konceptojn pri belartoj." [[Aristarĥ Lentulov]], la organizanto kaj inspiranto de la unua ekspozicio, estis tiutempe kun sia familio dum tutjara vojaĝo al Parizo, kie li studis en la atelieroj de [[Henri Le Fauconnier]], [[Jean Metzinger]], en la privata Académie de La Palette|akademio de La Palette, kaj aktive subtenis la fondintojn de la "Fanto de Karoo" per korespondado. La ĉarto de la societo estis aprobita la 1-an de novembro 1911, publikigita en Moskvo kiel aparta libro kaj distribuita al membroj de la Societo, kaj poste estis distribuita senpage ĉe la ekspozicioj "Fanto de Karoo". La fondintoj estis [[Pjotr ​​Konĉalovskij]], Aleksandr V. Kuprin, Ilja Maŝkov kaj Vasily Rozhdestvensky. [[Pjotr ​​Konĉalovskij]] estis elektita prezidanto de la estraro (en 1916 lin anstataŭigis Aleksandr V. Kuprin), [[Ilja Maŝkov]] estis elektita sekretario, [[Aleksandr V. Kuprin]] estis elektita kasisto, kaj [[Vasilij Roĵdestvenskij]] estis elektita estrarano. Poste, la estraro ankaŭ inkluzivis [[Aristarĥ Lentulov]] (ekde 1912, tuj post reveno de tutjara vojaĝo al Parizo kaj Italio), [[Robert Falk]] kaj [[Miĥail Rodionov]]. Antaŭ la fino de la unua jaro, la socio havis 20 plenajn membrojn kaj 50 konkurantajn membrojn (ekspoziciantojn). La kolektanto kaj filantropo [[Sergej Ŝĉukin]] kaj [[Vasilij Surikov]] estis elektitaj kiel ĝiaj honoraj membroj. <ref>Северюхин Д. Я., Лейкинд О. Л. Золотой век художественных объединений в России и СССР (1820—1932). Справочник. Санкт-Петербург, издательство «Чернышев», 1992. ISBN 5-85555-004-4. (Severyukhin D.Ya., Leykind O.L. The Golden Age of Artistic Associations in Russia and the USSR (1820—1932). Handbook. St. Petersburg, Chernyshev Publishing House, 1992. ISBN 5-85555-004-4), pp. 30-31</ref>. ==La Dua ekspozicio de la Fanto de Karoo en januaro - februaro 1912== La ĉefa evento de la sezono por la grupo "Osliny Khvost" (Azena vosto) estis ĝia prezentado en Moskvo, en la areno de konflikto kun "Bubnovy Valet". Ambaŭ konkurantaj grupoj intencis ekspozicii preskaŭ samtempe, en januaro, sed dum la "jakoj" sukcesis lui oportunan spacon ĝustatempe kaj malfermis sian unuan apartan ekspozicion sur Vozdvizhenka la 25-an de januaro, la "vostoj" malfruis kaj devis prokrasti sian vernisaĵon ĝis la 11-an de marto 1912. <ref>Kovtun, Evgeniy Fedorovich. Mikhail Larionov. 1881-1964. St. Petersburg, Aurora Publishing House, 1998. - 175 p. ISBN 5-7300-0668-3 (Ковтун, Евгений Фёдорович. Михаил Ларионов. 1881—1964. Санкт-Петербург, издательство «Аврора», 1998. - 175 c. ISBN 5-7300-0668-3). Pp.51-53.</ref> La unua ekspozicio "Azena vosto" okazis sub malfavoraj cirkonstancoj por Larionov kaj lia grupo pro la signifa sukceso de la ekspozicio "Fanto de Karoo" de 1912, ĉar la membroj de la Fanto de Karoo ne nur prezentis siajn plej bonajn kanvasojn, sed ankaŭ konatigis la publikon kun la plej novaj atingoj de eŭropa pentrarto - verkoj de francaj kubistoj, inkluzive de [[Pablo Picasso]], [[Albert Gleizes]], [[André Derain]], [[Robert Delaunay]], [[Charles Camoin]], [[Fernand Léger]], [[Henri Le Fauconnier]], [[Henri Matisse]], [[Othon Friesz]], germana [[Ernst Ludwig Kirchner]], [[August Macke]], [[Franz Marc]], [[Otto Mueller]], [[Max Pechstein]], [[Heinrich Nauen]], [[Erich Heckel]] kaj [[Vasily Kandinsky]] kun [[Gabriele Münter|Gabrielle]]. [[Munter]], [[Kees van Dongen]], norvega [[Xan Krohn]]. Rusaj partoprenantoj inkludis s [[Alexandra Exter]], [[Pjotr ​​Konchalovsky]], [[Nikolai Kulbin]], [[Aleksandr V. Kuprin]], [[Aristarkh Lentulov]], [[Ilja Maŝkov]], [[Adolf Milman]], [[David Burlyuk]] kaj lia frato [[Vladimir Burlyuk]], [[Alexis Gritchenko]]. <ref>Camilla Gray, L'Avant-garde russe dans l'art moderne, 1863-1922, Édition Thames et Hudson, 2003, p. 122, (ISBN 2-87811-218-0).</ref> ==Kialoj de antagonismo inter Azena Vosto kaj Fanto de Karoo== La disiĝo de la Fanto de Karoo okazis pro principaj kialoj. Se la plimulto de la "Fanto de Karoo", inter kiuj estis Pjotr ​​Konĉalovskij, Robert Falk, Aleksandr Kuprin, Ilja Maŝkov, Vasilij Roĵdestvenskij, estis gvidataj de la nova franca pentrarto, tiam la artistoj de "Azena vosto" celis kombini la bildajn atingojn de la eŭropa skolo kun la tradicioj de rusa popola, naiva arto, kamparana primitiva pentrarto, popularaj presaĵoj, ikonpentraĵo kaj orienta arto. <ref> Первое объединение раннего авангарда | Журнал «ТРЕТЬЯКОВСКАЯ ГАЛЕРЕЯ». www.tg-m.ru. .</ref> Kun la tempo, la du grupoj trovis sin en nepacigebla malamikeco, kaj, laŭ la vortoj de la gazetaro, la neakordigebla "milito de azenvostoj kaj karoo-moneroj" eksplodis. En marto 1913, rilate al la malfermo de la ekspozicio "Celo", Larionov kaj liaj subtenantoj organizis debaton nomitan "Oriento, Nacieco kaj Okcidento", kie ili akuzis la Fanto de Karoo, kiuj turnis sin al Cezanismo, pri sklaveca imitado de okcidenta arto, dum ili mem komencis ĉerpi inspiron el Orientaj. <ref>Журнал Наше Наследие. «Бубновый валет» - история художественного общества с 1910 г. : "Трубный хор голосов здоровых людей". Бубновый валет (художественная группа). www.nasledie-rus.ru.</ref> ==Dum la Unua Mondmilito== Post disiĝo kun la grupo de Larionov, “Fanto de Karoo” komencis organizi debatojn ĉe la Politeknika Muzeo, kaj la futuristaj poetoj aliĝis al la grupo. Sed post 1914, pro la milito, la socio iom post iom perdis sian internan unuecon. Vasily Rozhdestvensky, Pyotr Konchalovsky kaj Aleksandr Ŝevĉenko iris al la fronto, tiel perdante la ŝancon plene partopreni en ekspoziciaj agadoj. Signifaj eksterlandaj partoprenantoj en la ekspozicioj "Fanto de Karoo" - Pablo Picasso, Georges Braque, Henri Le Fauconnier, Auton Friesz, Robert Delaunay - kiuj multe kontribuis al ĝia populareco, ankaŭ perdis la ŝancon ekspozicii en Rusio pro milittempaj limigoj. Germanaj artistoj ĝenerale fariĝis kontraŭuloj de Rusio kaj Francio ĉe la fronto, kaj kelkaj el ili baldaŭ mortis tie ([[August Macke]] kaj [[Franz Marc]]). En 1916, Pjotr ​​Konĉalovskij kaj Ilja Maŝkov forlasis Fanto de Karoo (ili iris al "Mondo de Arto"), post kio Kuprin transprenis la prezidantan postenon de Konĉalovskij, dividante organizajn funkciojn kun Lentulov kaj Falk. Tamen, post la revoluciaj eventoj de februaro 1917, la veteranoj de la asocio estis forpelitaj de pli junaj neobjektivaj artistoj (Maleviĉ, Tatlin, Udalcova, Popova kaj aliaj). <ref>{{Cite web|url=http://www.k-malevich.ru/obshhestva/0-10.html|title=Художественное общество «0,10» :: Казимир Малевич|publisher=www.k-malevich.ru|lang=ru|accessdate=2017-03-31|archive-date=2017-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170502104640/http://www.k-malevich.ru/obshhestva/0-10.html|deadlink=no}}</ref>. Al la grupo ankaŭ aliĝis la societo "[[Supremus]]". <ref>{{Cite web|url=http://www.k-malevich.ru/obshhestva/supremus.html|title=Общество «Супремус» :: Казимир Малевич|publisher=www.k-malevich.ru|lang=ru|accessdate=2017-03-31|archive-date=2017-03-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20170325040258/http://www.k-malevich.ru/obshhestva/supremus.html|deadlink=no}}</ref>. Rezulte, ĉiuj "maljunuloj" - [[Aleksandro Vasiljeviĉ Kuprin]], Aristarĥ Lentulov, Adolf Milman, [[Robert Falk]], [[Vasilj Roĵdestvenskij]] - forlasis la asocion en 1917, kaj ĉe la kunveno de la socio la 14-an (27) de oktobro 1917, [[Kazimir Maleviĉ]] estis elektita prezidanto de la estraro; Samtempe, [[Lev Bruni]], [[Aleksandro Osmerkin]], [[Ljubov Popova]], [[Vladimir Tatlin]], [[Nadeĵda Udalcova]] fariĝis plenaj membroj de la societo. La lasta ekspozicio de la societo, kiu malfermiĝis la 21-an de novembro (4-an de decembro) 1917 en Moskvo, en la sama Levisson-domo ĉe Bolŝaja Dmitrovka, prezentis [[David Burliuk]], [[Vasilj Kamenskij]], [[Ivan Kliun]], [[Ksan Kron]], [[Nikolaj Kuznecov]], [[Miĥail Leblanc]], [[Kazimir Maleviĉ]], [[Olga Rozanova]], [[Vladislav Ĥodaseviĉ]], kaj Aleksandra Ekster. La ekspozicion dominis la Suprematismaj verkoj de Malevich kaj liaj sekvantoj. Ĉe ĝia fermo la 3-an de decembro (16), David Burliuk, Vasily Kamensky kaj Kazimir Malevich legis raporton pri la temo "Barilpentrado". Tiam la agadoj de la socio ĉesis. <ref>Северюхин Д. Я., Лейкинд О. Л. Золотой век художественных объединений в России и СССР (1820—1932). Справочник. Санкт-Петербург, издательство «Чернышев», 1992. ISBN 5-85555-004-4. (Severyukhin D.Ya., Leykind O.L. The Golden Age of Artistic Associations in Russia and the USSR (1820—1932). Handbook. St. Petersburg, Chernyshev Publishing House, 1992. ISBN 5-85555-004-4), pp. 34</ref>. == Galerio de la Fanto de Karoo == <gallery widths="180" heights="180"> File:Self-portrait with Pyotr Konchalovsky by Ilya Mashkov.jpg|Ilja Maŝkov, Memportreto kun Pjotr ​​Konĉalovskij kiel luktistoj File:Аристарх Лентулов. "Скалы в Кисловодске". 1913 г. Холст, масло. 60,5 х 64,5 см.jpg|thumb|Aristarkh Lentulov, "Ŝtonoj en Kislovodsk", 1913 File:Роберт Фальк. Натюрморт с персидской тканью, подсвечником, хлебом и картофелиной. 1917 г. Холст, масло. 98 х 88 см.jpg|thumb|Robert Falk, "Pentrita Aranĝitaĵo kun Persa Ŝtofo, Kandelingo, Pano kaj Terpomo", 1916 File:V. Rozhdestvensky by P. Konchalovsky (1912).jpg|Pjotr ​​Konĉalovskij, "Portreto de Vasilij Roĵdestvenskij", 1912 File:Василий Васильевич Рождественский. Натюрморт с бидоном и красками. 1917 г. Холст, масло. 71 х 57,5 см.jpg|thumb|Vasily Rozhdestvensky, "Pentrita Aranĝitaĵo kun Ladskatolo kaj Koloroj", 1916 File:Александр Осмеркин. Натюрморт с лубочной картинкой и кувшином. 1921 г. Холст, масло. 65,5 х 75,3 см.jpg|thumb|Aleksandr Osmerkin, "Pentrita Aranĝitaĵo kun populara presaĵo kaj kruĉo" </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} ==Plia legado== * Kovtun, Evgeniy Fedorovich. Mikhail Larionov. 1881-1964. St. Petersburg, Aurora Publishing House, 1998. - 175 p. ISBN 5-7300-0668-3 (Ковтун, Евгений Фёдорович. Михаил Ларионов. 1881—1964. Санкт-Петербург, издательство «Аврора», 1998. - 175 c. ISBN 5-7300-0668-3). [[Kategorio:Avangardismo]] [[Kategorio:Rusiaj pentristoj]] [[Kategorio:Pentristoj de la Rusa avangardo]] [[Kategorio:Moderna arto]] 2xsm5az5tl36loo3s1bnipx8kryn1z5 0 915242 9490651 9145783 2026-10-09T05:27:12Z Sj1mor 12103 9490651 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Cinema_Ostertor_-_Bremen_-_2008.jpg|eta| La unua artkinejo en Germanio estas la artkinejo Ostertor en [[Bremeno]], kiu fondiĝis en 1969.]]'''Artkinejo''', ankaŭ konata kiel '''artdoma kinejo''', estas [[kinejo]] kiu ĉefe montras filmojn ekster la [[ĉeftendenco]], do sendependaj aŭ avangardaj, kiuj kutime ne estas montritaj en komercaj kinejoj. La diferenco kompare kun kinejo estas, ke artkinejo ĝenerale ne havas profitmotivon. Alivorte, dum kinejo volas gajni monon de siaj klientoj, artkinejo nur bezonas montri filmojn. Male al kinejoj, kiuj dungas dungitojn, al kiuj ili devas pagi salajron, artkinejojn kutime funkciigas volontuloj, kiuj pasigas sian liberan tempon tie pro amo al la [[Kinematografio|arto de kino]]. La multe pli malaltaj kostoj ligitaj al la funkciigo de artkinejo donas al tiaj institucioj la ŝancon montri filmojn ekster la regula komerca oferto. Alivorte: la filmoj montrataj en artkinejoj kutime altiras multe pli malgrandan publikon ol ĉefaj filmoj, kaj tial ne estas tuj interesaj por artkinejoj. La filmoferto de artkinejoj konsistas plejparte el [[Sendependa filmo|sendependaj filmoj]] kun arta aŭ eksperimenta karaktero, kiuj estas faritaj kun malgranda [[buĝeto]]. Tiaj filmoj tial ankaŭ nomiĝas kinejaj filmoj aŭ artaj filmoj. Krome, artkinejoj ankaŭ montras filmojn el landoj, pri kiuj la kinejoj (kiuj ĉefe montras lokajn, nacilingvajn, filmojn kaj de anglalingvaj landoj) malpli aŭ eĉ tute ne interesiĝas, kiel ekzemple finnaj , hindaj aŭ ĉinaj filmoj, kaj foje ankaŭ filmklasikaĵojn el pasintaj periodoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kinobiblioteko]] ([[Cinematheque|''cinematheque'']]) * [[Kinoklubo]] * [[Internacia Konfederacio de Artdomaj-Kinejoj]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.agkino.de/ Retejo de la AG Kino - Gildo de Germanaj Artkinejoj] * [https://www.programmkino.de Programmkino.de] - Kinejrevuo de germanaj artkinejoj, artkinejoj kaj repertuarkinejoj * [http://filmlexikon.uni-kiel.de/index.php?action=lexikon&tag=det&id=3820 Arthouse], [http://filmlexikon.uni-kiel.de/index.php?action=lexikon&tag=det&id=493 Art House] kaj [http://filmlexikon.uni-kiel.de/index.php?action=lexikon&tag=det&id=1695o Programmkino] en la ''Lexikon der Filmbegriffe'' (''Leksikono de Filmaj Terminoj'') [[Kategorio:Kinejoj]] o2okmvn4p1uq5fkremyeg1sjs7hktxt 9490653 9490651 2026-10-09T05:33:22Z Sj1mor 12103 9490653 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Cinema_Ostertor_-_Bremen_-_2008.jpg|eta| La unua artkinejo en Germanio estas la artkinejo Ostertor en [[Bremeno]], kiu fondiĝis en 1969.]]'''Artkinejo''', ankaŭ konata kiel '''artdoma kinejo''', estas [[kinejo]] kiu ĉefe montras filmojn ekster la [[ĉeftendenco]], do sendependaj aŭ avangardaj, kiuj kutime ne estas montritaj en komercaj kinejoj. La diferenco kompare kun kinejo estas, ke artkinejo ĝenerale ne havas profitmotivon. Alivorte, dum kinejo volas gajni monon de siaj klientoj, artkinejo nur bezonas montri filmojn. Male al kinejoj, kiuj dungas dungitojn, al kiuj ili devas pagi salajron, artkinejojn kutime funkciigas volontuloj, kiuj pasigas sian liberan tempon tie pro amo al la [[Kinematografio|arto de kino]]. La multe pli malaltaj kostoj ligitaj al la funkciigo de artkinejo donas al tiaj institucioj la ŝancon montri filmojn ekster la regula komerca oferto. Alivorte: la filmoj montrataj en artkinejoj kutime altiras multe pli malgrandan publikon ol ĉefaj filmoj, kaj tial ne estas tuj interesaj por artkinejoj. La filmoferto de artkinejoj konsistas plejparte el [[Sendependa filmo|sendependaj filmoj]] kun arta aŭ eksperimenta karaktero, kiuj estas faritaj kun malgranda [[buĝeto]]. Tiaj filmoj tial ankaŭ nomiĝas kinejaj filmoj aŭ artaj filmoj. Krome, artkinejoj ankaŭ montras filmojn el landoj, pri kiuj la kinejoj (kiuj ĉefe montras lokajn, nacilingvajn, filmojn kaj de anglalingvaj landoj) malpli aŭ eĉ tute ne interesiĝas, kiel ekzemple finnaj , hindaj aŭ ĉinaj filmoj, kaj foje ankaŭ filmklasikaĵojn el pasintaj periodoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kinobiblioteko]] ([[Cinematheque|''cinematheque'']]) * [[Kinoklubo]] * [[Internacia Konfederacio de Artdomaj-Kinejoj]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.agkino.de/ Retejo de la AG Kino - Gildo de Germanaj Artkinejoj] * [https://www.programmkino.de Programmkino.de] - Kinejrevuo de germanaj artkinejoj, artkinejoj kaj repertuarkinejoj * [http://filmlexikon.uni-kiel.de/index.php?action=lexikon&tag=det&id=3820 Arthouse], [http://filmlexikon.uni-kiel.de/index.php?action=lexikon&tag=det&id=493 Art House] kaj [http://filmlexikon.uni-kiel.de/index.php?action=lexikon&tag=det&id=1695o Programmkino] en la ''Lexikon der Filmbegriffe'' (''Leksikono de Filmaj Terminoj'') [[Kategorio:Kinejoj]] kevqstticnibt0xhv5np60vsf3p4ddq 9490654 9490653 2026-10-09T05:33:30Z Sj1mor 12103 9490654 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} [[Dosiero:Cinema_Ostertor_-_Bremen_-_2008.jpg|eta| La unua artkinejo en Germanio estas la artkinejo Ostertor en [[Bremeno]], kiu fondiĝis en 1969.]] '''Artkinejo''', ankaŭ konata kiel '''artdoma kinejo''', estas [[kinejo]] kiu ĉefe montras filmojn ekster la [[ĉeftendenco]], do sendependaj aŭ avangardaj, kiuj kutime ne estas montritaj en komercaj kinejoj. La diferenco kompare kun kinejo estas, ke artkinejo ĝenerale ne havas profitmotivon. Alivorte, dum kinejo volas gajni monon de siaj klientoj, artkinejo nur bezonas montri filmojn. Male al kinejoj, kiuj dungas dungitojn, al kiuj ili devas pagi salajron, artkinejojn kutime funkciigas volontuloj, kiuj pasigas sian liberan tempon tie pro amo al la [[Kinematografio|arto de kino]]. La multe pli malaltaj kostoj ligitaj al la funkciigo de artkinejo donas al tiaj institucioj la ŝancon montri filmojn ekster la regula komerca oferto. Alivorte: la filmoj montrataj en artkinejoj kutime altiras multe pli malgrandan publikon ol ĉefaj filmoj, kaj tial ne estas tuj interesaj por artkinejoj. La filmoferto de artkinejoj konsistas plejparte el [[Sendependa filmo|sendependaj filmoj]] kun arta aŭ eksperimenta karaktero, kiuj estas faritaj kun malgranda [[buĝeto]]. Tiaj filmoj tial ankaŭ nomiĝas kinejaj filmoj aŭ artaj filmoj. Krome, artkinejoj ankaŭ montras filmojn el landoj, pri kiuj la kinejoj (kiuj ĉefe montras lokajn, nacilingvajn, filmojn kaj de anglalingvaj landoj) malpli aŭ eĉ tute ne interesiĝas, kiel ekzemple finnaj , hindaj aŭ ĉinaj filmoj, kaj foje ankaŭ filmklasikaĵojn el pasintaj periodoj. == Referencoj == {{Referencoj}} == Vidu ankaŭ == * [[Kinobiblioteko]] ([[Cinematheque|''cinematheque'']]) * [[Kinoklubo]] * [[Internacia Konfederacio de Artdomaj-Kinejoj]] == Eksteraj ligiloj == * [https://www.agkino.de/ Retejo de la AG Kino - Gildo de Germanaj Artkinejoj] * [https://www.programmkino.de Programmkino.de] - Kinejrevuo de germanaj artkinejoj, artkinejoj kaj repertuarkinejoj * [http://filmlexikon.uni-kiel.de/index.php?action=lexikon&tag=det&id=3820 Arthouse], [http://filmlexikon.uni-kiel.de/index.php?action=lexikon&tag=det&id=493 Art House] kaj [http://filmlexikon.uni-kiel.de/index.php?action=lexikon&tag=det&id=1695o Programmkino] en la ''Lexikon der Filmbegriffe'' (''Leksikono de Filmaj Terminoj'') [[Kategorio:Kinejoj]] kr1qq1d5kttb5v3gg500m28gk3a6p4i 0 916033 9490649 9414088 2026-10-09T05:26:55Z Sj1mor 12103 9490649 wikitext text/x-wiki {{informkesto organizaĵo | agokampo = arta pentrado }} La asocio '''''Famiglia Artistica milanese''''' - en Esperanto ''Arta familio de Milano'' - estas historia kultura kaj artisma asocio fondita en [[Milano]] formale fondita kiel asocio en 1873, sed jam aktiva ekde 1844 (vidu sube), celante antaŭenigi la artan pentradon kaj esti alternativo al la tradiciaj akademioj de la epoko, kiuj dominis la arton en Italio. Tra la jaroj, la asocio ludis esencan rolon en la evoluo de la arto en [[Milano]], helpante difini la direkton de figura arto en la [[19-a jarcento]] kaj [[20-a jarcento]]. == Historio == La asocio "Arta familio de Milano" estis fondita en historia periodo tre turmenta kulture kaj politike, kun la kresko de [[romantikismo]] kaj la apero de novaj artaj tendencoj, fariĝante la kolombesto de la avangardoj, kiuj estis malakceptitaj de la akademioj tut-Eŭropaj. La asocio estis fondita kun la celo liberigi sin de la striktaj reguloj de la oficialaj akademioj kaj antaŭenigi pli liberecon kaj eksperimentecan artan produkton. Inter la fondintoj estis gravaj figuroj kiel [[Vespasiano Bignami]], [[Giovanni Carnovali]], [[Francesco Hayez]], [[Antonio Canova]] kaj [[Francesco Filippini]], ĉi-lasta estas rekonata kiel ĉefa figuro en la pejzaĝa kaj realisma pentroarto de la tempo. [[Francesco Filippini]] estas grava figuro en la historio de la asocio "Arta familio de Milano", konata pro sia stilo, kiu kunfandis [[Romantikismo]] kun intimisma kaj realisma vidpunkto, emfazante temojn de forta emocia kaj simbolisma naturo. Unu el liaj plej famaj verkoj estas la ''[[Pietà]]'', kiu ricevis bonvenon en la ekspozicioj de la Asocio, montrante lian kapablon transdoni emocian forton tra siaj komponadoj. [[Francesco Filippini]] havis gravan rolon en la asocio, aktive partoprenante en ekspozicioj kaj helpante formi la estetikon de la pentristoj de la asocio, favorante pli modernan kaj liberan stilon. Lia stilo estis karakterizita per la uzo de dramecaj lumo kaj ombroj kaj per la atento al detaloj en la prezentado de temoj, kiuj intervalis de religiaj temoj ĝis scenoj de ĉiutaga vivo. Lia engaĝiĝo kaj talento helpis fari la asocio gravan centron por kulturo kaj eksperimentado. <ref>[http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/benezit/B00064181 Filippini, Francesco] en la retejo ''Benezit Dictionary of Artists''. Oksfordo: ''[[Oxford University Press]]'' (bezonas abonon).</ref> Krom ''Pietà'', aliaj gravaj verkoj de [[Francesco Filippini]] inkluzivas portretojn de membroj de la milanaj nobelaro, mitologiaj kaj historiaj temoj, kaj precipe pejzaĝajn pentraĵojn, montrante lian artistan flekseblecon kaj lian kapablon adaptiĝi al la postuloj de la publiko kaj la arta merkato. Multaj artistoj aktive partoprenis en la ekspozicioj kaj agadoj de la asocio, helpante kreskigi la videblecon kaj prestiĝon de la asocio, inter kiuj estis [[Francesco Hayez]], [[Emilio Gola]], [[Giuseppe Molteni]], [[Giovanni Carnovali]] ("Mazzuoli" kiel batalnomo), [[Giuseppe De Nittis]], [[Giuseppe Bertini]], [[Luigi Lodi]] kaj poste [[Umberto Boccioni]], kiu ankaŭ partoprenis en ekspozicioj de la asocio, montrante siajn novigajn stilojn ligitajn al [[Futurismo]]. Ĉirkaŭ la fino de 1910 kaj komenco de 1911, li montris unu el liaj plej famaj verkoj kun la titolo ''Una baruffa''. Ĝi estis ekspoziciita dum la jara ekspozicio de la asocio. Poste, en 1916, dum retrospektiva ekspozicio en Milano, ĝi estis reproduktita en la katalogo kun la titolo ''La rissa''. Tamen, en la listo de ekspoziciitaj verkoj, ĝi ne aperis sub tiu nomo, sed la verko ''Baruffa in galleria'' (registrita kiel 211) estas identigita kun la laboro de [[Umberto Boccioni]]. <ref>[http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/benezit/B00064181 Boccioni, Umberto] en la retejo ''Benezit Dictionary of Artists''. Oksfordo: ''[[Oxford University Press]]'' (bezonas abonon).</ref> [[dosiero:Umberto Boccioni, Rissa in galleria, Pinacoteca di Brera, Milano.jpg|eta|''Rissa in galleria'', [[Umberto Boccioni]], [[Pinacoteca di Brera]], [[Milano]]]] Do, la asocio "Arta familio de Milano" fariĝis centro por arta novigado, kie la akademia tradicio estis reinterpretita laŭ la novaj tendencoj de Eŭropo. == Agadoj kaj ekspozicioj == La asocio organizis ĉiujaran ekspozicion, kiu fariĝis referenco por lokaj artistoj kaj la milana publiko. La ekspozicioj donis al artistoj la ŝancon montri siajn verkojn, ne nur en [[Milano]], sed ankaŭ en aliaj lokoj en [[Italio]] kaj en [[Eŭropo]]. La ekspozicioj komenciĝis en 1844, kaj estis okazigitaj en prestiĝaj lokoj kiel la [[Reĝa Palaco de Milano]] kaj la [[Milana Galerio de Moderna Arto]], reflektante la artajn tendencojn de la tempo, sed ankaŭ funkciis kiel forumo por kulturaj kaj artistaj diskutoj, kie junaj artistoj povis kontakti spertajn majstrojn. Iuj el la plej famaj ekspozicioj estis: * Ekspozicio de 1844: La unua oficiala ekspozicio de la asocio, kiu markis la komencon de ĝia agado kaj montris verkojn de [[Francesco Filippini]] kaj aliaj fondintoj. * Ekspozicio de 1851: Grava ekspozicio celebranta la artistan sendependecon de la Familio, montrante verkojn de [[Francesco Filippini]], [[Giovanni Carnovali]] kaj [[Francesco Hayez]], kiuj esprimis [[Romantikismo]]. * Ekspozicio de 1870: La ekspozicio reprezentis turnopunkton, emfazas la novajn tendencojn de modernismo, inkluzive de [[Impresionismo]] kaj [[Realismo]], kun artistoj kiel [[Giuseppe De Nittis]] kaj [[Emilio Gola]]. * Ekspozicio de 1885: Unu el la plej gravaj ekspozicioj de la Milanoj Artistoj Familia, montrante simbolajn kaj alegoriajn verkojn, kiuj reprezentis la tranĉon inter [[Romantikismo]] kaj [[Modernismo]]. == Bibliografio == * Benezit, E. (2006). ''Benezit Dictionary of Artists''. Oksfordo: eldonejo [[Oxford University Press]]. ISBN 978-0199773787. * De Grada, A. (1982). ''La pittura in Lombardia nel XIX secolo''. Electa. ISBN 978-8843560379. * Mazzino, P. (2000). ''Francesco Filippini: Il pittore e la sua città''. Silvana Editoriale. ISBN 978-8881064290. * Ortolani, M. (2010). ''La Famiglia Artistica Milanese e il suo tempo''. Edizioni Olivares. ISBN 978-8870269023. * De Nittis, G. (2007). ''Pittori Lombardi del XIX secolo''. Milano: [[Mondadori]]. ISBN 978-8804561892. * Rossi, M. (1999). ''L'arte e le mostre a Milano tra Otto e Novecento''. Edizioni Accademia. ISBN 978-8881151121. * Stefani, F. (1997). ''Arte in Italia tra Romanticismo e Realismo''. Rizzoli. ISBN 978-8817195183. * Savi, P. (2015). ''Il Futurismo e la sua influenza sulle arti in Italia''. Milano: eldonejo Mondadori. ISBN 978-8804632892. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == * {{oficiala retejo}} ({{it}}) <br/> {{bibliotekoj}} [[Kategorio:Italaj asocioj]] [[Kategorio:Kulturo de Milano]] [[Kategorio:Artaj movadoj]] [[Kategorio:Arto en Italio]] [[Kategorio:Francesco Filippini]] [[Kategorio:Italaj pentraĵoj]] 95ur0g23u5xojknu0g0qtdb6pweo382 0 916501 9490677 9161206 2026-10-09T06:59:11Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490677 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Lusztig''' [lustig], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Lusztig Gábor''' estis [[Hungario|hungara]] [[patologio|patologo]], altlerneja [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM63788;jsessionid=A03F65256587A7B22EB8DC511DFB226E hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=688297&date=2025-08-02 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1925|9|9}} en [[Gyula]], li mortis {{mortotago|1991|4|3}} en [[Kecskemét]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en katolika [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1943, poste li studis juron en [[Universitato de Kluĵo|Scienca Universitato Ferenc József]], sed en 1944 li estis trudlaboristo, poste li eskapis kaj kaŝiĝis. Post la reĝimŝanĝo (1945) li akiris medicinan diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged]] en [[1951]], post 3 jaroj patologian [[licenco]]n. Inter 1951-1956 li estis laŭvice stipendiulo, praktikanto, [[asistanto]] kaj [[lektoro]], poste ĝis sia morto li estis ĉefkuracisto en malsanulejo de Kecskemét. Li estis ankaŭ [[docento]] ekde 1968, [[profesoro]] ekde 1973 en [[Scienca Universitato de Szeged|Medicina Universitato de Szeged]], dum en 1970 li esploris en [[Montrealo]]. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1962, li doktoriĝis en 1978 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Lia ĉefa esplorkampo estis la [[kardiovaskula sistemo]]. Li edziĝis en 1953 kaj li ricevis 3 [[premio]]jn inter 1975-1990. == Elektitaj kontribuoj == * ''Adatok a dextrán cholesterinsclerosist gátló hatásához'' (1962) * ''Blood Coagulation Factors and Atherosclerosis'' (Acta Morphologica, 1965) * ''Az emberi aorta-fal vízkötő-kapacitásának változása atherosclerosisban'' (kunaŭtoro, 1974) * ''Az atherosclerosis kórfolyamatának és az aorta-adventitiának kapcsolata'' (1978) == Memorigiloj == * memortabulo kaj reliefo en hospitalo de Kecskemét (1996) == Fontoj == * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=prof__dr__lusztig_gabor_orvos_patologus biografio hungare kun fotoj] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.gyulaihirlap.hu/133399-idoutazas-gyulan--95-evvel-ezelott-szuletett-luszt biografio hungare kun foto] * [https://www.informed.hu/history/lusztig-gabor-1925-1991-80891.html?_SERVER%5B%5D=www.aerothaiunion.com/sik.txt biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Lusztig Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj patologoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] {{Portalstrio|Biografio}} aniizcpf2m66wmren8sfdhuw8hm77o7 0 920037 9490405 9490270 2026-10-08T14:18:52Z RG72 11847 9490405 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:11, 8 okt. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Ivan Rusakov |honora sufikso = |dosiero = Ivan Rusakov.png |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Rusia Socialdemokratia Laboristpartio (Bolŝevikoj)]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|18|3|1921}} |loko de morto = [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]] |nacieco = ruso |edzo/ino = Aleksandra Vasiljevna Panova |rilatoj = |infanoj = Sergej, Jevdokija, Jekaterina |sidejo = |alma_mater = la Imperiestra Moskva Universitato |okupo = |profesio = pediatro |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Ivan Vasiljeviĉ Rusakov''' ({{l-ru|Иван Васильевич Русаков}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}}, fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio, la Rusia imperio<ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> — mortis la {{daton|18|3|1921}}, [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]]) estis rusia pediatro, revoluciulo, pedagogo, partopreninta la Decembran ribelon en Moskvo (kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]) kaj subpremon de la [[Kronŝtadta ribelo]], dum kiu li estis ekzekutita de ribeluloj. Li estas konsiderata kunfondinto de la movado de junaj naturalistoj kaj kreinto de la unua sovetia infanĝardeno. Li estis sepultita en la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]). == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} en fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio kaj estis baptita la {{JULGREGDATO|9|10|1877|akuzativo=jes}} en preĝejo de [[Nikolao de Mira]] en vilaĝo [[Solneĉnogorsk (Moskva provinco)|Nikolskoje-Ĥlopovo]], kies parto estis fervojstacio Podsolneĉnaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/a594c65a-0302-42bb-9507-343b4f4a536f/249?center=1693+4019 | titolo = Метрические книги Московская губерния Клинский уезд Село Майданово, церковь св. Константина и Елены. Село Молчаново, церковь Преображенская. Село Новощапово, церковь Троицкая. Село Мерзлое, церковь Воскресенская. Погост Николо-Тешиловский, церковь Вознесенская. Село Никольское-Хлопово(с 1882 г.-село Подсолнечное), церковь св. Николая Чудотворца. Село Новое на реке Сестре, церковь Спасская | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1877-10-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arĥivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> en familio de kamparano de vilaĝo vilaĝo Prudki (Domodedova subdistrikto, Podolska distrikto, [[Moskva gubernio]]), eks-servutulo Vasilij Ivanoviĉ Rusakov kaj ties edzino Jevdokija Stepanovna Rusakova kiel la kvara infano. Evidente lia patro jam translokiĝis al Podsolneĉnaja, sed plu estis registrita je la kamparana kounumo de vilaĝo Prudki. Kiel baptopatroj estis registritaj kamparanoj de la sama vilaĝo Sergej Nikitin kaj fraŭlino Maria Vasiljevna Rusakova. Liaj gepatroj havis 4 filojn kaj 4 filinojn. La patro naskiĝis en 1843<ref name="Справочная книга1899"/>. Junaĝe li forlasis la vilaĝon por gajni sufiĉan monon kaj pagi al sia bienulo-posedanto monan imposton ({{l-ru|оброк}}), laborinte en teksaj metiejoj en la nuna Preobraĵenskaja placo ([[Preobraĵenskoje (distrikto de Moskvo)]]). En la 1850-aj jaroj li sukcesis elaĉeti liberecon por si kaj la edzino. En Moskvo li memstare lernis legi kaj skribi. Lia edzino Jevdokija Stepanovna sciis nur legi kaj foje skribis per apartaj literoj tiel ke nur ŝi sukcesis legi siajn skribaĵojn. En ilia hejmo ĉiam estis libroj de [[Aleksandr Puŝkin]], [[Miĥail Lermontov]], [[Nikolaj Gogol]], gazetoj kaj ĵurnaloj kiel "Rusa Vorto" ({{l-ru|Русское слово}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5–6 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Фряновская фабрика.jpg|200px|eta|maldekstra|Fabriko de Zalogin. Frjanovo, 2007.]] Unue ili loĝis en vilaĝo Migalovo ^{[[:ru:Мигалово|ru]]} (nun parto de [[Tvero]]), poste en la urbo mem, en kvartalo Perevoloka<ref>Pavel Podlaŝuk en sia libro "Novelo pri la "ruĝa doktoro" erare nomas ĝin Pervovka, p. 9.</ref> (nun parto de Tvero), laborista kvartalo nomita tiel laŭ trafluejo (ruse: protoka), kuniginta la riverojn Tmaka ^{[[:ru:Тьмака|ru]]} kaj [[Volgo]]. Tie loĝis precipe laboristoj de la apuda fabriko de "Societo Ivan Zalogin kaj Filoj" ({{l-ru|Товарищество Ивана Залогина с сыновьями}}), kies administranto estis lia patro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La patro laboris kiel teksisto en teksofabrikoj en Moskva gubernio (vilaĝoj Ĉerkizovo, Podmoskovnoje ka) kaj iĝis administranto de la fabriko de Zalogin apud Tvero, poste de la fabriko de Gregori ĉe la fervojstacio Podsolneĉnaja. En 1898 la patro registriĝis kiel Moskva negocisto de la 2-a rango. Li loĝis en la domo N 18 de la Johana monaĥejo ^{[[:ru:Иоанно-Предтеченский монастырь (Москва)|ru]]} ({{l-ru|Ивановский монастырь}}) en la 1-a kvartalo de la Mjasnickaja urboparto ({{l-ru|1-й участок Мясницкой части}}). Evidente temas pri la domo en la strato Bolŝaja Lubjanka (Granda Lubjanka) 18/2 ^{[[:ru:Дом Шиловских на Большой Лубянке|ru]]}, kiun la monaĥejo ricevis donace en 1861 kaj luigis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ru-monuments.toolforge.org/wikivoyage.php?id=7730391000 | titolo = Главный дом городской усадьбы Хованских, Загряжских, Шиловских | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Tie li komercis pri speguloj<ref name="Справочная книга1899">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1899 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 122 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La samaj informoj estas registritaj en 1900<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1900 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> kaj 1901<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1901 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1902 li jam loĝis en la domo de Solovjov en strateto Verĥnij Kolosov ^{[[:ru:Большой Сухаревский переулок|ru]]}<ref>Oficiale ĝi nomiĝis strateto Bolŝoj Kolosov (Granda Kolosov), sed ofte estis nomata ankaŭ Verĥnij, do Supra.</ref>, sed plu komercis en la domo de la Johana monaĥejo en la strato Bolŝaja Lubjanka<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1902 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Strateto Verĥnij Kolosov (oficiale ''Bolŝoj Kolosov'') estis fifama pro abundo de [[bordelo]]j, kio kaŭzis ĝian alinomon en 1907 al strateto Bolŝoj Suĥarevskij por forigi ligon al ĝia fihistorio. Eble transloĝiĝon kaŭzis malboniĝinta financa stato de la familio. En 1903 li jam loĝis en domo de Ĉerniŝov en strateto Golovin, kiu havis same aĉan reputacion de bordelejo ^{[[:ru:Малый Головин переулок|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1903 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 115 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1904 li denove loĝis en Bolŝaja Lubjanka kaj plu komercis tie<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1904 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ekde 1905 li ne plu aperas en la registroj de la negocistoj de Moskvo. Ĉirkaŭ 1904–1905 li bankrotis kaj ekde tiam vivis danke al mono de la plej aĝaj filoj, inkluzive de Ivan Rusakov. En februaro 1899 li estis menciita kiel Moskva negocisto de la 2-a rango en la registraĵo pri naskiĝo de knabino de alies familio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/9a2db367-a099-4302-9f5b-6fc403a9579b/319?center=3223+1257 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Преображенская в Пушкарях (ч. I-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №883, скан №319 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1899-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|11|5|1900|mallonge=jes|akuzativo=jes}} li estis menciita en la sama statuso en la registraĵo pri edziĝo de sia filo, la 26-jara inĝeniero-mekanikisto Sergej al kamparanino Pelageja Kulagina, okazinta en la Triunua preĝejo en la Ŝeremeteva hospitalo ^{[[:ru:Странноприимный дом|ru]]} sur la [[Suĥareva placo]]. Ivan Rusakov partoprenis la ceremonion kiel atestanto kaj estas menciita kiel studento de la medicina fakultato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/effa570d-63e6-49eb-bcd7-7b4562dcc7e5/284?center=3851+1567 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Троицкая в Шереметевской больнице (1896-1898, 1900 гг. - ч. I-III. 1899 г. - ч. II-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №1100А, скан №284 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1900-05-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.]] [[Dosiero:Тверской государственный медицинский университет.jpg|200px|eta|maldekstra|Tvera Klasika Gimnazio, 2019.]] La infanaĝon Ivan Rusakov pasigis apud la urbo [[Tver]]. Li ofte navigaciis laŭ [[Volgo]], inkluzive sur memfaritaj flosoj<ref name="Барсуков7">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Du pli aĝaj fratoj studentiĝis en [[reala lernejo]] dum Ivanon la gepatroj sendis al la Tvera Gubernia Gimnazio ^{[[:ru:Тверская губернская гимназия|ru]]}, kie li sukcesis studentiĝi malgraŭ rifuzo de la direktoro referencinta al malalta socia deveno de la pretendanto. 8 jarojn li studis tie, ĉiutage veturante de sia vilaĝo al la urbo, preter la fabriko de Savva Morozov ^{[[:ru:Морозов, Савва Тимофеевич|ru]]}. Li lernis tre diligente, estis ordema kaj pacema. Edukisto D. Dubov tiel karakterizis lin post maturiĝa ekzameno en la 8-a klaso<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Dum la tuta gimnazia kurso Rusakov estis ekzemplodona lernanto: ĉe bonaj kapabloj li lernis ĉiam diligente kaj sukcese, morale li estas la junula bonkora, honesta; laŭ karaktero li estas sincera kaj bonanima, li ĉiam kondutis bone. |aŭtoro = D. Dubov |verko = |origina teksto = В течение всего гимназического курса Русаков был примерным учеником: при хороших способностях учился всегда старательно и успешно, в нравственном отношении юноша добрый, честный; по характеру откровенный и добродушный, вел себя всегда примерно. }} Dum 8 jaroj li ricevis nur 3 registritajn riproĉojn kaj ĉiuj rilatis lian konduton dum lecionoj de la [[franca lingvo]] <ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Libertempon li ofte dediĉis al muzikumado je [[pianego]], ludante verkojn de [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Frédéric Chopin]], [[sonato]]jn de [[Ludwig van Beethoven]]. Li speciale ŝatis [[uverturo]]n [[Egmont (Beethoven)]], Pianan Sonaton No. 14 (Beethoven) kaj Pianan Sonaton No. 11 (Mozart). Li ŝatis kanti kaj ofte estis la unua tenoro kaj dirigento de familia koruso, kiun li establis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Studado kaj laboro === [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel studento, 1900.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel studento, 1900.]] En 1895 li finis la gimnazion kaj studentiĝis ĉe la medicina fakultato de la Imperiestra Moskva Universitato<ref name="Октябрьские дни109"/><ref name="Павлучкова69">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 11 el 26 liaj samklasanoj ankaŭ planis iĝi kuracistoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La someron li pasigis preparante sian fraton Arsenij al studentiĝo ĉe la Tvera Klasika Gimnazio. En februaro 1899 li aktive partoprenis studentajn protestojn kontraŭ la ministro pri klerigado Nikolaj Bogolepov kaj pro tio la {{JULGREGDATO|30|3|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} estis eksigita el la universitato, kie li estis studanta en la tria kurso<ref name="Кондратьев">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/6bfa8570-6fc7-42b0-8987-2a4ba9c63520/2?center=542+862 | titolo = Иван Русаков | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12433 | numero = 299 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-12-22 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La soldatigon li evitis pro denaska difekto forme de la sesa subevoluinta fingro sur la maldekstra mano. La {{JULGREGDATO|19|7|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li verkis pentoleteron al la rektoro kaj aŭtune 1899 (aŭ en 1900<ref name="Октябрьские дни109"/>) restudentiĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|27|10|1900|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li diplomiĝis kiel kuracisto<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11–12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Nebolsin house.jpg|200px|eta|maldekstra|Unu el korpusoj de la Filatov Hospitalo. Moskvo, 2017.]] Li eklaboris kiel eksteretata pediatro-specialiĝonto ({{l-ru|ординатор}}) en la infana kliniko de profesoro Nil Filatov, konsiderata fondinto de la rusa pediatrio, kaj post ties morto en 1902 li transiris al la hospitalo de Sankta Olga (Moskvo) sub gvidon de la pediatro Aleksandr Kisel. En 1902–1905 Ivan Rusakov aktive partoprenis laboron de la Moskva Societo de Infanaj Kuracistoj, dum kies kunsidoj li prezentis plurajn sciencajn raportojn kaj publikigis sciencajn artikolojn en magazino "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}})<ref name="Павлучкова69"/>. La {{JULGREGDATO|25|3|1903|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} laŭ rekomendo de Aleksandr Kisel li estis akceptita kiel efektiva membro de la societo. Li atentigis ke necesas vasta kleriga laboro, speciale rilate prizorgadon de la beboj kaj ke necesas plibonigi vivkondiĉojn de la laboristinoj<ref name="Барсуков13"/>. Vintre 1902–1903 li faris 9 publikajn lecionojn. Poste li rememoris tiamajn lecionojn kiel tre limigitajn laŭ siaj eblecoj kaj eventuala efiko. {{Citaĵo |teksto = Pli ol modesta, foje mizera ejo de la Aŭspiciejo de la Societo de Sobreco, plenŝtopita je homoj; antaŭ la okuloj estas impona figuro de la tutrusia memento mori<ref>Eŭfemismo, celanta policanon, kies tasko estis observi mankon de kontraŭregistaraj paroloj.</ref>, sur pupitro estas malfermita broŝuro, de kies teksto ne ĉiam eblis devii. [...] Je nia dispono estis malserena [[magia lanterno]] kaj tre modesta aro da [[diapozitivo]]j. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = [artikolo el 1913]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Более чем скромная, порою жалкая аудитория попечительства Общества трезвости, битком набитая народом; перед глазами внушительная фигура всероссийского memento mori, на пюпитре развернута брошюрка, от текста которой не всегда можно было отступать. [...] В нашем распоряжении был обычно тусклый волшебный фонарь и очень скромный набор диапозитивов. }} En 1904 li transiris (aŭ samtempe iĝis) la dua kuracisto en la Rostokina Zemstva Hospitalo ({{l-ru|Ростокинская земская больница}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tie li interkonatiĝis kun la doktoro Jevgenij Porfirjeviĉ Pervuĥin, bolŝevisto ekde 1903, aktiva membro de la partio. Li kaj lia edzino, helpkuracistino Aleksandra Nikolajevna Pervuĥina, jam estis malliberigitaj kaj ekzilitaj al [[Jakutio]], kaj al Moskvo venis de [[Ĝenevo]] ([[Svislando]]), kie ili partoprenis eldonadon de la bolŝevista ĵurnalo [[Iskra]]. Jevgenij Pervuĥin estis amiko de Lenin, Aleksandra Pervuĥina helpis al [[Nadeĵda Krupskaja]] aranĝi sekretan korespondadon. Jevgenij Pervuĥin (partia kromnomo ''Pavel Ivanoviĉ'') estis membro de la Moskva Komitato de RSDRP(b), propagandisto, en lia loĝejo okazis kunvenoj de la Moskva Komitato de RSDRP(b). Lia edzino agordis [[mimeografo]]n kaj komencis eldoni flugfoliojn. Tiujn ĉi renkontiĝojn partoprenis Virgilij Ŝancer (kromnomo ''Marat'') ^{[[:ru:Шанцер, Виргилий Леонович|ru]]}, Miĥail Vasiljev-Juĵin ^{[[:ru:Васильев-Южин, Михаил Иванович|ru]]}, Aleksandr Mandelŝtam ^{[[:ru:Мандельштам, Александр Владимирович|ru]]}, Andrej Ŝestakov (Nikodim) ^{[[:ru:Шестаков, Андрей Васильевич|ru]]} ka. Amikeco inter Rusakov kaj Pervuĥin daŭris la tutan vivon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En majo 1905, laŭ rekomendo de Jevgenij Pervuĥin li estis akceptita kiel membro de la bolŝevista partio<ref name="Павлучкова69"/>, ricevinte la partian bileton N 57<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/56ffc645-a50d-4cac-ba05-fafe0134f358/2?center=814+2888 | titolo = Врач-коммунист: К 85-летию со дня рождения И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12970 | numero = 225 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962-09-25 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Rusakov sin engaĝis je propaganda laboro inter laboristoj de la fabriko "Bogatir"^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]}. Bolŝevisto Albert Lapin (denaske: Alberts Lapiņš) ^{[[:ru:Лапин, Альберт Янович|ru]]} rememoris en 1923 lian agadon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Fine de 1904 aŭ komence de 1905 ĉe ni aperis nova kamarado — Ivan Vasiljeviĉ Rusakov, el la Rostokina hospitalo. Li komence estis malmulte aktiva, ĉefe aŭskultis atente, rigardesploris nin — laboristojn. Li estis donanta al ni klarigojn de teoria kaj filozofia karaktero. Speciale grandajn servojn li faris por ni dum diskutoj kun [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj alia simila publiko, kiam malamiko estis pli forta teorie ol ni, laboristoj. Poste kamarado Rusakov rapide engaĝiĝis kaj estis akceptita de ni je laboro. Li rolis ĉefe kiel propagandisto en rondetoj kaj dum amasaj aranĝoj... |aŭtoro = Albert Lapin |verko = Rememoroj |origina teksto = В конце 1904 или в начале 1905 года у нас появился новый товарищ — Иван Васильевич Русаков, из Ростокинской больницы. Он вначале был мало активен, больше прислушивался, присматривался к нам — рабочим. Давал нам разъяснения теоретического и философского характера. В особенности он нам оказывал большие услуги при дискуссиях с эсерами и тому подобной публикой, когда противник был более сильным теоретически, чем мы, рабочие. Затем т. Русаков быстро втянулся и был взят нами в работу. Он выступал главным образом как пропагандист в кружках и на массовках... }} En siaj sciencaj artikoloj de tiu tempo li atentigis ke sanitaraj problemojn, kiujn alfrontas laboristoj kaj kamparanoj, solveblas nur kadre de grandaj socialaj reformoj, ĉar "peza sociala-ekonomia situacio, en kiu vivas nia popolo, kreas la kondiĉojn, stimulantajn infektajn malsanojn"<ref name="Слонимская33">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 33 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li skribis en 1905 en la sama artikolo "Programo de prelegoj pri ĥolero", publikigita en N 7 de la gazeto de la Gubernia Sanitara Buroo de la Moskva Zemstvo "Informoj pri kontaĝaj malsanoj kaj sanitara-kuracista organizado en Moskva gubernio": {{Citaĵo |teksto = Plejparto de la menciitaj rimedoj aplikeblas nur ĉe certa nivelo de popola bonfarto. Efektivigo de tiuj ĉi rimedoj ne eblas, kaj foje estas eĉ moko pri grandega plejparto de nia popolo ĉe ties aktuala situacio. Necesas vastaj sociala-ekonomiaj reformoj (egaligo de la rajtoj de la kamparana kaj laborista loĝantaro kun la aliaj klasoj, tero, 8-hora labortago, salajro, malrektaj impostoj). |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Programo de prelegoj pri ĥolero [1905]<ref name="Слонимская33"/> |origina teksto = Большинство из указанных мер применимо лишь при известном уровне благосостояния народа. Проведение этих мер совершенно невозможно, а в некоторых случаях является даже насмешкой над громадным большинством нашего народа при настоящем его положении. Необходимы широкие социально-экономические реформы (уравнение в правах крестьянского и рабочего населения с другими классами, земля, 8-часовый труд, заработная плата, косвенные налоги). }} En decembro 1905 li partoprenis la ribelon en Moskvo kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]. Li ne batalis, nek konstruis barikadojn, sed li kontribuis kiel organizanto kaj kaŝis ribelulojn. Foje li gastigis hejme bolŝevistojn de la fabriko "Bogatir" Albert Lapin kaj Ĵarov (verŝajne Mitrofan Sergejeviĉ Ĵarov)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kiam puntaĉmento de kolonelo Nikolaj Riman ^{[[:ru:Риман, Николай Карлович|ru]]} komencis en Moskvo rastadon kaj amasajn ekzekutojn, Rusakov kaŝis en la hospitalo plurajn ribelulojn, ŝajnigante ke ili estas pacientoj. Li igis ilin preni valerianan tinkturon kaj sodon kvazaŭ tio estis efektivaj kuraciloj<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/3df624b4-67df-47f5-baa1-d54043cd9f6f/2?center=1447+3022 | titolo = Его имени (Иван Васильевич Русаков) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Манухин | persona nomo = Вл. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 2674 | numero = 247 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1932-10-24 | alirdato = 2026-07-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|13|1|1906|akuzativo=jes}} (laŭ aliaj datumoj la {{JULGREGDATO|12|1|1906|akuzativo=jes}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> li estis arestita kaj ĝis februaro 1906 troviĝis en la malliberejo [[Butirka]]<ref name="Октябрьские дни110">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Ekzilo === [[Dosiero:Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.]] La {{JULGREGDATO|18|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} polica departemento informis la Tobolskan guberniestron ke la ministro pri internaj aferoj ordonis ekzili lin kaj kelkajn aliajn homojn pro "kontraŭregistara agitado inter la kamparanoj" al "foraj lokoj de Tobolska gubernio" por 3 jaroj, kalkulante ekde la {{JULGREGDATO|24|2|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Li devis loĝi sub "malkaŝa polica gvatado" ({{l-ru|гласный надзор полиции}}). Vladimir Kondratjev skribis ke li estis ekzilita la {{daton|3|2|1906}}<ref name="Кондратьев"/>. Antaŭ la foriro malsuperaj kunlaborantoj de la Rostokina Zemstva Hospitalo donacis al li ruslingvan eldonon de la Kapitalo de [[Karolo Markso]] kun respektiva surskribo (ĝin konservis lia filino Jevdokija)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c903a446-5451-4184-9ec6-8c83aec96e80/2?center=1020+593 | titolo = Надпись на книге | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Подляшук | persona nomo = П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 11028 | numero = 49 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-02-29 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lin akompanis la edzino akuŝonta ene de monato. La {{JULGREGDATO|28|3|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} ili venis subgarde al la fervojstacio [[Tjumeno (stacidomo)|Tjumeno]], kie Ivan Rusakov informis lokan policestron ({{l-ru|исправник}}) ke li ne povas plu veturi pro sanstato de sia edzino kaj ke li havas paperon de la Moskva guberniestro, kiu permesis respektivan prokraston. La Tobolska guberniestro petis sian Moskvan kolegon ne plu doni tiajn permesojn kaj ordonis al la Tjumena policestro ekzameni la edzinon de Rusakov por decidi dum kiu tempo ŝi devos resti en Tjumeno; fine li permesis la prokraston por 6 semajnoj. En Tjumeno li loĝis en la 1-a kvartalo ({{l-ru|первая часть}}) kaj laboris kiel privata kuracisto. Post la fino de tiu ĉi periodo Rusakov petis permeson resti en Tjumeno ĝis la fino de la ekzilo, sed la peto estis rifuzita kaj li restis en Tjumeno ĝis la {{JULGREGDATO|28|5|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. La {{JULGREGDATO|30|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} la familio kun kelksemajna filo Sergej venis al [[Jalutorovsko]] ([[Tobolska gubernio]])<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72–74 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Ivan Rusakov tuj petis la guberniestron permesi al li labori kiel privata kuracisto, ĉar la ekzilitoj ne rajtis labori en ŝtataj hospitaloj. La guberniestro Nikolaj Gondatti petis respektivan permeson de la ministro pri internaj aferoj kaj ricevis ĝin, tamen ordonis nomumi Rusakovon kiel estron de hospitalo kaj apoteko en vilaĝo [[Ĥanti-Mansijsko|Samarovskoje]]. La kuracisto en julio 1906 klarigis ke li havas malsanan edzinon kaj 3 monatojn aĝan filon, do transloĝiĝi al la tiom norda setlejo kun severa klimato estus por li ege malfacile, des pli ke li ne havas necesajn rimedojn por la vojaĝo, do tio estus "kvazaŭ puno, neniel miaflanke merita". Fine la guberniestro nuligis la ordonon kaj permesis al li resti en Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 75 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En la urbo li loĝis en duetaĝa ligna domo (nun N 44 en strato Libereco)<ref name="Дом врача Ивана Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/345928.html | titolo = Дом врача Ивана Русакова в Ялуторовске начнут восстанавливать в 2024 году | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-07-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240910075833/https://t-l.ru/345928.html | arkivdato = 2024-09-10 | citaĵo = }}</ref> kaj laboris kiel privata kuracisto<ref name="Октябрьские дни110"/>. Lia edzino skribis en la taglibro: {{Citaĵo |teksto = Speciale [multe] laboris I. V. dum foiroj, al kiuj venadis amaso da kamparanoj. La praktiko iĝis granda. Oni ekkonis kaj aprezis lin kiel bonan kuraciston, homon. Ĉiuj amis lin kaj valorigis lin... |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Особенно работал И. В. в ярмарки, куда стекалась масса крестьян. Практика стала большой. Узнали и оценили как хорошего врача, человека. Его все любили и дорожили им... }} Li iĝis inter la unuaj eksteretataj aŭtoroj de loka ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kie li publikigis artikolojn pri aferoj sociaj kaj medicinaj. Li iĝis estro de buroo de reciproka helpo al politikaj ekzilitoj. Tiutempe en la urbo jam estis proksimume 30 politikaj ekzilitoj, el kiuj 3 estis bolŝevistoj. Poste venis kelkdek [[kartveloj]], partoprenintaj ribelon en distrikto Gori, kaj partoprenintoj de kamparanaj ribeloj en Serdobska distrikto ([[Saratova gubernio]]). Li aranĝis monkolektadon inter pli bonhavaj ekzilitoj, kreis el ekzilitoj brigadon de riparistoj de agrikulturiloj kaj brigadon de ĉarpentistoj, do ĝis la vintro ĉiuj ekzilitoj ricevis loĝejojn kaj laboron. Ankaŭ kamparanoj kaj urbanoj ofte venis al li, serĉante kuracistan helpon kaj konsilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1907–1908 en Jalutorovsko eksplodis epidemio de [[skarlatino]] kaj Ivan Rusakov grave kontribuis al ĝia ĉesigo, aplikinte vakcinon de Georgij Gabriĉevskij, proponitan de tiu en 1905, sed ankoraŭ ne aprobitan oficiale. La {{JULGREGDATO|15|2|1908|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} oni raportis en ĵurnalo "Siberia Vivo" ({{l-ru|Сибирская жизнь}}), ke dum semajno li jam faris ĝis 150 injektojn, ricevinte neniun subtenon de la aŭtoritatoj dum lokanoj venas al li fervore<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/16196c3f-9597-4391-baf6-19e7c3d132bc/3?center=443+1688 | titolo = Ялуторовск, Тобольск. губ. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Иже | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Сибирская жизнь | volumo = | numero = 28 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1908-02-02 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li vakcinis 318 homojn, el kiuj 273 trifoje. Poste li resumis tiun ĉi sperton en artikolo "Sperto pri apliko de preventaj Gabriĉevskij-vakcinoj je [[skarlatino]] en Jalutorovsko" ({{l-ru|Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакциной Габричевского в Ялуторовске}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 70 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|22|11|1909|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li ricevis permeson veturi al Moskvo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiam li estis revenonta de la ekzilo, lokaj intelektuloj enmanigis al li dankleteron, en kiu interalie estis dirite: {{Citaĵo |teksto = Via nomo dum tiu ĉi tempo iĝis tiel konata, ke mankas eĉ unusola vilaĝo en la granda kaj dense loĝata [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kie oni ne konus la doktoron Rusakovon. Kaj tiun ĉi gloron vi kreis per la plej kora kaj skrupula rilato al ĉiu kiu petis vian helpon. |aŭtoro = |verko = Dankletero de Jalutorovsko [1909] |origina teksto = Ваше имя за это время стало настолько известным, нет деревни в большом и густонаселенном Ялуторовском уезде, где бы не знали доктора Русакова. И славу эту Вы создали себе самым сердечным и добросовестным отношением ко всякому, кто бы не обращался к Вам за помощью. }} === Post la ekzilo === Post reveni el la ekzilo li laboris kiel sekretario kaj poste kunredaktoro de la gazeto "Publika kuracisto" ({{l-ru|Общественный врач}}), eldonita de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj publikigis plurajn artikolojn en medicinaj gazetoj "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}}) kaj "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}). En 1909 la gazeto "Publika kuracisto" estis fermita de la registaro, sed en 1911 ĝia eldonado rekomenciĝis. La redakcia laboro estis la sola enspezfonto de Ivan Rusakov, ĉar guberniestro de Moskvo longan tempon estis malakceptanta lin kiel zemstvan kuraciston pro lia statuso de la iama politika ekzilito, do nur post grandaj klopodoj li sukcesis eklabori kiel kuracisto en la urba senpaga infana ambulatorio (laŭ aliaj datumoj li laboris ĝis tiam en privata kliniko). En 1911–1913 li estis sekretario kaj ekde januaro 1914 redaktoro de la sekcio "Urba medicino". Samtempe li devis prizorgi la malsaniĝintan pro [[ftizo]] edzinon, kaj du infanojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19–21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj de bolŝevisto Morozov, post la ekzilo "formale li ne estis membro de la partio, sed idee li ne rompis ligon kun ĝi"<ref name="Октябрьские дни110"/>. Poste li ekloĝis en la domo de arkitekto Aleksandr Zelenko ^{[[:ru:Зеленко, Александр Устинович|ru]]}, kiun tiu konstruigis en 1913 laŭ mendo de Maria Kudrjavceva, ĉe kruciĝo de la stratoj Olenij Val ({{l-ru|Олений Вал}}, do ''Cerva Remparo'') ^{[[:ru:Олений Вал|ru]]} kaj Losinskij Projezd ({{l-ru|Лосинский проезд}}, do ''Alka Traveturejo'', ĝis 1922 — Avdejevskij Projezd). En 1917 kiel ĝia posedanto estis indikita jam Aleksandr Zelenko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | titolo = Дача Кудрявцевой, Общество любителей лыжного спорта, инженер Зеленко и передовые технологии начала XX века на Оленьем Валу в Сокольниках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Память места_Москва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Dzen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230426001938/https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | arkivdato = 2023-04-26 | citaĵo = }}</ref>. Filino Jevdokija Rusakova skribis poste, ke ilia familio ekloĝis tie nelonge antaŭ la [[Oktobra revolucio]]. Tie Zelenko daŭrigis sian eksperimenton pri edukado de juna generacio surbaze de ideoj de la setleja movado ^{[[:en:Settlement movement|en]]}, kiun li entreprenis en 1907–1908 en sia domo en Vadkovskij strateto ^{[[:ru:Вадковский переулок|ru]]}, ĉesigitan de polico pro suspekto je socialisma agado. En la duetaĝa ligna domo kun ferbetonaj terasoj loĝis nur familioj kun infanoj, ĉar ĝi funkciis samtempe kiel vartejo kaj lernejo. Geknaboj lernis kune, inkluzive la arton, en granda ĉambro edzino de la posedanto Anna Miĥajlovna Zelenko ludis pianon kaj aranĝis spektaklojn kun la lernantoj. En eta zoo loĝis birdoj, [[kobajo]]j, kunikloj, sciuroj kaj du krokodiletoj. En la korto ĉiu lernanto havis propran bedon. Baldaŭ oni kromnomis la domon ''Infana Urbeto'' ({{l-ru|Детский городок|t=Detskij Gorodok}}). Ivan Rusakov iĝis unu el aktivuloj kaj instruistoj de la lernejo. Li ludis pianegon, laboris en ligna metiejo, esploris kun infanoj naturon en ĉirkaŭaĵoj, transformis apudan barlagon en la [[Sokolniki (parko)|parko Sokolniki]] je glitejo, vizitebla senpage. La infanoj kromnomis lin kiel ''Ivan Vasjoŝa'' ({{l-ru|Иван Васёша}}), kio estis infanŝerce adaptita ''Ivan Vasiljeviĉ''. Li regule aranĝis ekskursojn tra la parko Sokolniki, kio estis nova tiutempe kaj la parko mem aspektis ankoraŭ kiel densa arbaro<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 1919 Ivan Rusakov rememoris ke tiutempe oni petis ĉe la Moskva Administracio {{unuo|5000}} rublojn por aranĝi edukejon por la infanoj, bazitan sur esplorado de la naturo, sed alfrontis rifuzon reference al manko de mono<ref name="У истоков юннатского движения22"/>. === Post 1917 === Post la [[Februara revolucio]] Ivan Rusakov plu aktive partoprenis la socian kaj partian agadojn. Li estis elektita kiel prezidanto de la buroo de la unua laŭleĝa partia komitato de [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)|distrikto Sokolniki]]. Somere 1917 li estis elektita kiel deputito de la Sokolnika Distrikta Dumao kaj iĝis prezidanto de ĝia ekzekutiva komitato ({{l-ru|управа}}). Samtempe li estis elektita kiel membro de la Ekzekutiva Komitato de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. La {{JULGREGDATO|8|11|1917|akuzativo=jes}} ampleksigita kunveno de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiun li prezidis, kune kun fabrikaj komitatoj aprobis rezolucion pri armita ribelo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=16&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj, li estis ripetanta: "Nur kun fusilo enmane ni povos esti venkintoj; la tempo venis, ni devas prokrasti eĉ ne unu minuton, kamaradoj, al batalo!" ({{l-ru|Только с винтовкой в руках мы можем быть победителями; время пришло, медлить мы ни одной минуты не должны, товарищи, в бой!}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=53&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|11|1917|akuzativo=jes}} Ivan Rusakov iĝis membro de la Sokolnika Milita-Revolucia Komitato<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=18&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27, 29–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la puĉo de Kornilov li iĝis membro de distrikta triopo, celinta akiri armilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=13&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li aktive partoprenis okupadon de la milicaj komisariatoj, inkluzive de la 4-a komisariato en [[Meŝĉanskij (distrikto de Moskvo)]], kie la sturmantoj alfrontis reziston de la komisaro, tamen senarmigita senperforte kun lia aktiva engaĝiĝo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=32&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iniciatis kreadon de moveblaj taĉmentoj de la [[Ruĝa Kruco]] kaj manĝejoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/438bb113-e9de-4400-8058-392e3cd21d70/3?center=2012+1266 | titolo = "Красный доктор": К 110-летию со дня рождения Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Пономарев | persona nomo = А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 20549 | numero = 231 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-07 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En oktobro 1917 en unu el tiaj komisariatoj lia taĉmento trovis forlasitan novnaskitan knabinon, kiun ili transdonis al la 3-a sekcio de milico, kie ŝi estis adoptita kaj ricevis la nomon Tatjana Oktjabrskaja (do ''Tatjana La Oktobra'')<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8449ebcb-a009-4132-99ba-1db142bc6416/3 | titolo = Дочь революции: судьба Татьяны Октябрьской | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Камышев | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 13230 | numero = 105 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-05-05 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. [[Dosiero:Врачебная газета. 1907. №50.jpg|200px|eta|dekstra|"Kuracista gazeto", 1907.]] Li aktive kontribuis al "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}), pledante pri kreado de grandskala sistemo de ŝtata sanservo. Fine de septembro 1917 li publikigis en N 6–7 artikolon, en kiu argumentis ke la antaŭa publika sanservo estis pli simila al bonfarado kaj ne kapablas solvi aktualajn problemojn de la loĝantaro. Ŝanĝo de la socia kaj politika sistemoj laŭ lia opinio devus sekvigi ankaŭ bazajn ŝanĝojn en la publika sanservo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Necesas unuavice konstati ke la publika sanservo kun ĝia alloga ideologio kaj samtempe kun magraj praktikaj atingoj estas produkto de la antaŭrevolucia ŝtata sistemo [...] Se tiu ĉi estis disfalanta, do same neeviteble devos disfali ankaŭ la publika sanservo en sia antaŭa stato [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Artikolo en "Kuracista gazeto" (N 6–7, la {{dato|22|9}} — la {{dato|1|10|1917}} |origina teksto = Приходится прежде всего установить, что общественная медицина с её привлекательной идеологией и одновременно с бедными практическими достижениями является продуктом дореволюционного строя [...] Раз последний рушился, то с такой же неизбежностью должна рушиться и общественная медицина в её прежнем виде [...] }} Li estis redaktoro de la gazeto "Sciigoj de Sovetia Medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}}). Li loĝis en strato la 8-a Sokolniĉeskaja apud [[parko Sokolniki]] (Moskvo), kie li ofte promenadis kaj eĉ esploris ĝian flaŭron<ref name="Барсуков7"/>. Post la [[Oktobra revolucio]] li malakceptis kontraŭbolŝevistajn rezoluciojn de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj proteste eksiĝis el la societo kaj la redakcio de ties gazeto "Publika kuracisto"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Rilate la rezolucion de la estraro de la Pirogov-societo de la {{dato|22|11}} koncerne la aktualan politikan momenton kaj rilaton al la kuracistoj-bolŝevistoj, mi konsideras necese deklari, ke mi havas grandan honoron aparteni al la partio de social-demokratoj internaciistoj (bolŝevistoj) kaj rezigni tiun ĉi honoron min devigos nek kugloj de [[junkro]]j, nek burĝa-filistera malicemo. Samtempe mi informas la estraron ke post la aprobo de la supremenciita rezolucio mi rifuzas esti unu el la redaktoroj de "Publika kuracisto" kaj forlasas la komisionojn kies membro mi estis. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Mesaĝo al la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov |origina teksto = По поводу постановления правления Пироговского общества от 22 ноября касательно текущего политического момента и отношения к врачам-большевикам считаю необходимым заявить, что я имею великую честь принадлежать к партии социал-демократов интернационалистов (большевиков) и от этой чести не заставят меня отказаться ни пули юнкеров, ни буржуазно-обывательское злопыхательство. Вместе с тем довожу до сведения правления, что я после принятия упомянутого выше постановления отказываюсь быть одним из редакторов «Общественного врача» и выхожу из состава комиссий, коих я состоял членом. }} Li verkis malneton de rezolucio, akceptita de kunveno de medicinistoj en Moskvo la {{daton|15|3|1918}} kaj kondamnintan strikon de medicinistoj, proklamitan de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov. Tiutempe li estis inter la fondintoj de la Sindikato de Medicinaj kaj Sanitaraj Laboristoj ({{l-ru|Медсантруд|t=Medsantrud}}). La Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov planis krei apartan sindikaton por la kuracistoj, dum Ivan Rusakov insistis krei unuecan sindikaton por ĉiuj medicinistoj — de kuracistoj ĝis sanitaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En marto 1918 kune kun la registaro, al Moskvo translokiĝis la Konsilio de Kuracistaj Kolegioj, kiu estis gvida organo de la sanservo, kaj estis redaktoro de ties gazeto "Sciigoj de sovetia medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 34 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|10|4|1918}} Ivan Rusakov estis nomumita membro de la medicina kolegio de la Popola Komisariato pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c7ca63d2-481c-4ff5-be42-ecc8dd344b60/4?center=4246+1845 | titolo = Приказ № 7 Народного комиссариата по внутренним делам 10-го апреля 1918 года | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 888 | numero = 75 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1918-04-16 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li aktive partoprenis kreadon de la Popola Komisariato pri Sanservo ({{l-ru|Наркомздрав}}). La {{daton|15|6|1918}} komenciĝis la unua Tutlanda Kongreso de la Medicina-Sanitaraj Sekcioj de la Sovetoj de Laboristaj, Kamparanaj kaj Soldataj Deputitoj dum kiu li arde pledis pri kreado de la Popola Komisariato pri Sanservo, fine establita la {{daton|11|7|1918}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li kontraŭis malamikecon rilate la fakulojn ({{l-ru|специалист}}), kiu tiutempe disvastiĝis tiom grave ke eĉ aperis specifa termino "fakulmalamo" ({{l-ru|спецеедство}}, laŭvorte: fakulmanĝado). La {{daton|2|8|1919}} dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki, parolante pri la temo "Proleta diktaturo kaj la fakuloj", responde al akuzoj pri "sabotado fare de fakuloj" li diris: {{Citaĵo |teksto = Nia malforteco, amikoj, estas ne en la fakuloj, sed en ni mem. Rilate la fakulojn, ilin necesas al nia flanko transtiri kaj devigi labori bone. Sed la ĉefa malforteco troviĝas en ni mem. Speciale postrestas partia edukado. La komunisto, kamaradoj, devas esti je alteco de sia destino, forte labori en la proleta amaso [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolo dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki [la {{dato|2|8|1919}}]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Наша слабость, друзья, не в специалистах — в нас самих. Что касаемо специалистов, то их следует на свою сторону перетянуть и заставить работать порядочно. Но главная слабость в нас самих. Особо отстает партийное воспитание. Коммунист, товарищи, обязан быть на высоте своего назначения, усиленно работать в гуще пролетариата [...] }} Fine la kunveno interalie resumis: "La komunisto devas labori pli ol ĉiuj kaj morti la unua — tio estas liaj privilegioj" ({{l-ru|Коммунист должен работать больше всех и умирать в первую очередь — это его привилегии}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Pedagogia agado === [[Dosiero:Дача на 6-м Лучевом просеке Сокольников, в которой размещалась школа-колония при Биостанции юных натуралистов.png|200px|eta|dekstra|Somerdomo en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]], kie funkciis la lernejo-kolonio. Moskvo, 1920-aj.]] La {{daton|15|6|1918}} li fondis en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}, ekde 1927 — {{l-ru|6-й Лучевой просек}}) ^{[[:ru:6-й Лучевой просек|ru]]} kaj en Rostokina Traveturejo ({{l-ru|Ростокинский проезд|t=Rostokinskij Projezd}}) ^{[[:ru:Ростокинский проезд|ru]]}, rande de la parko [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinij Ostrov]], apud la vilaĝo [[Bogorodskoje (distrikto de Moskvo)|Bogorodskoje]] la ''Biostacion de junaj naturalistoj'' ({{l-ru|Биостанция юных натуралистов}}) kune kun pedagogo kaj biologo Boris Vsesvjatskij, kiu iĝis ĝia estro<ref name="Подвиг большевика11">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Fratino de tiu lasta, Jelizaveta Vsesvjatskaja, estis edzino de Arsenij Rusakov ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]}, fama nekropsiisto, frato de la Ivan Rusakov, do ili sufiĉe bone konis unu la alian. Boris Vsesvjatskij rememoris poste ke ilia konversacio okazis en januaro 1918, kiam Ivan Rusakov rakontis al li pri sia delonga revo — krei stacion de junaj naturŝatantoj en la parko Sokolniki. Antaŭ la revolucio tiaj provoj fiaskis, sed nun tio devus sukcesi, opiniis li. Kiel prezidanto de la Sokolnika Soveto li proponis ke Boris Vsesvjatskij iĝu estro de la establota stacio dum li promesas ĉian eblan subtenon, doninte iun el konfiskitaj somerdomoj, elektotan de Vsesvjatskij, asistanton kaj gardiston<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Li esploris sperton de Stanislav Ŝackij ^{[[:ru:Шацкий, Станислав Теофилович|ru]]} kaj Aleksandr Zelenko, kiuj antaŭ la revolucio eksperimentis tiukampe kadre de la setlanta movado. Scienca kunlaboranto iĝis Valentina Viktorovna Burdakova, lernantino de la profesoro Nikolaj Konstantinoviĉ Kolcov ^{[[:ru:Кольцов, Николай Константинович|ru]]}, establinta en 1917 la Instituton de Eksperimenta Biologio ^{[[:ru:Институт биологии развития имени Н. К. Кольцова РАН|ru]]}. Laŭ rememoroj de Boris Vsesvjatskij, Ivan Rusakov faris al ŝi nur tri demandojn: "Ĉu vi ŝatas la naturon? Ĉu vi ŝatas la infanojn? Ĉu vi ne timas labori kun la bolŝevistoj?" {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Laŭ peto de Vsesvjatskij, la Sokolnika Distrikta Soveto konfiskis kaj transdonis por la stacio malgrandan negocistan somerdomon kun tereno en la Rostokina Traveturejo. Seĝoj kaj tabloj estis transdonitaj de la soveto, konfiskinta ilin en likviditaj restoracioj. Laŭ rekomendo de Ivan Rusakov, la stacio ricevis ankaŭ konfiskitajn mikroskopojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Станция юных любителей природы (афиша 1918 года).jpg|200px|eta|dekstra|Afiŝo de la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. Moskvo, majo — junio 1918.]] Afiŝo pri varbado de estontaj junaj naturalistoj aperis en Sokolniki jam en majo 1918 kaj venis 17 infanoj, sed oficiala fondodato estas konsiderata la {{daton|15|6}} kiam okazis la unua organizita ekskurso, kiun partoprenis infanoj kaj ĉiuj dezirantoj. Kiel bazo servis la negocista Blua Somerdomo ({{l-ru|Голубая дача}}) en Rostokina Traveturejo (Rostokinskij Projezd), poste aldoniĝis la Blanka Somerdomo ({{l-ru|Белая дача}}) en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}), la Flava Somerdomo ({{l-ru|Жёлтая дача}}), la Somerdomoj de Kasatkin ^{[[:ru:Касаткин, Николай Алексеевич|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Юннатка "Мэри Пикфорд" (из беседы с Т. Г. Родькиной) // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 152 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>, konfiskita post la revolucio (ĝi ne plu ekzistas)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = О развитии юннатского движения // Современные подходы к организации юннатской деятельности, 4SRC2016 : Тезисы докладов Четвертой Сибирской межрегиональной конференции, 23–24 ноября 2016 года |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://yunnat-01.gov67.ru/files/415/kniga_105_let_yud_250.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2016 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Рос. акад. наук. Сиб. отд-ние, Федер. исслед. центр Ин-т цитологии и генетики |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91291-030-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Idoj de laboristoj — lernejanoj, adoleskantoj, laborista junularo, ŝatantaj naturon kaj dezirantaj ĝin esplori, estas invitataj registriĝi kiel praktikantoj ĉe la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. En la stacio okazos observado de la vivo kaj evoluo de birdoj, fiŝoj, insektoj (inkluzive abelojn) kaj aliaj bestoj; eksperimentoj je diversaj plantoj, kreado de kolektoj ktp. La aliĝo estas senpaga, nombro de la lokoj estas limigita. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Afiŝo [1918]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Дети рабочих — школьники, подростки, рабочая молодёжь, любящие природу и желающие её изучать, приглашаются записываться практикантами на Станцию юных любителей природы. На станции будут производиться наблюдения над жизнью и развитием птиц, рыб, насекомых (в частности, пчёл) и других животных; опыты над различными растениями, составление коллекций и т. д. Приём бесплатный, число мест ограничено. }} Unue tio estis ekskursejo, ekde oktobro 1919 — lernejo-kolonio. Ivan Rusakov en sia parolado la unua datreveno de la stacio, festita la {{daton|15|6|1919}}, rememoris la antaŭrevolucian tempon, kiam similaj iniciatoj estis rifuzataj pretekste de manko de mono dum nun ili ricevas subtenon malgraŭ oble pli malfacilaj cirkonstancoj. {{Citaĵo |teksto = Mi rememoras la Guĉkov-tempon<ref>Temas pri Nikolaj Guĉkov^{[[:ru:Гучков, Николай Иванович|ru]]}, kiu estis frato de [[Aleksandr Guĉkov]] kaj urbestro de [[Moskvo]] en 1905–1912.</ref>. Tiam la popolan edukadon estris Puzirevskij<ref>Georgij Aleksandroviĉ Puzirevskij ({{l-ru|Пузыревский}}) estis membro de la Moskva Urba Dumao, membro kaj poste prezidanto de la lerneja fako de la Moskva Urba Administracio.</ref> kaj tiu, se eblas diri, "kultura aganto" malsukcesis trovi en tiu tempo de relativa abundo por analogia iniciato nurajn kvin mil rublojn, dum la mizera laborista-kamparana registaro sukcesis eltrovi por tiu ĉi afero ĝis duonmiliono da rubloj, donis la plej bonan lokon en Sokolniki. Por tio ĝi forpelis de tiuj ĉi komfortaj nestoj grasajn sinjorojn, kiuj ĉi tie, en tiuj ĉi benitaj lokoj, manĝegis, diboĉis, ludis kartojn, enuis pro nenifarado. Surloke de la sata, laŭaspekte bela, sed abomena laŭsence burĝa haladzo ĝi plantis oazon de la vera ekkono de la naturo, belegan oazon de la proleta kulturo. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolado ĉe la unua datreveno de la stacio, la {{daton|15|6|1919}}<ref name="У истоков юннатского движения22">{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Мне припоминаются гучковские времена. Тогда заведовал народным образованием некто Пузыревский, и этот, с позволения сказать, «деятель на поприще культуры» не смог найти в те времена относительного изобилия на начинание аналогичного характера только пять тысяч рублей, в то время как нищее рабоче-крестьянское правительство сумело изыскать на это дело до полумиллиона рублей, предоставило лучший уголок в Сокольниках. Для этого оно выгнало с этих насиженных гнезд жирных господ, которые тут, в этих действительно благословенных местах, обжирались, кутили, играли в карты, скучали от безделья. На месте сытого, красивого с виду, но отвратительного по существу буржуазного смрада насадило оно оазис истинного познания природы, прекрасный оазис пролетарской культуры. }} Ekde januaro 1920 la instruado iĝis pli stabila kaj regula, aŭtune 1920 ĝi ricevis statuson de la lernejo de la 2-a grado. La {{daton|28|4|1920}} mortis Kliment Timirjazev kaj baldaŭ la stacio ricevis lian nomon. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov, lia edzino mortis pli frue, do iliaj filinoj Jekaterina kaj Jevdokija estis akceptitaj en la lernejo-kolonio kiu iĝis ilia domo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laboristoj de la apuda fabriko "Bogatir" ^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]} kaj de aliaj apudaj entreprenoj komencis sendi tien infanojn, ĉar tie ili povis ricevi nutraĵojn kaj loĝejon. La infanoj kultivis terenojn, donitajn de la fabrikaj laboristoj, bredis bestojn kaj provizis sin mem per nutraĵoj. La financado estis ege malsufiĉa, la vivkondiĉoj mizeraj, vintre la infanoj ofte noktis hejme kaj en la stacio restis nur Vsesvjatskij<ref name="Федорович">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/d13ba889-849e-4f7d-b51e-da039eb74c55/6 | titolo = Первая био-школа И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Федорович | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 105 | paĝoj = 6 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1923-05-13 | alirdato = 2025-09-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La stacio origine estis planita kiel somera aranĝo, sed aŭtune Rusakov aranĝis kunsidon de la ekzekutiva komitato kaj plenkunvenon de la Sokolnika Soveto, kiun partoprenis ankaŭ ekspertoj kiel instruistoj de la agrikultura akademio kaj reprezentantoj de la [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinostrovskij Forstejo]]. Ivan Rusakov gvidis la kunsidon kiel prezidanto kaj kontribuis al ties fina rezolucio: transformi la stacion je tutjare funkcianta organizaĵo. Kiel ideologia bazo servis ideoj de rusa biologo [[Kliment Timirjazev]], alvokinta esplori naturon de sia patrujo kaj serĉi eblecojn de ties praktika utiligado por la popolaj bezonoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija Rusakova rememoras ke li estis ofte ripetanta kontente la frazon: "Nun mi havas kvar infanojn — Dunjaŝa, Katjuŝka, Sergejka kaj la Stacio de Junaj Naturŝatantoj!" ({{l-ru|Теперь у меня четверо детей — Дуняша, Катюшка, Сергейка и Станция юных любителей природы!}})<ref name="Подвиг большевика11"/>. Ankaŭ la pedagogiaj metodoj estis avangardaj, bazitaj sur rekta esplorado de la naturo kaj memstara serĉado de la respondoj al demandoj. Rusakov kaj Vsesvjatskij asertis ke la instruado de ĉiuj fakoj estu bazita sur la instruado de biologio. La infanoj estis dividataj je rondoj: ''legomistoj'' ({{l-ru|огородники}}), do botanikistoj, ''akvemuloj'' ({{l-ru|водолюбы}}), do hidrobiologoj, ''insektistoj'' ({{l-ru|насекомники}}), do entomologoj, ''birdistoj'' ({{l-ru|птичники}}), do ornitologoj, ''ĉieluloj'' ({{l-ru|небесники}}), do meteologoj. ''Voĵgantoj'' ({{l-ru|путешественники}}) estis esplorantaj respektivajn terenojn laŭe al siaj sciencaj taskoj kaj laŭvoje fondis branĉojn en apudaj lernejoj, engaĝigante iliajn lernejanojn — en Sokolniki, vilaĝoj Bogorodskoje, Aleksejevskoje ka. ''Mastrumantoj'' ({{l-ru|хозяйственники}}) kaj ''sociologoj'' prizorgis siajn fakojn. Oni bredis [[vulpo]]jn laŭ usona ekzemplo. Ili kunlaboris kun sciencistoj de naturrezervejo Askanija-Nova^{[[:ru:Аскания-Нова (заповедник)|ru]]} ([[Ĥersona provinco]]). Somere surbaze de la stacio okazis kursoj por lernejaj instruistoj de Moskva, Tula kaj Vladimira gubernioj<ref name="Федорович"/>. Vintre 1919 oni elektis la plej entuziasmajn infanojn 10 ĝis 15 jarojn aĝajn kaj formis el ili konstantan kolektivon. La {{daton|7|4|1919}} la stacio malfermiĝis jam kiel kolonio, kie loĝis la infanoj. Kun tempopaso ĝi transformiĝis je la centro de junaj naturalistoj kaj funkcias ĝis nun, renaskiĝinte en 2015 kiel la Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro ({{l-ru|Федеральный детский эколого-биологический центр}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | titolo = 105 лет назад в Сокольниках создали первую в СССР биостанцию юннатов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Татьяна Щербакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-02-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Administracio de [[Orienta administra arondismento]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230314093553/https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | arkivdato = 2023-03-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | titolo = Птичники, насекомники, водолюбы. Как в Москве появились юннаты | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = mos.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240405055659/https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | arkivdato = 2024-04-05 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | titolo = Легендарная станция юннатов возрождается | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Klubo de Regionografoj de Sokolniki | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250909180829/https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | arkivdato = 2025-09-09 | citaĵo = }}</ref>. Baldaŭ la iniciato altiris atenton de altranguloj. Fine de junio 1920 Boris Vsesvjatskij estis vizitita de [[Nadeĵda Krupskaja]], kiu diris ke ŝi venis laŭ peto de [[Lenin]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 170 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Vladimir Iljiĉ proponis al mi proksime okupiĝi pri lernejo. Doni necesan direkton al evoluo de nia sovetia lernejo — nun tio estas plej grava afero. Kaj mi decidis, antaŭ ol okupiĝi pri tiu ĉi afero, konatiĝi kun tio kio jam estas farita ĉe ni. Antaŭnelonge mi estis en lernejo-komunumo de Lepeŝinskij ^{[[:ru:Лепешинский, Пантелеймон Николаевич|Лепешинский]]}; nun mi decidis veni al vi. |aŭtoro = [[Nadeĵda Krupskaja]] |verko = |origina teksto = Владимир Ильич предложил мне вплотную заняться школой. Дать нужное направление развитию нашей советской школы — теперь это главное. И я решила, прежде чем приступить к этому сложному делу, познакомиться с тем, что уже у нас сделано. Недавно я была в школе-коммуне имени Лепешинского; теперь решила заехать к вам. }} Poste Nadeĵda Krupskaja regule frekventis la lernejon kaj helpis al ĝi. [[Vladimir Bonĉ-Brujeviĉ]] diris ke Lenin aprezis arbarajn lernejojn en Sokolniki kaj diris: {{Citaĵo |teksto = Kial en la lernejoj, ĉie ajn ne propagandi nepran plantadon de arbaroj, liginte tiun ĉi aferon al iu tago, ekzemple al la [[Unua de Majo]]?.. Kial ne eduki en la infanoj amon al la naturo, al kiu ili ĉiam estas tiom sentemaj? Rigardu, en Sokolniki, en lernejoj subĉielaj, — ja tie ne eblas la infanojn forpeli de tiuj iliaj naturejoj. Kion ajn ili faris tie! Tie estas bestoj, kaj plantoj, kaj birdoj, kaj observado de formikoj. Ili eldonas proprajn magazinojn, faras sciencajn malkovrojn kaj ĉio okazas tiom ĝoje, kun tia entuziasmo, ke oni eĉ ne deziras foriri de ili. La sperton de la Sokolniki-lernejoj necesas disvastigi ĉie ajn. Rigardu kiel la infanoj prizorgas la ĝardenon kaj parkon, kiu estas donita al tiu lernejo, kie loĝas Nadeĵda Konstantinovna. Tie ne nur neniu rompas la arbojn — tie oni strebas subteni ĉiun arbeton, doni al ĝi plej bonajn vivkondiĉojn, se ĝi pro iu kialo velkas; oni plantas novajn arbojn, ĉiuj vivas interagante kun la naturo, ĝojaj, kontentaj kaj gajaj... En la lernejoj necesas instrui tiujn ĉi kulturajn kutimojn. |aŭtoro = [[Lenin]] |verko = |origina teksto = Почему в школах, везде и всюду не пропагандировать обязательное насаждение деревьев, приурочив это дело к какому-нибудь дню, например, к Первому мая?.. Почему не воспитать в детях любовь к природе, к которой они всегда так чутки? Посмотрите, в Сокольниках, в школах на открытом воздухе, — ведь там детей невозможно отогнать от их уголков природы. Чего только они там не наделали! У них и животные, и растения, и птицы, и наблюдения над муравьями. Они издают собственные журналы, делают научные открытия и все так радостно, с таким энтузиазмом, что прямо не хочется уходить от них. Опыт сокольнических школ необходимо распространять везде и всюду. Посмотрите, как дети ухаживают за садом и парком, который отведен той школе, где живет Надежда Константиновна. Там не только никто не ломает деревьев — там стремятся поддержать каждое маленькое деревце, дать ему лучшие условия жизни, если оно почему-либо чахнет; насаждают новые деревья, все живут в общении с природой, радостные, довольные и веселые... В школах необходимо прививать все эти культурные привычки. }} [[Dosiero:Станция юннатов.jpg|200px|eta|dekstra|Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro. Moskvo, 2023.]] Li establis en Sokolniki la unuan infanĝardenon por laboristaj infanoj. Lia frato Arsenij rememoris ke eĉ ĝia ejo estis simbola<ref name="Барсуков40">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En ĝi troviĝis dum la Oktobra revolucio milita stabo de la distrikto. La frato deziris ke en la loko, kie antaŭnelonge sonis armiloj, aŭdiĝu gajaj voĉoj de la infanoj. Li organizis ankaŭ la stacion de junaj naturŝatantoj en Sokolniki. Laŭ ideo de la fondinto, tiu ĉi stacio devis servi kiel loko, kie la infanoj, interesitaj pri esplorado de la naturo, povus trovi azilon, materialon kaj gvidadon je sia laboro. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = В нём помещался во время Октябрьской революции военный штаб района. Брат хотел, чтобы в том месте, где недавно звучало оружие, раздавались весёлые голоса детворы. Им была организована и станция юных любителей природы в Сокольниках. По мысли основателя, эта станция должна была служить местом, где дети, заинтересовавшиеся изучением природы, могли бы найти приют, материал и руководство в своей работе. }} La {{daton|3|12|1920}} li publikigis en gazeto "Kommunistiĉeskij trud" (Komunista Laboro) de la Moskva Soveto artikolon "Infanĝardeno estas la grajno de la komunista kulturo" ({{l-ru|Детский сад — зерно коммунистической культуры}}), en kiu li pledis pri neceso establi kaj perfektigi nombron de infanĝardenoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c2470e16-9f03-4faa-bf13-9b4c585557b3/4?center=924+577 | titolo = Детский сад — зерно коммунистической культуры | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 213 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-12-03 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li planis krei tian stacion ankaŭ por junaj teknikistoj, sed tio efektiviĝis jam post lia morto<ref name="Барсуков40"/>. === Armea agado === [[Dosiero:Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.]] Jevdokija Rusakova skribis ke post la Jaroslavla Ribelo ^{[[:ru:Ярославское восстание|ru]]}, do somere 1918, li forveturis al [[Jaroslavlo]] por "restarigi tie vivon", supozeble por aranĝi medicinan helpon<ref name="Подвиг большевика11"/>. Lia frato Arsenij asertis ke Ivan Rusakov partoprenis ankaŭ armitajn ekzercojn kiel volontulo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Foje somere, en dimanĉa tago — tio okazis verŝajne en 1919 — mi rimarkis sur la ŝoseo Sokolniki taĉmenton de homoj armitaj per fusiloj. Tio marŝis al militekzercoj volontuloj-laboristoj, inter ili marŝis en malnova jako, ĉirkaŭstreĉita per rimeno, kiel ordinara soldato — prezidanto de la distrikta Soveto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = Однажды летом, в воскресный день — это было, вероятно, в 1919 году, — я заметил на Сокольническом шоссе отряд людей, вооружённых винтовками. Это шли на войсковые занятия добровольцы-рабочие, среди них шагал в стареньком пиджаке, перетянутом ремнем, в качестве простого рядового — председатель районного Совета Иван Васильевич Русаков. }} Dum la 8-a kongreso de RKP(b), okazinta en Moskvo de la 18-a ĝis la {{dato|23|3|1919}}, Ivan Rusakov estis reprezentanto de la Moskva partia organizaĵo kun decida voĉo, membro de la organiza sekcio. En la listo de la delegitoj estis indikite ke li estas membro de la partio ekde 1917<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Протоколы VIII съезда РКП(б) (издание 1933 года).pdf|РКП(б). Съезд (1919; 8; Москва). Восьмой съезд РКП(б). 18-23 марта 1919 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Е. Ярославский |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/59364/protokoly_viii_sezda_rkpb.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1933 |origindato = 1919 |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 456, 464 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de novembro (aŭ en oktobro)<ref name="Кондратьев"/> 1919 li ekveturis al la Suda fronto kie laŭ propono de estro de la sanitara administracio de tiu ĉi fronto Miĥail Barsukov li iĝis estro (plenrajtigito) de la sanitara inspektejo. Ivan Rusakov akceptis la proponon kaj estis sendita al la 12-a armeo de la Suda fronto kiel prezidanto de la milita-sanitara inspektejo<ref name="Музей Ивана Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/be9d6d36-abbf-446e-b752-2d74851808da/4?center=934+1657 | titolo = Музей Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 14504 | numero = 234 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-10-04 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste en sia raporto li priskribis ekstreman situacion kiun li alfrontis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–45 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En [[Korosten]] mi devis okupiĝi ne nur kaj eĉ ne precipe pri ekzamenado, sed partopreni en organika laboro pro katastrofa situacio kaj neceso urĝe helpi al la kunlaborantoj. Malgraŭ mizeraj fortoj (unu kuracisto — provizora estro de la evakua kuracejo, ĵus nomumita kaj tute malsperta, politika komisaro kaj lia asistantino, tute embarasitaj, tri flegistinoj kaj ses sanitaroj), la evakua kuracejo estis inundita je malsanuloj. Akceptejo de la evakuejo aspektis terure, speciale sekvan tagon post nia alveno, kiam en ĝi en du hospitaloj de la evakua kuracejo kaj sur radoj akumuliĝis ĝis {{unuo|1000}} malsanuloj. Mi devis preni la administradon je miaj manoj, likvidi panikon kaj embarasitecon de la personaro, trankviligi furiozan amason de ruĝarmeanoj, emociiĝintaj pro la stato de la malsanuloj, aranĝi komunikadon kun komandestro kaj politika fako de la 47-a divizio, loka partia komitato. Kun ilia helpo mi sukcesis aranĝi rapide sanitaran urĝan servon por malŝarĝi la akceptejon de la evakuejo, ricevi novajn ejojn por ĝia vastigo kaj pli bona agordado, aranĝi mobilizadon de nelaboristaj elementoj por helpi la sanitarojn pri transportado de la malsanuloj kaj entombigado de la mortintoj, kelkdek kiuj akumuliĝis, trovi ĉarpentistojn kaj fornistojn, fortigi la medicinan personaron kaj ĝenerale la aparaton de la evakuejo (du kuracistoj estis ricevitaj de sanitara estro de la 47-a divizio), sanitaroj estis promesitaj el nebatala taĉmento, loka partia komitato donis bonan mastrumestron. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Raporto |origina teksto = В Коростене пришлось заняться не только и не столько обследованием, сколько принять участие в органической работе ввиду катастрофического положения и необходимости в экстренной помощи работникам. При наличии ничтожных сил (одного врача — врид начэвака, только что назначенного и совершенно неопытного, политкома и его помощницы, совершенно растерявшихся, трёх сестёр и шести санитаров), эвакопункт был наводнён больными. Эвакоприёмник представлял ужасную картину, особенно на следующий день нашего пребывания, когда в нём в двух госпиталях пункта и на колёсах скопилось до {{unuo|1000}} больных. Пришлось взять бразды правления в свои руки, ликвидировать панику и растерянность среди персонала, утихомирить бушующую толпу красноармейцев, взволнованных положением больных, установить связь с комдивом, начдивом и политотделом 47-й дивизии, местным парткомом. С их помощью удалось организовать наскоро санитарную летучку для разгрузки эвакоприёмника, заполучить новые помещения для его расширения и лучшего оборудования, провести мобилизацию нетрудового элемента в помощь санитарам для погрузки больных и похорон умерших, коих скопилось несколько десятков, найти плотников и печников, усилить медперсонал и вообще аппарат эвакопункта (два врача были получены от начсандива 47-й дивизии), санитары были обещаны из нестроевой команды, местный партком дал дельного завхоза. }} Li atentigis ke la armeo kvartiras en setlejoj, do la sano de la militistoj rekte dependas de tiu de la civiluloj, do necesas prizorgi ankaŭ la civilan loĝantaron, ĉar sanitara bonfarto de la civiluloj kaj armeanoj estas proksime interligitaj. Rilate la armeanojn li akcentis neceson de politika laboro. Laŭ propra iniciato li veturis al Moskvo kie aktive pledis pri neceso urĝe solvi sanitarajn problemojn de la 12-a armeo kaj fine ricevis flegistinojn, litaĵojn kaj kuracilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46–47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En sia letero, verkita en decembro 1919, kaj publikigita en ĵurnalo [[Izvestija]] la {{daton|14|2|1920}} sub titolo "El sanitaraj leteroj de la fronto" ({{l-ru|Из санитарных писем фронта}}) li priskribis plorindan sanitaran situacion ĉe la fronto kaj alvokis pli vaste uzi sperton de la [[Unua mondmilito]] kaj uzi komunistan fervoron por organizi "sanitaran Ruĝan Armeon"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/34279598-0576-4cc3-8955-c98558e16868/1?center=2277+1422 | titolo = Из санитарных писем фронта (декабрь 1919 г.) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 880 | numero = 33 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-02-14 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. De la Suda fronto li skribas al sia amiko pri preteco perei por la altaj ideoj. {{Citaĵo |teksto = Perdi la vivon pro la granda afero, ne pro personaj sentoj, sed pro arda kredo, kie ĉio persona estas tiom for, for [...] Perei kiam kaj kie tio estas necese por la afero. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al amiko<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Сложить голову за великое дело, не из личного чувства, а по пламенной вере, где все личное так далеко, далеко [...] Сложить тогда, когда и где это нужно для дела. }} La {{daton|25|1|1920}} laŭ ordono de la estro de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio Zinovij Solovjov, li estis forsendita de la fronto al Moskvo. Tie li mallongan tempon laboris kiel asistanto de estro de inspekta fako de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio pri politikaj aferoj, sed baldaŭ forlasis la sanservon kaj koncentriĝis je edukado<ref name="Новое"/><ref name="Барсуков48">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li evakuis plurajn lernejojn de la Sokolnika distrikto al [[Uralo]]<ref name="Имени Русакова"/>. Tiutempe Lenin jam konis Ivan Rusakov. Fine de februaro 1920 li akompanis leteron de neidentigita aŭtoro el la aparato de CK RKP(b) per notico: "Rusakov, estro de la sekcio de unueca lernejo, li estis reprezentanto en MONO [Moskva Sekcio de Popola Edukado], [[Lev Kamenev|Kamenev]] konas lin" ({{l-ru|Русаков, заведующий отделом единой школы, был представителем в МОНО, Каменев его знает}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Владимир Ильич Ленин. Биографическая хроника. Ноябрь 1919 — июнь 1920 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/8.-1919-1920-.-1977 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 8 |dato = 1977 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 316 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lev Kamenev de oktobro 1918 ĝis majo 1926 estis prezidanto de la prezidio de la Moskva Soveto, do li konis Ivan Rusakov per laboro en tiu ĉi institucio. La {{daton|31|3|1921}} laŭ lia propono kunsido de la ekzekutiva komitato de la Moskva Soveto komenciĝis per ekstaro omaĝe al Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/ace2385e-e677-4c47-af58-bc50bf50c493/3?center=2948+1269 | titolo = Исполком Моск. Сов. Р. и К. Д. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 70 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-04-01 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li ekinteresiĝis pri la edukado kaj pedagogio ĝenerale dum liaj infanoj kreskis<ref name="Октябрьские дни110"/>. Komence de marto 1920 kiel membro de komisiono de la Tutlanda Centra Ekzekutiva Komitato (TCEK) li partoprenis ekzamenadojn fare de la Popola Komisariato pri Klerigado kaj la {{daton|20|3|1920}} la prezidio de la Moskva Soveto nomumis lin estro de la urba sekcio pri popola edukado<ref name="Барсуков48"/> (aŭ vic-estro). Sed, kiel rememoris lia kamarado Morozov: "Malsama pozicio ol tiu de la Popola Komisariato pri Klerigado rilate organizadon de lernejaj aferoj devigis lin forlasi la laboron pri popola klerigado"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=116&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 112 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|7|11|1920}} Lenin faris paroladon dum solena kunveno okaze de la 3-a datreveno de la Oktobra revolucio, okazinta en la eksa teatrejo Rivoli en Sokolnika distrikto (aktuale: domo N 7 ĉe Sokolonika placo ^{[[:ru:Сокольническая площадь|ru]]}) kaj finis tiun ĉi kunsidon raporto de Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/4e7cb1cb-66e7-4d76-b20a-d87fd8cfdc9c/1?center=1843+2409 | titolo = Торжественные заседания пленумов районных советов: Сокольнический район | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 192 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-11-09 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lia filino Jekaterina, naskiĝinta en 1906, rakontis poste ke inter ŝiaj unuaj rememoroj estis arda diskuto de Ivan Rusakov kun Lenin dum ŝi, ankoraŭ tre eta, umis ĉe iliaj piedoj<ref name="Ким Смирнов"/>. Kiel delegito de la Moskva partia organizaĵo, li partoprenis la 9-an kongreson de RKP(b)^{[[:ru:IX съезд РКП(б)|ru]]}, okazintan de la {{dato|29|3|}} ĝis la {{dato|5|4|1920}} en Moskvo, kaj aperis sur komuna foto de la delegitoj kun Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:IX съезд РКП(б) (издание 1934 года).pdf|Девятый съезд РКП(б). март — апрель 1920 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Н. Л. Мещеряков |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/51515/9_sezd._1934_g.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 466 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Музей Ивана Русакова"/>. La {{daton|14|5|1920}} li petis sendi lin al la Okcidenta fronto dum la [[Pola-Soveta Milito]]^{[[:ru:Западный фронт РККА во время Гражданской войны|ru]]}, kiam komenciĝis mobilizado de la komunistoj en Moskvo<ref name="Новое">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250905132753/https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000199_000009_011946191&name=000199_000009_011946191-%D0%92%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%20:%20%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0%20:%20%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%201969,%20%E2%84%96%20232,%2003%20%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F&doc_type=pdf | titolo = Новое об Иване Русакове | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Крылов | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = (13968) | numero = 232 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1969-10-03 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Mi petas lasi min al la Okcidenta fronto. Mi deziras iri kiel volontulo-ruĝarmeano, en plej malbona kazo kiel regimenta kuracisto — ne pli. Ke mi deziras iri al la fronto estas kompreneble por ĉiu ajn komunisto. Mian deziron iri kiel ordinara ruĝarmeano mi petas ne trakti kiel belan geston. [...] Por la afero de la klerigado la eventuala damaĝo pro foriro de unu laboranto estas mizera kompare al pli granda detruo, kiun ĝi spertos neeviteble — kaj neniu kapablas preventi tion — sekve de sendube peza kaj verŝajne longdaŭra lukto kontraŭ la blanka [[Pollando]]. Plian fojon mi petas permesi al mi iri kiel volontulo-ruĝarmeano al la armeo. Fizike mi estas ankoraŭ sufiĉe fortika. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Peto al la la Ekzekutiva Komisiono de la Moskva Partia Komitato [la {{daton|14|5|1920}}] |origina teksto = Прошу отпустить меня на Западный фронт. Желаю идти добровольцем-красноармейцем, в худшем случае полковым врачом — не более. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. [...] Для дела просвещения тот ущерб, который возможен из-за ухода одного работника, ничтожен по сравнению с той еще большей разрухой, которой подвергнется оно неминуемо — и никто не в силах предотвратить это — вследствие несомненной тяжести и, вероятно, затяжной борьбы с белой Польшей. Еще раз прошу разрешить мне идти добровольцем-красноармейцем в действующую армию. Физически я еще достаточно крепок. }} Evidente tiukaze lia peto estis rifuzita. En la raporto pri kunsido de la Moskva partia komitato, okazinta la {{daton|11|6}}, li estis markita kiel "mobilizito", sed jam la {{daton|20|6}} aperis korektiga artikoleto, dirinta ke li ne estis mobilizita<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/7d78320e-530a-4f50-bf4b-b1c747ec8dfa/3?center=1092+2007 | titolo = Поправка | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 74 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-06-20 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li estis delegito de la 9-a kongreso de RKP(b), okazinta de la {{dato|29|3}} ĝis la {{dato|5|4|1920}}. La {{daton|21|5|1920}} li estis elektita membro de la Moskva Partia Komitato de la distrikto Sokolniki<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Morto === [[Dosiero:Кронштадт. Мануильского 2Б (анат. театр)2.jpg|200px|eta|dekstra|Kronŝtadta Mara Hospitalo, 2017.]] [[Dosiero:Некролог И. В. Русакова (Правда, 27.03.1921).png|200px|eta|dekstra|Nekrologo en la ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]], la {{dato|27|3|1921}}.]] [[Dosiero:Kremlin Wall Necropolis - Mass Grave No. 5 - Armand - Reed - Rusakov - Pekalov.jpg|200px|eta|dekstra|Surskribo ĉe la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]).]] Li estis delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), okazinta de la 8-a ĝis la {{dato|16|3|1921}}, kaj estis inter 300 delegitoj kiuj partoprenis sturmon de la [[Kronŝtadta ribelo|ribelinta Kronŝtadto]] malgraŭ longdaŭra malsano, pro kiu li eĉ ricevis forpermeson por trapasi kuracadon en sanatorio<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/><ref name="Кондратьев"/>. Li estis kuracisto de bandaĝa taĉmento ĉe taĉmento de Jurij Sablin ^{[[:ru:Саблин, Юрий Владимирович|ru]]} ({{l-ru|врач перевяз. отряда при отряде т. Саблина}})<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени"/>. Antaŭ ol forveturi al sanitara administracio de la Suda Armea Grupo, lokita en la urbo [[Lomonosov|Oranienbaum]], li sendis en Moskvon la lastan leteron al siaj ifanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Infanoj miaj! Mi veturos al Oranienbaum. Ne zorgu, mi baldaŭ alvenos — post unu semajno, maksimume post du. Mi forte, forte kisas vin ĉiujn. Paĉjo. La {{dato|16|3|1921}}. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al siaj infanoj [la {{dato|16|3|1921}}] |origina teksto = Ребятки мои! Я поеду в Ораниенбаум. Не беспокойтесь, я скоро приеду — через неделю, самое большое — через две. Крепко, крепко целую вас всех. Папена. 16 марта 1921 года. }} Nokton antaŭ la sturmo, okazinta la {{daton|18|3|1921}}, Ivan Rusakov estis nomumita politika komisaro de la Kronŝtadta Mara Hospitalo. Post kiam la hospitalo estis okupita de la sturmantoj, li komencis ĝian ekzamenadon, irinte tra la ĉambroj kaj interalie liberiginte arestitajn malsanulojn fermitajn en kraditaj ĉambroj. Tiutempe lin aliris grupo da matrosoj kaj forkondukis ien. Post 4 tagoj la korpo de la mortpafita Rusakov estis trovita en la hospitala korto, en defluejo. Ĝi estis transportita al Moskvo kaj sepultita en la [[Nekropolo en la Kremla Muro]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Morozov en rememoroj skribis ke Rusakovon aliris 5 matrosoj, kiuj demandis ĉu li estas komunisto kaj ricevinte jesan respondon ili diris ke li estos mortpafita kaj kondukis lin al sia komandanto-ribelulo. Rusakov respondis: "Nu bone, pafu. Min vi mortpafos, sed la komunismon — neniam" ({{l-ru|Что-ж, стреляйте. Меня вы расстреляете, а коммунизм — никогда}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=117&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Historiisto Vladimir Kondratjev en 1962 indikas aliajn cirkonstancojn kaj eĉ la mortodaton, asertinte ke Ivan Rusakov estis mortigita vespere la {{daton|23|2}} kiam li sin klinis super lito de grave malsana paciento kaj lin pafis kaŝe "freneziĝinta blankulo"<ref name="Кондратьев"/>. Aliloke li skribis ke Rusakov estis mortigita du tagojn post la subpremo de la ribelo"<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию"/>. La ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] en nekrologo, publikigita la {{daton|26|3|1921}} priskribis lian morton koncize kaj sufiĉe nebule: {{Citaĵo |teksto = Marŝante kune kun la atakintoj en la ĉeno, helpante al vunditoj, kamarado Rusakov partoprenis la sturmon de Kronŝtadto, kaj post la okupo estis nomumita komisaro de la komuna mara hospitalo. Post enposteniĝo, dum ekzamenado de la korpusoj, kamarado Rusakov estis perfide murdita de iu blankulo. |aŭtoro = |verko = I. V. Rusakov (Nekrologo)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/153a4bbe-1506-4902-b98d-f939aa9e5085/3?center=3838+3005 | titolo = И. В. Русаков (Некролог) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Идя вместе с наступавшими в цепи, помогая раненым, тов. Русаков участвовал во взятии Кронштадта, и после взятия был назначен комиссаром сводного морского госпиталя. По вступлении в должность, во время обхода корпусов, тов. Русаков был предательски убит каким-то белогвардейцем. }} Vladimir Manuĥin en 1932 rakontis alian version. {{Citaĵo |teksto = Kaj jen, kiam la ribelo ankoraŭ ne estis komplete subpremita kaj nur parto de la urbo estis okupita, li komencis ekzamenadon de malliberejaj hospitaloj. En unu el ĉambroj al li venis iu kuracisto kaj petis ekzameni alian konstruaĵon en la korto, kie kvazaŭ troviĝis en tre malbonaj kondiĉoj militkaptitoj. Rusakov tuj akceptis kaj ekmarŝis al la korto. Tie lin ĉirkaŭis grupo da blankuloj, senarmis kaj sendis al ankoraŭ ne likvidita stabo de la blankuloj. Pridemandado estis mallonga. Pli mallonga estis la verdikto — "mortpafi"! Trankvile kaj kun granda malestimo aŭskultis Ivan Vasiljeviĉ Rusakov la "verdikton" kaj diris: "La komuniston vi mortpafos, la komunismon — neniam!" |aŭtoro = Vladimir Manuĥin |verko = Je lia nomo (Ivan Vasiljeviĉ Rusakov)<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/> |origina teksto = И вот, когда восстание целиком еще не было подавлено и только часть города была занята, он приступил к осмотру тюремных больниц. В одной из палат к нему подошел какой-то врач и попросил осмотреть другое здание во дворе, где якобы находились в очень тяжелых условиях военнопленные. Русаков немедленно согласился и отправился во двор. Там его окружила группа белогвардейцев, обезоружила и отправила в еще неликвидированный штаб белых. Допрос был краток. Еще короче приговор — «расстрелять»! Спокойно и с большим презрением выслушал Иван Васильевич Русаков «приговор» и сказал: «Коммуниста расстреляете, коммунизм — никогда!» }} Li mencias ke la lastan mesaĝon Rusakov sendis vespere la {{dato|17|3}}. Nokte de la 17-a al la 18-a li estis mortpafita. Li skribis ke la korpo de Rusakov estis kripligita pro kolbobatoj kaj sesfoje trapafita<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/>. Ankaŭ Jevdokija Rusakova skribis ke oni alportis lin kun 6 kugloj en la brusto<ref name="Подвиг большевика11"/>. == Sepulto == La sepulto okazis la {{daton|27|3|1921}}. La korpo estis alportita de Petrogrado je la 12-a horo al [[Leningrada stacidomo (Moskvo)|Nikolaa Fervoja Stacidomo]] en Moskvo kaj starigita en la Blanka Halo de la [[Urbestrejo de Moskvo|sidejo de la Moskva Soveto]] por adiaŭo. Je la 15-a la korpo estis portita al la Ruĝa placo kie okazis la sepulto. La ĉerko estis transportita sur funebra koĉo, ornamita de pluraj florkronoj, la ceremonion akompanis pluraj paroladoj kaj orkestra muziko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8f783c89-3e5e-492c-99ef-e0a460bad969/1?center=973+2218 | titolo = [Некролог и объявление о похоронах] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/152e15fe-b1d4-4c39-93d1-fce3fdb3ad6e/4?center=2695+2042 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 1210 | numero = 67 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/25df94d3-8759-4ccd-bd66-40ae243d2b3d/2?center=1824+2189 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 303 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Regionografo Oleg Moisejev, renkontiĝinta en 1955 kun Andrej Nikiforoviĉ Konovalov, veterano de la tramremizo en Sokolniki, membro de la unua Moskva Soveto, membro de la prezidio de la Sokolnika Soveto, ke li sepultis ties prezidanton Ivan Rusakov<ref name="Имени Русакова"/>. == Familio == [[Dosiero:Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.]] Preskaŭ du jarojn li pasigis apud la grave malsaniĝinta patrino, persone asistante ŝin, inkluzive du monatojn en [[Krimeo]], kie ŝi trapasis rehabilitadon. Komence de 1905 ŝi malvarmumis, grave malsaniĝis per [[pneŭmonito]] kaj mortis malgraŭ ĉiuj liaj klopodoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12–13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Baldaŭ post tio li edziĝis al helpkuracistino ({{l-ru|фельдшер}}) Aleksandra Vasiljevna Panova, kiun li konis delonge kiel kolegon kaj nomis "luma Sanja" ({{l-ru|лучезарная Саня}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Барсуков13">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|17|11|1907|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en Jalutorovsko naskiĝis lia filino Jevdokija, nomita tiel omaĝe al sia avino<ref name="Евдокия Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/216821.html | titolo = Евдокия Русакова, дочь «красного доктора» | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250125115049/https://tyumedia.ru/216821.html | arkivdato = 2025-01-25 | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|10|1909|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} naskiĝis filino Jekaterina (1909–1996). Aŭtune 1918 pro [[ftizo]] mortis lia edzino<ref name="Евдокия Русакова"/>. La familio tiutempe spertis gravan malsufiĉon de nutraĵoj. Laŭ rememoroj de Morozov, ili havis nur terpomojn kaj betojn, la mortanta edzino revis pri peco da sukero. Laboristoj de la fabriko de fruktakvoj, lokita en Sokolniki, alportis keston de siaj produktoj, sed li rifuzis dirinte ke ankaŭ ŝi malakceptos ricevi ion pli ol la ordinaraj laboristoj<ref name="Имени Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/017832d8-ea7f-4267-9d53-1ae5a1eaebed/2?center=1768+2486 | titolo = Имени Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Моисеев | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 9682 | numero = 242 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1955-10-12 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov. Post la morto de la gepatroj, la infanoj estis duonforgesitaj, malbone vestataj kaj nutrataj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=118&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113–114 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Экскурсия юннатов Биостанции на озеро Сенеж (1919 год).png|200px|eta|dekstra|Ekskurso de la biologia stacio al lago [[Seneĵ (lago)|Seneĵ]]. Maldekstre (sidas) Viktor Ganŝin, dekstre (pentras) Jevdokija Rusakova. [[Moskva provinco]], 1919]] Jevdokija kaj Jekaterina estis edukitaj en arbara lernejo-kolonio ĉe biologia stacio de junaj naturalistoj, fondita de ilia patro<ref name="Из истории развития юннатского движения в России27">{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija finis la Moskvan Arta-Teknikan Instituton, okupiĝis pri dezajno, laboris interalie en la Moskva Arta Fondaĵo. En la 1970-aj ŝi vizitis Jalutorovskon, kie en la domo de kulturo ŝi rakontis publike pri sia patro. Ŝi amikiĝis kun direktoro de loka muzeo Nikolaj Zubarev kaj pluraj ŝiaj pentraĵoj venis al la muzea kolekto, inkluzive portreton de ŝia patro kun fusilo enmane<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | titolo = Документ. Письмо Русаковой Евдокии Ивановны, дочери политссыльного Русакова Ивана Васильевича, Зубареву Николаю Васильевичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, с сообщением об отправке посылки с 16-ю авторскими работами в технике «пастель» для музея. СССР, г. Москва. 1982 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260708115237/https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | arkivdato = 2026-07-08 | citaĵo = }}</ref><ref name="Евдокия Русакова"/>. Sergej iĝis inĝeniero, fakulo pri aŭtomobila konstruado<ref name="Евдокия Русакова"/>. Jekaterina iĝis ĵurnalistino kaj laboris en la ĵurnalo [[Komsomolskaja Pravda]]. Kunlaborantoj priskribis ŝin kiel virinon inteligentan kaj delikatan. Ŝi estis amikino de verkisto [[Miĥail Priŝvin]], estis donacanta al ŝi siajn librojn kun surskribo: "Al la [[Ruĝĉapulino]] de la maljuna Griza Lupo" ({{l-ru|Красной шапочке от старого Серого волка}}), aludante ruĝan trikitan ĉapon, kiun ŝi efektive surportis junaĝe<ref name="Ким Смирнов">{{citaĵo el la reto | url = https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | titolo = Ким Смирнов: Сколько дней между 22 июня и 9 мая, или четыре фронта Юлии Друниной. Из личного дневника | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ким Смирнов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Культурная революция | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160809195049/https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | arkivdato = 2016-08-09 | citaĵo = }}</ref>. En la domo de kulturo de Rusakov de la 1950-aj ĝis la 1980-aj la {{daton|7|10}}, okaze de la naskiĝtago de Ivan Rusakov, ĉiujare okazis renkontiĝoj kun liaj familianoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/e084529f-bc84-426d-9ccf-1b3a115f853e/3?center=2161+788 | titolo = Дом культуры имени И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Копылова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19413 | numero = 229 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-06 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lia frato Arsenij (1885—1953) iĝis fama nekropsiisto, partoprenis nekropsion de [[Stalin]]. Filoj de lia fratino Maria ankaŭ famiĝis: Konstantin Velling (1889—1920) iĝis kuracisto, Boris Velling ^{[[:ru:Борис Константинович Веллинг|ru]]} (1892—1923) iĝis piloto kaj partoprenis la unuajn longdistancajn flugojn en Sovetunio. Filo de lia fratino Jekaterina, Viktor Ganŝin ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]} (1903—1959) iĝis konata aktoro kaj reĝisoro. == Memoro == [[Dosiero:Moscow RusakovWorkersClub 2253.jpg|200px|eta|dekstra|Klubo de Rusakov. Moskvo, 2017.]] [[Dosiero:Moscow Rusakovskaya7k3 (31045391250).jpg|200px|eta|dekstra|Strato Rusakovskaja. Moskvo, 2016.]] [[Dosiero:Rusakovskaya Nab (B Matrossky) 1 Aug 2009 03.JPG|200px|eta|dekstra|Kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2009.]] [[Dosiero:Moscow, Rusakovskaya Embankment, tram depot (31085895450).jpg|200px|eta|dekstra|Tramremizo Rusakov sur la kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2023.]] [[Dosiero:General cargo ship Ivan Rusakov - UNITAS.JPEG|200px|eta|dekstra|Kargoŝipo "Ivan Rusakov", 1979.]] Omaĝe al li estas nomitaj: * Strato Rusakovskaja en Moskvo — eksa Sokolnika ŝoseo ({{l-ru|Сокольническое шоссе|t=Sokolniĉeskoje ŝosse}}), alinomita la {{daton|9|7|1921}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c54c8898-aab9-41b4-9699-410f520bb97d/4?center=1438+674 | titolo = Обязательное постановление президиума М.С.Р.К. и К.Д. от 9 июля 1921 г. "О переименовании некоторых улиц Москвы" | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 391 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-07-21 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Riverkajo Rusakovskaja — eksaj Malnova Palaca Kajo ({{l-ru|Старая Дворцовая набережная|t=Staraja Dvorcovaja Nabereĵnaja}}) kaj Tendara Palaca Kajo ({{l-ru|Лагерная набережная|t=Lagernaja Nabereĵnaja}}), kunigitaj en 1936<ref name="Русаковская набережная">{{citaĵo el la reto | url = https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | titolo = Русаковская набережная | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250907021329/https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | arkivdato = 2025-09-07 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estis alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de laboristoj de la Nov-Sokolnika tramremizo<ref name="Русаковский парк"/>; * Tramremizo Rusakov en [[Moskvo]]^{[[:ru:Трамвайное депо имени Русакова|ru]]} ({{l-ru|Трамвайное депо имени Русакова}}) — eksa Nov-Sokolnika remizo ({{l-ru|Ново-Сокольнический парк}}), alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de ties laboristoj<ref name="Русаковский парк">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/448fc7fb-2fb4-40a4-8e69-25995d98fd62/2?center=1428+1929 | titolo = Русаковский парк | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 414 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-08-17 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Domo de kulturo de Rusakov^{[[:ru:Дом культуры имени Русакова|ru]]} en Sokolniki (Moskvo), konstruita en 1927–1929 laŭ projekto de Konstantin Melnikov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | titolo = Клуб имени И.В. Русакова | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = culture.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250706053355/https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | arkivdato = 2025-07-06 | citaĵo = }}</ref>; * Hospitalo N 2 de I. V. Rusakov en Moskvo — en 1991 ricevinta sian antaŭan nomon la ''Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro''^{[[:ru:Детская городская клиническая больница святого Владимира|ru]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.rusakovka.ru/about/1.php | titolo = Исторический очерк Московской детской больницы Святого Владимира | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = В. Г. Андрющенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-01-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100409135616/http://www.rusakovka.ru/about/1.php | arkivdato = 2024-09-12 | citaĵo = }}</ref>; * Strato Rusakov en [[Jalutorovsko]]; * Kargoŝipo "Ivan Rusakov" (voknomo UQWZ; [[Internacia Mara Organizaĵo|IMO]] 7384211), finkonstruita la {{daton|28|12|1974}} en la ŝipfarejo de [[Gdansko]] ([[Pollando]]) kadre de la projekto V-465 "Gvardio de Lenin" ({{l-ru|Ленинская гвардия|t=Leninskaja Gvardija}}) por la Estona Marnaviga Kompanio ({{l-ru|Эстонское морское пароходство}}). En 1992 ĝi estis alinomita kiel "Kuusalu". La {{daton|17|01|1998}} ĝi estis eksigita kaj enrubujigita en la ŝiprubuigejo en la urbeto Alang ([[Guĝaratio]], [[Barato]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | titolo = Проект B-46 (ПНР), тип Ленинская гвардия | titolo-aldono = Универсальные/генгруз | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = fleetphoto.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210126045308/https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | arkivdato = 2021-07-26 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.balticshipping.com/vessel/imo/7384211 | titolo = KUUSALU, IMO 7384211 | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = balticshipping.com | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Memortabuloj: * Marmora memortabulo, instalita en 1969, sur la Mararmea hospitalo en Kronŝtadto (strato Manuilskij, N 2) tekstas: "Ĉi tie en 1921 estris la hospitalon aktiva partopreninto de la revolucia movado, unu el la unuaj organizintoj de la sovetia sanservo, delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), membro de la partio ekde 1905, kuracisto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. Li pereis la {{daton|20|3|1921}} de la manoj de la malamikoj de la revolucio"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | titolo = Русакову И. В., мемориальная доска | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Enciklopedio de Sankt-Peterburgo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240803004537/https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | arkivdato = 2024-08-03 | citaĵo = }}</ref>; * Metala memortabulo sur la Domo de kulturo de Rusakov (lia patronomo estas skribita erare — ''M'' anstataŭ ''V''). Duetaĝa ligna domo en kiu li loĝis en Jalutorovsko, troviĝanta en strato Svobodi, N 44 (Libereco; tiutempe strato [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]]), havas statuson de kultura heredaĵo. La domo estis konstruita fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj kaj havas areon je {{unuo|250|m|2}}. En 2023 oni planis sekvan jaron komenci ĝian restaŭradon<ref name="Дом врача Ивана Русакова"/>. En 2025 ĝia stato estis konsiderata malkontentiga, ĝi estis municipa posedaĵo kaj oni serĉis investonton por la restaŭrado<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | titolo = Дом, в котором в 1906–1909 гг. жил врач, большевик Русаков Иван Васильевич | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Ministerio pri Kulturo de Rusio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250904070002/https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | arkivdato = 2025-09-04 | citaĵo = }}</ref>. Gladiolo ''Ivan Rusakov'', kreita de junaj naturalistoj el la stacio fondita de Ivan Rusakov, en 1987 estis plantata apud la muro de la Moskva Kremlo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/dfc20770-5784-44d5-b166-a956eca1ffd4/2 | titolo = Красный доктор | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Песков | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19466 | numero = 282 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-12-09 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1955 oni skribis ke por infana koruso de la Domo de kulturo de Ivan Rusakov estis verkita kanto "Ni estas rusakovanoj" ({{l-ru|Мы — русаковцы}})<ref name="Имени Русакова"/>. == Premioj == Postmorte li estis premiita je la [[Ordeno de Ruĝa Standardo (Sovetunio)]] "pro merito en la batalo la 17-an — la {{daton|18|3|1921}} ĉe la urbo Kronŝtadto"<ref name="Новое"/><ref name="Павлучкова72">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La ordono N 65 de la Revolucia Milita Konsilio ^{[[:ru:Революционный военный совет|ru]]} estis eldonita en 1922<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием (1926).pdf|Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1926 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Государственное военное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 211 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Literaturo == === Verkoj === # К казуистике макроглоссии // Детская медицина. III, 1903. N 3. p. 178—186. # Случай гоноррейного артрита // Детская медицина. 1903. N 6. p. 367—374. # Программа чтения о холере. # Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакцины Габричевского в Ялуторовске. «Врачебная газета», № 13, 1912. # Популяризация гигиенических знаний на Всероссийской гигиенической выставке. «Общественный врач» № 7, 1913. # Из материалов 2-го съезда представителей Всероссийского союза городов. «Общественный врач» № 3, 1916. # О союзной организации врачей. «Общественный врач» № 3, 1916. # О ближайших задачах Общества врачей г. Москвы и Московской губернии. «Общественный врач» № 10, 1916. # К вопросу об организации врачей. «Врачебная газета» № 13, 1917. # Из итогов профессионального объединения врачей и Пироговское общество. «Врачебная жизнь» № 3, 1917. # Общественная медицина и социалистические партии. «Врачебная жизнь» № 6—7, 1917. # Письмо в Правление Пироговского общества 26 ноября 1917 г, «Общественный врач» № 3—4, 1918. # Союз медицинского персонала на платформе признания власти Советов. «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Советские медицинские работники о «пироговцах». «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Из жизни санитарной организации г. Москвы. «Известия советской медицины» № 2—3, 1918. # О соотношении государственной и страховой медицины «Известия советской медицины» № 5—6, 1918. # О состоянии санчасти 12-й армии Юго-западного фронта в конце 1919 г. Рукопись. === Pri li === * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''55 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков. [1877-1921]: [Сборник материалов] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М. И. Барсуков |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Деятели советского здравоохранения |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1952 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Институт санитарного просвещения |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''24 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Жизнь Ивана Русакова: Наброски к биографии большевика |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1961 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Книжное издательство |loko = Калинин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''68 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков |lasta = Русакова |unua = Е. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1986, 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО "ИПТК "Логосвос" |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''(sonlibro, voĉlegita de V. Gerasimov; daŭro 30 minutoj 41 sekundoj)'' * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/istoricheskii-arkhiv-1955_1961_6/page/228/mode/2up?view=theater | titolo = Лекция врача-большевика И. В. Русакова крестьянам (1905) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Хохлов | persona nomo = В. Д. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Исторический архив | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 228 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1961 | alirdato = 2025-09-01 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 32–35 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 71–76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69–72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} == Vidu ankaŭ == * [[Rusia revolucio de 1905]] * [[Kronŝtadta ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rusakov, Ivan}} [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj la 18-an de marto]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Ekzilitoj al Jalutorovsko]] [[Kategorio:Rusiaj pediatroj]] [[Kategorio:Rusiaj pedagogoj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Pafekzekutitoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Kronŝtadta ribelo]] [[Kategorio:Distrikto Sokolniki (Moskvo)]] [[Kategorio:Personoj de Moskvo]] [[Kategorio:Personoj de Tvera provinco]] 9dojh1scu6wiuj95ojevfaam59i6c4e 9490444 9490405 2026-10-08T15:42:57Z RG72 11847 9490444 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:11, 8 okt. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Ivan Rusakov |honora sufikso = |dosiero = Ivan Rusakov.png |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Rusia Socialdemokratia Laboristpartio (Bolŝevikoj)]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|18|3|1921}} |loko de morto = [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]] |nacieco = ruso |edzo/ino = Aleksandra Vasiljevna Panova |rilatoj = |infanoj = Sergej, Jevdokija, Jekaterina |sidejo = |alma_mater = la Imperiestra Moskva Universitato |okupo = |profesio = pediatro |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Ivan Vasiljeviĉ Rusakov''' ({{l-ru|Иван Васильевич Русаков}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}}, fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio, la Rusia imperio<ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> — mortis la {{daton|18|3|1921}}, [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]]) estis rusia pediatro, revoluciulo, pedagogo, partopreninta la Decembran ribelon en Moskvo (kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]) kaj subpremon de la [[Kronŝtadta ribelo]], dum kiu li estis ekzekutita de ribeluloj. Li estas konsiderata kunfondinto de la movado de junaj naturalistoj kaj kreinto de la unua sovetia infanĝardeno. Li estis sepultita en la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]). == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} en fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio kaj estis baptita la {{JULGREGDATO|9|10|1877|akuzativo=jes}} en preĝejo de [[Nikolao de Mira]] en vilaĝo [[Solneĉnogorsk (Moskva provinco)|Nikolskoje-Ĥlopovo]], kies parto estis fervojstacio Podsolneĉnaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/a594c65a-0302-42bb-9507-343b4f4a536f/249?center=1693+4019 | titolo = Метрические книги Московская губерния Клинский уезд Село Майданово, церковь св. Константина и Елены. Село Молчаново, церковь Преображенская. Село Новощапово, церковь Троицкая. Село Мерзлое, церковь Воскресенская. Погост Николо-Тешиловский, церковь Вознесенская. Село Никольское-Хлопово(с 1882 г.-село Подсолнечное), церковь св. Николая Чудотворца. Село Новое на реке Сестре, церковь Спасская | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1877-10-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arĥivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> en familio de kamparano de vilaĝo vilaĝo Prudki (Domodedova subdistrikto, Podolska distrikto, [[Moskva gubernio]]), eks-servutulo Vasilij Ivanoviĉ Rusakov kaj ties edzino Jevdokija Stepanovna Rusakova kiel la kvara infano. Evidente lia patro jam translokiĝis al Podsolneĉnaja, sed plu estis registrita je la kamparana kounumo de vilaĝo Prudki. Kiel baptopatroj estis registritaj kamparanoj de la sama vilaĝo Sergej Nikitin kaj fraŭlino Maria Vasiljevna Rusakova. Liaj gepatroj havis 4 filojn kaj 4 filinojn. La patro naskiĝis en 1843<ref name="Справочная книга1899"/>. Junaĝe li forlasis la vilaĝon por gajni sufiĉan monon kaj pagi al sia bienulo-posedanto monan imposton ({{l-ru|оброк}}), laborinte en teksaj metiejoj en la nuna Preobraĵenskaja placo ([[Preobraĵenskoje (distrikto de Moskvo)]]). En la 1850-aj jaroj li sukcesis elaĉeti liberecon por si kaj la edzino. En Moskvo li memstare lernis legi kaj skribi. Lia edzino Jevdokija Stepanovna sciis nur legi kaj foje skribis per apartaj literoj tiel ke nur ŝi sukcesis legi siajn skribaĵojn. En ilia hejmo ĉiam estis libroj de [[Aleksandr Puŝkin]], [[Miĥail Lermontov]], [[Nikolaj Gogol]], gazetoj kaj ĵurnaloj kiel "Rusa Vorto" ({{l-ru|Русское слово}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5–6 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Фряновская фабрика.jpg|200px|eta|maldekstra|Fabriko de Zalogin. Frjanovo, 2007.]] Unue ili loĝis en vilaĝo Migalovo ^{[[:ru:Мигалово|ru]]} (nun parto de [[Tvero]]), poste en la urbo mem, en kvartalo Perevoloka<ref>Pavel Podlaŝuk en sia libro "Novelo pri la "ruĝa doktoro" erare nomas ĝin Pervovka, p. 9.</ref> (nun parto de Tvero), laborista kvartalo nomita tiel laŭ trafluejo (ruse: protoka), kuniginta la riverojn Tmaka ^{[[:ru:Тьмака|ru]]} kaj [[Volgo]]. Tie loĝis precipe laboristoj de la apuda fabriko de "Societo Ivan Zalogin kaj Filoj" ({{l-ru|Товарищество Ивана Залогина с сыновьями}}), kies administranto estis lia patro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La patro laboris kiel teksisto en teksofabrikoj en Moskva gubernio (vilaĝoj Ĉerkizovo, Podmoskovnoje ka) kaj iĝis administranto de la fabriko de Zalogin apud Tvero, poste de la fabriko de Gregori ĉe la fervojstacio Podsolneĉnaja. En 1898 la patro registriĝis kiel Moskva negocisto de la 2-a rango. Li loĝis en la domo N 18 de la Johana monaĥejo ^{[[:ru:Иоанно-Предтеченский монастырь (Москва)|ru]]} ({{l-ru|Ивановский монастырь}}) en la 1-a kvartalo de la Mjasnickaja urboparto ({{l-ru|1-й участок Мясницкой части}}). Evidente temas pri la domo en la strato Bolŝaja Lubjanka (Granda Lubjanka) 18/2 ^{[[:ru:Дом Шиловских на Большой Лубянке|ru]]}, kiun la monaĥejo ricevis donace en 1861 kaj luigis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ru-monuments.toolforge.org/wikivoyage.php?id=7730391000 | titolo = Главный дом городской усадьбы Хованских, Загряжских, Шиловских | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Tie li komercis pri speguloj<ref name="Справочная книга1899">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1899 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 122 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La samaj informoj estas registritaj en 1900<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1900 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> kaj 1901<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1901 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1902 li jam loĝis en la domo de Solovjov en strateto Verĥnij Kolosov ^{[[:ru:Большой Сухаревский переулок|ru]]}<ref>Oficiale ĝi nomiĝis strateto Bolŝoj Kolosov (Granda Kolosov), sed ofte estis nomata ankaŭ Verĥnij, do Supra.</ref>, sed plu komercis en la domo de la Johana monaĥejo en la strato Bolŝaja Lubjanka<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1902 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Strateto Verĥnij Kolosov (oficiale ''Bolŝoj Kolosov'') estis fifama pro abundo de [[bordelo]]j, kio kaŭzis ĝian alinomon en 1907 al strateto Bolŝoj Suĥarevskij por forigi ligon al ĝia fihistorio. Eble transloĝiĝon kaŭzis malboniĝinta financa stato de la familio. En 1903 li jam loĝis en domo de Ĉerniŝov en strateto Golovin, kiu havis same aĉan reputacion de bordelejo ^{[[:ru:Малый Головин переулок|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1903 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 115 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1904 li denove loĝis en Bolŝaja Lubjanka kaj plu komercis tie<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1904 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ekde 1905 li ne plu aperas en la registroj de la negocistoj de Moskvo. Ĉirkaŭ 1904–1905 li bankrotis kaj ekde tiam vivis danke al mono de la plej aĝaj filoj, inkluzive de Ivan Rusakov. En februaro 1899 li estis menciita kiel Moskva negocisto de la 2-a rango en la registraĵo pri naskiĝo de knabino de alies familio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/9a2db367-a099-4302-9f5b-6fc403a9579b/319?center=3223+1257 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Преображенская в Пушкарях (ч. I-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №883, скан №319 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1899-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|11|5|1900|mallonge=jes|akuzativo=jes}} li estis menciita en la sama statuso en la registraĵo pri edziĝo de sia filo, la 26-jara inĝeniero-mekanikisto Sergej al kamparanino Pelageja Kulagina, okazinta en la Triunua preĝejo en la Ŝeremeteva hospitalo ^{[[:ru:Странноприимный дом|ru]]} sur la [[Suĥareva placo]]. Ivan Rusakov partoprenis la ceremonion kiel atestanto kaj estas menciita kiel studento de la medicina fakultato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/effa570d-63e6-49eb-bcd7-7b4562dcc7e5/284?center=3851+1567 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Троицкая в Шереметевской больнице (1896-1898, 1900 гг. - ч. I-III. 1899 г. - ч. II-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №1100А, скан №284 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1900-05-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.]] [[Dosiero:Тверской государственный медицинский университет.jpg|200px|eta|maldekstra|Tvera Klasika Gimnazio, 2019.]] La infanaĝon Ivan Rusakov pasigis apud la urbo [[Tver]]. Li ofte navigaciis laŭ [[Volgo]], inkluzive sur memfaritaj flosoj<ref name="Барсуков7">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Du pli aĝaj fratoj studentiĝis en [[reala lernejo]] dum Ivanon la gepatroj sendis al la Tvera Gubernia Gimnazio ^{[[:ru:Тверская губернская гимназия|ru]]}, kie li sukcesis studentiĝi malgraŭ rifuzo de la direktoro referencinta al malalta socia deveno de la pretendanto. 8 jarojn li studis tie, ĉiutage veturante de sia vilaĝo al la urbo, preter la fabriko de Savva Morozov ^{[[:ru:Морозов, Савва Тимофеевич|ru]]}. Li lernis tre diligente, estis ordema kaj pacema. Edukisto D. Dubov tiel karakterizis lin post maturiĝa ekzameno en la 8-a klaso<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Dum la tuta gimnazia kurso Rusakov estis ekzemplodona lernanto: ĉe bonaj kapabloj li lernis ĉiam diligente kaj sukcese, morale li estas la junula bonkora, honesta; laŭ karaktero li estas sincera kaj bonanima, li ĉiam kondutis bone. |aŭtoro = D. Dubov |verko = |origina teksto = В течение всего гимназического курса Русаков был примерным учеником: при хороших способностях учился всегда старательно и успешно, в нравственном отношении юноша добрый, честный; по характеру откровенный и добродушный, вел себя всегда примерно. }} Dum 8 jaroj li ricevis nur 3 registritajn riproĉojn kaj ĉiuj rilatis lian konduton dum lecionoj de la [[franca lingvo]] <ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Libertempon li ofte dediĉis al muzikumado je [[pianego]], ludante verkojn de [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Frédéric Chopin]], [[sonato]]jn de [[Ludwig van Beethoven]]. Li speciale ŝatis [[uverturo]]n [[Egmont (Beethoven)]], Pianan Sonaton No. 14 (Beethoven) kaj Pianan Sonaton No. 11 (Mozart). Li ŝatis kanti kaj ofte estis la unua tenoro kaj dirigento de familia koruso, kiun li establis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Studado kaj laboro === [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel studento, 1900.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel studento, 1900.]] En 1895 li finis la gimnazion kaj studentiĝis ĉe la medicina fakultato de la Imperiestra Moskva Universitato<ref name="Октябрьские дни109"/><ref name="Павлучкова69">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 11 el 26 liaj samklasanoj ankaŭ planis iĝi kuracistoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La someron li pasigis preparante sian fraton Arsenij al studentiĝo ĉe la Tvera Klasika Gimnazio. En februaro 1899 li aktive partoprenis studentajn protestojn kontraŭ la ministro pri klerigado Nikolaj Bogolepov kaj pro tio la {{JULGREGDATO|30|3|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} estis eksigita el la universitato, kie li estis studanta en la tria kurso<ref name="Кондратьев">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/6bfa8570-6fc7-42b0-8987-2a4ba9c63520/2?center=542+862 | titolo = Иван Русаков | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12433 | numero = 299 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-12-22 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La soldatigon li evitis pro denaska difekto forme de la sesa subevoluinta fingro sur la maldekstra mano. La {{JULGREGDATO|19|7|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li verkis pentoleteron al la rektoro kaj aŭtune 1899 (aŭ en 1900<ref name="Октябрьские дни109"/>) restudentiĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|27|10|1900|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li diplomiĝis kiel kuracisto<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11–12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Nebolsin house.jpg|200px|eta|maldekstra|Unu el korpusoj de la Filatov Hospitalo. Moskvo, 2017.]] Li eklaboris kiel eksteretata pediatro-specialiĝonto ({{l-ru|ординатор}}) en la infana kliniko de profesoro Nil Filatov, konsiderata fondinto de la rusa pediatrio, kaj post ties morto en 1902 li transiris al la hospitalo de Sankta Olga (Moskvo) sub gvidon de la pediatro Aleksandr Kisel. En 1902–1905 Ivan Rusakov aktive partoprenis laboron de la Moskva Societo de Infanaj Kuracistoj, dum kies kunsidoj li prezentis plurajn sciencajn raportojn kaj publikigis sciencajn artikolojn en magazino "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}})<ref name="Павлучкова69"/>. La {{JULGREGDATO|25|3|1903|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} laŭ rekomendo de Aleksandr Kisel li estis akceptita kiel efektiva membro de la societo. Li atentigis ke necesas vasta kleriga laboro, speciale rilate prizorgadon de la beboj kaj ke necesas plibonigi vivkondiĉojn de la laboristinoj<ref name="Барсуков13"/>. Vintre 1902–1903 li faris 9 publikajn lecionojn. Poste li rememoris tiamajn lecionojn kiel tre limigitajn laŭ siaj eblecoj kaj eventuala efiko. {{Citaĵo |teksto = Pli ol modesta, foje mizera ejo de la Aŭspiciejo de la Societo de Sobreco, plenŝtopita je homoj; antaŭ la okuloj estas impona figuro de la tutrusia memento mori<ref>Eŭfemismo, celanta policanon, kies tasko estis observi mankon de kontraŭregistaraj paroloj.</ref>, sur pupitro estas malfermita broŝuro, de kies teksto ne ĉiam eblis devii. [...] Je nia dispono estis malserena [[magia lanterno]] kaj tre modesta aro da [[diapozitivo]]j. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = [artikolo el 1913]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Более чем скромная, порою жалкая аудитория попечительства Общества трезвости, битком набитая народом; перед глазами внушительная фигура всероссийского memento mori, на пюпитре развернута брошюрка, от текста которой не всегда можно было отступать. [...] В нашем распоряжении был обычно тусклый волшебный фонарь и очень скромный набор диапозитивов. }} En 1904 li transiris (aŭ samtempe iĝis) la dua kuracisto en la Rostokina Zemstva Hospitalo ({{l-ru|Ростокинская земская больница}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tie li interkonatiĝis kun la doktoro Jevgenij Porfirjeviĉ Pervuĥin, bolŝevisto ekde 1903, aktiva membro de la partio. Li kaj lia edzino, helpkuracistino Aleksandra Nikolajevna Pervuĥina, jam estis malliberigitaj kaj ekzilitaj al [[Jakutio]], kaj al Moskvo venis de [[Ĝenevo]] ([[Svislando]]), kie ili partoprenis eldonadon de la bolŝevista ĵurnalo [[Iskra]]. Jevgenij Pervuĥin estis amiko de Lenin, Aleksandra Pervuĥina helpis al [[Nadeĵda Krupskaja]] aranĝi sekretan korespondadon. Jevgenij Pervuĥin (partia kromnomo ''Pavel Ivanoviĉ'') estis membro de la Moskva Komitato de RSDRP(b), propagandisto, en lia loĝejo okazis kunvenoj de la Moskva Komitato de RSDRP(b). Lia edzino agordis [[mimeografo]]n kaj komencis eldoni flugfoliojn. Tiujn ĉi renkontiĝojn partoprenis Virgilij Ŝancer (kromnomo ''Marat'') ^{[[:ru:Шанцер, Виргилий Леонович|ru]]}, Miĥail Vasiljev-Juĵin ^{[[:ru:Васильев-Южин, Михаил Иванович|ru]]}, Aleksandr Mandelŝtam ^{[[:ru:Мандельштам, Александр Владимирович|ru]]}, Andrej Ŝestakov (Nikodim) ^{[[:ru:Шестаков, Андрей Васильевич|ru]]} ka. Amikeco inter Rusakov kaj Pervuĥin daŭris la tutan vivon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En majo 1905, laŭ rekomendo de Jevgenij Pervuĥin li estis akceptita kiel membro de la bolŝevista partio<ref name="Павлучкова69"/>, ricevinte la partian bileton N 57<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/56ffc645-a50d-4cac-ba05-fafe0134f358/2?center=814+2888 | titolo = Врач-коммунист: К 85-летию со дня рождения И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12970 | numero = 225 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962-09-25 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Rusakov sin engaĝis je propaganda laboro inter laboristoj de la fabriko "Bogatir"^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]}. Bolŝevisto Albert Lapin (denaske: Alberts Lapiņš) ^{[[:ru:Лапин, Альберт Янович|ru]]} rememoris en 1923 lian agadon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Fine de 1904 aŭ komence de 1905 ĉe ni aperis nova kamarado — Ivan Vasiljeviĉ Rusakov, el la Rostokina hospitalo. Li komence estis malmulte aktiva, ĉefe aŭskultis atente, rigardesploris nin — laboristojn. Li estis donanta al ni klarigojn de teoria kaj filozofia karaktero. Speciale grandajn servojn li faris por ni dum diskutoj kun [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj alia simila publiko, kiam malamiko estis pli forta teorie ol ni, laboristoj. Poste kamarado Rusakov rapide engaĝiĝis kaj estis akceptita de ni je laboro. Li rolis ĉefe kiel propagandisto en rondetoj kaj dum amasaj aranĝoj... |aŭtoro = Albert Lapin |verko = Rememoroj |origina teksto = В конце 1904 или в начале 1905 года у нас появился новый товарищ — Иван Васильевич Русаков, из Ростокинской больницы. Он вначале был мало активен, больше прислушивался, присматривался к нам — рабочим. Давал нам разъяснения теоретического и философского характера. В особенности он нам оказывал большие услуги при дискуссиях с эсерами и тому подобной публикой, когда противник был более сильным теоретически, чем мы, рабочие. Затем т. Русаков быстро втянулся и был взят нами в работу. Он выступал главным образом как пропагандист в кружках и на массовках... }} En siaj sciencaj artikoloj de tiu tempo li atentigis ke sanitaraj problemojn, kiujn alfrontas laboristoj kaj kamparanoj, solveblas nur kadre de grandaj socialaj reformoj, ĉar "peza sociala-ekonomia situacio, en kiu vivas nia popolo, kreas la kondiĉojn, stimulantajn infektajn malsanojn"<ref name="Слонимская33">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 33 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li skribis en 1905 en la sama artikolo "Programo de prelegoj pri ĥolero", publikigita en N 7 de la gazeto de la Gubernia Sanitara Buroo de la Moskva Zemstvo "Informoj pri kontaĝaj malsanoj kaj sanitara-kuracista organizado en Moskva gubernio": {{Citaĵo |teksto = Plejparto de la menciitaj rimedoj aplikeblas nur ĉe certa nivelo de popola bonfarto. Efektivigo de tiuj ĉi rimedoj ne eblas, kaj foje estas eĉ moko pri grandega plejparto de nia popolo ĉe ties aktuala situacio. Necesas vastaj sociala-ekonomiaj reformoj (egaligo de la rajtoj de la kamparana kaj laborista loĝantaro kun la aliaj klasoj, tero, 8-hora labortago, salajro, malrektaj impostoj). |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Programo de prelegoj pri ĥolero [1905]<ref name="Слонимская33"/> |origina teksto = Большинство из указанных мер применимо лишь при известном уровне благосостояния народа. Проведение этих мер совершенно невозможно, а в некоторых случаях является даже насмешкой над громадным большинством нашего народа при настоящем его положении. Необходимы широкие социально-экономические реформы (уравнение в правах крестьянского и рабочего населения с другими классами, земля, 8-часовый труд, заработная плата, косвенные налоги). }} En decembro 1905 li partoprenis la ribelon en Moskvo kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]. Li ne batalis, nek konstruis barikadojn, sed li kontribuis kiel organizanto kaj kaŝis ribelulojn. Foje li gastigis hejme bolŝevistojn de la fabriko "Bogatir" Albert Lapin kaj Ĵarov (verŝajne Mitrofan Sergejeviĉ Ĵarov)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kiam puntaĉmento de kolonelo Nikolaj Riman ^{[[:ru:Риман, Николай Карлович|ru]]} komencis en Moskvo rastadon kaj amasajn ekzekutojn, Rusakov kaŝis en la hospitalo plurajn ribelulojn, ŝajnigante ke ili estas pacientoj. Li igis ilin preni valerianan tinkturon kaj sodon kvazaŭ tio estis efektivaj kuraciloj<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/3df624b4-67df-47f5-baa1-d54043cd9f6f/2?center=1447+3022 | titolo = Его имени (Иван Васильевич Русаков) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Манухин | persona nomo = Вл. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 2674 | numero = 247 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1932-10-24 | alirdato = 2026-07-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|13|1|1906|akuzativo=jes}} (laŭ aliaj datumoj la {{JULGREGDATO|12|1|1906|akuzativo=jes}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> li estis arestita kaj ĝis februaro 1906 troviĝis en la malliberejo [[Butirka]]<ref name="Октябрьские дни110">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Ekzilo === [[Dosiero:Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.]] La {{JULGREGDATO|18|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} polica departemento informis la Tobolskan guberniestron ke la ministro pri internaj aferoj ordonis ekzili lin kaj kelkajn aliajn homojn pro "kontraŭregistara agitado inter la kamparanoj kaj laboristoj" al "foraj lokoj de Tobolska gubernio" por 3 jaroj, kalkulante ekde la {{JULGREGDATO|24|2|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Li devis loĝi sub "malkaŝa polica gvatado" ({{l-ru|гласный надзор полиции}}). Vladimir Kondratjev skribis ke li estis ekzilita la {{daton|3|2|1906}}<ref name="Кондратьев"/>. Antaŭ la foriro malsuperaj kunlaborantoj de la Rostokina Zemstva Hospitalo donacis al li ruslingvan eldonon de la Kapitalo de [[Karolo Markso]] (duan parton de la dua volumo) kun respektiva surskribo (ĝin konservis lia filino Jevdokija). Lin akompanis la edzino akuŝonta ene de monato. Ili devis foriri ene de 3 semajnoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c903a446-5451-4184-9ec6-8c83aec96e80/2?center=1020+593 | titolo = Надпись на книге | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Подляшук | persona nomo = П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 11028 | numero = 49 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-02-29 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 36–37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Pro familiaj kialoj — ĉar mi estis baldaŭ atendanta la bebon, sed deziris akompani la edzon — oni permesis al I. V. veturi proprakoste, sen ĝendarmo. [...] Mi decidis veturi kun I. V. Min multaj klopodis konvinki ne fari tion, sed al mi ŝajnis ege strange lasi I. V. solan je tiom malĝoja vojaĝo. |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = По семейным обстоятельствам — ввиду того, что я в скором времени ожидала младенца, но хотела сопровождать мужа — разрешили И. В. ехать на свой счет, без жандарма. [...] Я решила ехать с И. В. Меня многие отговаривали, но мне как-то дико казалось отпускать И. В. одного в такое грустное путешествие. }} La {{JULGREGDATO|28|3|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} ili venis subgarde al la fervojstacio [[Tjumeno (stacidomo)|Tjumeno]], kie Ivan Rusakov informis lokan policestron ({{l-ru|исправник}}) ke li ne povas plu veturi pro sanstato de sia edzino kaj ke li havas paperon de la Moskva guberniestro, kiu permesis respektivan prokraston. La Tobolska guberniestro petis sian Moskvan kolegon ne plu doni tiajn permesojn kaj ordonis al la Tjumena policestro ekzameni la edzinon de Rusakov por decidi dum kiu tempo ŝi devos resti en Tjumeno; fine li permesis la prokraston por 6 semajnoj. En Tjumeno li loĝis en la 1-a kvartalo ({{l-ru|первая часть}}) kaj laboris kiel privata kuracisto. Post la fino de tiu ĉi periodo Rusakov petis permeson resti en Tjumeno ĝis la fino de la ekzilo, sed la peto estis rifuzita kaj li restis en Tjumeno ĝis la {{JULGREGDATO|28|5|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. La {{JULGREGDATO|30|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} la familio kun kelksemajna filo Sergej venis al [[Jalutorovsko]] ([[Tobolska gubernio]])<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72–74 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Pavel Podlaŝuk klarigas la rifuzon per maltrankvila situacio en Tjumeno, kie en aprilo 1906 dufoje okazis incendioj en malliberejo, supozeble kaŭzitaj de politikaj malliberuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ivan Rusakov tuj petis la guberniestron permesi al li labori kiel privata kuracisto, ĉar la ekzilitoj ne rajtis labori en ŝtataj hospitaloj. La guberniestro Nikolaj Gondatti petis respektivan permeson de la ministro pri internaj aferoj kaj ricevis ĝin, tamen ordonis nomumi Rusakovon kiel estron de hospitalo kaj apoteko en vilaĝo [[Ĥanti-Mansijsko|Samarovskoje]]. La kuracisto en julio 1906 klarigis ke li havas malsanan edzinon kaj 3 monatojn aĝan filon, do transloĝiĝi al la tiom norda setlejo kun severa klimato estus por li ege malfacile, des pli ke li ne havas necesajn rimedojn por la vojaĝo, do tio estus "kvazaŭ puno, neniel miaflanke merita". Fine la guberniestro nuligis la ordonon kaj permesis al li resti en Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 75 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En Jalutorovsko tiutempe loĝis ne pli ol {{unuo|5000}} homoj, kio estis ega kontrasto eĉ kompare al Tjumeno kun ties 40-mila loĝantaro. Aleksandra Panova skribis en sia taglibro: "Tiu ĉi urbo eĉ kompare al Tjumeno ŝajnis al ni vilaĝeto. Ĝin eblas komplete trairi ene de duonhoro" ({{l-ru|Этот город даже против Тюмени показался нам деревушкой. Весь-то его можно обойти в полчаса}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili loĝis en duetaĝa ligna domo (nun N 44 en strato Libereco)<ref name="Дом врача Ивана Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/345928.html | titolo = Дом врача Ивана Русакова в Ялуторовске начнут восстанавливать в 2024 году | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-07-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240910075833/https://t-l.ru/345928.html | arkivdato = 2024-09-10 | citaĵo = }}</ref> kaj laboris kiel privata kuracisto<ref name="Октябрьские дни110"/>. En Jalutorovsko kaj [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]] tiutempe estis nur 2 kuracistoj, do bezono je medicina helpo estis nekontentigita. Aleksandra Panova skribis en la taglibro: {{Citaĵo |teksto = Speciale [multe] laboris I. V. dum foiroj, al kiuj venadis amaso da kamparanoj. La praktiko iĝis granda. Oni ekkonis kaj aprezis lin kiel bonan kuraciston, homon. Ĉiuj amis lin kaj valorigis lin... |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Особенно работал И. В. в ярмарки, куда стекалась масса крестьян. Практика стала большой. Узнали и оценили как хорошего врача, человека. Его все любили и дорожили им... }} Baldaŭ post la alveno, ilin vizitis estrino de virina antaŭgimnazio ({{l-ru|прогимназия}}) kaj edzino de loka policestro, sekvis pliaj vizitoj de lokaj gravuloj. Rusakovoj rememoris ke ne okazis interproksimiĝo, ĉar ili evitis mondumajn aranĝojn, kondutis simple kaj aferece, do oni konsideris lin strangulo kiu kondutas kvazaŭ kamparano sin vestinte je ruĝa ĉemizo (pro tio oni kromnomis lin "ruĝa doktoro", kio samtempe aludis liajn komunistajn ideojn) kaj propramane lavante vestojn en kuvo, dum lia edzino estis konsiderata nura junulino<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iĝis inter la unuaj eksteretataj aŭtoroj de loka ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kie li publikigis artikolojn pri aferoj sociaj kaj medicinaj. Li iĝis estro de buroo de reciproka helpo al politikaj ekzilitoj. Tiutempe en la urbo jam estis proksimume 30 politikaj ekzilitoj, el kiuj 3 estis bolŝevistoj. Poste venis kelkdek [[kartveloj]], partoprenintaj ribelon en distrikto Gori, kaj partoprenintoj de kamparanaj ribeloj en Serdobska distrikto ([[Saratova gubernio]]). Li aranĝis monkolektadon inter pli bonhavaj ekzilitoj, kreis el ekzilitoj brigadon de riparistoj de agrikulturiloj kaj brigadon de ĉarpentistoj, do ĝis la vintro ĉiuj ekzilitoj ricevis loĝejojn kaj laboron. Ankaŭ kamparanoj kaj urbanoj ofte venis al li, serĉante kuracistan helpon kaj konsilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1907–1908 en Jalutorovsko eksplodis epidemio de [[skarlatino]] kaj Ivan Rusakov grave kontribuis al ĝia ĉesigo, aplikinte vakcinon de Georgij Gabriĉevskij, proponitan de tiu en 1905, sed ankoraŭ ne aprobitan oficiale. La {{JULGREGDATO|15|2|1908|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} oni raportis en ĵurnalo "Siberia Vivo" ({{l-ru|Сибирская жизнь}}), ke dum semajno li jam faris ĝis 150 injektojn, ricevinte neniun subtenon de la aŭtoritatoj dum lokanoj venas al li fervore<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/16196c3f-9597-4391-baf6-19e7c3d132bc/3?center=443+1688 | titolo = Ялуторовск, Тобольск. губ. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Иже | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Сибирская жизнь | volumo = | numero = 28 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1908-02-02 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li vakcinis 318 homojn, el kiuj 273 trifoje. Poste li resumis tiun ĉi sperton en artikolo "Sperto pri apliko de preventaj Gabriĉevskij-vakcinoj je [[skarlatino]] en Jalutorovsko" ({{l-ru|Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакциной Габричевского в Ялуторовске}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 70 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|22|11|1909|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li ricevis permeson veturi al Moskvo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiam li estis revenonta de la ekzilo, lokaj intelektuloj enmanigis al li dankleteron, en kiu interalie estis dirite: {{Citaĵo |teksto = Via nomo dum tiu ĉi tempo iĝis tiel konata, ke mankas eĉ unusola vilaĝo en la granda kaj dense loĝata [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kie oni ne konus la doktoron Rusakovon. Kaj tiun ĉi gloron vi kreis per la plej kora kaj skrupula rilato al ĉiu kiu petis vian helpon. |aŭtoro = |verko = Dankletero de Jalutorovsko [1909] |origina teksto = Ваше имя за это время стало настолько известным, нет деревни в большом и густонаселенном Ялуторовском уезде, где бы не знали доктора Русакова. И славу эту Вы создали себе самым сердечным и добросовестным отношением ко всякому, кто бы не обращался к Вам за помощью. }} === Post la ekzilo === Post reveni el la ekzilo li laboris kiel estro de la sekcio de urba medicino, poste kiel redakcia sekretario kaj poste kunredaktoro de la gazeto "Publika kuracisto" ({{l-ru|Общественный врач}}), eldonita de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj publikigis plurajn artikolojn en medicinaj gazetoj "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}}) kaj "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}). En 1909 la gazeto "Publika kuracisto" estis fermita de la registaro, sed en 1911 ĝia eldonado rekomenciĝis. La redakcia laboro estis la sola enspezfonto de Ivan Rusakov, ĉar guberniestro de Moskvo longan tempon estis malakceptanta lin kiel zemstvan kuraciston pro lia statuso de la iama politika ekzilito, do nur post grandaj klopodoj li sukcesis eklabori kiel kuracisto en la urba senpaga infana ambulatorio (laŭ aliaj datumoj li laboris ĝis tiam en privata kliniko). Poste li sukcesis eklabori ankaŭ en la Meŝĉanska Urba Senpaga Hospitalo, kie li laboris vespere<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 50–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1911–1913 li estis sekretario kaj ekde januaro 1914 redaktoro de la sekcio "Urba medicino". Samtempe li devis prizorgi la malsaniĝintan pro [[ftizo]] edzinon, kaj du infanojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19–21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj de bolŝevisto Morozov, post la ekzilo "formale li ne estis membro de la partio, sed idee li ne rompis ligon kun ĝi"<ref name="Октябрьские дни110"/>. Poste li ekloĝis en la domo N 18 ĉe la strato Olenij Val ({{l-ru|Олений Вал}}, do ''Cerva Remparo'') ^{[[:ru:Олений Вал|ru]]}. Ĝi estis konstruigita de arkitekto Aleksandr Zelenko ^{[[:ru:Зеленко, Александр Устинович|ru]]} en 1913 laŭ mendo de Maria Kudrjavceva, ĉe kruciĝo de la stratoj Olenij Val kaj Losinskij Projezd ({{l-ru|Лосинский проезд}}, do ''Alka Traveturejo'', ĝis 1922 — Avdejevskij Projezd)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1917 kiel ĝia posedanto estis indikita jam Aleksandr Zelenko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | titolo = Дача Кудрявцевой, Общество любителей лыжного спорта, инженер Зеленко и передовые технологии начала XX века на Оленьем Валу в Сокольниках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Память места_Москва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Dzen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230426001938/https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | arkivdato = 2023-04-26 | citaĵo = }}</ref>. Filino Jevdokija Rusakova skribis poste, ke ilia familio ekloĝis tie nelonge antaŭ la [[Oktobra revolucio]]. Tie Zelenko daŭrigis sian eksperimenton pri edukado de juna generacio surbaze de ideoj de la setleja movado ^{[[:en:Settlement movement|en]]}, kiun li entreprenis en 1907–1908 en sia domo en Vadkovskij strateto ^{[[:ru:Вадковский переулок|ru]]}, ĉesigitan de polico pro suspekto je socialisma agado. En la duetaĝa ligna domo kun ferbetonaj terasoj loĝis nur familioj kun infanoj, ĉar ĝi funkciis samtempe kiel vartejo kaj lernejo. Geknaboj lernis kune, inkluzive la arton, en granda ĉambro edzino de la posedanto Anna Miĥajlovna Zelenko ludis pianon kaj aranĝis spektaklojn kun la lernantoj. En eta zoo loĝis birdoj, [[kobajo]]j, kunikloj, sciuroj kaj du krokodiletoj. En la korto ĉiu lernanto havis propran bedon. Baldaŭ oni kromnomis la domon ''Infana Urbeto'' ({{l-ru|Детский городок|t=Detskij Gorodok}}). Ivan Rusakov iĝis unu el aktivuloj kaj instruistoj de la lernejo. Li ludis pianegon, laboris en ligna metiejo, esploris kun infanoj naturon en ĉirkaŭaĵoj, transformis apudan barlagon en la [[Sokolniki (parko)|parko Sokolniki]] je glitejo, vizitebla senpage. La infanoj kromnomis lin kiel ''Ivan Vasjoŝa'' ({{l-ru|Иван Васёша}}), kio estis infanŝerce adaptita ''Ivan Vasiljeviĉ''. Li regule aranĝis ekskursojn tra la parko Sokolniki, kio estis nova tiutempe kaj la parko mem aspektis ankoraŭ kiel densa arbaro<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En junio 1919 Ivan Rusakov rememoris ke tiutempe oni petis ĉe la Moskva Administracio {{unuo|5000}} rublojn por aranĝi edukejon por la infanoj, bazitan sur esplorado de la naturo, sed alfrontis rifuzon reference al manko de mono<ref name="У истоков юннатского движения22"/>. === Post 1917 === Post la [[Februara revolucio]] Ivan Rusakov plu aktive partoprenis la socian kaj partian agadojn. Li estis elektita kiel prezidanto de la buroo de la unua laŭleĝa partia komitato de [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)|distrikto Sokolniki]]. Somere 1917 li estis elektita kiel deputito de la Sokolnika Distrikta Dumao kaj iĝis prezidanto de ĝia ekzekutiva komitato ({{l-ru|управа}}). Samtempe li estis elektita kiel membro de la Ekzekutiva Komitato de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. La {{JULGREGDATO|8|11|1917|akuzativo=jes}} ampleksigita kunveno de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiun li prezidis, kune kun fabrikaj komitatoj aprobis rezolucion pri armita ribelo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=16&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj, li estis ripetanta: "Nur kun fusilo enmane ni povos esti venkintoj; la tempo venis, ni devas prokrasti eĉ ne unu minuton, kamaradoj, al batalo!" ({{l-ru|Только с винтовкой в руках мы можем быть победителями; время пришло, медлить мы ни одной минуты не должны, товарищи, в бой!}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=53&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|11|1917|akuzativo=jes}} Ivan Rusakov iĝis membro de la Sokolnika Milita-Revolucia Komitato<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=18&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27, 29–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la puĉo de Kornilov li iĝis membro de distrikta triopo, celinta akiri armilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=13&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li aktive partoprenis okupadon de la milicaj komisariatoj, inkluzive de la 4-a komisariato en [[Meŝĉanskij (distrikto de Moskvo)]], kie la sturmantoj alfrontis reziston de la komisaro, tamen senarmigita senperforte kun lia aktiva engaĝiĝo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=32&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iniciatis kreadon de moveblaj taĉmentoj de la [[Ruĝa Kruco]] kaj manĝejoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/438bb113-e9de-4400-8058-392e3cd21d70/3?center=2012+1266 | titolo = "Красный доктор": К 110-летию со дня рождения Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Пономарев | persona nomo = А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 20549 | numero = 231 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-07 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En oktobro 1917 en unu el tiaj komisariatoj lia taĉmento trovis forlasitan novnaskitan knabinon, kiun ili transdonis al la 3-a sekcio de milico, kie ŝi estis adoptita kaj ricevis la nomon Tatjana Oktjabrskaja (do ''Tatjana La Oktobra'')<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8449ebcb-a009-4132-99ba-1db142bc6416/3 | titolo = Дочь революции: судьба Татьяны Октябрьской | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Камышев | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 13230 | numero = 105 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-05-05 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. [[Dosiero:Врачебная газета. 1907. №50.jpg|200px|eta|dekstra|"Kuracista gazeto", 1907.]] Li aktive kontribuis al "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}), pledante pri kreado de grandskala sistemo de ŝtata sanservo. Fine de septembro 1917 li publikigis en N 6–7 artikolon, en kiu argumentis ke la antaŭa publika sanservo estis pli simila al bonfarado kaj ne kapablas solvi aktualajn problemojn de la loĝantaro. Ŝanĝo de la socia kaj politika sistemoj laŭ lia opinio devus sekvigi ankaŭ bazajn ŝanĝojn en la publika sanservo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Necesas unuavice konstati ke la publika sanservo kun ĝia alloga ideologio kaj samtempe kun magraj praktikaj atingoj estas produkto de la antaŭrevolucia ŝtata sistemo [...] Se tiu ĉi estis disfalanta, do same neeviteble devos disfali ankaŭ la publika sanservo en sia antaŭa stato [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Artikolo en "Kuracista gazeto" (N 6–7, la {{dato|22|9}} — la {{dato|1|10|1917}} |origina teksto = Приходится прежде всего установить, что общественная медицина с её привлекательной идеологией и одновременно с бедными практическими достижениями является продуктом дореволюционного строя [...] Раз последний рушился, то с такой же неизбежностью должна рушиться и общественная медицина в её прежнем виде [...] }} Li estis redaktoro de la gazeto "Sciigoj de Sovetia Medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}}). Li loĝis en strato la 8-a Sokolniĉeskaja apud [[parko Sokolniki]] (Moskvo), kie li ofte promenadis kaj eĉ esploris ĝian flaŭron<ref name="Барсуков7"/>. Post la [[Oktobra revolucio]] li malakceptis kontraŭbolŝevistajn rezoluciojn de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj proteste eksiĝis el la societo kaj la redakcio de ties gazeto "Publika kuracisto"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Rilate la rezolucion de la estraro de la Pirogov-societo de la {{dato|22|11}} koncerne la aktualan politikan momenton kaj rilaton al la kuracistoj-bolŝevistoj, mi konsideras necese deklari, ke mi havas grandan honoron aparteni al la partio de social-demokratoj internaciistoj (bolŝevistoj) kaj rezigni tiun ĉi honoron min devigos nek kugloj de [[junkro]]j, nek burĝa-filistera malicemo. Samtempe mi informas la estraron ke post la aprobo de la supremenciita rezolucio mi rifuzas esti unu el la redaktoroj de "Publika kuracisto" kaj forlasas la komisionojn kies membro mi estis. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Mesaĝo al la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov |origina teksto = По поводу постановления правления Пироговского общества от 22 ноября касательно текущего политического момента и отношения к врачам-большевикам считаю необходимым заявить, что я имею великую честь принадлежать к партии социал-демократов интернационалистов (большевиков) и от этой чести не заставят меня отказаться ни пули юнкеров, ни буржуазно-обывательское злопыхательство. Вместе с тем довожу до сведения правления, что я после принятия упомянутого выше постановления отказываюсь быть одним из редакторов «Общественного врача» и выхожу из состава комиссий, коих я состоял членом. }} Li verkis malneton de rezolucio, akceptita de kunveno de medicinistoj en Moskvo la {{daton|15|3|1918}} kaj kondamnintan strikon de medicinistoj, proklamitan de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov. Tiutempe li estis inter la fondintoj de la Sindikato de Medicinaj kaj Sanitaraj Laboristoj ({{l-ru|Медсантруд|t=Medsantrud}}). La Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov planis krei apartan sindikaton por la kuracistoj, dum Ivan Rusakov insistis krei unuecan sindikaton por ĉiuj medicinistoj — de kuracistoj ĝis sanitaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En marto 1918 kune kun la registaro, al Moskvo translokiĝis la Konsilio de Kuracistaj Kolegioj, kiu estis gvida organo de la sanservo, kaj estis redaktoro de ties gazeto "Sciigoj de sovetia medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 34 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|10|4|1918}} Ivan Rusakov estis nomumita membro de la medicina kolegio de la Popola Komisariato pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c7ca63d2-481c-4ff5-be42-ecc8dd344b60/4?center=4246+1845 | titolo = Приказ № 7 Народного комиссариата по внутренним делам 10-го апреля 1918 года | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 888 | numero = 75 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1918-04-16 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li aktive partoprenis kreadon de la Popola Komisariato pri Sanservo ({{l-ru|Наркомздрав}}). La {{daton|15|6|1918}} komenciĝis la unua Tutlanda Kongreso de la Medicina-Sanitaraj Sekcioj de la Sovetoj de Laboristaj, Kamparanaj kaj Soldataj Deputitoj dum kiu li arde pledis pri kreado de la Popola Komisariato pri Sanservo, fine establita la {{daton|11|7|1918}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li kontraŭis malamikecon rilate la fakulojn ({{l-ru|специалист}}), kiu tiutempe disvastiĝis tiom grave ke eĉ aperis specifa termino "fakulmalamo" ({{l-ru|спецеедство}}, laŭvorte: fakulmanĝado). La {{daton|2|8|1919}} dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki, parolante pri la temo "Proleta diktaturo kaj la fakuloj", responde al akuzoj pri "sabotado fare de fakuloj" li diris: {{Citaĵo |teksto = Nia malforteco, amikoj, estas ne en la fakuloj, sed en ni mem. Rilate la fakulojn, ilin necesas al nia flanko transtiri kaj devigi labori bone. Sed la ĉefa malforteco troviĝas en ni mem. Speciale postrestas partia edukado. La komunisto, kamaradoj, devas esti je alteco de sia destino, forte labori en la proleta amaso [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolo dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki [la {{dato|2|8|1919}}]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Наша слабость, друзья, не в специалистах — в нас самих. Что касаемо специалистов, то их следует на свою сторону перетянуть и заставить работать порядочно. Но главная слабость в нас самих. Особо отстает партийное воспитание. Коммунист, товарищи, обязан быть на высоте своего назначения, усиленно работать в гуще пролетариата [...] }} Fine la kunveno interalie resumis: "La komunisto devas labori pli ol ĉiuj kaj morti la unua — tio estas liaj privilegioj" ({{l-ru|Коммунист должен работать больше всех и умирать в первую очередь — это его привилегии}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Pedagogia agado === [[Dosiero:Дача на 6-м Лучевом просеке Сокольников, в которой размещалась школа-колония при Биостанции юных натуралистов.png|200px|eta|dekstra|Somerdomo en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]], kie funkciis la lernejo-kolonio. Moskvo, 1920-aj.]] La {{daton|15|6|1918}} li fondis en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}, ekde 1927 — {{l-ru|6-й Лучевой просек}}) ^{[[:ru:6-й Лучевой просек|ru]]} kaj en Rostokina Traveturejo ({{l-ru|Ростокинский проезд|t=Rostokinskij Projezd}}) ^{[[:ru:Ростокинский проезд|ru]]}, rande de la parko [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinij Ostrov]], apud la vilaĝo [[Bogorodskoje (distrikto de Moskvo)|Bogorodskoje]] la ''Biostacion de junaj naturalistoj'' ({{l-ru|Биостанция юных натуралистов}}) kune kun pedagogo kaj biologo Boris Vsesvjatskij, kiu iĝis ĝia estro<ref name="Подвиг большевика11">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Fratino de tiu lasta, Jelizaveta Vsesvjatskaja, estis edzino de Arsenij Rusakov ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]}, fama nekropsiisto, frato de la Ivan Rusakov, do ili sufiĉe bone konis unu la alian. Boris Vsesvjatskij rememoris poste ke ilia konversacio okazis en januaro 1918, kiam Ivan Rusakov rakontis al li pri sia delonga revo — krei stacion de junaj naturŝatantoj en la parko Sokolniki. Antaŭ la revolucio tiaj provoj fiaskis, sed nun tio devus sukcesi, opiniis li. Kiel prezidanto de la Sokolnika Soveto li proponis ke Boris Vsesvjatskij iĝu estro de la establota stacio dum li promesas ĉian eblan subtenon, doninte iun el konfiskitaj somerdomoj, elektotan de Vsesvjatskij, asistanton kaj gardiston<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Li esploris sperton de Stanislav Ŝackij ^{[[:ru:Шацкий, Станислав Теофилович|ru]]} kaj Aleksandr Zelenko, kiuj antaŭ la revolucio eksperimentis tiukampe kadre de la setlanta movado. Scienca kunlaboranto iĝis Valentina Viktorovna Burdakova, lernantino de la profesoro Nikolaj Konstantinoviĉ Kolcov ^{[[:ru:Кольцов, Николай Константинович|ru]]}, establinta en 1917 la Instituton de Eksperimenta Biologio ^{[[:ru:Институт биологии развития имени Н. К. Кольцова РАН|ru]]}. Laŭ rememoroj de Boris Vsesvjatskij, Ivan Rusakov faris al ŝi nur tri demandojn: "Ĉu vi ŝatas la naturon? Ĉu vi ŝatas la infanojn? Ĉu vi ne timas labori kun la bolŝevistoj?" {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Laŭ peto de Vsesvjatskij, la Sokolnika Distrikta Soveto konfiskis kaj transdonis por la stacio malgrandan negocistan somerdomon kun tereno en la Rostokina Traveturejo. Seĝoj kaj tabloj estis transdonitaj de la soveto, konfiskinta ilin en likviditaj restoracioj. Laŭ rekomendo de Ivan Rusakov, la stacio ricevis ankaŭ konfiskitajn mikroskopojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Станция юных любителей природы (афиша 1918 года).jpg|200px|eta|dekstra|Afiŝo de la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. Moskvo, majo — junio 1918.]] Afiŝo pri varbado de estontaj junaj naturalistoj aperis en Sokolniki jam en majo 1918 kaj venis 17 infanoj, sed oficiala fondodato estas konsiderata la {{daton|15|6}} kiam okazis la unua organizita ekskurso, kiun partoprenis infanoj kaj ĉiuj dezirantoj. Kiel bazo servis la negocista Blua Somerdomo ({{l-ru|Голубая дача}}) en Rostokina Traveturejo (Rostokinskij Projezd), poste aldoniĝis la Blanka Somerdomo ({{l-ru|Белая дача}}) en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}), la Flava Somerdomo ({{l-ru|Жёлтая дача}}), la Somerdomoj de Kasatkin ^{[[:ru:Касаткин, Николай Алексеевич|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Юннатка "Мэри Пикфорд" (из беседы с Т. Г. Родькиной) // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 152 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>, konfiskita post la revolucio (ĝi ne plu ekzistas)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = О развитии юннатского движения // Современные подходы к организации юннатской деятельности, 4SRC2016 : Тезисы докладов Четвертой Сибирской межрегиональной конференции, 23–24 ноября 2016 года |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://yunnat-01.gov67.ru/files/415/kniga_105_let_yud_250.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2016 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Рос. акад. наук. Сиб. отд-ние, Федер. исслед. центр Ин-т цитологии и генетики |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91291-030-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Idoj de laboristoj — lernejanoj, adoleskantoj, laborista junularo, ŝatantaj naturon kaj dezirantaj ĝin esplori, estas invitataj registriĝi kiel praktikantoj ĉe la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. En la stacio okazos observado de la vivo kaj evoluo de birdoj, fiŝoj, insektoj (inkluzive abelojn) kaj aliaj bestoj; eksperimentoj je diversaj plantoj, kreado de kolektoj ktp. La aliĝo estas senpaga, nombro de la lokoj estas limigita. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Afiŝo [1918]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Дети рабочих — школьники, подростки, рабочая молодёжь, любящие природу и желающие её изучать, приглашаются записываться практикантами на Станцию юных любителей природы. На станции будут производиться наблюдения над жизнью и развитием птиц, рыб, насекомых (в частности, пчёл) и других животных; опыты над различными растениями, составление коллекций и т. д. Приём бесплатный, число мест ограничено. }} Unue tio estis ekskursejo, ekde oktobro 1919 — lernejo-kolonio. Ivan Rusakov en sia parolado la unua datreveno de la stacio, festita la {{daton|15|6|1919}}, rememoris la antaŭrevolucian tempon, kiam similaj iniciatoj estis rifuzataj pretekste de manko de mono dum nun ili ricevas subtenon malgraŭ oble pli malfacilaj cirkonstancoj. {{Citaĵo |teksto = Mi rememoras la Guĉkov-tempon<ref>Temas pri Nikolaj Guĉkov^{[[:ru:Гучков, Николай Иванович|ru]]}, kiu estis frato de [[Aleksandr Guĉkov]] kaj urbestro de [[Moskvo]] en 1905–1912.</ref>. Tiam la popolan edukadon estris Puzirevskij<ref>Georgij Aleksandroviĉ Puzirevskij ({{l-ru|Пузыревский}}) estis membro de la Moskva Urba Dumao, membro kaj poste prezidanto de la lerneja fako de la Moskva Urba Administracio.</ref> kaj tiu, se eblas diri, "kultura aganto" malsukcesis trovi en tiu tempo de relativa abundo por analogia iniciato nurajn kvin mil rublojn, dum la mizera laborista-kamparana registaro sukcesis eltrovi por tiu ĉi afero ĝis duonmiliono da rubloj, donis la plej bonan lokon en Sokolniki. Por tio ĝi forpelis de tiuj ĉi komfortaj nestoj grasajn sinjorojn, kiuj ĉi tie, en tiuj ĉi benitaj lokoj, manĝegis, diboĉis, ludis kartojn, enuis pro nenifarado. Surloke de la sata, laŭaspekte bela, sed abomena laŭsence burĝa haladzo ĝi plantis oazon de la vera ekkono de la naturo, belegan oazon de la proleta kulturo. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolado ĉe la unua datreveno de la stacio, la {{daton|15|6|1919}}<ref name="У истоков юннатского движения22">{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Мне припоминаются гучковские времена. Тогда заведовал народным образованием некто Пузыревский, и этот, с позволения сказать, «деятель на поприще культуры» не смог найти в те времена относительного изобилия на начинание аналогичного характера только пять тысяч рублей, в то время как нищее рабоче-крестьянское правительство сумело изыскать на это дело до полумиллиона рублей, предоставило лучший уголок в Сокольниках. Для этого оно выгнало с этих насиженных гнезд жирных господ, которые тут, в этих действительно благословенных местах, обжирались, кутили, играли в карты, скучали от безделья. На месте сытого, красивого с виду, но отвратительного по существу буржуазного смрада насадило оно оазис истинного познания природы, прекрасный оазис пролетарской культуры. }} Ekde januaro 1920 la instruado iĝis pli stabila kaj regula, aŭtune 1920 ĝi ricevis statuson de la lernejo de la 2-a grado. La {{daton|28|4|1920}} mortis Kliment Timirjazev kaj baldaŭ la stacio ricevis lian nomon. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov, lia edzino mortis pli frue, do iliaj filinoj Jekaterina kaj Jevdokija estis akceptitaj en la lernejo-kolonio kiu iĝis ilia domo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laboristoj de la apuda fabriko "Bogatir" ^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]} kaj de aliaj apudaj entreprenoj komencis sendi tien infanojn, ĉar tie ili povis ricevi nutraĵojn kaj loĝejon. La infanoj kultivis terenojn, donitajn de la fabrikaj laboristoj, bredis bestojn kaj provizis sin mem per nutraĵoj. La financado estis ege malsufiĉa, la vivkondiĉoj mizeraj, vintre la infanoj ofte noktis hejme kaj en la stacio restis nur Vsesvjatskij<ref name="Федорович">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/d13ba889-849e-4f7d-b51e-da039eb74c55/6 | titolo = Первая био-школа И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Федорович | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 105 | paĝoj = 6 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1923-05-13 | alirdato = 2025-09-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La stacio origine estis planita kiel somera aranĝo, sed aŭtune Rusakov aranĝis kunsidon de la ekzekutiva komitato kaj plenkunvenon de la Sokolnika Soveto, kiun partoprenis ankaŭ ekspertoj kiel instruistoj de la agrikultura akademio kaj reprezentantoj de la [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinostrovskij Forstejo]]. Ivan Rusakov gvidis la kunsidon kiel prezidanto kaj kontribuis al ties fina rezolucio: transformi la stacion je tutjare funkcianta organizaĵo. Kiel ideologia bazo servis ideoj de rusa biologo [[Kliment Timirjazev]], alvokinta esplori naturon de sia patrujo kaj serĉi eblecojn de ties praktika utiligado por la popolaj bezonoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija Rusakova rememoras ke li estis ofte ripetanta kontente la frazon: "Nun mi havas kvar infanojn — Dunjaŝa, Katjuŝka, Sergejka kaj la Stacio de Junaj Naturŝatantoj!" ({{l-ru|Теперь у меня четверо детей — Дуняша, Катюшка, Сергейка и Станция юных любителей природы!}})<ref name="Подвиг большевика11"/>. Ankaŭ la pedagogiaj metodoj estis avangardaj, bazitaj sur rekta esplorado de la naturo kaj memstara serĉado de la respondoj al demandoj. Rusakov kaj Vsesvjatskij asertis ke la instruado de ĉiuj fakoj estu bazita sur la instruado de biologio. La infanoj estis dividataj je rondoj: ''legomistoj'' ({{l-ru|огородники}}), do botanikistoj, ''akvemuloj'' ({{l-ru|водолюбы}}), do hidrobiologoj, ''insektistoj'' ({{l-ru|насекомники}}), do entomologoj, ''birdistoj'' ({{l-ru|птичники}}), do ornitologoj, ''ĉieluloj'' ({{l-ru|небесники}}), do meteologoj. ''Voĵgantoj'' ({{l-ru|путешественники}}) estis esplorantaj respektivajn terenojn laŭe al siaj sciencaj taskoj kaj laŭvoje fondis branĉojn en apudaj lernejoj, engaĝigante iliajn lernejanojn — en Sokolniki, vilaĝoj Bogorodskoje, Aleksejevskoje ka. ''Mastrumantoj'' ({{l-ru|хозяйственники}}) kaj ''sociologoj'' prizorgis siajn fakojn. Oni bredis [[vulpo]]jn laŭ usona ekzemplo. Ili kunlaboris kun sciencistoj de naturrezervejo Askanija-Nova^{[[:ru:Аскания-Нова (заповедник)|ru]]} ([[Ĥersona provinco]]). Somere surbaze de la stacio okazis kursoj por lernejaj instruistoj de Moskva, Tula kaj Vladimira gubernioj<ref name="Федорович"/>. Vintre 1919 oni elektis la plej entuziasmajn infanojn 10 ĝis 15 jarojn aĝajn kaj formis el ili konstantan kolektivon. La {{daton|7|4|1919}} la stacio malfermiĝis jam kiel kolonio, kie loĝis la infanoj. Kun tempopaso ĝi transformiĝis je la centro de junaj naturalistoj kaj funkcias ĝis nun, renaskiĝinte en 2015 kiel la Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro ({{l-ru|Федеральный детский эколого-биологический центр}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | titolo = 105 лет назад в Сокольниках создали первую в СССР биостанцию юннатов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Татьяна Щербакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-02-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Administracio de [[Orienta administra arondismento]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230314093553/https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | arkivdato = 2023-03-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | titolo = Птичники, насекомники, водолюбы. Как в Москве появились юннаты | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = mos.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240405055659/https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | arkivdato = 2024-04-05 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | titolo = Легендарная станция юннатов возрождается | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Klubo de Regionografoj de Sokolniki | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250909180829/https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | arkivdato = 2025-09-09 | citaĵo = }}</ref>. Baldaŭ la iniciato altiris atenton de altranguloj. Fine de junio 1920 Boris Vsesvjatskij estis vizitita de [[Nadeĵda Krupskaja]], kiu diris ke ŝi venis laŭ peto de [[Lenin]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 170 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Vladimir Iljiĉ proponis al mi proksime okupiĝi pri lernejo. Doni necesan direkton al evoluo de nia sovetia lernejo — nun tio estas plej grava afero. Kaj mi decidis, antaŭ ol okupiĝi pri tiu ĉi afero, konatiĝi kun tio kio jam estas farita ĉe ni. Antaŭnelonge mi estis en lernejo-komunumo de Lepeŝinskij ^{[[:ru:Лепешинский, Пантелеймон Николаевич|Лепешинский]]}; nun mi decidis veni al vi. |aŭtoro = [[Nadeĵda Krupskaja]] |verko = |origina teksto = Владимир Ильич предложил мне вплотную заняться школой. Дать нужное направление развитию нашей советской школы — теперь это главное. И я решила, прежде чем приступить к этому сложному делу, познакомиться с тем, что уже у нас сделано. Недавно я была в школе-коммуне имени Лепешинского; теперь решила заехать к вам. }} Poste Nadeĵda Krupskaja regule frekventis la lernejon kaj helpis al ĝi. [[Vladimir Bonĉ-Brujeviĉ]] diris ke Lenin aprezis arbarajn lernejojn en Sokolniki kaj diris: {{Citaĵo |teksto = Kial en la lernejoj, ĉie ajn ne propagandi nepran plantadon de arbaroj, liginte tiun ĉi aferon al iu tago, ekzemple al la [[Unua de Majo]]?.. Kial ne eduki en la infanoj amon al la naturo, al kiu ili ĉiam estas tiom sentemaj? Rigardu, en Sokolniki, en lernejoj subĉielaj, — ja tie ne eblas la infanojn forpeli de tiuj iliaj naturejoj. Kion ajn ili faris tie! Tie estas bestoj, kaj plantoj, kaj birdoj, kaj observado de formikoj. Ili eldonas proprajn magazinojn, faras sciencajn malkovrojn kaj ĉio okazas tiom ĝoje, kun tia entuziasmo, ke oni eĉ ne deziras foriri de ili. La sperton de la Sokolniki-lernejoj necesas disvastigi ĉie ajn. Rigardu kiel la infanoj prizorgas la ĝardenon kaj parkon, kiu estas donita al tiu lernejo, kie loĝas Nadeĵda Konstantinovna. Tie ne nur neniu rompas la arbojn — tie oni strebas subteni ĉiun arbeton, doni al ĝi plej bonajn vivkondiĉojn, se ĝi pro iu kialo velkas; oni plantas novajn arbojn, ĉiuj vivas interagante kun la naturo, ĝojaj, kontentaj kaj gajaj... En la lernejoj necesas instrui tiujn ĉi kulturajn kutimojn. |aŭtoro = [[Lenin]] |verko = |origina teksto = Почему в школах, везде и всюду не пропагандировать обязательное насаждение деревьев, приурочив это дело к какому-нибудь дню, например, к Первому мая?.. Почему не воспитать в детях любовь к природе, к которой они всегда так чутки? Посмотрите, в Сокольниках, в школах на открытом воздухе, — ведь там детей невозможно отогнать от их уголков природы. Чего только они там не наделали! У них и животные, и растения, и птицы, и наблюдения над муравьями. Они издают собственные журналы, делают научные открытия и все так радостно, с таким энтузиазмом, что прямо не хочется уходить от них. Опыт сокольнических школ необходимо распространять везде и всюду. Посмотрите, как дети ухаживают за садом и парком, который отведен той школе, где живет Надежда Константиновна. Там не только никто не ломает деревьев — там стремятся поддержать каждое маленькое деревце, дать ему лучшие условия жизни, если оно почему-либо чахнет; насаждают новые деревья, все живут в общении с природой, радостные, довольные и веселые... В школах необходимо прививать все эти культурные привычки. }} [[Dosiero:Станция юннатов.jpg|200px|eta|dekstra|Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro. Moskvo, 2023.]] Li establis en Sokolniki la unuan infanĝardenon por laboristaj infanoj. Lia frato Arsenij rememoris ke eĉ ĝia ejo estis simbola<ref name="Барсуков40">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En ĝi troviĝis dum la Oktobra revolucio milita stabo de la distrikto. La frato deziris ke en la loko, kie antaŭnelonge sonis armiloj, aŭdiĝu gajaj voĉoj de la infanoj. Li organizis ankaŭ la stacion de junaj naturŝatantoj en Sokolniki. Laŭ ideo de la fondinto, tiu ĉi stacio devis servi kiel loko, kie la infanoj, interesitaj pri esplorado de la naturo, povus trovi azilon, materialon kaj gvidadon je sia laboro. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = В нём помещался во время Октябрьской революции военный штаб района. Брат хотел, чтобы в том месте, где недавно звучало оружие, раздавались весёлые голоса детворы. Им была организована и станция юных любителей природы в Сокольниках. По мысли основателя, эта станция должна была служить местом, где дети, заинтересовавшиеся изучением природы, могли бы найти приют, материал и руководство в своей работе. }} La {{daton|3|12|1920}} li publikigis en gazeto "Kommunistiĉeskij trud" (Komunista Laboro) de la Moskva Soveto artikolon "Infanĝardeno estas la grajno de la komunista kulturo" ({{l-ru|Детский сад — зерно коммунистической культуры}}), en kiu li pledis pri neceso establi kaj perfektigi nombron de infanĝardenoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c2470e16-9f03-4faa-bf13-9b4c585557b3/4?center=924+577 | titolo = Детский сад — зерно коммунистической культуры | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 213 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-12-03 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li planis krei tian stacion ankaŭ por junaj teknikistoj, sed tio efektiviĝis jam post lia morto<ref name="Барсуков40"/>. === Armea agado === [[Dosiero:Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.]] Jevdokija Rusakova skribis ke post la Jaroslavla Ribelo ^{[[:ru:Ярославское восстание|ru]]}, do somere 1918, li forveturis al [[Jaroslavlo]] por "restarigi tie vivon", supozeble por aranĝi medicinan helpon<ref name="Подвиг большевика11"/>. Lia frato Arsenij asertis ke Ivan Rusakov partoprenis ankaŭ armitajn ekzercojn kiel volontulo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Foje somere, en dimanĉa tago — tio okazis verŝajne en 1919 — mi rimarkis sur la ŝoseo Sokolniki taĉmenton de homoj armitaj per fusiloj. Tio marŝis al militekzercoj volontuloj-laboristoj, inter ili marŝis en malnova jako, ĉirkaŭstreĉita per rimeno, kiel ordinara soldato — prezidanto de la distrikta Soveto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = Однажды летом, в воскресный день — это было, вероятно, в 1919 году, — я заметил на Сокольническом шоссе отряд людей, вооружённых винтовками. Это шли на войсковые занятия добровольцы-рабочие, среди них шагал в стареньком пиджаке, перетянутом ремнем, в качестве простого рядового — председатель районного Совета Иван Васильевич Русаков. }} Dum la 8-a kongreso de RKP(b), okazinta en Moskvo de la 18-a ĝis la {{dato|23|3|1919}}, Ivan Rusakov estis reprezentanto de la Moskva partia organizaĵo kun decida voĉo, membro de la organiza sekcio. En la listo de la delegitoj estis indikite ke li estas membro de la partio ekde 1917<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Протоколы VIII съезда РКП(б) (издание 1933 года).pdf|РКП(б). Съезд (1919; 8; Москва). Восьмой съезд РКП(б). 18-23 марта 1919 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Е. Ярославский |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/59364/protokoly_viii_sezda_rkpb.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1933 |origindato = 1919 |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 456, 464 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de novembro (aŭ en oktobro)<ref name="Кондратьев"/> 1919 li ekveturis al la Suda fronto kie laŭ propono de estro de la sanitara administracio de tiu ĉi fronto Miĥail Barsukov li iĝis estro (plenrajtigito) de la sanitara inspektejo. Ivan Rusakov akceptis la proponon kaj estis sendita al la 12-a armeo de la Suda fronto kiel prezidanto de la milita-sanitara inspektejo<ref name="Музей Ивана Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/be9d6d36-abbf-446e-b752-2d74851808da/4?center=934+1657 | titolo = Музей Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 14504 | numero = 234 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-10-04 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste en sia raporto li priskribis ekstreman situacion kiun li alfrontis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–45 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En [[Korosten]] mi devis okupiĝi ne nur kaj eĉ ne precipe pri ekzamenado, sed partopreni en organika laboro pro katastrofa situacio kaj neceso urĝe helpi al la kunlaborantoj. Malgraŭ mizeraj fortoj (unu kuracisto — provizora estro de la evakua kuracejo, ĵus nomumita kaj tute malsperta, politika komisaro kaj lia asistantino, tute embarasitaj, tri flegistinoj kaj ses sanitaroj), la evakua kuracejo estis inundita je malsanuloj. Akceptejo de la evakuejo aspektis terure, speciale sekvan tagon post nia alveno, kiam en ĝi en du hospitaloj de la evakua kuracejo kaj sur radoj akumuliĝis ĝis {{unuo|1000}} malsanuloj. Mi devis preni la administradon je miaj manoj, likvidi panikon kaj embarasitecon de la personaro, trankviligi furiozan amason de ruĝarmeanoj, emociiĝintaj pro la stato de la malsanuloj, aranĝi komunikadon kun komandestro kaj politika fako de la 47-a divizio, loka partia komitato. Kun ilia helpo mi sukcesis aranĝi rapide sanitaran urĝan servon por malŝarĝi la akceptejon de la evakuejo, ricevi novajn ejojn por ĝia vastigo kaj pli bona agordado, aranĝi mobilizadon de nelaboristaj elementoj por helpi la sanitarojn pri transportado de la malsanuloj kaj entombigado de la mortintoj, kelkdek kiuj akumuliĝis, trovi ĉarpentistojn kaj fornistojn, fortigi la medicinan personaron kaj ĝenerale la aparaton de la evakuejo (du kuracistoj estis ricevitaj de sanitara estro de la 47-a divizio), sanitaroj estis promesitaj el nebatala taĉmento, loka partia komitato donis bonan mastrumestron. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Raporto |origina teksto = В Коростене пришлось заняться не только и не столько обследованием, сколько принять участие в органической работе ввиду катастрофического положения и необходимости в экстренной помощи работникам. При наличии ничтожных сил (одного врача — врид начэвака, только что назначенного и совершенно неопытного, политкома и его помощницы, совершенно растерявшихся, трёх сестёр и шести санитаров), эвакопункт был наводнён больными. Эвакоприёмник представлял ужасную картину, особенно на следующий день нашего пребывания, когда в нём в двух госпиталях пункта и на колёсах скопилось до {{unuo|1000}} больных. Пришлось взять бразды правления в свои руки, ликвидировать панику и растерянность среди персонала, утихомирить бушующую толпу красноармейцев, взволнованных положением больных, установить связь с комдивом, начдивом и политотделом 47-й дивизии, местным парткомом. С их помощью удалось организовать наскоро санитарную летучку для разгрузки эвакоприёмника, заполучить новые помещения для его расширения и лучшего оборудования, провести мобилизацию нетрудового элемента в помощь санитарам для погрузки больных и похорон умерших, коих скопилось несколько десятков, найти плотников и печников, усилить медперсонал и вообще аппарат эвакопункта (два врача были получены от начсандива 47-й дивизии), санитары были обещаны из нестроевой команды, местный партком дал дельного завхоза. }} Li atentigis ke la armeo kvartiras en setlejoj, do la sano de la militistoj rekte dependas de tiu de la civiluloj, do necesas prizorgi ankaŭ la civilan loĝantaron, ĉar sanitara bonfarto de la civiluloj kaj armeanoj estas proksime interligitaj. Rilate la armeanojn li akcentis neceson de politika laboro. Laŭ propra iniciato li veturis al Moskvo kie aktive pledis pri neceso urĝe solvi sanitarajn problemojn de la 12-a armeo kaj fine ricevis flegistinojn, litaĵojn kaj kuracilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46–47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En sia letero, verkita en decembro 1919, kaj publikigita en ĵurnalo [[Izvestija]] la {{daton|14|2|1920}} sub titolo "El sanitaraj leteroj de la fronto" ({{l-ru|Из санитарных писем фронта}}) li priskribis plorindan sanitaran situacion ĉe la fronto kaj alvokis pli vaste uzi sperton de la [[Unua mondmilito]] kaj uzi komunistan fervoron por organizi "sanitaran Ruĝan Armeon"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/34279598-0576-4cc3-8955-c98558e16868/1?center=2277+1422 | titolo = Из санитарных писем фронта (декабрь 1919 г.) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 880 | numero = 33 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-02-14 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. De la Suda fronto li skribas al sia amiko pri preteco perei por la altaj ideoj. {{Citaĵo |teksto = Perdi la vivon pro la granda afero, ne pro personaj sentoj, sed pro arda kredo, kie ĉio persona estas tiom for, for [...] Perei kiam kaj kie tio estas necese por la afero. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al amiko<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Сложить голову за великое дело, не из личного чувства, а по пламенной вере, где все личное так далеко, далеко [...] Сложить тогда, когда и где это нужно для дела. }} La {{daton|25|1|1920}} laŭ ordono de la estro de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio Zinovij Solovjov, li estis forsendita de la fronto al Moskvo. Tie li mallongan tempon laboris kiel asistanto de estro de inspekta fako de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio pri politikaj aferoj, sed baldaŭ forlasis la sanservon kaj koncentriĝis je edukado<ref name="Новое"/><ref name="Барсуков48">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li evakuis plurajn lernejojn de la Sokolnika distrikto al [[Uralo]]<ref name="Имени Русакова"/>. Tiutempe Lenin jam konis Ivan Rusakov. Fine de februaro 1920 li akompanis leteron de neidentigita aŭtoro el la aparato de CK RKP(b) per notico: "Rusakov, estro de la sekcio de unueca lernejo, li estis reprezentanto en MONO [Moskva Sekcio de Popola Edukado], [[Lev Kamenev|Kamenev]] konas lin" ({{l-ru|Русаков, заведующий отделом единой школы, был представителем в МОНО, Каменев его знает}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Владимир Ильич Ленин. Биографическая хроника. Ноябрь 1919 — июнь 1920 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/8.-1919-1920-.-1977 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 8 |dato = 1977 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 316 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lev Kamenev de oktobro 1918 ĝis majo 1926 estis prezidanto de la prezidio de la Moskva Soveto, do li konis Ivan Rusakov per laboro en tiu ĉi institucio. La {{daton|31|3|1921}} laŭ lia propono kunsido de la ekzekutiva komitato de la Moskva Soveto komenciĝis per ekstaro omaĝe al Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/ace2385e-e677-4c47-af58-bc50bf50c493/3?center=2948+1269 | titolo = Исполком Моск. Сов. Р. и К. Д. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 70 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-04-01 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li ekinteresiĝis pri la edukado kaj pedagogio ĝenerale dum liaj infanoj kreskis<ref name="Октябрьские дни110"/>. Komence de marto 1920 kiel membro de komisiono de la Tutlanda Centra Ekzekutiva Komitato (TCEK) li partoprenis ekzamenadojn fare de la Popola Komisariato pri Klerigado kaj la {{daton|20|3|1920}} la prezidio de la Moskva Soveto nomumis lin estro de la urba sekcio pri popola edukado<ref name="Барсуков48"/> (aŭ vic-estro). Sed, kiel rememoris lia kamarado Morozov: "Malsama pozicio ol tiu de la Popola Komisariato pri Klerigado rilate organizadon de lernejaj aferoj devigis lin forlasi la laboron pri popola klerigado"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=116&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 112 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|7|11|1920}} Lenin faris paroladon dum solena kunveno okaze de la 3-a datreveno de la Oktobra revolucio, okazinta en la eksa teatrejo Rivoli en Sokolnika distrikto (aktuale: domo N 7 ĉe Sokolonika placo ^{[[:ru:Сокольническая площадь|ru]]}) kaj finis tiun ĉi kunsidon raporto de Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/4e7cb1cb-66e7-4d76-b20a-d87fd8cfdc9c/1?center=1843+2409 | titolo = Торжественные заседания пленумов районных советов: Сокольнический район | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 192 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-11-09 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lia filino Jekaterina, naskiĝinta en 1906, rakontis poste ke inter ŝiaj unuaj rememoroj estis arda diskuto de Ivan Rusakov kun Lenin dum ŝi, ankoraŭ tre eta, umis ĉe iliaj piedoj<ref name="Ким Смирнов"/>. Kiel delegito de la Moskva partia organizaĵo, li partoprenis la 9-an kongreson de RKP(b)^{[[:ru:IX съезд РКП(б)|ru]]}, okazintan de la {{dato|29|3|}} ĝis la {{dato|5|4|1920}} en Moskvo, kaj aperis sur komuna foto de la delegitoj kun Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:IX съезд РКП(б) (издание 1934 года).pdf|Девятый съезд РКП(б). март — апрель 1920 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Н. Л. Мещеряков |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/51515/9_sezd._1934_g.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 466 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Музей Ивана Русакова"/>. La {{daton|14|5|1920}} li petis sendi lin al la Okcidenta fronto dum la [[Pola-Soveta Milito]]^{[[:ru:Западный фронт РККА во время Гражданской войны|ru]]}, kiam komenciĝis mobilizado de la komunistoj en Moskvo<ref name="Новое">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250905132753/https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000199_000009_011946191&name=000199_000009_011946191-%D0%92%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%20:%20%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0%20:%20%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%201969,%20%E2%84%96%20232,%2003%20%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F&doc_type=pdf | titolo = Новое об Иване Русакове | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Крылов | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = (13968) | numero = 232 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1969-10-03 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Mi petas lasi min al la Okcidenta fronto. Mi deziras iri kiel volontulo-ruĝarmeano, en plej malbona kazo kiel regimenta kuracisto — ne pli. Ke mi deziras iri al la fronto estas kompreneble por ĉiu ajn komunisto. Mian deziron iri kiel ordinara ruĝarmeano mi petas ne trakti kiel belan geston. [...] Por la afero de la klerigado la eventuala damaĝo pro foriro de unu laboranto estas mizera kompare al pli granda detruo, kiun ĝi spertos neeviteble — kaj neniu kapablas preventi tion — sekve de sendube peza kaj verŝajne longdaŭra lukto kontraŭ la blanka [[Pollando]]. Plian fojon mi petas permesi al mi iri kiel volontulo-ruĝarmeano al la armeo. Fizike mi estas ankoraŭ sufiĉe fortika. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Peto al la la Ekzekutiva Komisiono de la Moskva Partia Komitato [la {{daton|14|5|1920}}] |origina teksto = Прошу отпустить меня на Западный фронт. Желаю идти добровольцем-красноармейцем, в худшем случае полковым врачом — не более. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. [...] Для дела просвещения тот ущерб, который возможен из-за ухода одного работника, ничтожен по сравнению с той еще большей разрухой, которой подвергнется оно неминуемо — и никто не в силах предотвратить это — вследствие несомненной тяжести и, вероятно, затяжной борьбы с белой Польшей. Еще раз прошу разрешить мне идти добровольцем-красноармейцем в действующую армию. Физически я еще достаточно крепок. }} Evidente tiukaze lia peto estis rifuzita. En la raporto pri kunsido de la Moskva partia komitato, okazinta la {{daton|11|6}}, li estis markita kiel "mobilizito", sed jam la {{daton|20|6}} aperis korektiga artikoleto, dirinta ke li ne estis mobilizita<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/7d78320e-530a-4f50-bf4b-b1c747ec8dfa/3?center=1092+2007 | titolo = Поправка | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 74 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-06-20 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li estis delegito de la 9-a kongreso de RKP(b), okazinta de la {{dato|29|3}} ĝis la {{dato|5|4|1920}}. La {{daton|21|5|1920}} li estis elektita membro de la Moskva Partia Komitato de la distrikto Sokolniki<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Morto === [[Dosiero:Кронштадт. Мануильского 2Б (анат. театр)2.jpg|200px|eta|dekstra|Kronŝtadta Mara Hospitalo, 2017.]] [[Dosiero:Некролог И. В. Русакова (Правда, 27.03.1921).png|200px|eta|dekstra|Nekrologo en la ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]], la {{dato|27|3|1921}}.]] [[Dosiero:Kremlin Wall Necropolis - Mass Grave No. 5 - Armand - Reed - Rusakov - Pekalov.jpg|200px|eta|dekstra|Surskribo ĉe la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]).]] Li estis delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), okazinta de la 8-a ĝis la {{dato|16|3|1921}}, kaj estis inter 300 delegitoj kiuj partoprenis sturmon de la [[Kronŝtadta ribelo|ribelinta Kronŝtadto]] malgraŭ longdaŭra malsano, pro kiu li eĉ ricevis forpermeson por trapasi kuracadon en sanatorio<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/><ref name="Кондратьев"/>. Li estis kuracisto de bandaĝa taĉmento ĉe taĉmento de Jurij Sablin ^{[[:ru:Саблин, Юрий Владимирович|ru]]} ({{l-ru|врач перевяз. отряда при отряде т. Саблина}})<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени"/>. Antaŭ ol forveturi al sanitara administracio de la Suda Armea Grupo, lokita en la urbo [[Lomonosov|Oranienbaum]], li sendis en Moskvon la lastan leteron al siaj ifanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Infanoj miaj! Mi veturos al Oranienbaum. Ne zorgu, mi baldaŭ alvenos — post unu semajno, maksimume post du. Mi forte, forte kisas vin ĉiujn. Paĉjo. La {{dato|16|3|1921}}. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al siaj infanoj [la {{dato|16|3|1921}}] |origina teksto = Ребятки мои! Я поеду в Ораниенбаум. Не беспокойтесь, я скоро приеду — через неделю, самое большое — через две. Крепко, крепко целую вас всех. Папена. 16 марта 1921 года. }} Nokton antaŭ la sturmo, okazinta la {{daton|18|3|1921}}, Ivan Rusakov estis nomumita politika komisaro de la Kronŝtadta Mara Hospitalo. Post kiam la hospitalo estis okupita de la sturmantoj, li komencis ĝian ekzamenadon, irinte tra la ĉambroj kaj interalie liberiginte arestitajn malsanulojn fermitajn en kraditaj ĉambroj. Tiutempe lin aliris grupo da matrosoj kaj forkondukis ien. Post 4 tagoj la korpo de la mortpafita Rusakov estis trovita en la hospitala korto, en defluejo. Ĝi estis transportita al Moskvo kaj sepultita en la [[Nekropolo en la Kremla Muro]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Morozov en rememoroj skribis ke Rusakovon aliris 5 matrosoj, kiuj demandis ĉu li estas komunisto kaj ricevinte jesan respondon ili diris ke li estos mortpafita kaj kondukis lin al sia komandanto-ribelulo. Rusakov respondis: "Nu bone, pafu. Min vi mortpafos, sed la komunismon — neniam" ({{l-ru|Что-ж, стреляйте. Меня вы расстреляете, а коммунизм — никогда}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=117&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Historiisto Vladimir Kondratjev en 1962 indikas aliajn cirkonstancojn kaj eĉ la mortodaton, asertinte ke Ivan Rusakov estis mortigita vespere la {{daton|23|2}} kiam li sin klinis super lito de grave malsana paciento kaj lin pafis kaŝe "freneziĝinta blankulo"<ref name="Кондратьев"/>. Aliloke li skribis ke Rusakov estis mortigita du tagojn post la subpremo de la ribelo"<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию"/>. La ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] en nekrologo, publikigita la {{daton|26|3|1921}} priskribis lian morton koncize kaj sufiĉe nebule: {{Citaĵo |teksto = Marŝante kune kun la atakintoj en la ĉeno, helpante al vunditoj, kamarado Rusakov partoprenis la sturmon de Kronŝtadto, kaj post la okupo estis nomumita komisaro de la komuna mara hospitalo. Post enposteniĝo, dum ekzamenado de la korpusoj, kamarado Rusakov estis perfide murdita de iu blankulo. |aŭtoro = |verko = I. V. Rusakov (Nekrologo)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/153a4bbe-1506-4902-b98d-f939aa9e5085/3?center=3838+3005 | titolo = И. В. Русаков (Некролог) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Идя вместе с наступавшими в цепи, помогая раненым, тов. Русаков участвовал во взятии Кронштадта, и после взятия был назначен комиссаром сводного морского госпиталя. По вступлении в должность, во время обхода корпусов, тов. Русаков был предательски убит каким-то белогвардейцем. }} Vladimir Manuĥin en 1932 rakontis alian version. {{Citaĵo |teksto = Kaj jen, kiam la ribelo ankoraŭ ne estis komplete subpremita kaj nur parto de la urbo estis okupita, li komencis ekzamenadon de malliberejaj hospitaloj. En unu el ĉambroj al li venis iu kuracisto kaj petis ekzameni alian konstruaĵon en la korto, kie kvazaŭ troviĝis en tre malbonaj kondiĉoj militkaptitoj. Rusakov tuj akceptis kaj ekmarŝis al la korto. Tie lin ĉirkaŭis grupo da blankuloj, senarmis kaj sendis al ankoraŭ ne likvidita stabo de la blankuloj. Pridemandado estis mallonga. Pli mallonga estis la verdikto — "mortpafi"! Trankvile kaj kun granda malestimo aŭskultis Ivan Vasiljeviĉ Rusakov la "verdikton" kaj diris: "La komuniston vi mortpafos, la komunismon — neniam!" |aŭtoro = Vladimir Manuĥin |verko = Je lia nomo (Ivan Vasiljeviĉ Rusakov)<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/> |origina teksto = И вот, когда восстание целиком еще не было подавлено и только часть города была занята, он приступил к осмотру тюремных больниц. В одной из палат к нему подошел какой-то врач и попросил осмотреть другое здание во дворе, где якобы находились в очень тяжелых условиях военнопленные. Русаков немедленно согласился и отправился во двор. Там его окружила группа белогвардейцев, обезоружила и отправила в еще неликвидированный штаб белых. Допрос был краток. Еще короче приговор — «расстрелять»! Спокойно и с большим презрением выслушал Иван Васильевич Русаков «приговор» и сказал: «Коммуниста расстреляете, коммунизм — никогда!» }} Li mencias ke la lastan mesaĝon Rusakov sendis vespere la {{dato|17|3}}. Nokte de la 17-a al la 18-a li estis mortpafita. Li skribis ke la korpo de Rusakov estis kripligita pro kolbobatoj kaj sesfoje trapafita<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/>. Ankaŭ Jevdokija Rusakova skribis ke oni alportis lin kun 6 kugloj en la brusto<ref name="Подвиг большевика11"/>. == Sepulto == La sepulto okazis la {{daton|27|3|1921}}. La korpo estis alportita de Petrogrado je la 12-a horo al [[Leningrada stacidomo (Moskvo)|Nikolaa Fervoja Stacidomo]] en Moskvo kaj starigita en la Blanka Halo de la [[Urbestrejo de Moskvo|sidejo de la Moskva Soveto]] por adiaŭo. Je la 15-a la korpo estis portita al la Ruĝa placo kie okazis la sepulto. La ĉerko estis transportita sur funebra koĉo, ornamita de pluraj florkronoj, la ceremonion akompanis pluraj paroladoj kaj orkestra muziko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8f783c89-3e5e-492c-99ef-e0a460bad969/1?center=973+2218 | titolo = [Некролог и объявление о похоронах] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/152e15fe-b1d4-4c39-93d1-fce3fdb3ad6e/4?center=2695+2042 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 1210 | numero = 67 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/25df94d3-8759-4ccd-bd66-40ae243d2b3d/2?center=1824+2189 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 303 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Regionografo Oleg Moisejev, renkontiĝinta en 1955 kun Andrej Nikiforoviĉ Konovalov, veterano de la tramremizo en Sokolniki, membro de la unua Moskva Soveto, membro de la prezidio de la Sokolnika Soveto, ke li sepultis ties prezidanton Ivan Rusakov<ref name="Имени Русакова"/>. == Familio == [[Dosiero:Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.]] Preskaŭ du jarojn li pasigis apud la grave malsaniĝinta patrino, persone asistante ŝin, inkluzive du monatojn en [[Krimeo]], kie ŝi trapasis rehabilitadon. Komence de 1905 ŝi malvarmumis, grave malsaniĝis per [[pneŭmonito]] kaj mortis malgraŭ ĉiuj liaj klopodoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12–13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Baldaŭ post tio li edziĝis al helpkuracistino ({{l-ru|фельдшер}}) Aleksandra Vasiljevna Panova, kiun li konis delonge kiel kolegon kaj nomis "luma Sanja" ({{l-ru|лучезарная Саня}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Барсуков13">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|17|11|1907|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en Jalutorovsko naskiĝis lia filino Jevdokija, nomita tiel omaĝe al sia avino<ref name="Евдокия Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/216821.html | titolo = Евдокия Русакова, дочь «красного доктора» | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250125115049/https://tyumedia.ru/216821.html | arkivdato = 2025-01-25 | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|10|1909|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} naskiĝis filino Jekaterina (1909–1996). Aŭtune 1918 pro [[ftizo]] mortis lia edzino<ref name="Евдокия Русакова"/>. La familio tiutempe spertis gravan malsufiĉon de nutraĵoj. Laŭ rememoroj de Morozov, ili havis nur terpomojn kaj betojn, la mortanta edzino revis pri peco da sukero. Laboristoj de la fabriko de fruktakvoj, lokita en Sokolniki, alportis keston de siaj produktoj, sed li rifuzis dirinte ke ankaŭ ŝi malakceptos ricevi ion pli ol la ordinaraj laboristoj<ref name="Имени Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/017832d8-ea7f-4267-9d53-1ae5a1eaebed/2?center=1768+2486 | titolo = Имени Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Моисеев | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 9682 | numero = 242 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1955-10-12 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov. Post la morto de la gepatroj, la infanoj estis duonforgesitaj, malbone vestataj kaj nutrataj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=118&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113–114 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Экскурсия юннатов Биостанции на озеро Сенеж (1919 год).png|200px|eta|dekstra|Ekskurso de la biologia stacio al lago [[Seneĵ (lago)|Seneĵ]]. Maldekstre (sidas) Viktor Ganŝin, dekstre (pentras) Jevdokija Rusakova. [[Moskva provinco]], 1919]] Jevdokija kaj Jekaterina estis edukitaj en arbara lernejo-kolonio ĉe biologia stacio de junaj naturalistoj, fondita de ilia patro<ref name="Из истории развития юннатского движения в России27">{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija finis la Moskvan Arta-Teknikan Instituton, okupiĝis pri dezajno, laboris interalie en la Moskva Arta Fondaĵo. En la 1970-aj ŝi vizitis Jalutorovskon, kie en la domo de kulturo ŝi rakontis publike pri sia patro. Ŝi amikiĝis kun direktoro de loka muzeo Nikolaj Zubarev kaj pluraj ŝiaj pentraĵoj venis al la muzea kolekto, inkluzive portreton de ŝia patro kun fusilo enmane<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | titolo = Документ. Письмо Русаковой Евдокии Ивановны, дочери политссыльного Русакова Ивана Васильевича, Зубареву Николаю Васильевичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, с сообщением об отправке посылки с 16-ю авторскими работами в технике «пастель» для музея. СССР, г. Москва. 1982 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260708115237/https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | arkivdato = 2026-07-08 | citaĵo = }}</ref><ref name="Евдокия Русакова"/>. Sergej iĝis inĝeniero, fakulo pri aŭtomobila konstruado<ref name="Евдокия Русакова"/>. Jekaterina iĝis ĵurnalistino kaj laboris en la ĵurnalo [[Komsomolskaja Pravda]]. Kunlaborantoj priskribis ŝin kiel virinon inteligentan kaj delikatan. Ŝi estis amikino de verkisto [[Miĥail Priŝvin]], estis donacanta al ŝi siajn librojn kun surskribo: "Al la [[Ruĝĉapulino]] de la maljuna Griza Lupo" ({{l-ru|Красной шапочке от старого Серого волка}}), aludante ruĝan trikitan ĉapon, kiun ŝi efektive surportis junaĝe<ref name="Ким Смирнов">{{citaĵo el la reto | url = https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | titolo = Ким Смирнов: Сколько дней между 22 июня и 9 мая, или четыре фронта Юлии Друниной. Из личного дневника | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ким Смирнов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Культурная революция | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160809195049/https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | arkivdato = 2016-08-09 | citaĵo = }}</ref>. En la domo de kulturo de Rusakov de la 1950-aj ĝis la 1980-aj la {{daton|7|10}}, okaze de la naskiĝtago de Ivan Rusakov, ĉiujare okazis renkontiĝoj kun liaj familianoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/e084529f-bc84-426d-9ccf-1b3a115f853e/3?center=2161+788 | titolo = Дом культуры имени И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Копылова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19413 | numero = 229 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-06 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lia frato Arsenij (1885—1953) iĝis fama nekropsiisto, partoprenis nekropsion de [[Stalin]]. Filoj de lia fratino Maria ankaŭ famiĝis: Konstantin Velling (1889—1920) iĝis kuracisto, Boris Velling ^{[[:ru:Борис Константинович Веллинг|ru]]} (1892—1923) iĝis piloto kaj partoprenis la unuajn longdistancajn flugojn en Sovetunio. Filo de lia fratino Jekaterina, Viktor Ganŝin ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]} (1903—1959) iĝis konata aktoro kaj reĝisoro. == Memoro == [[Dosiero:Moscow RusakovWorkersClub 2253.jpg|200px|eta|dekstra|Klubo de Rusakov. Moskvo, 2017.]] [[Dosiero:Moscow Rusakovskaya7k3 (31045391250).jpg|200px|eta|dekstra|Strato Rusakovskaja. Moskvo, 2016.]] [[Dosiero:Rusakovskaya Nab (B Matrossky) 1 Aug 2009 03.JPG|200px|eta|dekstra|Kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2009.]] [[Dosiero:Moscow, Rusakovskaya Embankment, tram depot (31085895450).jpg|200px|eta|dekstra|Tramremizo Rusakov sur la kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2023.]] [[Dosiero:General cargo ship Ivan Rusakov - UNITAS.JPEG|200px|eta|dekstra|Kargoŝipo "Ivan Rusakov", 1979.]] Omaĝe al li estas nomitaj: * Strato Rusakovskaja en Moskvo — eksa Sokolnika ŝoseo ({{l-ru|Сокольническое шоссе|t=Sokolniĉeskoje ŝosse}}), alinomita la {{daton|9|7|1921}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c54c8898-aab9-41b4-9699-410f520bb97d/4?center=1438+674 | titolo = Обязательное постановление президиума М.С.Р.К. и К.Д. от 9 июля 1921 г. "О переименовании некоторых улиц Москвы" | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 391 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-07-21 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Riverkajo Rusakovskaja — eksaj Malnova Palaca Kajo ({{l-ru|Старая Дворцовая набережная|t=Staraja Dvorcovaja Nabereĵnaja}}) kaj Tendara Palaca Kajo ({{l-ru|Лагерная набережная|t=Lagernaja Nabereĵnaja}}), kunigitaj en 1936<ref name="Русаковская набережная">{{citaĵo el la reto | url = https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | titolo = Русаковская набережная | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250907021329/https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | arkivdato = 2025-09-07 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estis alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de laboristoj de la Nov-Sokolnika tramremizo<ref name="Русаковский парк"/>; * Tramremizo Rusakov en [[Moskvo]]^{[[:ru:Трамвайное депо имени Русакова|ru]]} ({{l-ru|Трамвайное депо имени Русакова}}) — eksa Nov-Sokolnika remizo ({{l-ru|Ново-Сокольнический парк}}), alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de ties laboristoj<ref name="Русаковский парк">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/448fc7fb-2fb4-40a4-8e69-25995d98fd62/2?center=1428+1929 | titolo = Русаковский парк | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 414 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-08-17 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Domo de kulturo de Rusakov^{[[:ru:Дом культуры имени Русакова|ru]]} en Sokolniki (Moskvo), konstruita en 1927–1929 laŭ projekto de Konstantin Melnikov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | titolo = Клуб имени И.В. Русакова | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = culture.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250706053355/https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | arkivdato = 2025-07-06 | citaĵo = }}</ref>; * Hospitalo N 2 de I. V. Rusakov en Moskvo — en 1991 ricevinta sian antaŭan nomon la ''Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro''^{[[:ru:Детская городская клиническая больница святого Владимира|ru]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.rusakovka.ru/about/1.php | titolo = Исторический очерк Московской детской больницы Святого Владимира | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = В. Г. Андрющенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-01-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100409135616/http://www.rusakovka.ru/about/1.php | arkivdato = 2024-09-12 | citaĵo = }}</ref>; * Strato Rusakov en [[Jalutorovsko]]; * Kargoŝipo "Ivan Rusakov" (voknomo UQWZ; [[Internacia Mara Organizaĵo|IMO]] 7384211), finkonstruita la {{daton|28|12|1974}} en la ŝipfarejo de [[Gdansko]] ([[Pollando]]) kadre de la projekto V-465 "Gvardio de Lenin" ({{l-ru|Ленинская гвардия|t=Leninskaja Gvardija}}) por la Estona Marnaviga Kompanio ({{l-ru|Эстонское морское пароходство}}). En 1992 ĝi estis alinomita kiel "Kuusalu". La {{daton|17|01|1998}} ĝi estis eksigita kaj enrubujigita en la ŝiprubuigejo en la urbeto Alang ([[Guĝaratio]], [[Barato]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | titolo = Проект B-46 (ПНР), тип Ленинская гвардия | titolo-aldono = Универсальные/генгруз | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = fleetphoto.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210126045308/https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | arkivdato = 2021-07-26 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.balticshipping.com/vessel/imo/7384211 | titolo = KUUSALU, IMO 7384211 | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = balticshipping.com | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Memortabuloj: * Marmora memortabulo, instalita en 1969, sur la Mararmea hospitalo en Kronŝtadto (strato Manuilskij, N 2) tekstas: "Ĉi tie en 1921 estris la hospitalon aktiva partopreninto de la revolucia movado, unu el la unuaj organizintoj de la sovetia sanservo, delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), membro de la partio ekde 1905, kuracisto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. Li pereis la {{daton|20|3|1921}} de la manoj de la malamikoj de la revolucio"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | titolo = Русакову И. В., мемориальная доска | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Enciklopedio de Sankt-Peterburgo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240803004537/https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | arkivdato = 2024-08-03 | citaĵo = }}</ref>; * Metala memortabulo sur la Domo de kulturo de Rusakov (lia patronomo estas skribita erare — ''M'' anstataŭ ''V''). Duetaĝa ligna domo en kiu li loĝis en Jalutorovsko, troviĝanta en strato Svobodi, N 44 (Libereco; tiutempe strato [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]]), havas statuson de kultura heredaĵo. La domo estis konstruita fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj kaj havas areon je {{unuo|250|m|2}}. En 2023 oni planis sekvan jaron komenci ĝian restaŭradon<ref name="Дом врача Ивана Русакова"/>. En 2025 ĝia stato estis konsiderata malkontentiga, ĝi estis municipa posedaĵo kaj oni serĉis investonton por la restaŭrado<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | titolo = Дом, в котором в 1906–1909 гг. жил врач, большевик Русаков Иван Васильевич | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Ministerio pri Kulturo de Rusio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250904070002/https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | arkivdato = 2025-09-04 | citaĵo = }}</ref>. Gladiolo ''Ivan Rusakov'', kreita de junaj naturalistoj el la stacio fondita de Ivan Rusakov, en 1987 estis plantata apud la muro de la Moskva Kremlo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/dfc20770-5784-44d5-b166-a956eca1ffd4/2 | titolo = Красный доктор | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Песков | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19466 | numero = 282 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-12-09 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1955 oni skribis ke por infana koruso de la Domo de kulturo de Ivan Rusakov estis verkita kanto "Ni estas rusakovanoj" ({{l-ru|Мы — русаковцы}})<ref name="Имени Русакова"/>. == Premioj == Postmorte li estis premiita je la [[Ordeno de Ruĝa Standardo (Sovetunio)]] "pro merito en la batalo la 17-an — la {{daton|18|3|1921}} ĉe la urbo Kronŝtadto"<ref name="Новое"/><ref name="Павлучкова72">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La ordono N 65 de la Revolucia Milita Konsilio ^{[[:ru:Революционный военный совет|ru]]} estis eldonita en 1922<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием (1926).pdf|Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1926 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Государственное военное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 211 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Literaturo == === Verkoj === # К казуистике макроглоссии // Детская медицина. III, 1903. N 3. p. 178—186. # Случай гоноррейного артрита // Детская медицина. 1903. N 6. p. 367—374. # Программа чтения о холере. # Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакцины Габричевского в Ялуторовске. «Врачебная газета», № 13, 1912. # Популяризация гигиенических знаний на Всероссийской гигиенической выставке. «Общественный врач» № 7, 1913. # Из материалов 2-го съезда представителей Всероссийского союза городов. «Общественный врач» № 3, 1916. # О союзной организации врачей. «Общественный врач» № 3, 1916. # О ближайших задачах Общества врачей г. Москвы и Московской губернии. «Общественный врач» № 10, 1916. # К вопросу об организации врачей. «Врачебная газета» № 13, 1917. # Из итогов профессионального объединения врачей и Пироговское общество. «Врачебная жизнь» № 3, 1917. # Общественная медицина и социалистические партии. «Врачебная жизнь» № 6—7, 1917. # Письмо в Правление Пироговского общества 26 ноября 1917 г, «Общественный врач» № 3—4, 1918. # Союз медицинского персонала на платформе признания власти Советов. «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Советские медицинские работники о «пироговцах». «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Из жизни санитарной организации г. Москвы. «Известия советской медицины» № 2—3, 1918. # О соотношении государственной и страховой медицины «Известия советской медицины» № 5—6, 1918. # О состоянии санчасти 12-й армии Юго-западного фронта в конце 1919 г. Рукопись. === Pri li === * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''55 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков. [1877-1921]: [Сборник материалов] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М. И. Барсуков |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Деятели советского здравоохранения |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1952 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Институт санитарного просвещения |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''24 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Жизнь Ивана Русакова: Наброски к биографии большевика |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1961 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Книжное издательство |loko = Калинин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''68 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков |lasta = Русакова |unua = Е. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1986, 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО "ИПТК "Логосвос" |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''(sonlibro, voĉlegita de V. Gerasimov; daŭro 30 minutoj 41 sekundoj)'' * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/istoricheskii-arkhiv-1955_1961_6/page/228/mode/2up?view=theater | titolo = Лекция врача-большевика И. В. Русакова крестьянам (1905) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Хохлов | persona nomo = В. Д. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Исторический архив | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 228 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1961 | alirdato = 2025-09-01 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 32–35 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 71–76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69–72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} == Vidu ankaŭ == * [[Rusia revolucio de 1905]] * [[Kronŝtadta ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rusakov, Ivan}} [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj la 18-an de marto]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Ekzilitoj al Jalutorovsko]] [[Kategorio:Rusiaj pediatroj]] [[Kategorio:Rusiaj pedagogoj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Pafekzekutitoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Kronŝtadta ribelo]] [[Kategorio:Distrikto Sokolniki (Moskvo)]] [[Kategorio:Personoj de Moskvo]] [[Kategorio:Personoj de Tvera provinco]] 637jz14lpdzapkjjrwg82j7s4ie6t1z 9490685 9490444 2026-10-09T08:07:56Z RG72 11847 9490685 wikitext text/x-wiki {{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 10:11, 8 okt. 2026 (UTC)}} {{Informkesto politikisto |honora titolo = |nomo = Ivan Rusakov |honora sufikso = |dosiero = Ivan Rusakov.png |grandeco de dosiero = |malgranda dosiero = |priskribo = |partio = la [[Rusia Socialdemokratia Laboristpartio (Bolŝevikoj)]] <!-- personaj informoj --> |dato de naskiĝo = la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} |loko de naskiĝo = la Rusia imperio |dato de morto = la {{daton|18|3|1921}} |loko de morto = [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]] |nacieco = ruso |edzo/ino = Aleksandra Vasiljevna Panova |rilatoj = |infanoj = Sergej, Jevdokija, Jekaterina |sidejo = |alma_mater = la Imperiestra Moskva Universitato |okupo = |profesio = pediatro |religio = |subskribo = |ttt = |notoj = }} '''Ivan Vasiljeviĉ Rusakov''' ({{l-ru|Иван Васильевич Русаков}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}}, fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio, la Rusia imperio<ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> — mortis la {{daton|18|3|1921}}, [[Kronŝtadto]], [[RSFSR]]) estis rusia pediatro, revoluciulo, pedagogo, partopreninta la Decembran ribelon en Moskvo (kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]) kaj subpremon de la [[Kronŝtadta ribelo]], dum kiu li estis ekzekutita de ribeluloj. Li estas konsiderata kunfondinto de la movado de junaj naturalistoj kaj kreinto de la unua sovetia infanĝardeno. Li estis sepultita en la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]). == Biografio == === Infanaĝo === Li naskiĝis la {{JULGREGDATO|7|10|1877|akuzativo=jes}} en fervojstacio Podsolneĉnaja de la Nikolao-fervojlinio^{[[:ru:Николаевская железная дорога|ru]]}, Klina distrikto, Moskva gubernio kaj estis baptita la {{JULGREGDATO|9|10|1877|akuzativo=jes}} en preĝejo de [[Nikolao de Mira]] en vilaĝo [[Solneĉnogorsk (Moskva provinco)|Nikolskoje-Ĥlopovo]], kies parto estis fervojstacio Podsolneĉnaja<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/a594c65a-0302-42bb-9507-343b4f4a536f/249?center=1693+4019 | titolo = Метрические книги Московская губерния Клинский уезд Село Майданово, церковь св. Константина и Елены. Село Молчаново, церковь Преображенская. Село Новощапово, церковь Троицкая. Село Мерзлое, церковь Воскресенская. Погост Николо-Тешиловский, церковь Вознесенская. Село Никольское-Хлопово(с 1882 г.-село Подсолнечное), церковь св. Николая Чудотворца. Село Новое на реке Сестре, церковь Спасская | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1877-10-07 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arĥivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref><ref name="Октябрьские дни109">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=113&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> en familio de kamparano de vilaĝo vilaĝo Prudki (Domodedova subdistrikto, Podolska distrikto, [[Moskva gubernio]]), eks-servutulo Vasilij Ivanoviĉ Rusakov kaj ties edzino Jevdokija Stepanovna Rusakova kiel la kvara infano. Evidente lia patro jam translokiĝis al Podsolneĉnaja, sed plu estis registrita je la kamparana kounumo de vilaĝo Prudki. Kiel baptopatroj estis registritaj kamparanoj de la sama vilaĝo Sergej Nikitin kaj fraŭlino Maria Vasiljevna Rusakova. Liaj gepatroj havis 4 filojn kaj 4 filinojn. La patro naskiĝis en 1843<ref name="Справочная книга1899"/>. Junaĝe li forlasis la vilaĝon por gajni sufiĉan monon kaj pagi al sia bienulo-posedanto monan imposton ({{l-ru|оброк}}), laborinte en teksaj metiejoj en la nuna Preobraĵenskaja placo ([[Preobraĵenskoje (distrikto de Moskvo)]]). En la 1850-aj jaroj li sukcesis elaĉeti liberecon por si kaj la edzino. En Moskvo li memstare lernis legi kaj skribi. Lia edzino Jevdokija Stepanovna sciis nur legi kaj foje skribis per apartaj literoj tiel ke nur ŝi sukcesis legi siajn skribaĵojn. En ilia hejmo ĉiam estis libroj de [[Aleksandr Puŝkin]], [[Miĥail Lermontov]], [[Nikolaj Gogol]], gazetoj kaj ĵurnaloj kiel "Rusa Vorto" ({{l-ru|Русское слово}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 5–6 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Фряновская фабрика.jpg|200px|eta|maldekstra|Fabriko de Zalogin. Frjanovo, 2007.]] Unue ili loĝis en vilaĝo Migalovo ^{[[:ru:Мигалово|ru]]} (nun parto de [[Tvero]]), poste en la urbo mem, en kvartalo Perevoloka<ref>Pavel Podlaŝuk en sia libro "Novelo pri la "ruĝa doktoro" erare nomas ĝin Pervovka, p. 9.</ref> (nun parto de Tvero), laborista kvartalo nomita tiel laŭ trafluejo (ruse: protoka), kuniginta la riverojn Tmaka ^{[[:ru:Тьмака|ru]]} kaj [[Volgo]]. Tie loĝis precipe laboristoj de la apuda fabriko de "Societo Ivan Zalogin kaj Filoj" ({{l-ru|Товарищество Ивана Залогина с сыновьями}}), kies administranto estis lia patro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La patro laboris kiel teksisto en teksofabrikoj en Moskva gubernio (vilaĝoj Ĉerkizovo, Podmoskovnoje ka) kaj iĝis administranto de la fabriko de Zalogin apud Tvero, poste de la fabriko de Gregori ĉe la fervojstacio Podsolneĉnaja. En 1898 la patro registriĝis kiel Moskva negocisto de la 2-a rango. Li loĝis en la domo N 18 de la Johana monaĥejo ^{[[:ru:Иоанно-Предтеченский монастырь (Москва)|ru]]} ({{l-ru|Ивановский монастырь}}) en la 1-a kvartalo de la Mjasnickaja urboparto ({{l-ru|1-й участок Мясницкой части}}). Evidente temas pri la domo en la strato Bolŝaja Lubjanka (Granda Lubjanka) 18/2 ^{[[:ru:Дом Шиловских на Большой Лубянке|ru]]}, kiun la monaĥejo ricevis donace en 1861 kaj luigis<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://ru-monuments.toolforge.org/wikivoyage.php?id=7730391000 | titolo = Главный дом городской усадьбы Хованских, Загряжских, Шиловских | titolo-aldono = | alirdato = 2026-08-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Tie li komercis pri speguloj<ref name="Справочная книга1899">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1899 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1899 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 122 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La samaj informoj estas registritaj en 1900<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год.pdf|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1900 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1900 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> kaj 1901<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1901 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1901 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 121 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1902 li jam loĝis en la domo de Solovjov en strateto Verĥnij Kolosov ^{[[:ru:Большой Сухаревский переулок|ru]]}<ref>Oficiale ĝi nomiĝis strateto Bolŝoj Kolosov (Granda Kolosov), sed ofte estis nomata ankaŭ Verĥnij, do Supra.</ref>, sed plu komercis en la domo de la Johana monaĥejo en la strato Bolŝaja Lubjanka<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1902 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1902 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Strateto Verĥnij Kolosov (oficiale ''Bolŝoj Kolosov'') estis fifama pro abundo de [[bordelo]]j, kio kaŭzis ĝian alinomon en 1907 al strateto Bolŝoj Suĥarevskij por forigi ligon al ĝia fihistorio. Eble transloĝiĝon kaŭzis malboniĝinta financa stato de la familio. En 1903 li jam loĝis en domo de Ĉerniŝov en strateto Golovin, kiu havis same aĉan reputacion de bordelejo ^{[[:ru:Малый Головин переулок|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1903 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1903 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 115 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1904 li denove loĝis en Bolŝaja Lubjanka kaj plu komercis tie<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год|Справочная книга о лицах, получивших ... купеческие и промысловые свидетельства по г. Москве ... на 1904 год]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_003854119/?ysclid=msilpqnug376563641 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1904 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Типография И. А. Баландина |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 118 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ekde 1905 li ne plu aperas en la registroj de la negocistoj de Moskvo. Ĉirkaŭ 1904–1905 li bankrotis kaj ekde tiam vivis danke al mono de la plej aĝaj filoj, inkluzive de Ivan Rusakov. En februaro 1899 li estis menciita kiel Moskva negocisto de la 2-a rango en la registraĵo pri naskiĝo de knabino de alies familio<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/9a2db367-a099-4302-9f5b-6fc403a9579b/319?center=3223+1257 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Преображенская в Пушкарях (ч. I-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №883, скан №319 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1899-02 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|11|5|1900|mallonge=jes|akuzativo=jes}} li estis menciita en la sama statuso en la registraĵo pri edziĝo de sia filo, la 26-jara inĝeniero-mekanikisto Sergej al kamparanino Pelageja Kulagina, okazinta en la Triunua preĝejo en la Ŝeremeteva hospitalo ^{[[:ru:Странноприимный дом|ru]]} sur la [[Suĥareva placo]]. Ivan Rusakov partoprenis la ceremonion kiel atestanto kaj estas menciita kiel studento de la medicina fakultato<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/effa570d-63e6-49eb-bcd7-7b4562dcc7e5/284?center=3851+1567 | titolo = Метрические книги Москва Сретенский сорок Церковь Троицкая в Шереметевской больнице (1896-1898, 1900 гг. - ч. I-III. 1899 г. - ч. II-III) | titolo-aldono = ЦГА Москвы, фонд №203, опись №776, дело №1100А, скан №284 | alirdato = 2026-07-24 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 1900-05-11 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Yandex Arkivoj | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel gimnaziisto, 1896.]] [[Dosiero:Тверской государственный медицинский университет.jpg|200px|eta|maldekstra|Tvera Klasika Gimnazio, 2019.]] La infanaĝon Ivan Rusakov pasigis apud la urbo [[Tver]]. Li ofte navigaciis laŭ [[Volgo]], inkluzive sur memfaritaj flosoj<ref name="Барсуков7">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Du pli aĝaj fratoj studentiĝis en [[reala lernejo]] dum Ivanon la gepatroj sendis al la Tvera Gubernia Gimnazio ^{[[:ru:Тверская губернская гимназия|ru]]}, kie li sukcesis studentiĝi malgraŭ rifuzo de la direktoro referencinta al malalta socia deveno de la pretendanto. 8 jarojn li studis tie, ĉiutage veturante de sia vilaĝo al la urbo, preter la fabriko de Savva Morozov ^{[[:ru:Морозов, Савва Тимофеевич|ru]]}. Li lernis tre diligente, estis ordema kaj pacema. Edukisto D. Dubov tiel karakterizis lin post maturiĝa ekzameno en la 8-a klaso<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 10–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Dum la tuta gimnazia kurso Rusakov estis ekzemplodona lernanto: ĉe bonaj kapabloj li lernis ĉiam diligente kaj sukcese, morale li estas la junula bonkora, honesta; laŭ karaktero li estas sincera kaj bonanima, li ĉiam kondutis bone. |aŭtoro = D. Dubov |verko = |origina teksto = В течение всего гимназического курса Русаков был примерным учеником: при хороших способностях учился всегда старательно и успешно, в нравственном отношении юноша добрый, честный; по характеру откровенный и добродушный, вел себя всегда примерно. }} Dum 8 jaroj li ricevis nur 3 registritajn riproĉojn kaj ĉiuj rilatis lian konduton dum lecionoj de la [[franca lingvo]] <ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Libertempon li ofte dediĉis al muzikumado je [[pianego]], ludante verkojn de [[Wolfgang Amadeus Mozart]], [[Frédéric Chopin]], [[sonato]]jn de [[Ludwig van Beethoven]]. Li speciale ŝatis [[uverturo]]n [[Egmont (Beethoven)]], Pianan Sonaton No. 14 (Beethoven) kaj Pianan Sonaton No. 11 (Mozart). Li ŝatis kanti kaj ofte estis la unua tenoro kaj dirigento de familia koruso, kiun li establis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Studado kaj laboro === [[Dosiero:Ivan Rusakov kiel studento, 1900.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov kiel studento, 1900.]] En 1895 li finis la gimnazion kaj studentiĝis ĉe la medicina fakultato de la Imperiestra Moskva Universitato<ref name="Октябрьские дни109"/><ref name="Павлучкова69">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. 11 el 26 liaj samklasanoj ankaŭ planis iĝi kuracistoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La someron li pasigis preparante sian fraton Arsenij al studentiĝo ĉe la Tvera Klasika Gimnazio. En februaro 1899 li aktive partoprenis studentajn protestojn kontraŭ la ministro pri klerigado Nikolaj Bogolepov kaj pro tio la {{JULGREGDATO|30|3|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} estis eksigita el la universitato, kie li estis studanta en la tria kurso<ref name="Кондратьев">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/6bfa8570-6fc7-42b0-8987-2a4ba9c63520/2?center=542+862 | titolo = Иван Русаков | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12433 | numero = 299 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-12-22 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La soldatigon li evitis pro denaska difekto forme de la sesa subevoluinta fingro sur la maldekstra mano. La {{JULGREGDATO|19|7|1899|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li verkis pentoleteron al la rektoro kaj aŭtune 1899 (aŭ en 1900<ref name="Октябрьские дни109"/>) restudentiĝis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|27|10|1900|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li diplomiĝis kiel kuracisto<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11–12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Nebolsin house.jpg|200px|eta|maldekstra|Unu el korpusoj de la Filatov Hospitalo. Moskvo, 2017.]] Li eklaboris kiel eksteretata pediatro-specialiĝonto ({{l-ru|ординатор}}) en la infana kliniko de profesoro Nil Filatov, konsiderata fondinto de la rusa pediatrio, kaj post ties morto en 1902 li transiris al la hospitalo de Sankta Olga (Moskvo) sub gvidon de la pediatro Aleksandr Kisel. En 1902–1905 Ivan Rusakov aktive partoprenis laboron de la Moskva Societo de Infanaj Kuracistoj, dum kies kunsidoj li prezentis plurajn sciencajn raportojn kaj publikigis sciencajn artikolojn en magazino "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}})<ref name="Павлучкова69"/>. La {{JULGREGDATO|25|3|1903|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} laŭ rekomendo de Aleksandr Kisel li estis akceptita kiel efektiva membro de la societo. Li atentigis ke necesas vasta kleriga laboro, speciale rilate prizorgadon de la beboj kaj ke necesas plibonigi vivkondiĉojn de la laboristinoj<ref name="Барсуков13"/>. Vintre 1902–1903 li faris 9 publikajn lecionojn. Poste li rememoris tiamajn lecionojn kiel tre limigitajn laŭ siaj eblecoj kaj eventuala efiko. {{Citaĵo |teksto = Pli ol modesta, foje mizera ejo de la Aŭspiciejo de la Societo de Sobreco, plenŝtopita je homoj; antaŭ la okuloj estas impona figuro de la tutrusia memento mori<ref>Eŭfemismo, celanta policanon, kies tasko estis observi mankon de kontraŭregistaraj paroloj.</ref>, sur pupitro estas malfermita broŝuro, de kies teksto ne ĉiam eblis devii. [...] Je nia dispono estis malserena [[magia lanterno]] kaj tre modesta aro da [[diapozitivo]]j. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = [artikolo el 1913]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 24 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Более чем скромная, порою жалкая аудитория попечительства Общества трезвости, битком набитая народом; перед глазами внушительная фигура всероссийского memento mori, на пюпитре развернута брошюрка, от текста которой не всегда можно было отступать. [...] В нашем распоряжении был обычно тусклый волшебный фонарь и очень скромный набор диапозитивов. }} En 1904 li transiris (aŭ samtempe iĝis) la dua kuracisto en la Rostokina Zemstva Hospitalo ({{l-ru|Ростокинская земская больница}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 26 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 109–110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Tie li interkonatiĝis kun la doktoro Jevgenij Porfirjeviĉ Pervuĥin, bolŝevisto ekde 1903, aktiva membro de la partio. Li kaj lia edzino, helpkuracistino Aleksandra Nikolajevna Pervuĥina, jam estis malliberigitaj kaj ekzilitaj al [[Jakutio]], kaj al Moskvo venis de [[Ĝenevo]] ([[Svislando]]), kie ili partoprenis eldonadon de la bolŝevista ĵurnalo [[Iskra]]. Jevgenij Pervuĥin estis amiko de Lenin, Aleksandra Pervuĥina helpis al [[Nadeĵda Krupskaja]] aranĝi sekretan korespondadon. Jevgenij Pervuĥin (partia kromnomo ''Pavel Ivanoviĉ'') estis membro de la Moskva Komitato de RSDRP(b), propagandisto, en lia loĝejo okazis kunvenoj de la Moskva Komitato de RSDRP(b). Lia edzino agordis [[mimeografo]]n kaj komencis eldoni flugfoliojn. Tiujn ĉi renkontiĝojn partoprenis Virgilij Ŝancer (kromnomo ''Marat'') ^{[[:ru:Шанцер, Виргилий Леонович|ru]]}, Miĥail Vasiljev-Juĵin ^{[[:ru:Васильев-Южин, Михаил Иванович|ru]]}, Aleksandr Mandelŝtam ^{[[:ru:Мандельштам, Александр Владимирович|ru]]}, Andrej Ŝestakov (Nikodim) ^{[[:ru:Шестаков, Андрей Васильевич|ru]]} ka. Amikeco inter Rusakov kaj Pervuĥin daŭris la tutan vivon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28–29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En majo 1905, laŭ rekomendo de Jevgenij Pervuĥin li estis akceptita kiel membro de la bolŝevista partio<ref name="Павлучкова69"/>, ricevinte la partian bileton N 57<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/56ffc645-a50d-4cac-ba05-fafe0134f358/2?center=814+2888 | titolo = Врач-коммунист: К 85-летию со дня рождения И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 12970 | numero = 225 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962-09-25 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Rusakov sin engaĝis je propaganda laboro inter laboristoj de la fabriko "Bogatir"^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]}. Bolŝevisto Albert Lapin (denaske: Alberts Lapiņš) ^{[[:ru:Лапин, Альберт Янович|ru]]} rememoris en 1923 lian agadon<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 30–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Fine de 1904 aŭ komence de 1905 ĉe ni aperis nova kamarado — Ivan Vasiljeviĉ Rusakov, el la Rostokina hospitalo. Li komence estis malmulte aktiva, ĉefe aŭskultis atente, rigardesploris nin — laboristojn. Li estis donanta al ni klarigojn de teoria kaj filozofia karaktero. Speciale grandajn servojn li faris por ni dum diskutoj kun [[socialistoj-revoluciuloj]] kaj alia simila publiko, kiam malamiko estis pli forta teorie ol ni, laboristoj. Poste kamarado Rusakov rapide engaĝiĝis kaj estis akceptita de ni je laboro. Li rolis ĉefe kiel propagandisto en rondetoj kaj dum amasaj aranĝoj... |aŭtoro = Albert Lapin |verko = Rememoroj |origina teksto = В конце 1904 или в начале 1905 года у нас появился новый товарищ — Иван Васильевич Русаков, из Ростокинской больницы. Он вначале был мало активен, больше прислушивался, присматривался к нам — рабочим. Давал нам разъяснения теоретического и философского характера. В особенности он нам оказывал большие услуги при дискуссиях с эсерами и тому подобной публикой, когда противник был более сильным теоретически, чем мы, рабочие. Затем т. Русаков быстро втянулся и был взят нами в работу. Он выступал главным образом как пропагандист в кружках и на массовках... }} En siaj sciencaj artikoloj de tiu tempo li atentigis ke sanitaraj problemojn, kiujn alfrontas laboristoj kaj kamparanoj, solveblas nur kadre de grandaj socialaj reformoj, ĉar "peza sociala-ekonomia situacio, en kiu vivas nia popolo, kreas la kondiĉojn, stimulantajn infektajn malsanojn"<ref name="Слонимская33">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 33 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li skribis en 1905 en la sama artikolo "Programo de prelegoj pri ĥolero", publikigita en N 7 de la gazeto de la Gubernia Sanitara Buroo de la Moskva Zemstvo "Informoj pri kontaĝaj malsanoj kaj sanitara-kuracista organizado en Moskva gubernio": {{Citaĵo |teksto = Plejparto de la menciitaj rimedoj aplikeblas nur ĉe certa nivelo de popola bonfarto. Efektivigo de tiuj ĉi rimedoj ne eblas, kaj foje estas eĉ moko pri grandega plejparto de nia popolo ĉe ties aktuala situacio. Necesas vastaj sociala-ekonomiaj reformoj (egaligo de la rajtoj de la kamparana kaj laborista loĝantaro kun la aliaj klasoj, tero, 8-hora labortago, salajro, malrektaj impostoj). |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Programo de prelegoj pri ĥolero [1905]<ref name="Слонимская33"/> |origina teksto = Большинство из указанных мер применимо лишь при известном уровне благосостояния народа. Проведение этих мер совершенно невозможно, а в некоторых случаях является даже насмешкой над громадным большинством нашего народа при настоящем его положении. Необходимы широкие социально-экономические реформы (уравнение в правах крестьянского и рабочего населения с другими классами, земля, 8-часовый труд, заработная плата, косвенные налоги). }} En decembro 1905 li partoprenis la ribelon en Moskvo kadre de la [[Rusia revolucio de 1905]]. Li ne batalis, nek konstruis barikadojn, sed li kontribuis kiel organizanto kaj kaŝis ribelulojn. Foje li gastigis hejme bolŝevistojn de la fabriko "Bogatir" Albert Lapin kaj Ĵarov (verŝajne Mitrofan Sergejeviĉ Ĵarov)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33–34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Kiam puntaĉmento de kolonelo Nikolaj Riman ^{[[:ru:Риман, Николай Карлович|ru]]} komencis en Moskvo rastadon kaj amasajn ekzekutojn, Rusakov kaŝis en la hospitalo plurajn ribelulojn, ŝajnigante ke ili estas pacientoj. Li igis ilin preni valerianan tinkturon kaj sodon kvazaŭ tio estis efektivaj kuraciloj<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/3df624b4-67df-47f5-baa1-d54043cd9f6f/2?center=1447+3022 | titolo = Его имени (Иван Васильевич Русаков) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Манухин | persona nomo = Вл. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 2674 | numero = 247 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1932-10-24 | alirdato = 2026-07-20 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|13|1|1906|akuzativo=jes}} (laŭ aliaj datumoj la {{JULGREGDATO|12|1|1906|akuzativo=jes}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> li estis arestita kaj ĝis februaro 1906 troviĝis en la malliberejo [[Butirka]]<ref name="Октябрьские дни110">{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=114&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 110 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Ekzilo === [[Dosiero:Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Ivan Rusakov en Jalutorovsko, 1908.]] La {{JULGREGDATO|18|1|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} polica departemento informis la Tobolskan guberniestron ke la ministro pri internaj aferoj ordonis ekzili lin kaj kelkajn aliajn homojn pro "kontraŭregistara agitado inter la kamparanoj kaj laboristoj" al "foraj lokoj de Tobolska gubernio" por 3 jaroj, kalkulante ekde la {{JULGREGDATO|24|2|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. Li devis loĝi sub "malkaŝa polica gvatado" ({{l-ru|гласный надзор полиции}}). Vladimir Kondratjev skribis ke li estis ekzilita la {{daton|3|2|1906}}<ref name="Кондратьев"/>. Antaŭ la foriro malsuperaj kunlaborantoj de la Rostokina Zemstva Hospitalo donacis al li ruslingvan eldonon de la Kapitalo de [[Karolo Markso]] (duan parton de la dua volumo) kun respektiva surskribo (ĝin konservis lia filino Jevdokija). Lin akompanis la edzino akuŝonta ene de monato. Ili devis foriri ene de 3 semajnoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c903a446-5451-4184-9ec6-8c83aec96e80/2?center=1020+593 | titolo = Надпись на книге | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Подляшук | persona nomo = П. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 11028 | numero = 49 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1960-02-29 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 36–37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Pro familiaj kialoj — ĉar mi estis baldaŭ atendanta la bebon, sed deziris akompani la edzon — oni permesis al I. V. veturi proprakoste, sen ĝendarmo. [...] Mi decidis veturi kun I. V. Min multaj klopodis konvinki ne fari tion, sed al mi ŝajnis ege strange lasi I. V. solan je tiom malĝoja vojaĝo. |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 35–36 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = По семейным обстоятельствам — ввиду того, что я в скором времени ожидала младенца, но хотела сопровождать мужа — разрешили И. В. ехать на свой счет, без жандарма. [...] Я решила ехать с И. В. Меня многие отговаривали, но мне как-то дико казалось отпускать И. В. одного в такое грустное путешествие. }} La {{JULGREGDATO|28|3|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} ili venis subgarde al la fervojstacio [[Tjumeno (stacidomo)|Tjumeno]], kie Ivan Rusakov informis lokan policestron ({{l-ru|исправник}}) ke li ne povas plu veturi pro sanstato de sia edzino kaj ke li havas paperon de la Moskva guberniestro, kiu permesis respektivan prokraston. La Tobolska guberniestro petis sian Moskvan kolegon ne plu doni tiajn permesojn kaj ordonis al la Tjumena policestro ekzameni la edzinon de Rusakov por decidi dum kiu tempo ŝi devos resti en Tjumeno; fine li permesis la prokraston por 6 semajnoj. En Tjumeno li loĝis en la 1-a kvartalo ({{l-ru|первая часть}}) kaj laboris kiel privata kuracisto. Post la fino de tiu ĉi periodo Rusakov petis permeson resti en Tjumeno ĝis la fino de la ekzilo, sed la peto estis rifuzita kaj li restis en Tjumeno ĝis la {{JULGREGDATO|28|5|1906|FormatJUL=j"-a de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-a&nbsp;de&nbsp;"F]]}}. La {{JULGREGDATO|30|5|1906|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} la familio kun kelksemajna filo Sergej venis al [[Jalutorovsko]] ([[Tobolska gubernio]])<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 72–74 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Pavel Podlaŝuk klarigas la rifuzon per maltrankvila situacio en Tjumeno, kie en aprilo 1906 dufoje okazis incendioj en malliberejo, supozeble kaŭzitaj de politikaj malliberuloj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 38–39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ivan Rusakov tuj petis la guberniestron permesi al li labori kiel privata kuracisto, ĉar la ekzilitoj ne rajtis labori en ŝtataj hospitaloj. La guberniestro Nikolaj Gondatti petis respektivan permeson de la ministro pri internaj aferoj kaj ricevis ĝin, tamen ordonis nomumi Rusakovon kiel estron de hospitalo kaj apoteko en vilaĝo [[Ĥanti-Mansijsko|Samarovskoje]]. La kuracisto en julio 1906 klarigis ke li havas malsanan edzinon kaj 3 monatojn aĝan filon, do transloĝiĝi al la tiom norda setlejo kun severa klimato estus por li ege malfacile, des pli ke li ne havas necesajn rimedojn por la vojaĝo, do tio estus "kvazaŭ puno, neniel miaflanke merita". Fine la guberniestro nuligis la ordonon kaj permesis al li resti en Jalutorovsko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 75 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En Jalutorovsko tiutempe loĝis ne pli ol {{unuo|5000}} homoj, kio estis ega kontrasto eĉ kompare al Tjumeno kun ties 40-mila loĝantaro. Aleksandra Panova skribis en sia taglibro: "Tiu ĉi urbo eĉ kompare al Tjumeno ŝajnis al ni vilaĝeto. Ĝin eblas komplete trairi ene de duonhoro" ({{l-ru|Этот город даже против Тюмени показался нам деревушкой. Весь-то его можно обойти в полчаса}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Ili loĝis en duetaĝa ligna domo (nun N 44 en strato Libereco)<ref name="Дом врача Ивана Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://t-l.ru/345928.html | titolo = Дом врача Ивана Русакова в Ялуторовске начнут восстанавливать в 2024 году | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-07-25 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Tjumenskaja Linija | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240910075833/https://t-l.ru/345928.html | arkivdato = 2024-09-10 | citaĵo = }}</ref> kaj laboris kiel privata kuracisto<ref name="Октябрьские дни110"/>. En Jalutorovsko kaj [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]] tiutempe estis nur 2 kuracistoj, do bezono je medicina helpo estis nekontentigita. Aleksandra Panova skribis en la taglibro: {{Citaĵo |teksto = Speciale [multe] laboris I. V. dum foiroj, al kiuj venadis amaso da kamparanoj. La praktiko iĝis granda. Oni ekkonis kaj aprezis lin kiel bonan kuraciston, homon. Ĉiuj amis lin kaj valorigis lin... |aŭtoro = Aleksandra Panova |verko = Taglibro<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Особенно работал И. В. в ярмарки, куда стекалась масса крестьян. Практика стала большой. Узнали и оценили как хорошего врача, человека. Его все любили и дорожили им... }} Baldaŭ post la alveno, ilin vizitis estrino de virina antaŭgimnazio ({{l-ru|прогимназия}}) kaj edzino de loka policestro, sekvis pliaj vizitoj de lokaj gravuloj. Rusakovoj rememoris ke ne okazis interproksimiĝo, ĉar ili evitis mondumajn aranĝojn, kondutis simple kaj aferece, do oni konsideris lin strangulo kiu kondutas kvazaŭ kamparano sin vestinte je ruĝa ĉemizo (pro tio oni kromnomis lin "ruĝa doktoro", kio samtempe aludis liajn komunistajn ideojn) kaj propramane lavante vestojn en kuvo, dum lia edzino estis konsiderata nura junulino<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iĝis inter la unuaj eksteretataj aŭtoroj de loka ĵurnalo "Jalutorovska Vivo" ({{l-ru|Ялуторовская жизнь}}), kie li publikigis artikolojn pri aferoj sociaj kaj medicinaj. Li iĝis estro de buroo de reciproka helpo al politikaj ekzilitoj. Tiutempe en la urbo jam estis proksimume 30 politikaj ekzilitoj, el kiuj 3 estis bolŝevistoj. Poste venis kelkdek [[kartveloj]], partoprenintaj ribelon en distrikto Gori, kaj partoprenintoj de kamparanaj ribeloj en Serdobska distrikto ([[Saratova gubernio]]). Li aranĝis monkolektadon inter pli bonhavaj ekzilitoj, kreis el ekzilitoj brigadon de riparistoj de agrikulturiloj kaj brigadon de ĉarpentistoj, do ĝis la vintro ĉiuj ekzilitoj ricevis loĝejojn kaj laboron. Ankaŭ kamparanoj kaj urbanoj ofte venis al li, serĉante kuracistan helpon kaj konsilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 17–18 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1907–1908 en Jalutorovsko eksplodis epidemio de [[skarlatino]] kaj Ivan Rusakov grave kontribuis al ĝia ĉesigo, aplikinte vakcinon de Georgij Gabriĉevskij, proponitan de tiu en 1905, sed ankoraŭ ne aprobitan oficiale. La {{JULGREGDATO|15|2|1908|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} oni raportis en ĵurnalo "Siberia Vivo" ({{l-ru|Сибирская жизнь}}), ke dum semajno li jam faris ĝis 150 injektojn, ricevinte neniun subtenon de la aŭtoritatoj dum lokanoj venas al li fervore<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/16196c3f-9597-4391-baf6-19e7c3d132bc/3?center=443+1688 | titolo = Ялуторовск, Тобольск. губ. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Иже | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Сибирская жизнь | volumo = | numero = 28 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1908-02-02 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li vakcinis 318 homojn, el kiuj 273 trifoje. Poste li resumis tiun ĉi sperton en artikolo "Sperto pri apliko de preventaj Gabriĉevskij-vakcinoj je [[skarlatino]] en Jalutorovsko" ({{l-ru|Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакциной Габричевского в Ялуторовске}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 70 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|22|11|1909|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} li ricevis permeson veturi al Moskvo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Kiam li estis revenonta de la ekzilo, lokaj intelektuloj enmanigis al li dankleteron, en kiu interalie estis dirite: {{Citaĵo |teksto = Via nomo dum tiu ĉi tempo iĝis tiel konata, ke mankas eĉ unusola vilaĝo en la granda kaj dense loĝata [[Jalutorovska distrikto (1782-1923)|Jalutorovska distrikto]], kie oni ne konus la doktoron Rusakovon. Kaj tiun ĉi gloron vi kreis per la plej kora kaj skrupula rilato al ĉiu kiu petis vian helpon. |aŭtoro = |verko = Dankletero de Jalutorovsko [1909] |origina teksto = Ваше имя за это время стало настолько известным, нет деревни в большом и густонаселенном Ялуторовском уезде, где бы не знали доктора Русакова. И славу эту Вы создали себе самым сердечным и добросовестным отношением ко всякому, кто бы не обращался к Вам за помощью. }} === Post la ekzilo === Post reveni el la ekzilo li laboris kiel estro de la sekcio de urba medicino, poste kiel redakcia sekretario kaj poste kunredaktoro de la gazeto "Publika kuracisto" ({{l-ru|Общественный врач}}), eldonita de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj publikigis plurajn artikolojn en medicinaj gazetoj "Infana medicino" ({{l-ru|Детская медицина}}) kaj "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}). En 1909 la gazeto "Publika kuracisto" estis fermita de la registaro, sed en 1911 ĝia eldonado rekomenciĝis. La redakcia laboro estis la sola enspezfonto de Ivan Rusakov, ĉar guberniestro de Moskvo longan tempon estis malakceptanta lin kiel zemstvan kuraciston pro lia statuso de la iama politika ekzilito, do nur post grandaj klopodoj li sukcesis eklabori kiel kuracisto en la urba senpaga infana ambulatorio (laŭ aliaj datumoj li laboris ĝis tiam en privata kliniko). Poste li sukcesis eklabori ankaŭ en la Meŝĉanska Urba Senpaga Hospitalo, kie li laboris vespere<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 50–51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1911–1913 li estis sekretario kaj ekde januaro 1914 redaktoro de la sekcio "Urba medicino". Samtempe li devis prizorgi la malsaniĝintan pro [[ftizo]] edzinon, kaj du infanojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 19–21 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj de bolŝevisto Morozov, post la ekzilo "formale li ne estis membro de la partio, sed idee li ne rompis ligon kun ĝi"<ref name="Октябрьские дни110"/>. Poste li ekloĝis en la domo N 18 ĉe la strato Olenij Val ({{l-ru|Олений Вал}}, do ''Cerva Remparo'') ^{[[:ru:Олений Вал|ru]]}. Ĝi estis konstruigita de arkitekto Aleksandr Zelenko ^{[[:ru:Зеленко, Александр Устинович|ru]]} en 1913 laŭ mendo de Maria Kudrjavceva, ĉe kruciĝo de la stratoj Olenij Val kaj Losinskij Projezd ({{l-ru|Лосинский проезд}}, do ''Alka Traveturejo'', ĝis 1922 — Avdejevskij Projezd)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En 1917 kiel ĝia posedanto estis indikita jam Aleksandr Zelenko<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | titolo = Дача Кудрявцевой, Общество любителей лыжного спорта, инженер Зеленко и передовые технологии начала XX века на Оленьем Валу в Сокольниках | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Память места_Москва | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-01-23 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Dzen | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230426001938/https://dzen.ru/a/Y8rkYbk9K0N-6JN1 | arkivdato = 2023-04-26 | citaĵo = }}</ref>. Filino Jevdokija Rusakova skribis poste, ke ilia familio ekloĝis tie nelonge antaŭ la [[Oktobra revolucio]]. Tie Zelenko daŭrigis sian eksperimenton pri edukado de juna generacio surbaze de ideoj de la setleja movado ^{[[:en:Settlement movement|en]]}, kiun li entreprenis en 1907–1908 en sia domo en Vadkovskij strateto ^{[[:ru:Вадковский переулок|ru]]}, ĉesigitan de polico pro suspekto je socialisma agado. En la duetaĝa ligna domo kun ferbetonaj terasoj loĝis nur familioj kun infanoj, ĉar ĝi funkciis samtempe kiel vartejo kaj lernejo. Geknaboj lernis kune, inkluzive la arton, en granda ĉambro edzino de la posedanto Anna Miĥajlovna Zelenko ludis pianon kaj aranĝis spektaklojn kun la lernantoj. En eta zoo loĝis birdoj, [[kobajo]]j, kunikloj, sciuroj kaj du krokodiletoj. En la korto ĉiu lernanto havis propran bedon. Baldaŭ oni kromnomis la domon ''Infana Urbeto'' ({{l-ru|Детский городок|t=Detskij Gorodok}}). Ivan Rusakov iĝis unu el aktivuloj kaj instruistoj de la lernejo. Li ludis pianegon, laboris en ligna metiejo, esploris kun infanoj naturon en ĉirkaŭaĵoj, transformis apudan barlagon en la [[Sokolniki (parko)|parko Sokolniki]] je glitejo, vizitebla senpage. La infanoj kromnomis lin kiel ''Ivan Vasjoŝa'' ({{l-ru|Иван Васёша}}), kio estis infanŝerce adaptita ''Ivan Vasiljeviĉ''. Li regule aranĝis ekskursojn tra la parko Sokolniki, kio estis nova tiutempe kaj la parko mem aspektis ankoraŭ kiel densa arbaro<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1915 li frekventas lecionojn pri pedagogio kaj biologio en la Moskva Urba Popola Universitato de Alfons Ŝanjavskij ^{[[:ru:Московский городской народный университет имени А. Л. Шанявского|ru]]}, kies organizadon partoprenis Zelenko. Ilia kunlaboro daŭris poste, do kiam la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov decidis konstrui la Domon de Pirogov en la 2-a Miusa strateto ^{[[:ru:Миусский переулок|ru]]} (nun Miusa strateto), oni mendis la dezajnon al Zelenko<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 59–60 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En junio 1919 Ivan Rusakov rememoris ke tiutempe oni petis ĉe la Moskva Administracio {{unuo|5000}} rublojn por aranĝi edukejon por la infanoj, bazitan sur esplorado de la naturo, sed alfrontis rifuzon reference al manko de mono<ref name="У истоков юннатского движения22"/>. === Post 1917 === Post la [[Februara revolucio]] Ivan Rusakov plu aktive partoprenis la socian kaj partian agadojn. Li estis elektita kiel prezidanto de la buroo de la unua laŭleĝa partia komitato de [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)|distrikto Sokolniki]]. Somere 1917 li estis elektita kiel deputito de la Sokolnika Distrikta Dumao kaj iĝis prezidanto de ĝia ekzekutiva komitato ({{l-ru|управа}}). Samtempe li estis elektita kiel membro de la Ekzekutiva Komitato de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj. La {{JULGREGDATO|8|11|1917|akuzativo=jes}} ampleksigita kunveno de la Sokolnika Soveto de Laboristaj kaj Soldataj Deputitoj, kiun li prezidis, kune kun fabrikaj komitatoj aprobis rezolucion pri armita ribelo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=16&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laŭ rememoroj, li estis ripetanta: "Nur kun fusilo enmane ni povos esti venkintoj; la tempo venis, ni devas prokrasti eĉ ne unu minuton, kamaradoj, al batalo!" ({{l-ru|Только с винтовкой в руках мы можем быть победителями; время пришло, медлить мы ни одной минуты не должны, товарищи, в бой!}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=53&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|11|1917|akuzativo=jes}} Ivan Rusakov iĝis membro de la Sokolnika Milita-Revolucia Komitato<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=18&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 14 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27, 29–31 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Dum la puĉo de Kornilov li iĝis membro de distrikta triopo, celinta akiri armilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=13&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li aktive partoprenis okupadon de la milicaj komisariatoj, inkluzive de la 4-a komisariato en [[Meŝĉanskij (distrikto de Moskvo)]], kie la sturmantoj alfrontis reziston de la komisaro, tamen senarmigita senperforte kun lia aktiva engaĝiĝo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=32&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 28 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li iniciatis kreadon de moveblaj taĉmentoj de la [[Ruĝa Kruco]] kaj manĝejoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/438bb113-e9de-4400-8058-392e3cd21d70/3?center=2012+1266 | titolo = "Красный доктор": К 110-летию со дня рождения Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Пономарев | persona nomo = А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 20549 | numero = 231 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-07 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En oktobro 1917 en unu el tiaj komisariatoj lia taĉmento trovis forlasitan novnaskitan knabinon, kiun ili transdonis al la 3-a sekcio de milico, kie ŝi estis adoptita kaj ricevis la nomon Tatjana Oktjabrskaja (do ''Tatjana La Oktobra'')<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8449ebcb-a009-4132-99ba-1db142bc6416/3 | titolo = Дочь революции: судьба Татьяны Октябрьской | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Камышев | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 13230 | numero = 105 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-05-05 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. [[Dosiero:Врачебная газета. 1907. №50.jpg|200px|eta|dekstra|"Kuracista gazeto", 1907.]] Li aktive kontribuis al "Kuracista gazeto" ({{l-ru|Врачебная газета}}), pledante pri kreado de grandskala sistemo de ŝtata sanservo. Fine de septembro 1917 li publikigis en N 6–7 artikolon, en kiu argumentis ke la antaŭa publika sanservo estis pli simila al bonfarado kaj ne kapablas solvi aktualajn problemojn de la loĝantaro. Ŝanĝo de la socia kaj politika sistemoj laŭ lia opinio devus sekvigi ankaŭ bazajn ŝanĝojn en la publika sanservo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 29 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Necesas unuavice konstati ke la publika sanservo kun ĝia alloga ideologio kaj samtempe kun magraj praktikaj atingoj estas produkto de la antaŭrevolucia ŝtata sistemo [...] Se tiu ĉi estis disfalanta, do same neeviteble devos disfali ankaŭ la publika sanservo en sia antaŭa stato [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Artikolo en "Kuracista gazeto" (N 6–7, la {{dato|22|9}} — la {{dato|1|10|1917}} |origina teksto = Приходится прежде всего установить, что общественная медицина с её привлекательной идеологией и одновременно с бедными практическими достижениями является продуктом дореволюционного строя [...] Раз последний рушился, то с такой же неизбежностью должна рушиться и общественная медицина в её прежнем виде [...] }} Li estis redaktoro de la gazeto "Sciigoj de Sovetia Medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}}). Li loĝis en strato la 8-a Sokolniĉeskaja apud [[parko Sokolniki]] (Moskvo), kie li ofte promenadis kaj eĉ esploris ĝian flaŭron<ref name="Барсуков7"/>. Post la [[Oktobra revolucio]] li malakceptis kontraŭbolŝevistajn rezoluciojn de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov kaj proteste eksiĝis el la societo kaj la redakcio de ties gazeto "Publika kuracisto"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 34 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Rilate la rezolucion de la estraro de la Pirogov-societo de la {{dato|22|11}} koncerne la aktualan politikan momenton kaj rilaton al la kuracistoj-bolŝevistoj, mi konsideras necese deklari, ke mi havas grandan honoron aparteni al la partio de social-demokratoj internaciistoj (bolŝevistoj) kaj rezigni tiun ĉi honoron min devigos nek kugloj de [[junkro]]j, nek burĝa-filistera malicemo. Samtempe mi informas la estraron ke post la aprobo de la supremenciita rezolucio mi rifuzas esti unu el la redaktoroj de "Publika kuracisto" kaj forlasas la komisionojn kies membro mi estis. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Mesaĝo al la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov |origina teksto = По поводу постановления правления Пироговского общества от 22 ноября касательно текущего политического момента и отношения к врачам-большевикам считаю необходимым заявить, что я имею великую честь принадлежать к партии социал-демократов интернационалистов (большевиков) и от этой чести не заставят меня отказаться ни пули юнкеров, ни буржуазно-обывательское злопыхательство. Вместе с тем довожу до сведения правления, что я после принятия упомянутого выше постановления отказываюсь быть одним из редакторов «Общественного врача» и выхожу из состава комиссий, коих я состоял членом. }} Li verkis malneton de rezolucio, akceptita de kunveno de medicinistoj en Moskvo la {{daton|15|3|1918}} kaj kondamnintan strikon de medicinistoj, proklamitan de la Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov. Tiutempe li estis inter la fondintoj de la Sindikato de Medicinaj kaj Sanitaraj Laboristoj ({{l-ru|Медсантруд|t=Medsantrud}}). La Societo de Rusaj Kuracistoj de N. I. Pirogov planis krei apartan sindikaton por la kuracistoj, dum Ivan Rusakov insistis krei unuecan sindikaton por ĉiuj medicinistoj — de kuracistoj ĝis sanitaroj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 37 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En marto 1918 kune kun la registaro, al Moskvo translokiĝis la Konsilio de Kuracistaj Kolegioj, kiu estis gvida organo de la sanservo, kaj estis redaktoro de ties gazeto "Sciigoj de sovetia medicino" ({{l-ru|Известия советской медицины}})<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 34 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|10|4|1918}} Ivan Rusakov estis nomumita membro de la medicina kolegio de la Popola Komisariato pri Internaj Aferoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c7ca63d2-481c-4ff5-be42-ecc8dd344b60/4?center=4246+1845 | titolo = Приказ № 7 Народного комиссариата по внутренним делам 10-го апреля 1918 года | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 888 | numero = 75 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1918-04-16 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li aktive partoprenis kreadon de la Popola Komisariato pri Sanservo ({{l-ru|Наркомздрав}}). La {{daton|15|6|1918}} komenciĝis la unua Tutlanda Kongreso de la Medicina-Sanitaraj Sekcioj de la Sovetoj de Laboristaj, Kamparanaj kaj Soldataj Deputitoj dum kiu li arde pledis pri kreado de la Popola Komisariato pri Sanservo, fine establita la {{daton|11|7|1918}}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 39 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li kontraŭis malamikecon rilate la fakulojn ({{l-ru|специалист}}), kiu tiutempe disvastiĝis tiom grave ke eĉ aperis specifa termino "fakulmalamo" ({{l-ru|спецеедство}}, laŭvorte: fakulmanĝado). La {{daton|2|8|1919}} dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki, parolante pri la temo "Proleta diktaturo kaj la fakuloj", responde al akuzoj pri "sabotado fare de fakuloj" li diris: {{Citaĵo |teksto = Nia malforteco, amikoj, estas ne en la fakuloj, sed en ni mem. Rilate la fakulojn, ilin necesas al nia flanko transtiri kaj devigi labori bone. Sed la ĉefa malforteco troviĝas en ni mem. Speciale postrestas partia edukado. La komunisto, kamaradoj, devas esti je alteco de sia destino, forte labori en la proleta amaso [...] |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolo dum ĝenerala kunveno de la komunistoj de la distrikto Sokolniki [la {{dato|2|8|1919}}]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 7–8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Наша слабость, друзья, не в специалистах — в нас самих. Что касаемо специалистов, то их следует на свою сторону перетянуть и заставить работать порядочно. Но главная слабость в нас самих. Особо отстает партийное воспитание. Коммунист, товарищи, обязан быть на высоте своего назначения, усиленно работать в гуще пролетариата [...] }} Fine la kunveno interalie resumis: "La komunisto devas labori pli ol ĉiuj kaj morti la unua — tio estas liaj privilegioj" ({{l-ru|Коммунист должен работать больше всех и умирать в первую очередь — это его привилегии}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 8 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Pedagogia agado === [[Dosiero:Дача на 6-м Лучевом просеке Сокольников, в которой размещалась школа-колония при Биостанции юных натуралистов.png|200px|eta|dekstra|Somerdomo en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]], kie funkciis la lernejo-kolonio. Moskvo, 1920-aj.]] La {{daton|15|6|1918}} li fondis en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}, ekde 1927 — {{l-ru|6-й Лучевой просек}}) ^{[[:ru:6-й Лучевой просек|ru]]} kaj en Rostokina Traveturejo ({{l-ru|Ростокинский проезд|t=Rostokinskij Projezd}}) ^{[[:ru:Ростокинский проезд|ru]]}, rande de la parko [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinij Ostrov]], apud la vilaĝo [[Bogorodskoje (distrikto de Moskvo)|Bogorodskoje]] la ''Biostacion de junaj naturalistoj'' ({{l-ru|Биостанция юных натуралистов}}) kune kun pedagogo kaj biologo Boris Vsesvjatskij, kiu iĝis ĝia estro<ref name="Подвиг большевика11">{{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Fratino de tiu lasta, Jelizaveta Vsesvjatskaja, estis edzino de Arsenij Rusakov ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]}, fama nekropsiisto, frato de la Ivan Rusakov, do ili sufiĉe bone konis unu la alian. Boris Vsesvjatskij rememoris poste ke ilia konversacio okazis en januaro 1918, kiam Ivan Rusakov rakontis al li pri sia delonga revo — krei stacion de junaj naturŝatantoj en la parko Sokolniki. Antaŭ la revolucio tiaj provoj fiaskis, sed nun tio devus sukcesi, opiniis li. Kiel prezidanto de la Sokolnika Soveto li proponis ke Boris Vsesvjatskij iĝu estro de la establota stacio dum li promesas ĉian eblan subtenon, doninte iun el konfiskitaj somerdomoj, elektotan de Vsesvjatskij, asistanton kaj gardiston<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9–10 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Li esploris sperton de Stanislav Ŝackij ^{[[:ru:Шацкий, Станислав Теофилович|ru]]} kaj Aleksandr Zelenko, kiuj antaŭ la revolucio eksperimentis tiukampe kadre de la setlanta movado. Scienca kunlaboranto iĝis Valentina Viktorovna Burdakova, lernantino de la profesoro Nikolaj Konstantinoviĉ Kolcov ^{[[:ru:Кольцов, Николай Константинович|ru]]}, establinta en 1917 la Instituton de Eksperimenta Biologio ^{[[:ru:Институт биологии развития имени Н. К. Кольцова РАН|ru]]}. Laŭ rememoroj de Boris Vsesvjatskij, Ivan Rusakov faris al ŝi nur tri demandojn: "Ĉu vi ŝatas la naturon? Ĉu vi ŝatas la infanojn? Ĉu vi ne timas labori kun la bolŝevistoj?" {{Citaĵo |teksto = Kion mi povis respondi? Mi estis tute fascinita. Proksimigi la infanojn al la naturo, instrui ilin esplori ĝin, profundigi siajn biologiajn sciojn — ĉu tio povus ne allogi ĉiun biologon-pedagogon? Kompreneble mi tuj akceptis. Tio okazis en januaro 1918 dum printempe la stacion necesis malfermi. Granda laboro estis plenumenda. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Rememoroj |origina teksto = Что я мог ответить? Я был просто в восторге. Приобщать детей к природе, учить их познавать ее, углублять свои биологические знания — разве может это не увлечь каждого биолога-педагога? Конечно, я тут же дал согласие. Было это в январе 1918 года, а весной станцию нужно было открыть. Работа предстояла большая. }} Laŭ peto de Vsesvjatskij, la Sokolnika Distrikta Soveto konfiskis kaj transdonis por la stacio malgrandan negocistan somerdomon kun tereno en la Rostokina Traveturejo. Seĝoj kaj tabloj estis transdonitaj de la soveto, konfiskinta ilin en likviditaj restoracioj. Laŭ rekomendo de Ivan Rusakov, la stacio ricevis ankaŭ konfiskitajn mikroskopojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 11 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Станция юных любителей природы (афиша 1918 года).jpg|200px|eta|dekstra|Afiŝo de la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. Moskvo, majo — junio 1918.]] Afiŝo pri varbado de estontaj junaj naturalistoj aperis en Sokolniki jam en majo 1918 kaj venis 17 infanoj, sed oficiala fondodato estas konsiderata la {{daton|15|6}} kiam okazis la unua organizita ekskurso, kiun partoprenis infanoj kaj ĉiuj dezirantoj. Kiel bazo servis la negocista Blua Somerdomo ({{l-ru|Голубая дача}}) en Rostokina Traveturejo (Rostokinskij Projezd), poste aldoniĝis la Blanka Somerdomo ({{l-ru|Белая дача}}) en la 6-a Sokolnika Radia [[Senarba strio|Senarba Strio]] ({{l-ru|6-й Сокольничий Лучевой просек}}), la Flava Somerdomo ({{l-ru|Жёлтая дача}}), la Somerdomoj de Kasatkin ^{[[:ru:Касаткин, Николай Алексеевич|ru]]}<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Юннатка "Мэри Пикфорд" (из беседы с Т. Г. Родькиной) // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 152 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>, konfiskita post la revolucio (ĝi ne plu ekzistas)<ref>{{citaĵo el libro |titolo = О развитии юннатского движения // Современные подходы к организации юннатской деятельности, 4SRC2016 : Тезисы докладов Четвертой Сибирской межрегиональной конференции, 23–24 ноября 2016 года |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://yunnat-01.gov67.ru/files/415/kniga_105_let_yud_250.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2016 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Рос. акад. наук. Сиб. отд-ние, Федер. исслед. центр Ин-т цитологии и генетики |loko = Новосибирск |lingvo = ru |isbn= = 978-5-91291-030-2 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Idoj de laboristoj — lernejanoj, adoleskantoj, laborista junularo, ŝatantaj naturon kaj dezirantaj ĝin esplori, estas invitataj registriĝi kiel praktikantoj ĉe la Stacio de Junaj Naturŝatantoj. En la stacio okazos observado de la vivo kaj evoluo de birdoj, fiŝoj, insektoj (inkluzive abelojn) kaj aliaj bestoj; eksperimentoj je diversaj plantoj, kreado de kolektoj ktp. La aliĝo estas senpaga, nombro de la lokoj estas limigita. |aŭtoro = Boris Vsesvjatskij |verko = Afiŝo [1918]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 9 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Дети рабочих — школьники, подростки, рабочая молодёжь, любящие природу и желающие её изучать, приглашаются записываться практикантами на Станцию юных любителей природы. На станции будут производиться наблюдения над жизнью и развитием птиц, рыб, насекомых (в частности, пчёл) и других животных; опыты над различными растениями, составление коллекций и т. д. Приём бесплатный, число мест ограничено. }} Unue tio estis ekskursejo, ekde oktobro 1919 — lernejo-kolonio. Ivan Rusakov en sia parolado la unua datreveno de la stacio, festita la {{daton|15|6|1919}}, rememoris la antaŭrevolucian tempon, kiam similaj iniciatoj estis rifuzataj pretekste de manko de mono dum nun ili ricevas subtenon malgraŭ oble pli malfacilaj cirkonstancoj. {{Citaĵo |teksto = Mi rememoras la Guĉkov-tempon<ref>Temas pri Nikolaj Guĉkov^{[[:ru:Гучков, Николай Иванович|ru]]}, kiu estis frato de [[Aleksandr Guĉkov]] kaj urbestro de [[Moskvo]] en 1905–1912.</ref>. Tiam la popolan edukadon estris Puzirevskij<ref>Georgij Aleksandroviĉ Puzirevskij ({{l-ru|Пузыревский}}) estis membro de la Moskva Urba Dumao, membro kaj poste prezidanto de la lerneja fako de la Moskva Urba Administracio.</ref> kaj tiu, se eblas diri, "kultura aganto" malsukcesis trovi en tiu tempo de relativa abundo por analogia iniciato nurajn kvin mil rublojn, dum la mizera laborista-kamparana registaro sukcesis eltrovi por tiu ĉi afero ĝis duonmiliono da rubloj, donis la plej bonan lokon en Sokolniki. Por tio ĝi forpelis de tiuj ĉi komfortaj nestoj grasajn sinjorojn, kiuj ĉi tie, en tiuj ĉi benitaj lokoj, manĝegis, diboĉis, ludis kartojn, enuis pro nenifarado. Surloke de la sata, laŭaspekte bela, sed abomena laŭsence burĝa haladzo ĝi plantis oazon de la vera ekkono de la naturo, belegan oazon de la proleta kulturo. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Parolado ĉe la unua datreveno de la stacio, la {{daton|15|6|1919}}<ref name="У истоков юннатского движения22">{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 22 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref> |origina teksto = Мне припоминаются гучковские времена. Тогда заведовал народным образованием некто Пузыревский, и этот, с позволения сказать, «деятель на поприще культуры» не смог найти в те времена относительного изобилия на начинание аналогичного характера только пять тысяч рублей, в то время как нищее рабоче-крестьянское правительство сумело изыскать на это дело до полумиллиона рублей, предоставило лучший уголок в Сокольниках. Для этого оно выгнало с этих насиженных гнезд жирных господ, которые тут, в этих действительно благословенных местах, обжирались, кутили, играли в карты, скучали от безделья. На месте сытого, красивого с виду, но отвратительного по существу буржуазного смрада насадило оно оазис истинного познания природы, прекрасный оазис пролетарской культуры. }} Ekde januaro 1920 la instruado iĝis pli stabila kaj regula, aŭtune 1920 ĝi ricevis statuson de la lernejo de la 2-a grado. La {{daton|28|4|1920}} mortis Kliment Timirjazev kaj baldaŭ la stacio ricevis lian nomon. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov, lia edzino mortis pli frue, do iliaj filinoj Jekaterina kaj Jevdokija estis akceptitaj en la lernejo-kolonio kiu iĝis ilia domo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 25–27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Laboristoj de la apuda fabriko "Bogatir" ^{[[:ru:Красный богатырь (завод)|ru]]} kaj de aliaj apudaj entreprenoj komencis sendi tien infanojn, ĉar tie ili povis ricevi nutraĵojn kaj loĝejon. La infanoj kultivis terenojn, donitajn de la fabrikaj laboristoj, bredis bestojn kaj provizis sin mem per nutraĵoj. La financado estis ege malsufiĉa, la vivkondiĉoj mizeraj, vintre la infanoj ofte noktis hejme kaj en la stacio restis nur Vsesvjatskij<ref name="Федорович">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/d13ba889-849e-4f7d-b51e-da039eb74c55/6 | titolo = Первая био-школа И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Федорович | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 105 | paĝoj = 6 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1923-05-13 | alirdato = 2025-09-06 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La stacio origine estis planita kiel somera aranĝo, sed aŭtune Rusakov aranĝis kunsidon de la ekzekutiva komitato kaj plenkunvenon de la Sokolnika Soveto, kiun partoprenis ankaŭ ekspertoj kiel instruistoj de la agrikultura akademio kaj reprezentantoj de la [[Nacia Parko Losinij Ostrov|Pogonno-Losinostrovskij Forstejo]]. Ivan Rusakov gvidis la kunsidon kiel prezidanto kaj kontribuis al ties fina rezolucio: transformi la stacion je tutjare funkcianta organizaĵo. Kiel ideologia bazo servis ideoj de rusa biologo [[Kliment Timirjazev]], alvokinta esplori naturon de sia patrujo kaj serĉi eblecojn de ties praktika utiligado por la popolaj bezonoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = У истоков юннатского движения |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = В. Г. Холостов |aliaj = |url = https://web.archive.org/web/20230627201443/https://rmc73.ru/wp-content/uploads/2022/11/u-istokov-yunnatskogo-dvizheniya-v.g.holostov.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1972 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Просвещение |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 15–16 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija Rusakova rememoras ke li estis ofte ripetanta kontente la frazon: "Nun mi havas kvar infanojn — Dunjaŝa, Katjuŝka, Sergejka kaj la Stacio de Junaj Naturŝatantoj!" ({{l-ru|Теперь у меня четверо детей — Дуняша, Катюшка, Сергейка и Станция юных любителей природы!}})<ref name="Подвиг большевика11"/>. Ankaŭ la pedagogiaj metodoj estis avangardaj, bazitaj sur rekta esplorado de la naturo kaj memstara serĉado de la respondoj al demandoj. Rusakov kaj Vsesvjatskij asertis ke la instruado de ĉiuj fakoj estu bazita sur la instruado de biologio. La infanoj estis dividataj je rondoj: ''legomistoj'' ({{l-ru|огородники}}), do botanikistoj, ''akvemuloj'' ({{l-ru|водолюбы}}), do hidrobiologoj, ''insektistoj'' ({{l-ru|насекомники}}), do entomologoj, ''birdistoj'' ({{l-ru|птичники}}), do ornitologoj, ''ĉieluloj'' ({{l-ru|небесники}}), do meteologoj. ''Voĵgantoj'' ({{l-ru|путешественники}}) estis esplorantaj respektivajn terenojn laŭe al siaj sciencaj taskoj kaj laŭvoje fondis branĉojn en apudaj lernejoj, engaĝigante iliajn lernejanojn — en Sokolniki, vilaĝoj Bogorodskoje, Aleksejevskoje ka. ''Mastrumantoj'' ({{l-ru|хозяйственники}}) kaj ''sociologoj'' prizorgis siajn fakojn. Oni bredis [[vulpo]]jn laŭ usona ekzemplo. Ili kunlaboris kun sciencistoj de naturrezervejo Askanija-Nova^{[[:ru:Аскания-Нова (заповедник)|ru]]} ([[Ĥersona provinco]]). Somere surbaze de la stacio okazis kursoj por lernejaj instruistoj de Moskva, Tula kaj Vladimira gubernioj<ref name="Федорович"/>. Vintre 1919 oni elektis la plej entuziasmajn infanojn 10 ĝis 15 jarojn aĝajn kaj formis el ili konstantan kolektivon. La {{daton|7|4|1919}} la stacio malfermiĝis jam kiel kolonio, kie loĝis la infanoj. Kun tempopaso ĝi transformiĝis je la centro de junaj naturalistoj kaj funkcias ĝis nun, renaskiĝinte en 2015 kiel la Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro ({{l-ru|Федеральный детский эколого-биологический центр}})<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | titolo = 105 лет назад в Сокольниках создали первую в СССР биостанцию юннатов | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Татьяна Щербакова | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2023-02-10 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Administracio de [[Orienta administra arondismento]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20230314093553/https://newsvostok.ru/105-let-nazad-v-sokolnikah-sozdali-pervuyu-v-sssr-biostantsiyu-yunnatov/ | arkivdato = 2023-03-14 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | titolo = Птичники, насекомники, водолюбы. Как в Москве появились юннаты | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2020-06-16 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = mos.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240405055659/https://www.mos.ru/news/item/75626073/ | arkivdato = 2024-04-05 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | titolo = Легендарная станция юннатов возрождается | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Klubo de Regionografoj de Sokolniki | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250909180829/https://kkpc.info/raynews/vozrozhdaetsya-biostantsiya-legendarnaya-stantsiya-yunnatov/ | arkivdato = 2025-09-09 | citaĵo = }}</ref>. Baldaŭ la iniciato altiris atenton de altranguloj. Fine de junio 1920 Boris Vsesvjatskij estis vizitita de [[Nadeĵda Krupskaja]], kiu diris ke ŝi venis laŭ peto de [[Lenin]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 170 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Vladimir Iljiĉ proponis al mi proksime okupiĝi pri lernejo. Doni necesan direkton al evoluo de nia sovetia lernejo — nun tio estas plej grava afero. Kaj mi decidis, antaŭ ol okupiĝi pri tiu ĉi afero, konatiĝi kun tio kio jam estas farita ĉe ni. Antaŭnelonge mi estis en lernejo-komunumo de Lepeŝinskij ^{[[:ru:Лепешинский, Пантелеймон Николаевич|Лепешинский]]}; nun mi decidis veni al vi. |aŭtoro = [[Nadeĵda Krupskaja]] |verko = |origina teksto = Владимир Ильич предложил мне вплотную заняться школой. Дать нужное направление развитию нашей советской школы — теперь это главное. И я решила, прежде чем приступить к этому сложному делу, познакомиться с тем, что уже у нас сделано. Недавно я была в школе-коммуне имени Лепешинского; теперь решила заехать к вам. }} Poste Nadeĵda Krupskaja regule frekventis la lernejon kaj helpis al ĝi. [[Vladimir Bonĉ-Brujeviĉ]] diris ke Lenin aprezis arbarajn lernejojn en Sokolniki kaj diris: {{Citaĵo |teksto = Kial en la lernejoj, ĉie ajn ne propagandi nepran plantadon de arbaroj, liginte tiun ĉi aferon al iu tago, ekzemple al la [[Unua de Majo]]?.. Kial ne eduki en la infanoj amon al la naturo, al kiu ili ĉiam estas tiom sentemaj? Rigardu, en Sokolniki, en lernejoj subĉielaj, — ja tie ne eblas la infanojn forpeli de tiuj iliaj naturejoj. Kion ajn ili faris tie! Tie estas bestoj, kaj plantoj, kaj birdoj, kaj observado de formikoj. Ili eldonas proprajn magazinojn, faras sciencajn malkovrojn kaj ĉio okazas tiom ĝoje, kun tia entuziasmo, ke oni eĉ ne deziras foriri de ili. La sperton de la Sokolniki-lernejoj necesas disvastigi ĉie ajn. Rigardu kiel la infanoj prizorgas la ĝardenon kaj parkon, kiu estas donita al tiu lernejo, kie loĝas Nadeĵda Konstantinovna. Tie ne nur neniu rompas la arbojn — tie oni strebas subteni ĉiun arbeton, doni al ĝi plej bonajn vivkondiĉojn, se ĝi pro iu kialo velkas; oni plantas novajn arbojn, ĉiuj vivas interagante kun la naturo, ĝojaj, kontentaj kaj gajaj... En la lernejoj necesas instrui tiujn ĉi kulturajn kutimojn. |aŭtoro = [[Lenin]] |verko = |origina teksto = Почему в школах, везде и всюду не пропагандировать обязательное насаждение деревьев, приурочив это дело к какому-нибудь дню, например, к Первому мая?.. Почему не воспитать в детях любовь к природе, к которой они всегда так чутки? Посмотрите, в Сокольниках, в школах на открытом воздухе, — ведь там детей невозможно отогнать от их уголков природы. Чего только они там не наделали! У них и животные, и растения, и птицы, и наблюдения над муравьями. Они издают собственные журналы, делают научные открытия и все так радостно, с таким энтузиазмом, что прямо не хочется уходить от них. Опыт сокольнических школ необходимо распространять везде и всюду. Посмотрите, как дети ухаживают за садом и парком, который отведен той школе, где живет Надежда Константиновна. Там не только никто не ломает деревьев — там стремятся поддержать каждое маленькое деревце, дать ему лучшие условия жизни, если оно почему-либо чахнет; насаждают новые деревья, все живут в общении с природой, радостные, довольные и веселые... В школах необходимо прививать все эти культурные привычки. }} [[Dosiero:Станция юннатов.jpg|200px|eta|dekstra|Tutlanda Infana Ekologa-Biologia Centro. Moskvo, 2023.]] Li establis en Sokolniki la unuan infanĝardenon por laboristaj infanoj. Lia frato Arsenij rememoris ke eĉ ĝia ejo estis simbola<ref name="Барсуков40">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 40 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En ĝi troviĝis dum la Oktobra revolucio milita stabo de la distrikto. La frato deziris ke en la loko, kie antaŭnelonge sonis armiloj, aŭdiĝu gajaj voĉoj de la infanoj. Li organizis ankaŭ la stacion de junaj naturŝatantoj en Sokolniki. Laŭ ideo de la fondinto, tiu ĉi stacio devis servi kiel loko, kie la infanoj, interesitaj pri esplorado de la naturo, povus trovi azilon, materialon kaj gvidadon je sia laboro. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = В нём помещался во время Октябрьской революции военный штаб района. Брат хотел, чтобы в том месте, где недавно звучало оружие, раздавались весёлые голоса детворы. Им была организована и станция юных любителей природы в Сокольниках. По мысли основателя, эта станция должна была служить местом, где дети, заинтересовавшиеся изучением природы, могли бы найти приют, материал и руководство в своей работе. }} La {{daton|3|12|1920}} li publikigis en gazeto "Kommunistiĉeskij trud" (Komunista Laboro) de la Moskva Soveto artikolon "Infanĝardeno estas la grajno de la komunista kulturo" ({{l-ru|Детский сад — зерно коммунистической культуры}}), en kiu li pledis pri neceso establi kaj perfektigi nombron de infanĝardenoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c2470e16-9f03-4faa-bf13-9b4c585557b3/4?center=924+577 | titolo = Детский сад — зерно коммунистической культуры | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 213 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-12-03 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li planis krei tian stacion ankaŭ por junaj teknikistoj, sed tio efektiviĝis jam post lia morto<ref name="Барсуков40"/>. === Armea agado === [[Dosiero:Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.png|200px|eta|dekstra|Ivan Rusakov, unu el la lastaj fotoj.]] Jevdokija Rusakova skribis ke post la Jaroslavla Ribelo ^{[[:ru:Ярославское восстание|ru]]}, do somere 1918, li forveturis al [[Jaroslavlo]] por "restarigi tie vivon", supozeble por aranĝi medicinan helpon<ref name="Подвиг большевика11"/>. Lia frato Arsenij asertis ke Ivan Rusakov partoprenis ankaŭ armitajn ekzercojn kiel volontulo<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 41–42 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. {{Citaĵo |teksto = Foje somere, en dimanĉa tago — tio okazis verŝajne en 1919 — mi rimarkis sur la ŝoseo Sokolniki taĉmenton de homoj armitaj per fusiloj. Tio marŝis al militekzercoj volontuloj-laboristoj, inter ili marŝis en malnova jako, ĉirkaŭstreĉita per rimeno, kiel ordinara soldato — prezidanto de la distrikta Soveto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. |aŭtoro = Arsenij Rusakov |verko = Rememoroj [manuskripto] |origina teksto = Однажды летом, в воскресный день — это было, вероятно, в 1919 году, — я заметил на Сокольническом шоссе отряд людей, вооружённых винтовками. Это шли на войсковые занятия добровольцы-рабочие, среди них шагал в стареньком пиджаке, перетянутом ремнем, в качестве простого рядового — председатель районного Совета Иван Васильевич Русаков. }} Dum la 8-a kongreso de RKP(b), okazinta en Moskvo de la 18-a ĝis la {{dato|23|3|1919}}, Ivan Rusakov estis reprezentanto de la Moskva partia organizaĵo kun decida voĉo, membro de la organiza sekcio. En la listo de la delegitoj estis indikite ke li estas membro de la partio ekde 1917<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Протоколы VIII съезда РКП(б) (издание 1933 года).pdf|РКП(б). Съезд (1919; 8; Москва). Восьмой съезд РКП(б). 18-23 марта 1919 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Е. Ярославский |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/59364/protokoly_viii_sezda_rkpb.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1933 |origindato = 1919 |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 456, 464 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Komence de novembro (aŭ en oktobro)<ref name="Кондратьев"/> 1919 li ekveturis al la Suda fronto kie laŭ propono de estro de la sanitara administracio de tiu ĉi fronto Miĥail Barsukov li iĝis estro (plenrajtigito) de la sanitara inspektejo. Ivan Rusakov akceptis la proponon kaj estis sendita al la 12-a armeo de la Suda fronto kiel prezidanto de la milita-sanitara inspektejo<ref name="Музей Ивана Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/be9d6d36-abbf-446e-b752-2d74851808da/4?center=934+1657 | titolo = Музей Ивана Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Кондратьев | persona nomo = В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Московская правда | volumo = 14504 | numero = 234 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1967-10-04 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Poste en sia raporto li priskribis ekstreman situacion kiun li alfrontis<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 44–45 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = En [[Korosten]] mi devis okupiĝi ne nur kaj eĉ ne precipe pri ekzamenado, sed partopreni en organika laboro pro katastrofa situacio kaj neceso urĝe helpi al la kunlaborantoj. Malgraŭ mizeraj fortoj (unu kuracisto — provizora estro de la evakua kuracejo, ĵus nomumita kaj tute malsperta, politika komisaro kaj lia asistantino, tute embarasitaj, tri flegistinoj kaj ses sanitaroj), la evakua kuracejo estis inundita je malsanuloj. Akceptejo de la evakuejo aspektis terure, speciale sekvan tagon post nia alveno, kiam en ĝi en du hospitaloj de la evakua kuracejo kaj sur radoj akumuliĝis ĝis {{unuo|1000}} malsanuloj. Mi devis preni la administradon je miaj manoj, likvidi panikon kaj embarasitecon de la personaro, trankviligi furiozan amason de ruĝarmeanoj, emociiĝintaj pro la stato de la malsanuloj, aranĝi komunikadon kun komandestro kaj politika fako de la 47-a divizio, loka partia komitato. Kun ilia helpo mi sukcesis aranĝi rapide sanitaran urĝan servon por malŝarĝi la akceptejon de la evakuejo, ricevi novajn ejojn por ĝia vastigo kaj pli bona agordado, aranĝi mobilizadon de nelaboristaj elementoj por helpi la sanitarojn pri transportado de la malsanuloj kaj entombigado de la mortintoj, kelkdek kiuj akumuliĝis, trovi ĉarpentistojn kaj fornistojn, fortigi la medicinan personaron kaj ĝenerale la aparaton de la evakuejo (du kuracistoj estis ricevitaj de sanitara estro de la 47-a divizio), sanitaroj estis promesitaj el nebatala taĉmento, loka partia komitato donis bonan mastrumestron. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Raporto |origina teksto = В Коростене пришлось заняться не только и не столько обследованием, сколько принять участие в органической работе ввиду катастрофического положения и необходимости в экстренной помощи работникам. При наличии ничтожных сил (одного врача — врид начэвака, только что назначенного и совершенно неопытного, политкома и его помощницы, совершенно растерявшихся, трёх сестёр и шести санитаров), эвакопункт был наводнён больными. Эвакоприёмник представлял ужасную картину, особенно на следующий день нашего пребывания, когда в нём в двух госпиталях пункта и на колёсах скопилось до {{unuo|1000}} больных. Пришлось взять бразды правления в свои руки, ликвидировать панику и растерянность среди персонала, утихомирить бушующую толпу красноармейцев, взволнованных положением больных, установить связь с комдивом, начдивом и политотделом 47-й дивизии, местным парткомом. С их помощью удалось организовать наскоро санитарную летучку для разгрузки эвакоприёмника, заполучить новые помещения для его расширения и лучшего оборудования, провести мобилизацию нетрудового элемента в помощь санитарам для погрузки больных и похорон умерших, коих скопилось несколько десятков, найти плотников и печников, усилить медперсонал и вообще аппарат эвакопункта (два врача были получены от начсандива 47-й дивизии), санитары были обещаны из нестроевой команды, местный партком дал дельного завхоза. }} Li atentigis ke la armeo kvartiras en setlejoj, do la sano de la militistoj rekte dependas de tiu de la civiluloj, do necesas prizorgi ankaŭ la civilan loĝantaron, ĉar sanitara bonfarto de la civiluloj kaj armeanoj estas proksime interligitaj. Rilate la armeanojn li akcentis neceson de politika laboro. Laŭ propra iniciato li veturis al Moskvo kie aktive pledis pri neceso urĝe solvi sanitarajn problemojn de la 12-a armeo kaj fine ricevis flegistinojn, litaĵojn kaj kuracilojn<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 46–47 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. En sia letero, verkita en decembro 1919, kaj publikigita en ĵurnalo [[Izvestija]] la {{daton|14|2|1920}} sub titolo "El sanitaraj leteroj de la fronto" ({{l-ru|Из санитарных писем фронта}}) li priskribis plorindan sanitaran situacion ĉe la fronto kaj alvokis pli vaste uzi sperton de la [[Unua mondmilito]] kaj uzi komunistan fervoron por organizi "sanitaran Ruĝan Armeon"<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/34279598-0576-4cc3-8955-c98558e16868/1?center=2277+1422 | titolo = Из санитарных писем фронта (декабрь 1919 г.) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русаков | persona nomo = И. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 880 | numero = 33 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-02-14 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. De la Suda fronto li skribas al sia amiko pri preteco perei por la altaj ideoj. {{Citaĵo |teksto = Perdi la vivon pro la granda afero, ne pro personaj sentoj, sed pro arda kredo, kie ĉio persona estas tiom for, for [...] Perei kiam kaj kie tio estas necese por la afero. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al amiko<ref name="Имени Русакова"/> |origina teksto = Сложить голову за великое дело, не из личного чувства, а по пламенной вере, где все личное так далеко, далеко [...] Сложить тогда, когда и где это нужно для дела. }} La {{daton|25|1|1920}} laŭ ordono de la estro de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio Zinovij Solovjov, li estis forsendita de la fronto al Moskvo. Tie li mallongan tempon laboris kiel asistanto de estro de inspekta fako de la Ĉefa Milita-Sanitara Administracio pri politikaj aferoj, sed baldaŭ forlasis la sanservon kaj koncentriĝis je edukado<ref name="Новое"/><ref name="Барсуков48">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Li evakuis plurajn lernejojn de la Sokolnika distrikto al [[Uralo]]<ref name="Имени Русакова"/>. Tiutempe Lenin jam konis Ivan Rusakov. Fine de februaro 1920 li akompanis leteron de neidentigita aŭtoro el la aparato de CK RKP(b) per notico: "Rusakov, estro de la sekcio de unueca lernejo, li estis reprezentanto en MONO [Moskva Sekcio de Popola Edukado], [[Lev Kamenev|Kamenev]] konas lin" ({{l-ru|Русаков, заведующий отделом единой школы, был представителем в МОНО, Каменев его знает}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Владимир Ильич Ленин. Биографическая хроника. Ноябрь 1919 — июнь 1920 |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://archive.org/details/8.-1919-1920-.-1977 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = 8 |dato = 1977 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Политиздат |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 316 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Lev Kamenev de oktobro 1918 ĝis majo 1926 estis prezidanto de la prezidio de la Moskva Soveto, do li konis Ivan Rusakov per laboro en tiu ĉi institucio. La {{daton|31|3|1921}} laŭ lia propono kunsido de la ekzekutiva komitato de la Moskva Soveto komenciĝis per ekstaro omaĝe al Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/ace2385e-e677-4c47-af58-bc50bf50c493/3?center=2948+1269 | titolo = Исполком Моск. Сов. Р. и К. Д. | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 70 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-04-01 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li ekinteresiĝis pri la edukado kaj pedagogio ĝenerale dum liaj infanoj kreskis<ref name="Октябрьские дни110"/>. Komence de marto 1920 kiel membro de komisiono de la Tutlanda Centra Ekzekutiva Komitato (TCEK) li partoprenis ekzamenadojn fare de la Popola Komisariato pri Klerigado kaj la {{daton|20|3|1920}} la prezidio de la Moskva Soveto nomumis lin estro de la urba sekcio pri popola edukado<ref name="Барсуков48"/> (aŭ vic-estro). Sed, kiel rememoris lia kamarado Morozov: "Malsama pozicio ol tiu de la Popola Komisariato pri Klerigado rilate organizadon de lernejaj aferoj devigis lin forlasi la laboron pri popola klerigado"<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=116&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 112 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{daton|7|11|1920}} Lenin faris paroladon dum solena kunveno okaze de la 3-a datreveno de la Oktobra revolucio, okazinta en la eksa teatrejo Rivoli en Sokolnika distrikto (aktuale: domo N 7 ĉe Sokolonika placo ^{[[:ru:Сокольническая площадь|ru]]}) kaj finis tiun ĉi kunsidon raporto de Ivan Rusakov<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/4e7cb1cb-66e7-4d76-b20a-d87fd8cfdc9c/1?center=1843+2409 | titolo = Торжественные заседания пленумов районных советов: Сокольнический район | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 192 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-11-09 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lia filino Jekaterina, naskiĝinta en 1906, rakontis poste ke inter ŝiaj unuaj rememoroj estis arda diskuto de Ivan Rusakov kun Lenin dum ŝi, ankoraŭ tre eta, umis ĉe iliaj piedoj<ref name="Ким Смирнов"/>. Kiel delegito de la Moskva partia organizaĵo, li partoprenis la 9-an kongreson de RKP(b)^{[[:ru:IX съезд РКП(б)|ru]]}, okazintan de la {{dato|29|3|}} ĝis la {{dato|5|4|1920}} en Moskvo, kaj aperis sur komuna foto de la delegitoj kun Lenin<ref>{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:IX съезд РКП(б) (издание 1934 года).pdf|Девятый съезд РКП(б). март — апрель 1920 г.]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = Н. Л. Мещеряков |aliaj = |url = https://istmat.org/files/uploads/51515/9_sezd._1934_g.pdf |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1934 |origindato = |eldonejo = Партийное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 466 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Музей Ивана Русакова"/>. La {{daton|14|5|1920}} li petis sendi lin al la Okcidenta fronto dum la [[Pola-Soveta Milito]]^{[[:ru:Западный фронт РККА во время Гражданской войны|ru]]}, kiam komenciĝis mobilizado de la komunistoj en Moskvo<ref name="Новое">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250905132753/https://rusneb.ru/local/tools/exalead/getFiles.php?book_id=000199_000009_011946191&name=000199_000009_011946191-%D0%92%D0%B5%D1%87%D0%B5%D1%80%D0%BD%D1%8F%D1%8F%20%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%20:%20%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D0%B0%20:%20%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D1%8B%D0%B9%20%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%B2%D1%8B%D0%BF%D1%83%D1%81%D0%BA%201969,%20%E2%84%96%20232,%2003%20%D0%BE%D0%BA%D1%82%D1%8F%D0%B1%D1%80%D1%8F&doc_type=pdf | titolo = Новое об Иване Русакове | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Крылов | persona nomo = Ю. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = (13968) | numero = 232 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1969-10-03 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Mi petas lasi min al la Okcidenta fronto. Mi deziras iri kiel volontulo-ruĝarmeano, en plej malbona kazo kiel regimenta kuracisto — ne pli. Ke mi deziras iri al la fronto estas kompreneble por ĉiu ajn komunisto. Mian deziron iri kiel ordinara ruĝarmeano mi petas ne trakti kiel belan geston. [...] Por la afero de la klerigado la eventuala damaĝo pro foriro de unu laboranto estas mizera kompare al pli granda detruo, kiun ĝi spertos neeviteble — kaj neniu kapablas preventi tion — sekve de sendube peza kaj verŝajne longdaŭra lukto kontraŭ la blanka [[Pollando]]. Plian fojon mi petas permesi al mi iri kiel volontulo-ruĝarmeano al la armeo. Fizike mi estas ankoraŭ sufiĉe fortika. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Peto al la la Ekzekutiva Komisiono de la Moskva Partia Komitato [la {{daton|14|5|1920}}] |origina teksto = Прошу отпустить меня на Западный фронт. Желаю идти добровольцем-красноармейцем, в худшем случае полковым врачом — не более. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. Что я хочу идти на фронт — это понятно всякому коммунисту. Мое желание идти рядовым красноармейцем прошу не считать красивым жестом. [...] Для дела просвещения тот ущерб, который возможен из-за ухода одного работника, ничтожен по сравнению с той еще большей разрухой, которой подвергнется оно неминуемо — и никто не в силах предотвратить это — вследствие несомненной тяжести и, вероятно, затяжной борьбы с белой Польшей. Еще раз прошу разрешить мне идти добровольцем-красноармейцем в действующую армию. Физически я еще достаточно крепок. }} Evidente tiukaze lia peto estis rifuzita. En la raporto pri kunsido de la Moskva partia komitato, okazinta la {{daton|11|6}}, li estis markita kiel "mobilizito", sed jam la {{daton|20|6}} aperis korektiga artikoleto, dirinta ke li ne estis mobilizita<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/7d78320e-530a-4f50-bf4b-b1c747ec8dfa/3?center=1092+2007 | titolo = Поправка | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 74 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1920-06-20 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Li estis delegito de la 9-a kongreso de RKP(b), okazinta de la {{dato|29|3}} ĝis la {{dato|5|4|1920}}. La {{daton|21|5|1920}} li estis elektita membro de la Moskva Partia Komitato de la distrikto Sokolniki<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 48–49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. === Morto === [[Dosiero:Кронштадт. Мануильского 2Б (анат. театр)2.jpg|200px|eta|dekstra|Kronŝtadta Mara Hospitalo, 2017.]] [[Dosiero:Некролог И. В. Русакова (Правда, 27.03.1921).png|200px|eta|dekstra|Nekrologo en la ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]], la {{dato|27|3|1921}}.]] [[Dosiero:Kremlin Wall Necropolis - Mass Grave No. 5 - Armand - Reed - Rusakov - Pekalov.jpg|200px|eta|dekstra|Surskribo ĉe la [[Nekropolo en la muro de la Kremlo]] ([[Moskvo]]).]] Li estis delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), okazinta de la 8-a ĝis la {{dato|16|3|1921}}, kaj estis inter 300 delegitoj kiuj partoprenis sturmon de la [[Kronŝtadta ribelo|ribelinta Kronŝtadto]] malgraŭ longdaŭra malsano, pro kiu li eĉ ricevis forpermeson por trapasi kuracadon en sanatorio<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/><ref name="Кондратьев"/>. Li estis kuracisto de bandaĝa taĉmento ĉe taĉmento de Jurij Sablin ^{[[:ru:Саблин, Юрий Владимирович|ru]]} ({{l-ru|врач перевяз. отряда при отряде т. Саблина}})<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени"/>. Antaŭ ol forveturi al sanitara administracio de la Suda Armea Grupo, lokita en la urbo [[Lomonosov|Oranienbaum]], li sendis en Moskvon la lastan leteron al siaj ifanoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 49 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>: {{Citaĵo |teksto = Infanoj miaj! Mi veturos al Oranienbaum. Ne zorgu, mi baldaŭ alvenos — post unu semajno, maksimume post du. Mi forte, forte kisas vin ĉiujn. Paĉjo. La {{dato|16|3|1921}}. |aŭtoro = Ivan Rusakov |verko = Letero al siaj infanoj [la {{dato|16|3|1921}}] |origina teksto = Ребятки мои! Я поеду в Ораниенбаум. Не беспокойтесь, я скоро приеду — через неделю, самое большое — через две. Крепко, крепко целую вас всех. Папена. 16 марта 1921 года. }} Nokton antaŭ la sturmo, okazinta la {{daton|18|3|1921}}, Ivan Rusakov estis nomumita politika komisaro de la Kronŝtadta Mara Hospitalo. Post kiam la hospitalo estis okupita de la sturmantoj, li komencis ĝian ekzamenadon, irinte tra la ĉambroj kaj interalie liberiginte arestitajn malsanulojn fermitajn en kraditaj ĉambroj. Tiutempe lin aliris grupo da matrosoj kaj forkondukis ien. Post 4 tagoj la korpo de la mortpafita Rusakov estis trovita en la hospitala korto, en defluejo. Ĝi estis transportita al Moskvo kaj sepultita en la [[Nekropolo en la Kremla Muro]]<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 51–52 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Morozov en rememoroj skribis ke Rusakovon aliris 5 matrosoj, kiuj demandis ĉu li estas komunisto kaj ricevinte jesan respondon ili diris ke li estos mortpafita kaj kondukis lin al sia komandanto-ribelulo. Rusakov respondis: "Nu bone, pafu. Min vi mortpafos, sed la komunismon — neniam" ({{l-ru|Что-ж, стреляйте. Меня вы расстреляете, а коммунизм — никогда}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=117&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Historiisto Vladimir Kondratjev en 1962 indikas aliajn cirkonstancojn kaj eĉ la mortodaton, asertinte ke Ivan Rusakov estis mortigita vespere la {{daton|23|2}} kiam li sin klinis super lito de grave malsana paciento kaj lin pafis kaŝe "freneziĝinta blankulo"<ref name="Кондратьев"/>. Aliloke li skribis ke Rusakov estis mortigita du tagojn post la subpremo de la ribelo"<ref name="Врач-коммунист: К 85-летию"/>. La ĵurnalo [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] en nekrologo, publikigita la {{daton|26|3|1921}} priskribis lian morton koncize kaj sufiĉe nebule: {{Citaĵo |teksto = Marŝante kune kun la atakintoj en la ĉeno, helpante al vunditoj, kamarado Rusakov partoprenis la sturmon de Kronŝtadto, kaj post la okupo estis nomumita komisaro de la komuna mara hospitalo. Post enposteniĝo, dum ekzamenado de la korpusoj, kamarado Rusakov estis perfide murdita de iu blankulo. |aŭtoro = |verko = I. V. Rusakov (Nekrologo)<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/153a4bbe-1506-4902-b98d-f939aa9e5085/3?center=3838+3005 | titolo = И. В. Русаков (Некролог) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref> |origina teksto = Идя вместе с наступавшими в цепи, помогая раненым, тов. Русаков участвовал во взятии Кронштадта, и после взятия был назначен комиссаром сводного морского госпиталя. По вступлении в должность, во время обхода корпусов, тов. Русаков был предательски убит каким-то белогвардейцем. }} Vladimir Manuĥin en 1932 rakontis alian version. {{Citaĵo |teksto = Kaj jen, kiam la ribelo ankoraŭ ne estis komplete subpremita kaj nur parto de la urbo estis okupita, li komencis ekzamenadon de malliberejaj hospitaloj. En unu el ĉambroj al li venis iu kuracisto kaj petis ekzameni alian konstruaĵon en la korto, kie kvazaŭ troviĝis en tre malbonaj kondiĉoj militkaptitoj. Rusakov tuj akceptis kaj ekmarŝis al la korto. Tie lin ĉirkaŭis grupo da blankuloj, senarmis kaj sendis al ankoraŭ ne likvidita stabo de la blankuloj. Pridemandado estis mallonga. Pli mallonga estis la verdikto — "mortpafi"! Trankvile kaj kun granda malestimo aŭskultis Ivan Vasiljeviĉ Rusakov la "verdikton" kaj diris: "La komuniston vi mortpafos, la komunismon — neniam!" |aŭtoro = Vladimir Manuĥin |verko = Je lia nomo (Ivan Vasiljeviĉ Rusakov)<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/> |origina teksto = И вот, когда восстание целиком еще не было подавлено и только часть города была занята, он приступил к осмотру тюремных больниц. В одной из палат к нему подошел какой-то врач и попросил осмотреть другое здание во дворе, где якобы находились в очень тяжелых условиях военнопленные. Русаков немедленно согласился и отправился во двор. Там его окружила группа белогвардейцев, обезоружила и отправила в еще неликвидированный штаб белых. Допрос был краток. Еще короче приговор — «расстрелять»! Спокойно и с большим презрением выслушал Иван Васильевич Русаков «приговор» и сказал: «Коммуниста расстреляете, коммунизм — никогда!» }} Li mencias ke la lastan mesaĝon Rusakov sendis vespere la {{dato|17|3}}. Nokte de la 17-a al la 18-a li estis mortpafita. Li skribis ke la korpo de Rusakov estis kripligita pro kolbobatoj kaj sesfoje trapafita<ref name="Его имени (Иван Васильевич Русаков)"/>. Ankaŭ Jevdokija Rusakova skribis ke oni alportis lin kun 6 kugloj en la brusto<ref name="Подвиг большевика11"/>. == Sepulto == La sepulto okazis la {{daton|27|3|1921}}. La korpo estis alportita de Petrogrado je la 12-a horo al [[Leningrada stacidomo (Moskvo)|Nikolaa Fervoja Stacidomo]] en Moskvo kaj starigita en la Blanka Halo de la [[Urbestrejo de Moskvo|sidejo de la Moskva Soveto]] por adiaŭo. Je la 15-a la korpo estis portita al la Ruĝa placo kie okazis la sepulto. La ĉerko estis transportita sur funebra koĉo, ornamita de pluraj florkronoj, la ceremonion akompanis pluraj paroladoj kaj orkestra muziko<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/8f783c89-3e5e-492c-99ef-e0a460bad969/1?center=973+2218 | titolo = [Некролог и объявление о похоронах] | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Pravda (rusa gazeto)|Pravda]] | volumo = | numero = 65 | paĝoj = 1 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-26 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/152e15fe-b1d4-4c39-93d1-fce3fdb3ad6e/4?center=2695+2042 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = [[Izvestija]] | volumo = 1210 | numero = 67 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref><ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/25df94d3-8759-4ccd-bd66-40ae243d2b3d/2?center=1824+2189 | titolo = Похороны тов. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 303 | paĝoj = 2–3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-03-29 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Regionografo Oleg Moisejev, renkontiĝinta en 1955 kun Andrej Nikiforoviĉ Konovalov, veterano de la tramremizo en Sokolniki, membro de la unua Moskva Soveto, membro de la prezidio de la Sokolnika Soveto, ke li sepultis ties prezidanton Ivan Rusakov<ref name="Имени Русакова"/>. == Familio == [[Dosiero:Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.png|200px|eta|maldekstra|Aleksandra Panova en Jalutorovsko, 1908.]] Preskaŭ du jarojn li pasigis apud la grave malsaniĝinta patrino, persone asistante ŝin, inkluzive du monatojn en [[Krimeo]], kie ŝi trapasis rehabilitadon. Komence de 1905 ŝi malvarmumis, grave malsaniĝis per [[pneŭmonito]] kaj mortis malgraŭ ĉiuj liaj klopodoj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 12–13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Baldaŭ post tio li edziĝis al helpkuracistino ({{l-ru|фельдшер}}) Aleksandra Vasiljevna Panova, kiun li konis delonge kiel kolegon kaj nomis "luma Sanja" ({{l-ru|лучезарная Саня}})<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = А. Спицына |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 33 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref><ref name="Барсуков13">{{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 13 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. La {{JULGREGDATO|17|11|1907|FormatJUL=j"-an de"|FormatGREG=[[j"-a de" F|j"-an&nbsp;de&nbsp;"F]]}} en Jalutorovsko naskiĝis lia filino Jevdokija, nomita tiel omaĝe al sia avino<ref name="Евдокия Русакова">{{citaĵo el la reto | url = https://tyumedia.ru/216821.html | titolo = Евдокия Русакова, дочь «красного доктора» | titolo-aldono = | alirdato = 2025-08-30 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Павел Белоглазов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2017-11-08 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Jalutorovskaja Ĵizn | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250125115049/https://tyumedia.ru/216821.html | arkivdato = 2025-01-25 | citaĵo = }}</ref>. La {{JULGREGDATO|7|10|1909|jarŝanĝo=-4|akuzativo=jes}} naskiĝis filino Jekaterina (1909–1996). Aŭtune 1918 pro [[ftizo]] mortis lia edzino<ref name="Евдокия Русакова"/>. La familio tiutempe spertis gravan malsufiĉon de nutraĵoj. Laŭ rememoroj de Morozov, ili havis nur terpomojn kaj betojn, la mortanta edzino revis pri peco da sukero. Laboristoj de la fabriko de fruktakvoj, lokita en Sokolniki, alportis keston de siaj produktoj, sed li rifuzis dirinte ke ankaŭ ŝi malakceptos ricevi ion pli ol la ordinaraj laboristoj<ref name="Имени Русакова">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/017832d8-ea7f-4267-9d53-1ae5a1eaebed/2?center=1768+2486 | titolo = Имени Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Моисеев | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 9682 | numero = 242 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1955-10-12 | alirdato = 2026-07-19 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La {{daton|18|3|1921}} pereis ankaŭ Ivan Rusakov. Post la morto de la gepatroj, la infanoj estis duonforgesitaj, malbone vestataj kaj nutrataj<ref>{{citaĵo el libro |titolo = Октябрьские дни в Сокольническом районе: по воспоминаниям участников |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = https://viewer.rsl.ru/ru/rsl01006521171?page=118&rotate=0&theme=white |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1922 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Красная новь |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 113–114 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. [[Dosiero:Экскурсия юннатов Биостанции на озеро Сенеж (1919 год).png|200px|eta|dekstra|Ekskurso de la biologia stacio al lago [[Seneĵ (lago)|Seneĵ]]. Maldekstre (sidas) Viktor Ganŝin, dekstre (pentras) Jevdokija Rusakova. [[Moskva provinco]], 1919]] Jevdokija kaj Jekaterina estis edukitaj en arbara lernejo-kolonio ĉe biologia stacio de junaj naturalistoj, fondita de ilia patro<ref name="Из истории развития юннатского движения в России27">{{citaĵo el libro |titolo = Из истории развития юннатского движения в России // Движение юных натуралистов в России: от истоков до современности |lasta = Сенчилова |unua = К. В. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. В. Козин, Н. Е. Медведева, К. В. Сенчилова, А. И. Григорьева |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 2023 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ФГБОУ ДО ФЦДО |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = 978-5-87953-721-5 |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 27 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. Jevdokija finis la Moskvan Arta-Teknikan Instituton, okupiĝis pri dezajno, laboris interalie en la Moskva Arta Fondaĵo. En la 1970-aj ŝi vizitis Jalutorovskon, kie en la domo de kulturo ŝi rakontis publike pri sia patro. Ŝi amikiĝis kun direktoro de loka muzeo Nikolaj Zubarev kaj pluraj ŝiaj pentraĵoj venis al la muzea kolekto, inkluzive portreton de ŝia patro kun fusilo enmane<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | titolo = Документ. Письмо Русаковой Евдокии Ивановны, дочери политссыльного Русакова Ивана Васильевича, Зубареву Николаю Васильевичу, директору Ялуторовского краеведческого музея Памяти декабристов, с сообщением об отправке посылки с 16-ю авторскими работами в технике «пастель» для музея. СССР, г. Москва. 1982 г. | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-08 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Jalutorovska Regiona Muzeo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20260708115237/https://starina.net/m/5Yq8ge#slide2 | arkivdato = 2026-07-08 | citaĵo = }}</ref><ref name="Евдокия Русакова"/>. Sergej iĝis inĝeniero, fakulo pri aŭtomobila konstruado<ref name="Евдокия Русакова"/>. Jekaterina iĝis ĵurnalistino kaj laboris en la ĵurnalo [[Komsomolskaja Pravda]]. Kunlaborantoj priskribis ŝin kiel virinon inteligentan kaj delikatan. Ŝi estis amikino de verkisto [[Miĥail Priŝvin]], estis donacanta al ŝi siajn librojn kun surskribo: "Al la [[Ruĝĉapulino]] de la maljuna Griza Lupo" ({{l-ru|Красной шапочке от старого Серого волка}}), aludante ruĝan trikitan ĉapon, kiun ŝi efektive surportis junaĝe<ref name="Ким Смирнов">{{citaĵo el la reto | url = https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | titolo = Ким Смирнов: Сколько дней между 22 июня и 9 мая, или четыре фронта Юлии Друниной. Из личного дневника | titolo-aldono = | alirdato = 2026-07-22 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = Ким Смирнов | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2014-05-27 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Культурная революция | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20160809195049/https://yarcenter.ru/articles/culture/literature/kim-smirnov-skolko-dney-mezhdu-22-iyunya-i-9-maya-ili-chetyre-fronta-yulii-druninoy-iz-lichnog-74234/ | arkivdato = 2016-08-09 | citaĵo = }}</ref>. En la domo de kulturo de Rusakov de la 1950-aj ĝis la 1980-aj la {{daton|7|10}}, okaze de la naskiĝtago de Ivan Rusakov, ĉiujare okazis renkontiĝoj kun liaj familianoj<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/e084529f-bc84-426d-9ccf-1b3a115f853e/3?center=2161+788 | titolo = Дом культуры имени И. В. Русакова | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Копылова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19413 | numero = 229 | paĝoj = 3 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-10-06 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. Lia frato Arsenij (1885—1953) iĝis fama nekropsiisto, partoprenis nekropsion de [[Stalin]]. Filoj de lia fratino Maria ankaŭ famiĝis: Konstantin Velling (1889—1920) iĝis kuracisto, Boris Velling ^{[[:ru:Борис Константинович Веллинг|ru]]} (1892—1923) iĝis piloto kaj partoprenis la unuajn longdistancajn flugojn en Sovetunio. Filo de lia fratino Jekaterina, Viktor Ganŝin ^{[[:ru:Русаков, Арсений Васильевич|ru]]} (1903—1959) iĝis konata aktoro kaj reĝisoro. == Memoro == [[Dosiero:Moscow RusakovWorkersClub 2253.jpg|200px|eta|dekstra|Klubo de Rusakov. Moskvo, 2017.]] [[Dosiero:Moscow Rusakovskaya7k3 (31045391250).jpg|200px|eta|dekstra|Strato Rusakovskaja. Moskvo, 2016.]] [[Dosiero:Rusakovskaya Nab (B Matrossky) 1 Aug 2009 03.JPG|200px|eta|dekstra|Kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2009.]] [[Dosiero:Moscow, Rusakovskaya Embankment, tram depot (31085895450).jpg|200px|eta|dekstra|Tramremizo Rusakov sur la kajo Rusakovskaja. Moskvo, 2023.]] [[Dosiero:General cargo ship Ivan Rusakov - UNITAS.JPEG|200px|eta|dekstra|Kargoŝipo "Ivan Rusakov", 1979.]] Omaĝe al li estas nomitaj: * Strato Rusakovskaja en Moskvo — eksa Sokolnika ŝoseo ({{l-ru|Сокольническое шоссе|t=Sokolniĉeskoje ŝosse}}), alinomita la {{daton|9|7|1921}}<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/c54c8898-aab9-41b4-9699-410f520bb97d/4?center=1438+674 | titolo = Обязательное постановление президиума М.С.Р.К. и К.Д. от 9 июля 1921 г. "О переименовании некоторых улиц Москвы" | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 391 | paĝoj = 4 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-07-21 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Riverkajo Rusakovskaja — eksaj Malnova Palaca Kajo ({{l-ru|Старая Дворцовая набережная|t=Staraja Dvorcovaja Nabereĵnaja}}) kaj Tendara Palaca Kajo ({{l-ru|Лагерная набережная|t=Lagernaja Nabereĵnaja}}), kunigitaj en 1936<ref name="Русаковская набережная">{{citaĵo el la reto | url = https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | titolo = Русаковская набережная | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2022-08-03 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = [[Sokolniki (distrikto de Moskvo)]] | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250907021329/https://mu-sokolniki.ru/index.php/novosti/116-rusakovskaya-naberezhnaya | arkivdato = 2025-09-07 | citaĵo = }}</ref>. Ĝi estis alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de laboristoj de la Nov-Sokolnika tramremizo<ref name="Русаковский парк"/>; * Tramremizo Rusakov en [[Moskvo]]^{[[:ru:Трамвайное депо имени Русакова|ru]]} ({{l-ru|Трамвайное депо имени Русакова}}) — eksa Nov-Sokolnika remizo ({{l-ru|Ново-Сокольнический парк}}), alinomita en aŭgusto 1921 laŭ peto de ties laboristoj<ref name="Русаковский парк">{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/448fc7fb-2fb4-40a4-8e69-25995d98fd62/2?center=1428+1929 | titolo = Русаковский парк | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Коммунистический труд | volumo = | numero = 414 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1921-08-17 | alirdato = 2026-07-22 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>; * Domo de kulturo de Rusakov^{[[:ru:Дом культуры имени Русакова|ru]]} en Sokolniki (Moskvo), konstruita en 1927–1929 laŭ projekto de Konstantin Melnikov<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | titolo = Клуб имени И.В. Русакова | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-07 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = culture.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250706053355/https://www.culture.ru/institutes/13838/klub-imeni-i-v-rusakova | arkivdato = 2025-07-06 | citaĵo = }}</ref>; * Hospitalo N 2 de I. V. Rusakov en Moskvo — en 1991 ricevinta sian antaŭan nomon la ''Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro''^{[[:ru:Детская городская клиническая больница святого Владимира|ru]]}<ref>{{citaĵo el la reto | url = http://www.rusakovka.ru/about/1.php | titolo = Исторический очерк Московской детской больницы Святого Владимира | titolo-aldono = | alirdato = | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = В. Г. Андрющенко | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = 2010-01-14 | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Infana Urba Klinika Hospitalo de Sankta Vladimiro | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20100409135616/http://www.rusakovka.ru/about/1.php | arkivdato = 2024-09-12 | citaĵo = }}</ref>; * Strato Rusakov en [[Jalutorovsko]]; * Kargoŝipo "Ivan Rusakov" (voknomo UQWZ; [[Internacia Mara Organizaĵo|IMO]] 7384211), finkonstruita la {{daton|28|12|1974}} en la ŝipfarejo de [[Gdansko]] ([[Pollando]]) kadre de la projekto V-465 "Gvardio de Lenin" ({{l-ru|Ленинская гвардия|t=Leninskaja Gvardija}}) por la Estona Marnaviga Kompanio ({{l-ru|Эстонское морское пароходство}}). En 1992 ĝi estis alinomita kiel "Kuusalu". La {{daton|17|01|1998}} ĝi estis eksigita kaj enrubujigita en la ŝiprubuigejo en la urbeto Alang ([[Guĝaratio]], [[Barato]])<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | titolo = Проект B-46 (ПНР), тип Ленинская гвардия | titolo-aldono = Универсальные/генгруз | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = fleetphoto.ru | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20210126045308/https://fleetphoto.ru/projects/2884/ | arkivdato = 2021-07-26 | citaĵo = }}</ref><ref>{{citaĵo el la reto | url = https://www.balticshipping.com/vessel/imo/7384211 | titolo = KUUSALU, IMO 7384211 | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-09 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = balticshipping.com | paĝoj = | lingvo = en | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = | arkivdato = | citaĵo = }}</ref>. Memortabuloj: * Marmora memortabulo, instalita en 1969, sur la Mararmea hospitalo en Kronŝtadto (strato Manuilskij, N 2) tekstas: "Ĉi tie en 1921 estris la hospitalon aktiva partopreninto de la revolucia movado, unu el la unuaj organizintoj de la sovetia sanservo, delegito de la 10-a kongreso de RKP(b), membro de la partio ekde 1905, kuracisto Ivan Vasiljeviĉ Rusakov. Li pereis la {{daton|20|3|1921}} de la manoj de la malamikoj de la revolucio"<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | titolo = Русакову И. В., мемориальная доска | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = Enciklopedio de Sankt-Peterburgo | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20240803004537/https://encspb.ru/object/2805529159?lc=ru | arkivdato = 2024-08-03 | citaĵo = }}</ref>; * Metala memortabulo sur la Domo de kulturo de Rusakov (lia patronomo estas skribita erare — ''M'' anstataŭ ''V''). Duetaĝa ligna domo en kiu li loĝis en Jalutorovsko, troviĝanta en strato Svobodi, N 44 (Libereco; tiutempe strato [[Aleksandro la 2-a (Rusio)|Aleksandro la 2-a]]), havas statuson de kultura heredaĵo. La domo estis konstruita fine de la 19-a — komence de la 20-a jarcentoj kaj havas areon je {{unuo|250|m|2}}. En 2023 oni planis sekvan jaron komenci ĝian restaŭradon<ref name="Дом врача Ивана Русакова"/>. En 2025 ĝia stato estis konsiderata malkontentiga, ĝi estis municipa posedaĵo kaj oni serĉis investonton por la restaŭrado<ref>{{citaĵo el la reto | url = https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | titolo = Дом, в котором в 1906–1909 гг. жил врач, большевик Русаков Иван Васильевич | titolo-aldono = | alirdato = 2025-09-04 | alirmonatotago = | alirjaro = | aŭtoro = | familia nomo = | persona nomo = | aŭtoroligilo = | kunaŭtoroj = | redaktinto = | dato = | jaro = | monato = | formato = | verko = | eldoninto = la Ministerio pri Kulturo de Rusio | paĝoj = | lingvo = ru | lingvo2= | lingvo3= <!-- ĝis 26 lingvoj samtempe --> | arkivurl = https://web.archive.org/web/20250904070002/https://xn--80aicbopm7a.xn--d1aqf.xn--p1ai/%D0%BE%D0%B1%D1%8A%D0%B5%D0%BA%D1%82/2140 | arkivdato = 2025-09-04 | citaĵo = }}</ref>. Gladiolo ''Ivan Rusakov'', kreita de junaj naturalistoj el la stacio fondita de Ivan Rusakov, en 1987 estis plantata apud la muro de la Moskva Kremlo<ref>{{citaĵo el gazeto | url = https://yandex.ru/archive/catalog/dfc20770-5784-44d5-b166-a956eca1ffd4/2 | titolo = Красный доктор | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Песков | persona nomo = О. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Вечерняя Москва | volumo = 19466 | numero = 282 | paĝoj = 2 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1987-12-09 | alirdato = 2025-09-05 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. En 1955 oni skribis ke por infana koruso de la Domo de kulturo de Ivan Rusakov estis verkita kanto "Ni estas rusakovanoj" ({{l-ru|Мы — русаковцы}})<ref name="Имени Русакова"/>. == Premioj == Postmorte li estis premiita je la [[Ordeno de Ruĝa Standardo (Sovetunio)]] "pro merito en la batalo la 17-an — la {{daton|18|3|1921}} ĉe la urbo Kronŝtadto"<ref name="Новое"/><ref name="Павлучкова72">{{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }}</ref>. La ordono N 65 de la Revolucia Milita Konsilio ^{[[:ru:Революционный военный совет|ru]]} estis eldonita en 1922<ref name="Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени">{{citaĵo el libro |titolo = [[:Commons:File:Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием (1926).pdf|Сборник лиц, награжденных орденом Красного Знамени и почетным революционным оружием]] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1926 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Государственное военное издательство |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = 211 |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }}</ref>. == Literaturo == === Verkoj === # К казуистике макроглоссии // Детская медицина. III, 1903. N 3. p. 178—186. # Случай гоноррейного артрита // Детская медицина. 1903. N 6. p. 367—374. # Программа чтения о холере. # Опыт применения предохранительных прививок скарлатинозной вакцины Габричевского в Ялуторовске. «Врачебная газета», № 13, 1912. # Популяризация гигиенических знаний на Всероссийской гигиенической выставке. «Общественный врач» № 7, 1913. # Из материалов 2-го съезда представителей Всероссийского союза городов. «Общественный врач» № 3, 1916. # О союзной организации врачей. «Общественный врач» № 3, 1916. # О ближайших задачах Общества врачей г. Москвы и Московской губернии. «Общественный врач» № 10, 1916. # К вопросу об организации врачей. «Врачебная газета» № 13, 1917. # Из итогов профессионального объединения врачей и Пироговское общество. «Врачебная жизнь» № 3, 1917. # Общественная медицина и социалистические партии. «Врачебная жизнь» № 6—7, 1917. # Письмо в Правление Пироговского общества 26 ноября 1917 г, «Общественный врач» № 3—4, 1918. # Союз медицинского персонала на платформе признания власти Советов. «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Советские медицинские работники о «пироговцах». «Известия советской медицины» № 1, 1918. # Из жизни санитарной организации г. Москвы. «Известия советской медицины» № 2—3, 1918. # О соотношении государственной и страховой медицины «Известия советской медицины» № 5—6, 1918. # О состоянии санчасти 12-й армии Юго-западного фронта в конце 1919 г. Рукопись. === Pri li === * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков, [1877-1921], биографический очерк |lasta = Барсуков |unua = М. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = И. Рыкалина |aliaj = |url = https://electro.nekrasovka.ru/books/6170103 |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1946 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''55 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков. [1877-1921]: [Сборник материалов] |lasta = <!-- familia nomo de la aŭtoro, sen ligilo: Zamenhof --> |unua = <!-- resta de la nomo: L. L. --> |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = М. И. Барсуков |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = Деятели советского здравоохранения |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1952 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Институт санитарного просвещения |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''24 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Жизнь Ивана Русакова: Наброски к биографии большевика |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1961 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Книжное издательство |loko = Калинин |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''68 paĝoj'' * {{citaĵo el libro |titolo = Повесть о "красном докторе" |lasta = Подляшук |unua = П. И. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1967 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = Московский рабочий |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} * {{citaĵo el libro |titolo = Иван Васильевич Русаков |lasta = Русакова |unua = Е. |aŭtoroligilo = <!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --> |kunaŭtoroj = |redaktinto = |aliaj = |url = |formato = <!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --> |eldono = <!-- nur cifero: 2 --> |serio = |volumo = <!-- nur cifero: 1 --> |dato = 1986, 2014 |origindato = <!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --> |eldonejo = ООО "ИПТК "Логосвос" |loko = Москва |lingvo = ru |isbn= = |oclc = |doi = |id = |paĝoj = <!-- loko de la fonta informo --> |ĉapitro = |ĉapitrourl = <!-- nur se estas ĉapitro --> |citaĵo = <!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --> |ref = <!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --> }} ''(sonlibro, voĉlegita de V. Gerasimov; daŭro 30 minutoj 41 sekundoj)'' * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/istoricheskii-arkhiv-1955_1961_6/page/228/mode/2up?view=theater | titolo = Лекция врача-большевика И. В. Русакова крестьянам (1905) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Хохлов | persona nomo = В. Д. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Исторический архив | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 228 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1961 | alirdato = 2025-09-01 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1962.-no-12. | titolo = Врач-большевик Иван Васильевич Русаков (К 85-летию со дня рождения) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Слонимская | persona nomo = И. А. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 12 | paĝoj = 32–35 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1962 | alirdato = 2026-07-25 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904105921/https://pc05.twirpx.net/3512/3512772_3C15E8A4/sovetskoe_zdravookhranenie_1963_no_10.pdf | titolo = И. В. Русаков в сибирской ссылке | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Видута | persona nomo = В. К. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 71–76 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1963 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://web.archive.org/web/20250904075711/https://pc05.twirpx.net/3512/3512923_E10268EA/sovetskoe_zdravookhranenie_1971_no_06.pdf | titolo = Жизнь, отданная великой цели (К 50-летию со дня смерти Ивана Васильевича Русакова) | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Павлучкова | persona nomo = А. В. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Советское здравоохранение | volumo = | numero = 6 | paĝoj = 69–72 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1971 | alirdato = 2025-09-04 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} * {{citaĵo el gazeto | url = https://archive.org/details/1977.10 | titolo = Подвиг большевика | gazeturl = <!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --> | familia nomo = Русакова | persona nomo = Е. | aŭtoroligilo = <!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --> | kunaŭtoroj = | gazeto = Junij Naturalist | volumo = | numero = 10 | paĝoj = 10–11 | doi = <!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --> | dato = 1977-10 | alirdato = 2026-07-09 | citiloj = <!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭantajn la titolon --> | formato = <!-- ekzemple: PDF --> | bibkodo = | arxiv = <!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --> | identigilo = | lingvo = ru | citaĵo = <!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --> }} == Vidu ankaŭ == * [[Rusia revolucio de 1905]] * [[Kronŝtadta ribelo]] == Referencoj == {{Referencoj|2}} {{Projektoj}} {{DEFAŬLTORDIGO:Rusakov, Ivan}} [[Kategorio:Entombigitoj en la Nekropolo ĉe la Kremla Muro]] [[Kategorio:Naskiĝintoj la 7-an de oktobro]] [[Kategorio:Mortintoj la 18-an de marto]] [[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]] [[Kategorio:Bolŝevikoj]] [[Kategorio:Ekzilitoj al Jalutorovsko]] [[Kategorio:Rusiaj pediatroj]] [[Kategorio:Rusiaj pedagogoj]] [[Kategorio:Ekzekutitoj en la 20-a jarcento]] [[Kategorio:Pafekzekutitoj]] [[Kategorio:Homoj de la Rusia revolucio de 1905]] [[Kategorio:Kronŝtadta ribelo]] [[Kategorio:Distrikto Sokolniki (Moskvo)]] [[Kategorio:Personoj de Moskvo]] [[Kategorio:Personoj de Tvera provinco]] d7q2hmu4q4va0x8eveq8p24cewytzvu 0 920047 9490678 9488938 2026-10-09T07:02:30Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490678 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Gabrielo|Gábor]] Magyar''' [madjar], laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj kun plia persona nomo '''Magyar [[Eŭgeno|Jenő]] Gábor''' estis [[Hungario|hungara]] [[piaristoj|piarista]] [[monaĥo]], [[instruisto]], membro de [[Societo Dugonics]]. Gábor Magyar<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM63958 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=664087&date=2025-08-30 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1842|1|10}} en [[Kiskunfélegyháza]], li mortis {{mortotago|1912|8|5}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == Gábor Magyar aliĝis al la piaristoj en [[Vác]] en 1859, post la [[novicado]] li maturiĝis en piarista [[gimnazio]] en [[Pest (urbo)]]. Inter 1861–1867 li instruis en piaristaj gimnazioj de [[Tata (Hungario)]], [[Nagykanizsa]] kaj [[Kecskemét]], dum li studis teologion. En [[1864]] li monaĥiĝis, en la sekva jaro li pastriĝis en [[Veszprém (urbo)]]. De 1867 ĝis sia morto li instruis en [[Szeged]], dum en 1869 li akiris diplomon en [[ELTE|Reĝa Universitato de Pest]]. Ekde 1871 li estis gimnaziestro 27 jarojn, krome inter 1873-1875 li estis ankaŭ monaĥejestro, eĉ inter 1899-1912 estro de ĉiuj hungaraj piaristoj. Li ricevis reĝan [[premio]]n en 1893. == Elektitaj kontribuoj == * ''A Dugonics-szobor története'' (1876) * ''A szegedi főgymnasium legújabb története'' (1896) * ''A kegyesrendi gyakorlati tanárképzés alapvonalai'' (1905) == Fontoj == * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=magyar_gabor_tanar_piarista_szerzetes biografio hungare kun foto] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://felegyhazikozlony.hu/hir/titkok-a-leveltarbol-magyar-gabor-a-felegyhazi-piarista/ biografio hungare kun foto] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/m-76AF9/magyar-gabor-76B43/ biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/m-96B16/magyar-gabor-96FFC/ biografio hungare] * [https://piarista.hu/175-eve-szuletett-magyar-gabor-piarista-szerzetes-iskolaigazgato/ biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/M/Magyar.html katolika leksikono (legebla pli malsupre)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Magyar Gabor}} [[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} in4pzt4gnilm2g3are2e66pmyt9a5gz 0 920758 9490680 9188027 2026-10-09T07:31:09Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490680 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''{{Paĝonomo}}''' [gAŝpAr], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Oswald Gáspár''' estis [[Moravio|moraviana]]-[[Hungario|hungaria]] [[piaristoj|piarista]] [[monaĥo]], [[arkitekto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Ozvald''. {{Paĝonomo}}<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q3758621 Vikidatumoj</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM66797/ca791a4d-e0f9-40b1-90ab-2c4e8299d2be/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=659299&date=2025-09-05 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1729|2|25}} en [[Jihlava|Iglau]], li mortis {{mortotago|1781|10|24}} en [[Vác]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} aliĝis al la piaristoj en [[1749]] en Lipnica, post 3 jaroj li monaĥiĝis samloke. Li studis arkitekturon en la plej signifaj urboj de [[Italujo]] kaj [[Germanujo]]. Komence li arkitekturadis en [[Moravio]]. [[Christoph Anton von Migazzi]] aprezis lin alte en [[Vieno]], tial Oswald iĝis arkitekto de Migazzi en [[Hungara reĝlando]]. Oswald planis ĉirkaŭ 20 preĝejojn dum 2 jardekoj. == Elektitaj arkitekturaj planoj == * trakonstruo de preĝejo en [[Mikulov|Nikolsburg]] * preĝejo kaj monaĥejo en [[Veszprém (urbo)]] (1754) * [[Kunkatedralo Ĉieliro (Kecskemét)]] (1774-1806) * [[Katedralo de Ĉieliro de Maria (Vác)]] kun episkopa palaco * preĝejo de [[Berkenye]] (1777) * [[Ĉefepiskopa palaco (Kalocsa)]] * [[Kastelo de Verőce]] == Memorigiloj == * [[strato]] en Vác == Fontoj == * [https://varos-epiteszet.hu/authors/oswald-g%c3%a1sp%c3%a1r/bio/ biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/index.html biografio hungare] * [http://hirosnaptar.hu/index.php?oldal=matortent&sz=4089 biografio hungare] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://lexikon.katolikus.hu/O/Oswald.html katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Oswald Gaspar}} [[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkitektoj]] {{Portalstrio|Biografio}} o20jffw5g9ejkw7btm62kkeoqvf2mya 0 921838 9490676 9194755 2026-10-09T06:49:06Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490676 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1803|12|22}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Hajmáskér]] |dato de morto = {{mortotago|1860|3|22}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Svätý Jur|Szentgyörgy]] }} '''[[Gabrielo|Gábor]] [[Johano|János]] Szigly''' [jAnoŝ sigli], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szigly Gábor János''' estis [[Hungario|hungara]] [[piaristoj|piarista]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. Lia familia nomvarianto estis ''Szigel'' [sigel]. {{Paĝonomo}}<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q124371641 [[Vikidatumoj]]</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM71751/4d5d4331-b249-425c-801e-92e8ffe4b16c/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=712605&date=2025-09-14 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1803|12|22}} en [[Hajmáskér]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempe en [[Hungario]]), li mortis {{mortotago|1860|3|22}} en [[Svätý Jur|Szentgyörgy]] (Hungara reĝlando, Aŭstra imperio, nuntempa [[Svätý Jur]] en [[Slovakio]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[gimnazio]] en [[Veszprém (urbo)]], poste li studis 2 jarojn en [[Jura Akademio (Győr)]]. Li aliĝis al la piaristoj en 1819 akiris en [[Kecskemét]]. Post la [[novicado]] li instruis en [[Tata (Hungario)]] (1821-1824), poste li studis teologion en [[Nitro]] du jarojn, kie li monaĥiĝis en [[1825]]. Li denove instruis en [[Vác]] (1826-1827), Veszprém kaj (1828-1829), Tata (1830-1832) kaj [[Budao (urbo)]] (1833-1837), dum en 1827 li pastriĝis. Liaj sekvaj instruaj stacioj estis [[Vieno]] (1838-1839), Kecskemét (1840-1843 kaj 1846), Vác (1844), [[Pest (urbo)]] (1845). En la sekvaj jaroj li estis aŭ/kaj gimnaziestro/monaĥejestro en Nitro, [[Léva]], Szentgyörgy, fine en [[Máramarossziget]] inter 1852-1859. == Elektitaj kontribuoj == * ''Ft. Külley Nep. János úrnak, midőn nagypréposti székében iktatnék ...'' (poemo, 1830) * ''Adm. Rev. ac Clar. patri Joanni Crosser clericorum regularium scholarum piarum ...'' (poemo, 1845) * ''Örömdal... Grosser Ker. Jánosnak... a kegyestanítórend kormányzójának...'' ([[odo]], 1846) == Fontoj == * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/sz/sz26536.htm biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/S/Szigly.html katolika leksikono] * [https://helyismeret.hu/index.php?title=Szigly_J%C3%A1nos_G%C3%A1bor biografieto hungare] * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=naprol_napra_-_2010__marcius-aprilis biografio hungare] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szigly Gabor Janos}} [[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} hfqwgnguj5py6yicwwcyxnxo7iwm7ks 0 922060 9490547 9196545 2026-10-08T19:37:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490547 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1713|1|15}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, [[Habsburga imperio]] [[Tovarníky|Tavarnok]] |dato de morto = {{mortotago|1773|10|8}} |loko de morto = {{Hungara reĝlando}}, Habsburga imperio [[Szeged]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [gergej tapoĉAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Tapolcsányi Gergely [[Paŭlo|Pál]]''' estis [[Hungario|hungara]] [[piaristoj|piarista]] [[monaĥo]], [[instruisto]], [[predikisto]], [[pastro]]. Lia familia nomvarianto estis ''Tapoltsányi'' (sama prononco). {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM72429/eb92f7b3-1081-4e3c-b737-a989bac79d3b/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=735316&date=2025-09-16 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1713|1|15}} en [[Tovarníky|Tavarnok]] ([[Hungara reĝlando]], [[Habsburga imperio]], nuntempa [[Tovarníky]] en [[Slovakio]]), li mortis {{mortotago|1773|10|8}} en [[Szeged]] (Hungara reĝlando, Habsburga imperio, nuntempe en [[Hungario]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} frekventis [[gimnazio]]n en [[Nitro]], sed en [[1728]] li aliĝis al la piaristoj en [[Privigye]]. Post la [[novicado]] ekde 1729 li instruis en [[Veszprém (urbo)]], [[Debrecen]] kaj Privigye, poste li studis en [[Kecskemét]]. Li pastriĝis en [[1736]], supozeble tiutempe li monaĥiĝis, pli poste li instruis en [[Pest (urbo)]] (1736–38), [[Nagykároly]] (1738–1742), Nitro (1742–1744) kaj 2 jarojn en Debrecen. En tiu lasta urbo li estis pastro kaj predikisto inter 1744-1754, poste monaĥejestro 6 jarojn. Li gvidis ĉiujn hungarajn piaristojn inter 1760-1766, fine en Szeged li estis monaĥejestro jaron, poste li pensiuliĝis. == Elektitaj kontribuoj == * ''Ama... nagy érdemű... gr. Károlyi Sándor, ki...'' (1743) * ''Szt Kalazantius József... sommás élete...'' (1772) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/t-AF349/tapolcsanyi-pal-gergely-AF823/ biografio hungare] * [http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=matortent&sz=3683 biografio hungare] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/098/pc009887.html#10 biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/T/Tapolcs%C3%A1nyi.html katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Tapolcsanyi Gergely}} [[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj predikistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} bmlp4gsn19orf3zw5najdhrklr3v0gr 0 922132 9490650 9309340 2026-10-09T05:27:09Z Sj1mor 12103 9490650 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dato de naskiĝo = [[1900]] |loko de naskiĝo = [[Odeso]], tiame [[Rusia Imperio]] |dato de morto = [[1937]] }} {{unua}} '''Vladimir Sutkovoj''' ({{l-ru|Владимир Григорьевич Сутковой}}, Vladimir Grigorjeviĉ Sutkovoj, {{l-uk|Володимир Григорович Сутково}}, Volodimir Hrigoroviĉ Sutkovo) estis esperantisto kaj verkisto en la [[Rusia Imperio]] kaj la sekva komunisma regno [[Sovetunio]]. Li naskiĝis en 1900 en Odeso, finis Unuan Odesan gimnazion, nomitan laŭ ĝia fondinto duko de Richelieu ([[d:Q459197|en vikidatumoj]]), iama guberniestro en Odeso kaj Nova Rusio.<ref><!--[http://www.everk.it/index.php%3Fid%3D21,128,0,0,1,0 morta ekde almenaŭ 2025 --> teksto pri li en retejo de la [[Akademio Literatura de Esperanto]] ({{eo}}), bedaŭrinde morta ekde almenaŭ 2025 kaj neniu arkivigita</ref> Li iĝis verva esperantisto kaj en 1937 kiel multaj esperantistoj kaj aliaj intelektuloj iĝis viktimo de la "[[Granda Purigo]]" ordonita de la diktatoro [[Josif Stalin]].<ref>[[Andreas Künzli]]: [https://www.plansprachen.ch/Jahrhundert_des_Esperanto_SOWJETUNION_1953-91_Esperanto.pdf ''Das Jahrhundert des Esperanto'', ĉapitro "Sovetunio", paĝo 3] (en formato [[Portebla dokumentformo|PDF]], {{de}})</ref> {| align = left |[[dosiero:1989 Naŭ Poetoj.jpeg|eta|maldekstra|150ra|{{centre|la poemaro [[Naŭ poetoj]] en la eldono de 1989}}]] |} Interalie li estis unu el naŭ elstaraj esperantlingvaj poeziaj verkistoj, kiuj prezentiĝis en la verkaĵo [[Naŭ poetoj]], poemaro publikigita en 1938, do jam post lia perforta morto, de [[Literatura Mondo]] kaj represita en 1989 de la [[Eldonejo Iltis]]. Jam antaŭe, en [[1930]], li estis unu el kvar kolegaj tradukistoj de ''[[Per Voĉo Plena]]'', kolekto de revoluciaj poemoj de la avangarda ruslingva poeto [[Vladimir Majakovskij]]. Tiuj magraj informoj, kiuj momente kolekteblas, ne indiku ke li ne havus ukrainajn radikojn, vivinte en Odeso kie multaj urbanoj estis ukrainaj. Simple ĝis nun ne estas pli da konfirmitaj informoj, kaj spekulacioj ne estus konfirmitaj informeroj. Tamen ĉiukaze klaras kiel literumiĝas lia nomo en la ukraina. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Sutkovoj, V|1900|1937}} <!--[[Kategorio:Ruslingvaj esperantistoj]]--> [[Kategorio:Ruslingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj esperantistoj]] [[Kategorio:Sovetiaj verkistoj]] qlg5laq2w0b8kg5iwqv187xhi24lgy6 0 922701 9490515 9200974 2026-10-08T18:06:22Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490515 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = |dato de naskiĝo = {{naskiĝtago|1843|2|3}} |loko de naskiĝo = {{Hungara reĝlando}}, {{Aŭstra imperio}} [[Csongrád (urbo)]] |dato de morto = {{mortotago|1929|2|16}} |loko de morto = {{Ĉeĥoslovakio}} [[Nitro]] }} '''{{Paĝonomo}}''' [vAri], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Váry Gellért''' estis [[Hungario|hungara]] [[piaristoj|piarista]] [[monaĥo]], [[instruisto]]. Lia familia nomo estis ''Meister'' ĝis 1862. {{Paĝonomo}}<ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=670628&date=2025-09-22 nemzeti névtér</ref><ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM74068;jsessionid=B64F67F0140D00C9D64A1F267BA975F2 hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1843|2|3}} en [[Csongrád (urbo)]] ([[Hungara reĝlando]], [[Aŭstra imperio]], nuntempe en [[Hungario]]), li mortis {{mortotago|1929|2|16}} en [[Nitro]] ([[Ĉeĥoslovakio]], nuntempe en [[Slovakio]]). == Biografio == {{Paĝonomo}} aliĝis al la piaristoj en 1858, post la necesaj studoj li pastriĝis en [[1866]], supozeble tiutempe li monaĥiĝis. Jam en la lernojaro 1862 li instruis en [[Szeged]], poste en [[Vác]] kaj [[Pest (urbo)]], inter 1866–1873 en [[Kecskemét]]. Li instruis la novicojn en Vác inter 1873-1891, poste li havis monaĥan postenon en Nitro, inter 1901-1912 en [[Romo]], poste li vivis sian emeritan vivon en Nitro. == Elektitaj kontribuoj == * ''Tanuljunk-e görögül?'' (1867) * [[Ivan Turgenev]]: ''A kísértet.'' (traduko, 1874) * ''Huszonöt év a kegyesrend irodalmi életéből 1850–1875.'' (1877) * ''A görög műveltség története.'' (1879) * ''Árvalányhaj. Gyűjtemény a kegyesrendi költők műveiből.'' (1882) * ''Az irodalom bölcselete.'' (1884) == Memorigiloj == * memortabulo en urbo Csongrád (2005) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20260119183156/http://www.hirosnaptar.hu/index.php?oldal=cikk&cikk=vary_gellert_piarista_tanar biografio hungare kun bildo] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-a-pallas-nagy-lexikona-2/v-1A920/vary-1AC8A/ biografio hungare] * [https://emlekhelyek.csemadok.sk/emlekhelyek/vary-gellert-sirja/ biografio hungare] * [https://www.arcanum.com/hu/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/v-B293E/vary-gellert-B362A/ biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/V/V%C3%A1ry.html katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Vary Gellert}} [[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} syso6c3cc0v0n51tvixw6b210miog0x 0 922837 9490623 9201854 2026-10-09T04:15:17Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490623 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Julio|Gyula]] Zimányi''' [djula zimAnji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Zimányi Gyula''' estis [[Hungario|hungara]] [[piaristoj|piarista]] [[monaĥo]], mezlerneja kaj altlerneja [[instruisto]], [[pastro]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM75318 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=669225&date=2025-09-24 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1879|4|10}} en [[Makó]], li mortis {{mortotago|1953|12|10}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en piarista [[gimnazio]] en [[Szeged]], poste en 1897 li aliĝis al la piaristoj. La [[novicado]] okazis en [[Vác]], poste li studis en [[Teologia Monaĥa Altlernejo Sapientia|Piarista Altlernejo (Budapeŝto)]] kaj [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]]. En [[1902]] li diplomiĝis, monaĥiĝis kaj pastriĝis, poste li ekinstruis en piarista gimnazio de [[Kecskemét]]. Inter 1907-1920 li instruis en simila gimnazio en Budapeŝto, samtempe li havis postenon en la piarista altlernejo, dum inter 1920-1940 li estis altlernejestro. Inter 1940-1946 li estis estro de ĉiuj hungaraj piaristoj, poste li instruis en la gimnazio. Zimányi havis ankaŭ monaĥan postenon krome li ankaŭ estis pastro de la piarista kapelo. Li frue ekkonis la [[stenografio]]n. == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20251005193831/http://hirosnaptar.hu/index.php?oldal=matortent&sz=5626 biografio hungare kun foto] * [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC17155/17291.htm biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/Z/Zim%C3%A1nyi.html katolika leksikono] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Zimanyi Gyula}} [[Kategorio:Hungaraj piaristaj monaĥoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj pastroj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ch200h0ffrdv9pl7lp8ghamobxq4xuh 0 923896 9490616 9211164 2026-10-09T02:15:44Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490616 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = Gvinea turako |dosiero = Tauraco persa -captive-8a.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 250ra |regno = ''[[Animalia]]'', Bestoj |filumo = ''[[Chordata]]'', Ĥorduloj |klaso = ''[[Aves]]'', Birdoj |ordo = ''[[Musophagiformes]]'', Musofagoformaj |familio = ''[[Musophagidae]]'', Musofagedoj | genro = ''[[Tauraco]]'' |genro aŭtoritato = Jan Krzysztof Kluk, 1779 | specio = '''Gvinea turako''', ''T. persa'' |dunomo = ''Tauraco persa'' | specio aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]]) | statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 11 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Tauraco persa'' |volume=2016 |article-number=e.T22688312A93192041 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22688312A93192041.en |access-date=11a de Novembro 2021}}</ref> | sinonimo = ''Cuculus persa'' {{small|Linnaeus,&nbsp;1758}} |mapo de vivoteritorioj = Guinea_Turaco.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 250ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Proksimuma vivareo |specioj de subdivizio = Subspecioj |subdivizio2 = }} '''Gvinea turako''' (''Tauraco persa'') konata ankaŭ kiel '''verda turako''', estas specio de [[turakoj]], grupo de afrikaj membroj de la familio de [[Musofagedoj]]. La specio iam inkludis la [[Livingstona turako|Livingstonan]], [[Ŝaloŭa turako|Ŝaloŭan]], [[Knysna turako|Knysna-n]], [[Nigrabeka turako|Nigrabekan]] kaj [[Fiŝera turako|Fiŝeran turakojn]] kiel [[subspecio]]j, nun konsideratajn apartajn speciojn. ==Taksonomio== La Gvinea turako estis [[Specipriskribo|formale priskribita]] de la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en 1758 en la 10a eldono de sia verko ''[[Systema Naturae]]''. Li metis ĝin kun la kukoloj en la genron ''[[Cuculus]]'' kaj stampis la [[dunoma nomenklaturo|dunoman nomon]] ''Cuculus persa''.<ref>{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=111 | publisher=Laurentii Salvii | location=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727016 }}</ref> La specia epiteto estas [[Latina]] kun la sama signifo "persa".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=299 }}</ref> Linnaeus bazis sian priskribon sur la "Touraco" kiun priskribis kaj bildigis en 1743 la angla natursciencisto [[George Edwards (natursciencisto)|George Edwards]] en sia ''A Natural History of Uncommon Birds''. La specimeno de Edwards estis alportita al Londono el Gvineo en Okcidenta Afriko.<ref>{{ cite book | last=Edwards | first=George | author-link=George Edwards (natursciencisto) | year=1743 | title=A Natural History of Uncommon Birds | location=London | publisher=Printed for the author at the College of Physicians | volume=Part I | page=7, Plate 7 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/50240515 }}</ref> La Gvinea turako estas nun metita en la [[genro]]n ''[[Tauraco]]'', kiun enkondukis en 1779 la pola natursciencisto Jan Krzysztof Kluk.<ref>{{ cite book | last=Kluk | first=Krzysztofa | author-link= | date=1779 | title=Zwierzat domowych i dzikich, osobliwie kraiowych. Historyi naturalney poczatki i gospodarstwo. Tom. II. Z figurami. O ptastwie | language=Polish | location=Warsaw | publisher=Drukarni J. K. Mości i Rzeczypospolitey u XX. Scholarum Piarum | page=25 | url=https://books.google.com/books?id=SZs5AAAAcAAJ&pg=PA25 }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2021 | title=Turacos, bustards, cuckoos, mesites, sandgrouse | work=IOC World Bird List Version 11.2 | url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/turacos/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=3a de Julio 2021 }}</ref> [[File:Tauraco persa.jpg|thumb|maldekstre|200ra|''T. persa buffoni''. Ĝi estas la nura subspecio sen blanka linio sub la okulo]] Oni agnoskis tri [[subspecio]]jn:<ref name=ioc/> *''T. p. buffoni'' ([[Louis Pierre Vieillot|Vieillot]], 1819) – Senegambio ĝis Liberio *''T. p. persa'' (Linnaeus, 1758) – Eburbordo kaj Ganao ĝis okcidenta Kameruno *''T. p. zenkeri'' [[Anton Reichenow|Reichenow]], 1896 – suda Kameruno, okcidenta Centrafrika Respubliko, Ekvatora Gvineo, Gabono, norda Angolo, Kongo kaj nordokcidenta DRKongo ==Aspekto== La Gvinea turako, ofte nerimarkinda en la arbopintoj, estas proksimume 40–43 cm longa, inkluzive de longa vosto. La pezo povas atingi 225–290 g.<ref name=hand/> La [[Plumaro|​​plumaro]] estas plejparte brile verda kaj blua, kun la verda koloro devenanta de la pigmento ''turakoverdino''; la vosto kaj flugiloj estas malhelviolkoloraj, escepte de la karmezinaj primaraj plumoj, kiuj estas tre distingeblaj dumfluge. Sur la kapo troviĝas erekta duoncirkla verda kresto. Sur la okuloj estas ruĝaj kaj blankaj makuloj. La beko estas dika kaj ruĝa. Ĉe la plej okcidenta subspecio ''Tauraco persa buffoni'', kiu foje estas konata kiel la Bufona turako, estas blanka linio super kaj antaŭ la okulo kaj nigra linio sub la okulo. Ĉe la nomiga subspecio (''Tauraco persa persa'') de la centra parto de ĝia teritorio kaj ''zenkeri'' de la sudorienta parto estas ankaŭ dua blanka linio sub la nigra linio. Male al similaj turakoj kun ruĝaj bekoj, eĉ plenkreskaj Gvineaj turakoj ne havas blankan malantaŭan randon ĉe la kresto. ==Distribuado kaj habitato== La Gvinea turako havas tre grandan teritorion ĉirkaŭ la [[Gvinea Golfo]] kaj stabilan populacio.<ref>[http://datazone.birdlife.org/species/factsheet/22688312 Bird Life International]</ref> Ĝi troviĝas en arbaroj de [[Okcidenta Afriko|Okcidenta]] kaj [[Centra Afriko]], kun teritorio el [[Senegalo]] orienten ĝis [[DRKongo]] kaj suden ĝis norda [[Angolo]]. Ili troviĝas en [[Respubliko Kongo]], [[Angolo]], [[Benino]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Ekvatora Gvineo]], [[Gabono]], [[Gambio]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Gvineo Bisaŭa]], [[Eburbordo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Senegalo]], [[Sieraleono]] kaj [[Togo]].<ref name = biolib>[https://www.biolib.cz/en/taxon/id136361/ Biolib]</ref><ref name = hand>del Hoyo J., Elliott A., Sargatal J., Christie D.A. & de Juana E. (eld.).: [https://www.hbw.com/species/green-turaco-tauraco-persa Handbook of the Birds of the Words] Lynx Edicions, Barcelona</ref> Ĉi tiu specio loĝas en subtropikaj kaj tropikaj humidaj malaltebenaĵoj, [[ĉerivera arbaro|galeriaj arbaroj]]<ref name=hand/> kaj randoj de tropikaj [[pluvarbaro]]j, ofte proksime de kultivataj areoj. Ĝi estas ofta en kulmina arbaro kun abundaj altaj arboj, de marnivelo ĝis ĉirkaŭ 1 100 m. ==Kutimaro kaj ekologio== [[File: Tauraco persa - Guinea Turaco.webm|thumb|220px|right|Filmeto]] ''Tauraco persa'' estas normale sidlokema kaj forte teritoriema. Ĉi tiuj birdoj manĝas vastan gamon da naturaj kaj kultivitaj tropikaj fruktoj (ekzemple ''Musanga'', ''Macaranga'', ''Rauvolfia'', ''Cissus'' kaj ''[[Ficus]]'' specioj, ktp.), sed ankaŭ florojn.<ref name=hand/> Ili ne flugas tre bone, preferante grimpas de branĉo al branĉo. Ili reproduktiĝas en majo–junio kaj aŭgusto en Kameruno, de decembro ĝis februaro kaj de junio ĝis septembro en Gabono, dum en Siera-Leono ili reproduktiĝas en junio kaj en oktobro.<ref name=hand/> Inoj demetas du ovojn en nesto sur arba platformo.<ref name=hand/> ==Referencoj== {{referencoj}} * ''Birds of The Gambia'' de Barlow, Wacher kaj Disley, {{ISBN|1-873403-32-1}} * ''Birds of Africa South of the Sahara'' de Ian Sinclair kaj Peter Ryan {{ISBN|0691118159}} * ''Birds of Western Africa'' de Nick Borrow kaj Ron Demey {{ISBN|0713666927}} ==Eksteraj ligiloj== * {{Commons category|Tauraco persa|''Tauraco persa''}} * [https://www.hbw.com/ibc/species/green-turaco-tauraco-persa IBC The Internet Bird Collection] * [https://www.inaturalist.org/taxa/7200-Tauraco-persa iNaturalist] * [https://web.archive.org/web/20220527180328/https://www.beautyofbirds.com/greenturacos.html Beauty of Birds] {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Musofagedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] a0n2z5ejgnwlenvtn10141s29lrwfcf 0 925856 9490648 9232285 2026-10-09T05:26:51Z Sj1mor 12103 9490648 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro | priskribo de dosiero = Blanka Waleská en rolo de "Sabina" en "Reprezalio", la ludo de Kruczkowski}} '''Blanka Waleská''', propranome '''Blanka Wedlichová''' ([[19-an de majo]] [[1910]] en [[Cerhenice]] – [[6-a de julio]] [[1986]] en [[Prago]]) estis ĉeĥa teatra, filma kaj televida aktorino. == Biografio == Ŝi studis en gimnazio, sed ŝi transiris ĝis [[Kolín]] al familia lernejo, kiun ŝi ne finis. Ŝi agadis kiel edukistino de infanoj, ŝi statis en filmo kaj en danca ensemblo en Aréna en [[Smíchov]]. Ŝi komencis kun aktorado proporcie malfrue, en la jaroj [[1930]] ĝis [[1934]] ŝi studis en drama sekcio de [[Praga konservatorio]].<ref>Kolektiv autorů: ''[[Nacia teatro (Prago)|Nacia teatro]] a jeho předchůdci'', Academia, Praha, [[1988]], str.&nbsp;578</ref> Sekve ŝi alternis la tutan vicon de avangardaj kaj malgrandaj scenoj, ŝi rolis en Teatro de [[Vlasta Burian]] ([[1934]]), ŝi daŭrigis en Nova teatro ([[1934]]–[[1936]]), mallonge ankaŭ en [[Osvobozené divadlo]] kaj poste ŝi estis rolis en [[Nacia teatro moraviasilezia|Ŝtata teatro]] en [[Ostrava]] ([[1936]]–[[1941]]). En periodo [[1941]]–[[1944]] ŝi agadis en [[Popola teatro Uranio|Uranio]] kaj post liberigo en [[Divadlo 5. května]].<ref>Kolektiv autorů: ''[[Nacia teatro (Prago)|Nacia teatro]] a jeho předchůdci'', Academia, Praha, [[1988]], str.&nbsp;579</ref> Ekde la jaro [[1948]] ĝis la jaro [[1976]], kiam ŝi foriris en emeriton, ŝi agadis kiel signifa kaj karakteriza membrino de teatra ensemblo de [[Nacia teatro (Prago)|Nacian teatron]] en Prago. Ŝi trovis validigon ankaŭ en radiodisaŭdigo kaj televido, ŝi partoprenis ankaŭ en filmoj kaj ŝi dediĉis sin ankaŭ al [[dublado]]. Ŝi estis vivkunulino de PhDr. Eva Soukupová, la longjara direktorino de [[Instituto de arto - Teatra instituto|Teatra instituto]]. ==Referencoj== <references/> == Eksteraj ligiloj == * {{Commonscat linio}} {{DEFAULTSORT:Waleská, Blanka}} [[Kategorio:Naskiĝintoj la 19-an de majo]] [[Kategorio:Mortintoj la 6-an de julio]] [[Kategorio:Ĉeĥaj aktoroj]] [[Kategorio:Samseksemulinoj]] [[Kategorio:GLAT-aktoroj]] m49b2tf502kx2zbwcvhpndc3mv1r4ql 0 926165 9490610 9226951 2026-10-08T23:27:49Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490610 wikitext text/x-wiki {{Informkesto politikisto}} '''Gregory Richard "Greg" Gianforte''' /ˌdʒiːənˈfɔːrteɪ/ JEE-ən-FOR-tay (naskita la 17-an de aprilo 1961 en [[San-Diego]], [[Kalifornio]]) estas usona inĝeniero, negocisto kaj politikisto de la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]]. Ekde la 4-a de januaro 2021, Gianforte estas la [[guberniestro]] de [[Montano]].<ref>{{Cite web|agency=[[Associated Press]]|date=2020-11-03|title=Greg Gianforte elected Montana's next governor|url=https://nbcmontana.com/news/beyond-the-podium/gianforte-and-cooney-face-off-in-race-for-governor|access-date=2020-11-04|website=KECI}}</ref><ref>{{Cite web|date=2024-06-05|title=Busse and Gianforte win their respective primary races|url=https://www.krtv.com/news/montana-politics/busse-and-gianforte-win-their-respective-primary-races|access-date=2024-10-27|website=KRTV NEWS Great Falls|language=en}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2024/11/05/us/politics/montana-governor-gianfort-busse.html|title=Gov. Greg Gianforte of Montana Handily Wins Re-election|website=[[The New York Times]]|date=November 6, 2024}}</ref> De la 21-a de junio 2017 ĝis la 3-a de januaro 2021, li reprezentis la At-Large kongresan distrikton de Montano en la [[Usona Ĉambro de Reprezentantoj]].<ref>{{cite web|url=http://msp.imirus.com/Mpowered/book/vds11/i1/p116|title=Native & Newcomer|date=2011|publisher=Delta Airlines|page=114|issn=0734-8967|work=Sky|access-date=20-a de januaro 2016|archive-date=29-a de aprilo 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429032250/http://msp.imirus.com/Mpowered/book/vds11/i1/p116|url-status=dead}}</ref><ref name="Henderson">{{Cite news|url=https://www.proquest.com/openview/c8d6103fdcb668d8d51a303e594ff822/1?pq-origsite=gscholar&cbl=48644|title=Greg Gianforte, RightNow Technologies: Building a World-Class Business in Montana|work=Montana Business Quarterly|volume=51|issue=4|last=Henderson|first=Christina|date=1-a de januaro 2013|access-date=12-a de novembro 2018}}</ref><ref name="Dennison">{{Cite news|url=https://helenair.com/government-and-politics/a-look-at-steve-daines-and-rightnow-technologies/article_76bd556e-a9c4-5e53-8442-ad38e6f1cd99.html|title=A look at Steve Daines and RightNow Technologies|work=Helena Independent Record|last=Dennison|first=Mike|date=August 31, 2014|access-date=12-a de novembro 2018}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200213162432/https://helenair.com/government-and-politics/a-look-at-steve-daines-and-rightnow-technologies/article_76bd556e-a9c4-5e53-8442-ad38e6f1cd99.html |date=2020-02-13 }}</ref><ref name="Frier">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-10-24/oracle-agrees-to-purchase-rightnow-technologies-for-about-1-5-billion.html|work=[[Bloomberg News|Bloomberg]]|first=Sarah|last=Frier|title=Oracle Buys RightNow for .5 Billion to Add Cloud Services|date=24-a de oktobro 2011}}</ref><ref name="Bozeman Daily Chronicle">{{cite news|last1=Flandro|first1=Carly|title=RightNow grows to more than 1,000 employees|url=http://www.bozemandailychronicle.com/news/article_fba085d8-2f35-11e0-baee-001cc4c002e0.html|access-date=8-a de julio 2015|work=Bozeman Daily Chronicle|date=12-a de februaro 2011}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{oficiala retejo}} ({{en}}) {{Nuntempaj usonaj guberniestroj}} {{Bibliotekoj}} {{ĝermo|Montano}} {{vivtempo|Gianforte, G}} [[Kategorio:Skotaj usonanoj]] [[Kategorio:Italaj usonanoj]] [[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj kristanoj]] [[Kategorio:Usonaj politikistoj]] [[Kategorio:Guberniestroj de Montano]] 07jjgb3w2m928cs1uwo1kip29wykok8 0 926551 9490614 9482428 2026-10-09T00:59:52Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490614 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Guillermo CANO ISAZA''' (naskiĝis la 12-a de aŭgusto 1925 - mortis la 17-a de decembro 1986) estis kolombia ĵurnalisto kaj redaktoro. Li estis la heredanto de la fondinto de la kolombia ĉiutaga gazeto ''[[El Espectador]]'', Fidel Cano Gutiérrez.<ref><cite class="citation web cs1">[http://www.elespectador.com/impreso/temadeldia/articulo-317166-guillermo-cano-cronologia-de-su-vida-y-obra "Guillermo Cano: Cronología de su vida y obra"] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180826182942/https://www.elespectador.com/impreso/temadeldia/articulo-317166-guillermo-cano-cronologia-de-su-vida-y-obra |date=2018-08-26 }}.</cite>. ''El Espectador'' (in Spanish). 16 December 2011.</ref> Ekde 1952, li funkciis kiel redaktisto de ''El Espectador''.<ref>{{Cite web|last=Rodriguez|first=Rodolfo|date=27 July 2012|title="Don Guillermo Cano murió en mis brazos"|url=https://www.elespectador.com/investigacion/don-guillermo-cano-murio-en-mis-brazos-article-363360/|access-date=4 October 2023|website=[[El Espectador]]|language=es}}</ref> Kiel ĵurnalisto, li interalie raportis pri [[taŭrobatalado]], sportoj, kulturo kaj politiko por la gazeto. La 17-an de decembro 1986, li estis mortpafita dum li forlasis sian gazetejon en [[Bogoto]] fare de du insidmurdistoj ligitaj al kolombiaj drogkarteloj.<ref>{{cite news|url=http://www.eltiempo.com/archivo/documento/CMS-7792345|title=Homicidio de Guillermo Cano Isaza, director de El Espectador, se considerará de lesa humanidad|work=El Tiempo|date=6 July 2010|language=Spanish}}</ref> Oni kredis, ke la atako estis [[venĝo]] pro [[kampanjo]], kiun li lanĉis ĉe la gazeto por malkaŝi la influon de [[Drogkontrabandado|drogkontrabandistoj]] sur la politikon de la lando. La atako plej verŝajne estis farita kiel reprezalio pro la kampanjo de Cano en la gazeto por malkaŝi la influon de drogokontrabandistoj sur la politikon de la lando. La konstruaĵo de la gazeto estis detruita tri jarojn poste en bombatako, la familia advokato de Cano ankaŭ estis murdita, kaj la somerdomo de la familio Cano estis bruligita. En oktobro 1995, kvar homoj (Maria Ofelia Saldarriaga, Pablo Enrique Zamora, Carlos Martínez Hernández, kaj Luis Carlos Molina Yépez) estis trovitaj kulpaj pri [[komploto]] por fari lian murdon kaj kondamnitaj al 16 jaroj kaj 8 monatoj en malliberejo. Tamen, post [[apelacio]], la akuzoj kontraŭ ĉiuj krom Molina estis faligitaj.<ref name="IPI">{{cite web|url=http://www.freemedia.at/awards/guillermo-cano.html|title=Guillermo Cano, Colombia: World Press Freedom Hero|publisher=[[International Press Institute]]|accessdate=31 January 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110929162705/http://www.freemedia.at/awards/guillermo-cano.html|archivedate=29 September 2011}}</ref> En 1987 [[busto]] de Cano estis starigita en lia memoro. Ĝi estis bombita en la sama jaro kaj ankaŭ en 1988. Jarojn poste, ĝi estis restaŭrita.<ref>{{cite web|title=Busto de Don Guillermo Cano Isaza|url=https://www.proyectopabloescobar.com/2011/06/busto-de-don-guillermo-cano.html|website=Proyecto Pablo Escobar|access-date=24 October 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251008200649/https://www.proyectopabloescobar.com/2011/06/busto-de-don-guillermo-cano.html|archivedate=2025-10-08}}</ref> En 1997, [[UNESKO]] establis ĉiujaran premion en lia nomo, la [[Premio Unesko/Guillermo Cano de Monda Gazetarlibereco|Premion UNESKO/Guillermo Cano]] [[Premio Unesko/Guillermo Cano de Monda Gazetarlibereco|de Monda Gazetarlibereco]], kiu rekompencas la dediĉon de ĵurnalistoj kiuj - alfrontante mortminacojn, subpremajn politikajn reĝimojn aŭ sociajn mediojn dominitajn de ekstremismo kaj [[mafio]] - daŭre faras sian laboron elstaran laboron defendante [[Gazetarlibereco|gazetaraliberecon]]. En 2000, la [[Internacia Gazetara Instituto]] nomis lin unu el la 50 Herooj de Gazetara Libereco de la mondo.<ref name="IPI" /> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.unesco.org/new/en/communication-and-information/freedom-of-expression/press-freedom/unesco-world-press-freedom-prize/guillermo-cano/ UNESCO biografia skeco de Guillermo Cano] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Cano, Guillermo}} [[Kategorio:Kolombiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Redaktoroj]] [[Kategorio:Murditaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Pafmortigitaj homoj]] pvxk1fygpvnrdn386g4dzaz50v0m1dz 0 927016 9490703 9274127 2026-10-09T08:52:18Z Sj1mor 12103 9490703 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Thomas''' '''CHATTERTON''' (naskiĝis la 20-a de novembro 1752 en [[Bristolo]]; mortis la 25-a de aŭgusto 1770 en [[Londono]]) estis angla [[Antaŭromantikismo|antaŭromantika]] poeto, unu el la antaŭuloj de [[Romantikismo]].<ref>[[iarchive:bha006|Basil Cottle, ''Thomas Chatterton'' (Bristol Historical Association pamphlets, no. 6, 1963), pp. 1–2 ]]</ref> Li estis la aŭtoro de popularaj [[Balado|baladoj]], kiuj estis anoncitaj kiel malkovritaj mezepokaj verkoj. La verko ''Poemoj'', supozeble verkitaj en Bristolo de Thomas Rowley kaj aliaj en la 15-a jarcento, publikigita postmorte en 1777, enhavas poemojn de riĉa fantazio, en la lingvaĵo de malnovaj [[Popola balado|popolbaladoj]]. Li sinmortigis en la aĝo de 17 jaroj. == Vivo == Chatterton estis la filo de samnoma [[sakristiano]] Thomas Chatterton (1713–1752) kaj frekventis la malriĉan lernejon de Edward Colston (1637–1721). En la aĝo de dek unu jaroj, Chatterton jam verkis satiron pri [[metodisto]], kiu forlasis sian parokanaron por persona profito. En la aĝo de 11 jaroj li verkis [[Eklogo|eklogon]] sur malnova [[pergameno]] kaj prezentis ĝin kiel verkon de la 15-a jarcento. En la aĝo de dek kvar jaroj, li eklaboris kiel oficisto por advokato en Bristolo kaj baldaŭ poste verkis poemojn, kiujn – laŭ lia falsa aserto – verkis 15-jarcenta monaĥo nomita Rowley kaj kiuj nun kaŭzis grandan sensacion. Inter ili estis festa poemo por la inaŭguro de ponto, fragmentoj de tragedio, ''Ella'', kaj balad-similaj komponaĵoj pri eventoj de la [[Normanda konkero de Anglio|normanda konkero]]. En aprilo 1770, li estis maldungita de sia dunganto. Chatterton translokiĝis al Londono, kaj baldaŭ poste finis sian vivon per [[veneno]]. == Verkado == La plej frua eniro de Chatterton en historian amrakonton estas la [[eklogo]] "Eleanor kaj Juga", verkita laŭ la malnova [[strofo]] de [[Chaucer]] kaj prezentanta konversacion inter du junulinoj funebrantaj siajn amantojn mortigitajn en la [[Civitana Milito|civita milito]] inter la domoj de [[Lankastroj|Lankaster]] kaj [[Jorkoj|York]]. "La Bristola Tragedio", laŭ la stilo de malnova balado, priskribas la [[Ekzekuto|ekzekuton]] de la Bristola patrioto, la kavaliro Charles Bowdoin, subtenanto de la Lankastria dinastio, kiu gvidis ribelon kontraŭ la [[Uzurpatoro|uzurpanto]], reĝo [[Eduardo la 4-a (Anglio)|Eduardo la 4-a]] de Jorko. La heroo de la poemo "La Turniro", Sir Simon de Burton, venkas ĉiujn siajn rivalojn, inkluzive de la mistera "nekonata kavaliro", post [[ĵuro]], se li venkos, konstrui preĝejon honore al la [[Virgulino Maria]], lia [[Patrona sanktulo|patronsanktulino]]. Laŭ Chatterton, la preĝejo de St. Mary Redcliffe poste estis starigita sur la loko de ĉi tiu pli malnova preĝejo de 1294. En la paŭzo "La Parlamento de Spiritoj", verkita imitante "La Parlamento de Kokaĵoj" de Chaucer, aperas la spiritoj de grandaj konstruistoj de la pasinteco, komencante kun la biblia [[Nimrod|Nimrodo]], alvokitaj el siaj tomboj fare de la [[sorĉistino]] Reĝino Mab. Ili ĉiuj agnoskas la novan preĝejon kiel la plej belan konstruaĵon en la mondo kaj laŭdas ĝian kreinton, Majstron Canning. La tragedio "Ella" estas imitaĵo de [[Shakespeare]]. Chatterton imagas la teatron de Shakespeare kiel teatron de intensaj pasioj. Lia heroo, la [[anglosaksa]] Ella, reganto de Bristolo, devas forlasi Bertha, sian amatan edzinon, en sia geedziĝtago por forpuŝi danan atakon. Dum lia foresto, Kelmond, enamiĝinta al Bertha, kidnapas ŝin. Nokte en la arbaro, profitante la solecon, Kelmond provas delogi Bertha kaj venki ŝian reziston. Bertha estas savita de la danoj, venkita de Ella kaj kaŝanta sin en la arbaro. Kelmond estas mortigita, Ella, eksciante pri la forkapto de Bertha, sinmortigas, kaj Bertha mortas super lia kadavro. La malbona Kelmond, en sia krima pasio, memorigas pri la pli postaj herooj de la [[gotika romano]]. La datigo de historia tragedio en la "ŝekspira stilo" al la 15-a jarcento estis unu el la karakterizaj [[Anakronismo|anakronismoj]] de Chatterton. En "La Batalo de Hastings", Chatterton provas krei [[Nacia eposo|nacian heroan epopeon]]. Li atribuas la aŭtorecon de sia poemo al la anglosaksa monaĥo Turgot, ĉeestinto de la eventoj. Rowley servas nur kiel tradukisto. La poemo pluvivas en du eldonoj, ambaŭ nefinitaj: al Chatterton mankis modeloj por sia gotika epopeo. Preferinte sinmortigon ol morti pro [[malsato]], li disŝiris siajn lastajn skribaĵojn kaj kompletigis ilin per minimuma dozo de [[arseniko]], kvankam iuj aliaj versioj parolas pri [[opio]]- [[superdozo]], la 24-an de aŭgusto 1770. La romantikuloj poste prenis lin kiel simbolon de nerekonita [[genio]], la unuan el la malbenitaj poetoj. == Heredaĵo == [[Dosiero:Henry Wallis - The Death of Chatterton.jpg|eta|" La Morto de Chatterton ", pentraĵo de Henry Wallis]] Post jarcentlonga debato, estas preter ĉiaspeca dubo ke la supozeblajn poemojn de Rowley verkis Chatterton mem: ne nur la talento, per kiu li imitis la lingvaĵon kaj stilon, eĉ la eksteran formon, de la poezio de pli frua epoko, estas admirinda, tiel ke eĉ fakuloj estis trompitaj, sed eĉ pli la genio, la riĉeco de penso kaj la poezia diverseco, kiuj malkaŝiĝas en ili. Kurioze, kontraste, la poemoj, kiujn Chatterton verkis en moderna angla lingvo, estas plejparte nur mezbonaj. La kompletaj eldonoj de liaj verkoj aperis en Londono en 1842 (2 volumoj) kaj 1871 (2 volumoj). John Dix verkis biografion en 1837. La poemoj de la supozebla Thomas Rowley estis publikigitaj de Thomas Tyrwhitt en 1777 kaj fariĝis furorlibro, parte pro la malfeliĉa sorto de Chatterton, kiu konvenis al la romantika konvencio. Kvankam ilia eldonisto jam estis konvinkita pri la [[falsaĵo]], la [[aŭtenteco]] de la poemoj estis la temo de multe da debato dum multaj jaroj, simile al tio ĉirkaŭ la ''[[Kantoj de Ossian]]''. Lia vivo kaj verkado interesis pli postajn artistojn, precipe la romantikan generacion. Herbert Croft inkluzivis lin en sia epistola romano ''*Amo kaj Frenezo*'', John Keats dediĉis al li sian ''Endimion'', kaj la angla poeto [[Samuel Taylor Coleridge]] verkis unu el siaj [[Monodio|monodioj]] pri li. La pentristo Henry Wallis estis inspirita de lia sinmortigo por krei unu el siaj majstraĵoj. La franca poeto [[Alfred de Vigny]] verkis dramon portantan lian nomon, ''Chatterton'' (1835), kaj, en la 20-a jarcento, la germana verkisto [[Hans Henny Jahnn|Hans Henny Jahn]] verkis alian, ''Thomas Chatterton'' (1955) kaj la romano ''Chatterton'' (1987) de [[Peter Ackroyd]]. Li ankaŭ estas menciita en la kanto "Chatterton" de [[Serge Gainsbourg]]. En la kampo de muziko, [[Ruggero Leoncavallo]] komponis operon kun sia propra libreto (1876) loze bazita sur la vivo de la poeto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.eighteenthcenturypoetry.org/authors/pers00288.shtml Thomas Chatterton] ĉe la [http://www.eighteenthcenturypoetry.org/ Eighteenth-Century Poetry Archive (ECPA)] * {{Gutenberg|id=4793}} * [http://www.exclassics.com/rowley/rwlintro.htm The Rowley Poems at Exclassics.com] * [[choralwiki:Thomas Chatterton|Musical settings of Chatterton's poems]] {{Bibliotekoj}} {{vivtempo|Chatterton, Thomas}} [[Kategorio:Anglaj satiristoj]] [[Kategorio:Anglaj kristanoj]] [[Kategorio:Anglaj poetoj]] [[Kategorio:Infanaj verkistoj]] [[Kategorio:Sinmortigintoj]] a5096dly64kzz0rzebuningk4oagnnm 0 930091 9490631 9482456 2026-10-09T05:16:14Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490631 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Luzsa''' [djordj luĵa], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Luzsa György''' estis [[Hungario|hungara]] [[radiologo]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM119861/a6ac3dcf-2ab2-492b-9dee-d1606474e6a3/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1929|10|1}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2011|6|21}} (laŭ alia informo la 23-an) en Budapeŝto. == Biografio == {{Paĝonomo}} maturiĝis en [[cistercianoj|cisterciana]] [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1948, poste li akiris medicinan diplomon en [[Universitato Semmelweis|Medicina Universitato de Budapeŝto]] en [[1954]], 3 jarojn poste li akiris radiologian licencon. Post la diplomo li estis helpkuracisto en malsanulejo de [[Győr]] 3 jarojn, poste same 3 jarojn en statuso subkuracisto. Jam kiel ĉefkuracisto li laboris en hospitalo de [[Mosonmagyaróvár]] (1961–1977), poste en Budapeŝto en pluraj institutoj ĝis sia emeritiĝo en 1993. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 1974 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en 1995. Depost la diplomo li havis edzinon, kiu naskis filon en 1957. Li ricevis [[premio]]jn inter 1975-2005. == Elektitaj kontribuoj == * ''Ritka röntgenképet adó retroperitonealis teratoma.'' (1959) * ''Hasi szervek postmortalis angiographiája.'' (1964) * ''Röntgenanatomie des Gefässystems.'' (1972; ruse: 1973; angle: 1974) * ''Az érrendszer röntgenanatómiája.'' ([[monografio]] kaj [[disertaĵo]], 1973) * ''A vállízület arthographiás vizsgálata.'' (1989) * ''Évtizedek a röntgenben. Visszaemlékezések.'' (1996) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20250621022206/https://www.szig.hu/_user/browser/File/Bal%20oldali%20men%C5%B1kh%C3%B6z%20tartoz%C3%B3%20f%C3%A1jlok/diakszovetseg/Budai-FeherFekete-2011-Karacsony.pdf biografio hungare kun foto] * [https://nevpont.hu/palyakep/luzsa-gyorgy-a7bf3 biografio hungare] * [http://www.hgkmovar.hu/mmel/?o=szc&c=k371 biografio hungare] {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://mob.aeek.hu/details.jsp?ITEMID=1901688 nekrologo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Unua}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Luzsa Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj radiologoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} e0nhkqy7e965l7v9y2h7nztgtczp8oz 0 933949 9490717 9465971 2026-10-09T09:19:08Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490717 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo | kesteroj = {{Informkestero sinsekvo | titolo = [[Reĝo de Norvegio]] | dosiero = Flago-de-Norvegio.svg | periodo = [[2026]]–[[nun en 2026|nun]] | antaŭ = [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]], lia patro | post = }} }} {{Reĝa familio de Norvegio}} Lia Reĝa Moŝto '''Haakon la 8-a de Norvegio''' {{prononco|hokon}} ([[Baptonomo|baptonomoj]] ''Haakon Magnus;'' naskita la 20-an de julio 1973 en [[Oslo]], [[Norvegio]]) estas la sola filo de reĝo [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]] de Norvegio kaj lia edzino, reĝino [[Sonja de Norvegio|Sonja]]. Li fariĝis regô la 28-an de aŭgusto 2026 post la morto de sia patro, post kiam li servis kiel [[regento]] dum la senkapabligo de sia patro.<ref>{{Cite web|title=Crown Prince Haakon {{!}} Biography & Facts {{!}} Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Crown-Prince-Haakon|access-date=2022-01-25|website=www.britannica.com|language=en}}</ref><ref name="Forr">{{Citation|last1=Forr|first1=Gudleiv|title=Haakon Magnus|date=2021-11-26|url=http://snl.no/Haakon_Magnus|work=Store norske leksikon|language=nb|access-date=2022-01-25|last2=Allkunne}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|date=2021-01-18|title=Haakon, thirty years as heir|url=https://royalcentral.co.uk/europe/norway/haakon-thirty-years-as-heir-154375/|access-date=2021-06-19|website=Royal Central|language=en-GB|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201924/https://royalcentral.co.uk/europe/norway/haakon-thirty-years-as-heir-154375/|url-status=live}}</ref> == Familio == La 25-an de aŭgusto 2001, kronprinco Haakon geedziĝis kun [[Mette-Marit Tjessem Høiby]]. La geedziĝa ceremonio okazis en la katedralo de Oslo. Ili havas du infanojn, kronprincinon [[Ingrid Alexandra de Norvegio|Ingrid Alexandra]] (naskita en 2004) kaj princon [[Sverre Magnus de Norvegio|Sverre Magnus]] (naskita en 2005), kiuj estas la unua kaj dua en la linio de sinsekvo al la norvega trono. Ingrid Alexandra estas la heredonto de la norvega trono.<ref>{{Cite web|date=2021-08-25|title=The fairtytale bride and the first royal wedding of the 21st century|url=https://royalcentral.co.uk/europe/norway/royal-wedding-rewind-the-crown-prince-and-princess-of-norway-129089/|access-date=2022-01-25|website=Royal Central|language=en-GB}}</ref> Haakon estas ankaŭ [[duonpatro]] de Marius, la filo de lia edzino el antaŭa rilato. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20251122042617/https://www.royalcourt.no/seksjon.html?tid=120988&sek=28430 La biografio de Haakon en la oficiala retejo de la Reĝa Kortumo] * [https://tv.nrk.no/serie/kongefamilien/FAKN70000091/20-07-1991 Haakon, Norges kronprins]. NRK-intervjuo okaze de lia 18-a naskiĝdatreveno * [http://www.vg.no/rampelys/artikkel.php?artid=10032263 (traduko de la titolo: – La paro, la Kronprinco kaj Kronprincino, faras politikan laboron) - ''Kronprinco-ŝoforo politika laboro'' "] {{ĝermo|norvego}} {{Reĝoj de la dinastio Glücksburg}} {{Nuntempaj monarĥoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Norvegaj reĝoj]] [[Kategorio:Norvega reĝa familio]] [[Kategorio:Nuntempaj ŝtatestroj]] [[Kategorio:Dinastio Glücksburg]] [[Kategorio:Ordenitoj en la Ordeno de la Kruco de Terra Mariana en 1-a klaso]] [[Kategorio:Kavaliroj grandaj krucoj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]] 69z185cjblvbilzz78fkb6ezgca08jp 0 934719 9490536 9338230 2026-10-08T18:58:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490536 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''George Miksch SUTTON''' (16a de Majo, 1898, Bethany, [[Nebrasko]] – 7a de Decembro, 1982) estis usona [[ornitologo]] kaj birdartisto. Li publikigis nombrajn teknikajn artikolojn pri [[ornitologio]] same kiel pli popularaj verkoj ilustritaj per liaj artaĵoj. Lian fruan artan laboron inspiris kaj gvidis [[Louis Agassiz Fuertes]]. En 1931, li estis la unua ornitologo kiu trovis la ovojn de la [[Nigravizaĝa emberizo]], unu el la lastaj nordamerikaj birdoj kies nesto kaj ovoj estis priskribitaj.<ref>{{Cite journal |last1=Semple |first1=John Bonner |last2=Sutton |first2=George Miksch |date=1932 |title=Nesting of Harris's Sparrow (Zonotrichia querula) at Churchill, Manitoba |url=https://academic.oup.com/auk/article/49/2/166-183/5253481 |journal=The Auk |volume=49 |issue=2 |pages=166–183 |doi=10.2307/4077028|jstor=4077028 |url-access=subscription }}</ref> En 1935, li estis parto de la teamo de Arthur Augustus Allen dum ekspedicio al la Singer Tract en [[Luiziano]] por fari skizojn de [[Eburbeka pego]].<ref>{{Cite web | url=https://training.fws.gov/history/images/IvoryBillPamphlet1.jpg | title=Ivory-Billed Woodpecker | archive-url=https://web.archive.org/web/20210327180421/https://training.fws.gov/history/images/IvoryBillPamphlet1.jpg | archive-date=2021-03-27 }}</ref> Li faris ampleksan kampolaboron en [[Arkto]] (inkluzive de [[Islando]]), [[Oklahomo]], [[Labradoro]] kaj [[Meksiko]]. Li ricevis sian doktorecon de la [[Universitato Cornell]] kaj okupis akademiajn postenojn ĉe la [[Universitato de Miĉigano]] kaj la [[Universitato de Oklahomo]], [[Norman]].<ref>{{Cite journal |last=Pettingill |first=Olin Sewall |date=1984-01-01 |title=In Memoriam: George Miksch Sutton |url=https://academic.oup.com/auk/article/101/1/146/5191288 |journal=The Auk |language=en |volume=101 |issue=1 |pages=146–152 |doi=10.1093/auk/101.1.146 |issn=0004-8038|url-access=subscription }}</ref> La George M. Sutton Birda Esplorcentro en Bartlesville, Oklahomo, estis nomita laŭ li.<ref>{{cite web |title=The Life of George Miksch Sutton |url=https://www.suttoncenter.org/about/history/the-life-of-george-miksch-sutton/ |website=www.suttoncenter.org |access-date=19a de Julio 2020}} {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Bibliografio == Li verkis jenajn librojn: * ''Mexican Birds: First Impressions'' (1951) * ''Iceland Summer'' (1961) * ''Oklahoma Birds'' (1967) * ''High Arctic'' (1971) * ''At a Bend in a Mexican River'' (1972) * ''Portraits of Mexican Birds'' (1975) * ''Fifty Common Birds of Oklahoma'' (1977) * ''To a Young Bird Artist'' (1979) Kaj ilustris jenajn: * ''American Bird Biographies'' (1934); de Arthur Augustus Allen, PhD; Comstock Publishing Company, Inc.; detail – 10 color plates kaj 10 wash drawings * ''The Golden Plover and Other Birds'' (1939); de Arthur A. Allen, PhD; Comstock Publishing Company, Inc.; detail – 7 color plates * ''Birds of Western Pennsylvania'' (1940); de [[W. E. Clyde Todd]]; University of Pittsburgh Press; detail - 23 color plates showing 81 species, kaj 60 pen-and-ink drawings. Li desegnis ankaŭ la [[Kuniklostrigo]]n kiu nun estas uzata kiel simbolo de la Nebraska Ornithologists' Union.<ref name="nou_web">{{cite web |last1=Nebraska Ornithologists' Union |title=About the NOU |url=https://noubirds.org/NOU/ |website=noubirds.org |access-date=18a de Decembro 2023}}</ref> ==Referencoj== {{Referencoj}} ==Eksteraj ligiloj== * [http://www.suttoncenter.org/ George Miksch Sutton Avian Research Center], Bartlesville, Oklahoma * [https://web.archive.org/web/20070502231330/http://www.oupress.com/bookdetail.asp?isbn=978-0-8061-3745-2 ''George Miksch Sutton Artist, Scientist, and Teacher''] de Jerome A. Jackson (biografio publikigita en 2007) {{Bibliotekoj}} {{DEFAULTSORT:Sutton, George Miksch}} [[Kategorio:Usonaj ornitologoj]] [[Kategorio:Birdartistoj]] ie11252wd0pke5netsq49u242kd2rj8 0 936222 9490468 9487636 2026-10-08T17:35:11Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 /* */ 9490468 wikitext text/x-wiki {{aŭgusto}} Jen '''listo de okazaĵoj en [[aŭgusto]] [[2026]]''': ;{{dato|01|08|2026}} * {{flago|Peruo}} Aviadilo de flugkompanio Aerodian, ekfluginta kun turistoj de la urbo [[Pisco (urbo)|Pisco]] por vidi [[Nazka-linioj]]n, kraŝis en la [[provinco Nazka]] ([[Peruo]]), ĉiuj 13 homoj (2 skipanoj kaj 11 turistoj) pereis. * {{flago|Usono}} Forpasis usona aktoro [[Vincent Pastore]]. ;{{dato|03|08|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Ukraina flugroboto falis sur plaĝon en vilaĝo Arĥipo-Osipovka ([[Gelendĵik]], [[Krasnodara regiono]]) — 8 homoj pereis (inkluzive 4 infanojn), 58 estis vunditaj. ;{{dato|07|08|2026}} * {{flago|Sauda Arabio}}{{flago|Turkio}}{{flago|Pakistano}} [[Sauda Arabio]], [[Turkio]] kaj [[Pakistano]] subskribis traktaton pri solidara defendo en [[Mekko]]. ;{{dato|10|08|2026}} * {{flago|Kolombio}} Forta [[tertremo]] en [[Kolombio]] okazigis pli ol 250 mortojn kaj enormajn damaĝojn. * {{flago|Rusio}} La Supera Kortumo de Rusio forigis de la baloto al la [[Ŝtata Dumao]], la solan kontraŭmilitan partion «[[Jabloko]]». ;{{dato|11|08|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Rusio atakis [[Zaporiĵo|Zaporiĵon]] (ukrainia urbo) per balistikaj misiloj kaj aerbomboj: 7 homoj pereis, 24 estis vunditaj (2 el kiuj estis je kriza sanstato); Zaporiĵstal (metalurgia kombinato) ĉesis funkcii kaj parto de la loĝantaro restis sen elektro. * {{flago|Libano}} La libana parlamento voĉdonis por abolicii la [[Mortpuno|mortopunon]]. Ĝi estas la unua [[Araba mondo|araba lando]] por fari tion. * {{flago|Sirio}} Siria tribunalo [[Kontumaco|kontumace]] (malĉeeste) kondamnis eks-prezidanton [[Baŝar al-Asad]] al [[mortpuno]], agnoskinte lin kulpa je krimoj faritaj dum preskaŭ la 14-jara enlanda milito. * {{flago|Hungario}} [[András Baka]] elektiĝis nova ŝtata [[prezidanto de Hungario]]. ;{{dato|13|08|2026}} * [[Dosiero:Flag of the United Nations.svg|20ra]]{{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Laŭ raporto de la [[Unuiĝintaj Nacioj]], julio 2026 fariĝis unu el la plej mortigaj monatoj ekde la komenco de la [[Milito de Rusio kontraŭ Ukrainio ekde 2022|milito]] por la ukrainiaj civiluloj, kun 437 mortintoj (el kiuj 17 infanoj) kaj 2610 vunditoj (el kiuj 166 infanoj). ;{{dato|15|08|2026}} * {{flago|Liĥtenŝtejno}} Liĥtenŝtejno aboliciis la preferon por viroj en [[tronosukcedo]], tiel fariĝanta absoluta primogenituro. * {{flago|Nord-Koreio}}{{flago|Sud-Koreio}} Sud-Koreia prezidanto Lee Jae-myung alvokis dialogon kun Nord-Koreio por fini la [[armistico|armisticon]] favore al [[paco]]. ;{{dato|18|08|2026}} * {{flago|Centr-Afrika Respubliko}} Almenaŭ cent mortojn okazigis terglito en orminejo en Zamboye, [[Nana-Mambéré]], en la regiono Abba, [[Centrafrika Respubliko]]. * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Rusio atakis Peĉenihi (Ĥarkiva Provinco, Ukrainio) per krozmisiloj «Banderol»: 10 homoj pereis, 18 estis vunditaj. ;{{dato|19|08|2026}} * {{flago|Usono}} La usona [[ŝtatŝuldo|ŝtata ŝuldo]] superis 40 [[duiliono]]jn da [[Usona dolaro|dolaroj]] kaj atingis 123% de la [[Malneta enlanda produkto|MEP]], duobliĝinte de [[2017]]. ;{{dato|21|08|2026}} * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} La oficiala Telegram-kanalo de la 3-a kombinita armeo de la [[Armitaj Fortoj de Rusia Federacio|Rusiaj Armitaj Fortoj]] fieris pro laŭcela spavatako kontraŭ biciklanta civilulo, nomaĉante lin «ukrainia naziisto».<ref>[https://t.me/astrapress/122978 Fonto]</ref> * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Rusia [[spavo|spavatako]] kontraŭ la plej granda [[vendejaro]] en [[Krivij-Riho]] kaŭzis [[brulego|brulegon]]: 16 homoj pereis, 9 malaperis senscie (inkluzive 3 infanojn), 140 estis vunditaj (inkluzive 23 infanojn). 29 el la vunditoj estis je kriza sanstato (inkluzive 5 infanojn). Poste, Rusio [[spavo|spavatakis]] denove, kiam krizaj servoj kaj savistoj jam laboris sur la loko. ;{{dato|26|08|2026}} * {{flago|Nepalo}}{{flago|Ĉinio}} Pli ol 1 000 mortoj kaj pli ol 4 000 malaperintoj, inkluzive de multaj turistoj, pro grandega [[kotofluo]] trafinta la landliman areon inter [[Nepalo]] kaj [[Ĉinio]] ([[Tibeto]], [[Ŝigace]]). ;{{dato|28|08|2026}} * {{flago|Norvegio}} Mortis [[Harald la 5-a (Norvegio)|Harald la 5-a]], reĝo de [[Norvegio]]. Nova reĝo estas lia filo, [[Haakon la 8-a (Norvegio)|Haakon la 8-a]]. * {{flago|Rusio}}{{flago|Ukrainio}} Rusio spavatakis [[Buĉa distrikto|Buĉa-distrikton]] de [[Kijiva provinco]]. La atako kaŭzis fajron kaj detonacion: 37 homoj pereis, 42 estis vunditaj (inkluzive 4 infanojn), 381 homoj estis evakuitaj (inkluzive 59 infanojn). ;{{dato|29|08|2026}} * {{flago|Islando}} En [[referendumo]] 52.5% da [[islandanoj]] voĉdonis kontraŭ renovigi [[Kandidatoj por aliĝo al la Eŭropa Unio|membriĝajn intertraktadojn]] kun la [[Eŭropa Unio]]. * {{flago|Niĝerio}} En [[Niĝerio]] provo de [[ŝtatrenverso]] fiaskis. == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{2020-aj jaroj}} [[Kategorio:Monatoj de 2026| 05]] [[Kategorio:Aŭgusto laŭ jaroj]] svz2dda9zwmh7fxxo9mkcdezze11hb8 0 937217 9490613 9319449 2026-10-09T00:07:18Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490613 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Grizmentona ermitkolibro |koloro = pink |dosiero = Grey-chinned Hermit.jpg |priskribo de dosiero = |grando de dosiero = 220ra |dosiero2 = Phaethornis griseogularis - Grey-chinned Hermit XC251323.mp3 |priskribo de dosiero2 = |grando de dosiero2 = 220ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Phaethornis]]'' |genro aŭtoritato = [[William Swainson|Swainson]], 1827 |specio = '''Grizmentona ermitkolibro''' ''P. griseogularis'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Grey-chinned Hermit ''Phaethornis griseogularis'' |volume=2016 |article-number=e.T22726661A94928874 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726661A94928874.en |access-date=27a de Novembro 2021}}</ref><ref name=IUCN2>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Porculla Hermit ''Phaethornis porcullae'' |volume=2016 |article-number= e.T22726671A94929080 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726671A94929080.en |access-date=27a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Phaethornis griseogularis'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1851) |vikispecio = ''Phaethornis griseogularis'' |komunejo = ''Phaethornis griseogularis'' |sinonimo= *''Phaethornis porcullae'' |mapo de vivoteritorioj = Phaethornis griseogularis map.svg |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Grizmentona ermitkolibro''' (''Phaethornis griseogularis'', laŭ kio ankaŭ ''Grizgorĝa ermitkolibro'') estas malgranda specio de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]]. Ĝi vivas en nordokcidenta [[Sudameriko]], nome en [[Brazilo]], [[Kolombio]], [[Ekvadoro]], [[Peruo]], kaj [[Venezuelo]].<ref name=IOC11.2>{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/ |title=IOC World Bird List (v 11.2) |last1=Gill |first1= F. |last2=Donsker|first2=D.|last3=Rasmussen |first3=P. |date=Julio 2021 |access-date=14a de Julio, 2021 }}</ref> ==Taksonomio kaj sistematiko== La Sudamerika Klasigkomitato (SACC) de la ''[[American Ornithological Society]]'', la ''[[International Ornithological Committee]]'' (IOC), kaj la [[Taksonomio Clements]] atribuas tri subspeciojn al la Grizmentona ermitkolibro, nome la nomiga ''P. g. griseogularis'', ''P. g. zonura'', kaj ''P. g. porcullae''. La verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' altigas tiun laste menciitan al specistatuso, nome "porkula ermitkolibro" (''P. porcullae'').<ref name=SACClist>Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Aŭgusto 2021. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=IOC11.2/><ref name=Clements>Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021</ref><ref name=HBW2020>HBW and BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [https://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo, 2021</ref> ==Aspekto== La nomiga subspecio ''P. g. griseogularis'' kaj ''P. g. zonura'' estas 8 ĝis 10 cm longaj; maskloj pezas 1,8 ĝis 2,5 g kaj inoj 1,9 ĝis 3 g. ''P. g. porcullae'' estas ĉirkaŭ 10,5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 2,5 g. Ĝi ankaŭ havas pli longajn flugilojn ol la aliaj du subspecioj. Ĉiuj tri subspecioj ĝenerale havas verdetajn suprajn partojn, cinamoruĝan pugon, kaj malhelajn vostoplumojn kun blankaj pintoj. Maskloj havas grizecan gorĝon kaj cinamoruĝajn subajn partojn, ofte kun nigra bendo trans la brusto. Masklo de ''P. g. zonura'' estas pli pala ol la nomiga, kun pli grizecaj subaj partoj kaj pli kurba beko. ''P. g. porcullae'' estas eĉ pli pala ol la aliaj du subspecioj kaj havas pli da blanko en la vosto. Inoj de ĉiuj tri subspecioj estas pli palaj versioj de la maskloj.<ref name=GCHE-BOW>del Hoyo, J., C. Hinkelmann, N. Collar, P. F. D. Boesman, kaj G. M. Kirwan (2020). Gray-chinned Hermit (''Phaethornis griseogularis''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.gycher1.01] Alirita la 27an de Novembro, 2021</ref> ==Distribuo kaj habitato== ''P. g. griseogularis'' troviĝas en la orientaj Andoj ekde Kolombio suden tra orienta Ekvadoro ĝis norda Peruo ĝis la [[departemento San Martín]], kaj ankaŭ en suda kaj sudorienta Venezuelo kaj sur pluraj izolaj montoj en apuda norda Brazilo. Ekzistas kelkaj registroj en la okcidentaj Andoj de Kolombio. ''P. g. zonura'' troviĝas en la valo de la rivero [[Marañón]] de norda Peruo, en orienta [[Kaŝamako]] kaj apuda [[Amazonio (Peruo)|Amazonio]]. ''P. g. porcullae'' troviĝas ekde la okcidentaj Andoj de la [[provinco Loja]] de sudokcidenta Ekvadoro ĝis la departementoj [[Tumbes]], [[Piura]] kaj [[Lambayeque]] de norda Peruo.<ref name=IOC11.2/><ref name=GCHE-BOW/><ref name=Schuchmann>{{Cite journal|last=Schuchmann|first=Karl-L.|date=1987|title=First Record of the Grey-Chinned Hermit (''Phaethornis griseogularis'') West of the Colombian Andes, with Notes on the Displays of the Species|journal=The Wilson Bulletin|volume=99|issue=1|pages=122–124|issn=0043-5643|jstor=4162356}}</ref> La subspecioj de Grizmentona ermitkolibro havas iom malsamajn vivejajn preferojn, sed la komuna trajto estas densa kreskaĵaro, ĉu de nubarbara subvegetaĵaro, sekundara arbaro, aŭ arbarrandoj. ''P. g. griseogularis'' aldonas ĉeriveran arbaron. Ĝi kutime troviĝas inter 600 kaj 1 800 m de alteco, sed troviĝas sub 400 m en orienta Kolombio, ĝis 2 200 m en Peruo, kaj ĝis 300 m en Venezuelo. ''P. g. zonura'' preferas pli sekajn arbarojn. Ankaŭ ĝi kutime troviĝas inter 600 kaj 1 800 m. ''P. g. porcullae'' loĝas en humidaj arbaroj kaj malsekaj areoj ene de alie laŭsezone sekaj arbaroj. Laŭ alteco ĝi varias de 400 ĝis 1 600 m en Peruo kaj de 900 ĝis 2 000 m en Ekvadoro.<ref name=GCHE-BOW/> ==Kutimaro== ===Movoj=== Oni supozas, ke ĉiu subspecio de Grizmentona ermitkolibro estas sidlokema (nemigranta).<ref name=GCHE-BOW/> ===Manĝado=== Oni scias, ke la subspecioj de Grizmentona ermitkolibro nome ''P. g. griseogularis'' kjaj ''P. g. zonura'' estas "kapto-liniaj" manĝantoj kiel aliaj ermitkolibroj, vizitante cirkviton de florplantoj por akiri [[nektaro]]n. Ili ankaŭ konsumas malgrandajn [[artropodoj]]n. Oni supozas, ke ''P. g. porcullae'' havas similan manĝostrategion kaj dieton.<ref name=GCHE-BOW/> ===Reproduktado=== La Grizmentona ermitkolibro kunvenas ĉe [[masklaro|masklarejoj]], almenaŭ dum parto de la jaro. La reproduktaj sezonoj de la subspecio ne estas bone difinitaj, sed tiu de ''P. g. griseogularis'' inkluzivas oktobron, tiu de ''P. g. zonura'' inkluzivas marton, kaj tiu de ''P. g. porcullae'' ŝajnas daŭri almenaŭ de januaro ĝis junio. La sola priskribita nesto estas de ''P. g. porcullae''; ĝi estis taso farita el [[musko]], [[lanugo]] kaj alia plantomaterialo pendanta de la malsupra flanko de longa pendanta folio. Ĝi enhavis du ovojn, kiuj ambaŭ eloviĝis. La nestoj de la aliaj du subspecioj estas supozeble similaj.<ref name=GCHE-BOW/><ref name=Schuchmann/><ref name=Greeney>{{cite journal |last1=Greeney |first1=H.F. |last2=Lichter-Marck |first2=J. |last3=Lichter-Marck |first3=E. |date=2013 |title=The nest, eggs and nestlings of Grey-chinned Hermit ''Phaethornis griseogularis'' |journal=Cotinga|volume=35 |pages=112–113 }}</ref> {{birdsong|url=https://www.xeno-canto.org/species/Phaethornis-griseogularis |species=Grizmentona ermitkolibro}} ===Voĉo=== La kantoj de ''P. g. griseogularis'' kaj ''P. g. zonura'' estas "altatonaj serioj de notoj ripetataj senĉese sen paŭzoj inter frazoj... pluraj, egale interspacigitaj, iomete altiĝantaj, unuopaj notoj sekvataj de pli kompleksa trilado, ekz. 'ci ... tsee ... ciI ... ceoceci'." Ilia voko estas "eksploda 'tseek!' kiu estas plejparte elsendata dumfluge.<ref name=GCHE-BOW/> La kanto de ''P. g. porcullae'' havas similan strukturon ol tiu de la aliaj subspecioj, sed ĝiaj "notoj [estas] pli puraj kaj pli altatonaj".<ref name=GCHE-BOW/> Aldone al voĉoj, la specio ankaŭ havas aŭdeblan flugilbrueton aŭ zumon.<ref name=GCHE-BOW/><ref name=Greeney/> ==Statuso== La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial traktas la "grizmentonajn" kaj "porkulajn" ermitkolibrojn aparte. La organizo taksas ambaŭ kiel [[Malplej Zorgiga]]jn, kvankam neniu populacigrandeco estas konata kaj ambaŭ supozeble malpliiĝas.<ref name=IUCN1>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Grey-chinned Hermit ''Phaethornis griseogularis'' |volume=2016 |article-number=e.T22726661A94928874 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726661A94928874.en |access-date=27a de Novembro 2021}}</ref><ref name=IUCN2>{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Porculla Hermit ''Phaethornis porcullae'' |volume=2016 |article-number= e.T22726671A94929080 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22726671A94929080.en |access-date=27a de Novembro 2021}}</ref> La nomiga subspecio supozeble estas sufiĉe ofta, sed la relative malgranda arealo de ''P. g. zonura'' "povus esti kaŭzo por estonta zorgo". Ankaŭ ''P. g. porcullae'' estas priskribita kiel "sufiĉe ofta", sed ankaŭ ĝi havas sufiĉe limigitan arealon. Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj.<ref name=GCHE-BOW/> == Referencoj == {{Referencoj}} * del Hoyo, J.; Elliot, A. & Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253 * Restall, R., C. Rodner, & M. Lentino (2006). ''Birds of Northern South America.'' Christopher Helm, London. {{ISBN|0-7136-7243-9}} (vol. 1), {{ISBN|0-7136-7242-0}} (vol. 2). * {{cite book |last=Hilty |first=Steven L. |date=2003 |title=Birds of Venezuela |publisher=Princeton University Press |isbn=0-7136-6418-5 }} * {{cite book |last=Hinkelmannn |first=C. |year=1999 |number=33 |section=Stripe-throated Hermit |editor-last1=del Hoyo |editor-first1=Josep |editor-last2=Elliott |editor-first2=Andrew |editor-last3=Sargatal |editor-first3=Jordi |title=Handbook of Birds of the World |volume=5 (Barn-owls to Hummingbirds) |page=[https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/547 547, plate 46] |publisher=Lynx Edicions |location=Barcelona |isbn=84-87334-25-3 |url=https://archive.org/details/handbookofbirdso0001unse/page/547 }} * {{cite book |last1=Ridgely |first1=Robert S. |last2=Greenfield |first2=Paul J. |year=2001 |title=The Birds of Ecuador |publisher=Comstock |location=Ithaca, NY |isbn=0-8014-8721-8}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Phaethornis griseogularis}} {{Wikispecies|Phaethornis griseogularis}} * [https://web.archive.org/web/20220804071719/https://www.beautyofbirds.com/greychinnedhermits.html Bildo de Phaethornis grisegularis] {{Projektoj}} {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Apodoformaj]] [[Kategorio:Birdoj de Ameriko]] [[Kategorio:Birdoj de Kolombio]] 7zxkqet8lf1tvk35wn3gdbyve4uq9a0 0 943696 9490609 9411426 2026-10-08T23:18:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490609 wikitext text/x-wiki {{Informkesto organizaĵo}} '''Graywolf Press''' estas sendependa, [[Neprofitcela organizaĵo|neprofitcela]] [[Eldonado|eldonejo]] situanta en [[Mineapolo|Minneapolis, Minesoto]]. Graywolf Press publikigas [[Fikcio|fikcion]], [[Konsultlibro|nefikcion]] kaj [[Poezio|poezion]]. Ĝi kunlaboras kun organizaĵoj kiel la Kolegio de Sankta Benedikto, la Fondaĵo Mellon, kaj [[Farrar, Straus kaj Giroux]] . Graywolf Press nuntempe publikigas proksimume 27 verkaĵojn jare, inkluzive de la gajninto de la Premio de Graywolf Press por Nefikcio, la ricevanto de la Emily Dickinson First Book Award, kaj pluraj tradukoj subtenataj de la Fondaĵo Lannan.<ref>{{cite web|url=http://www.graywolfpress.org/Company_Info/Submission_Guidelines/115/|title=Graywolf Press > Submission Guidelines|access-date=2009-11-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20091212034133/http://www.graywolfpress.org/Company_Info/Submission_Guidelines/115|archive-date=2009-12-12|url-status=dead}}</ref> == Libroj kaj aŭtoroj == La listo de publikaĵoj de Graywolf inkluzivas romanojn, novelojn, memuarojn, eseojn kaj poezion de verkistoj kiel [[Maggie Nelson]], [[Deb Olin Unferth]], [[Eula Biss]], [[Elizabeth Alexander]], [[Kevin Barry (author)|Kevin Barry]], [[Charles Baxter (author)|Charles Baxter]], [[Sven Birkerts]], [[Ron Carlson]], [[Maile Chapman]], [[Mark Doten]], [[Percival Everett]], [[James Franco]], [[Dana Gioia]], [[Albert Goldbarth]], [[Linda Gregg]], [[Eamon Grennan]], [[Matthea Harvey]], [[Tony Hoagland]], [[Jane Kenyon]], [[William Kittredge]], [[J. Robert Lennon]], [[Carmen Maria Machado]], [[Ander Monson]], [[Per Petterson]], [[Benjamin Percy]], [[Carl Phillips]], [[Max Porter (writer)|Max Porter]], [[Catie Rosemurgy]], [[Tracy K. Smith]], [[A. Igoni Barrett]], [[Nuruddin Farah]], [[William Stafford (poet)|William Stafford]], [[David Treuer]], [[Brenda Ueland]] kaj [[Binyavanga Wainaina]].<ref>{{cite web|url=https://www.graywolfpress.org/books|title=Graywolf Press > Books}} {{404|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://www.graywolfpress.org/}} * [http://minnesota.publicradio.org/display/web/2006/12/29/graywolffunding/ ''Graywolf is turning readers into donors'' > by Marianne Combs > Minnesota Public Radio December 29, 2006] * [http://www.lannan.org/lf/lit/detail/graywolf-press/ Lannon Foundation Profile of Graywolf Press]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080516000000/https://web.archive.org/web/20080516212051/http://www.lannan.org/lf/lit/detail/graywolf-press/ |date=2008-05-16 }} 2008-05-16 ĉe la Wayback Machine * [http://news.minnesota.publicradio.org/features/2004/10/08_combsm_smallpresses/ ''Minnesota: land of long-lasting small presses''] de Marianne Combs, Minnesota Public Radio la 8-an de oktobro 2004 * [http://www.poets.org/state.php/varState/MN/ Profile of Graywolf Press], Poets.org * [http://www.mnartists.org/article.do?rid=113229 mnartists.org > ''Thinking Souls: An Interview with Mary Matze''] de Shannon Gibney > la 17-an de aŭgusto 2006 {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Usonaj eldonejoj]] ljssb3b9z962cv06m17g85f87lbq8ea 0 944960 9490624 9384016 2026-10-09T04:30:29Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490624 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] [[Balázs (familia nomo)|Balázs]]''' [djordj balAĵ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Balázs György''' estis [[Hungario|hungara]] lok[[historiisto]], [[bibliotekisto]], altlerneja [[instruisto]]. György Balázs<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM43171 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=683040&date=2026-05-26 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1932|3|21}} en [[Makó]], li mortis {{mortotago|2016|4|15}} en [[Szentes]]. == Biografio == György Balázs maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1952. Inter 1955–1969 li estis bibliotekestro en la sama urbo, dum en [[1961]] li akiris bibliotekistan licencon en [[Szeged]] kaj en 1969 li akiris pedagogian diplomon en [[Scienca Universitato de Szeged|Scienca Universitato Attila József]]. Post la diplomo li instruis jaron en [[Mórahalom]], inter 1970–1974 en mezlernejo en [[Szentes]], dum en [[1973]] li doktoriĝis en la universitato. Inter 1974–1981 li instruis sciencan socialismon en [[Universitato Károly Eszterházy|Pedagogia Altlernejo Ho Ŝi Min]], dum en 1977 li akiris diplomon pri scienca socialismo en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]]. De 1981 ĝis sia pensiuliĝo en 1989 li estis [[docento]] en komerca altlernejo en [[Szolnok]], dum li kandidatiĝis (CSc) en 1983 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Li tre multe esploris vivon de [[ĉarumo|ĉarumistoj]] en Szentes. Lia unua edzino naskis du filinojn en 1956 kaj 1958. Li ricevis urban [[premio]]n en 2007. == Elektitaj kontribuoj == * ''A kommunista párt és a koalíciós pártok megalakulása Szentesen 1944. október 8-a után'' (1973) * ''A kubikusok gazdasági, szociális helyzete Csongrád megyében a Horthy-korszakban 1920–1944'' (1985) * ''Magyarország gazdaságtörténete (1848–1944)'' (1997) * ''Alföldi kubikusok – A földmunkásság kialakulása 1860–1906'' (2002) * ''Érvek és ellenérvek a Duna-Tisza csatorna megépítése körül'' (2009) * ''A szentesi evangélikus egyház története (1760–1944)'' (2011) == Fontoj == * [https://web.archive.org/web/20240521071650/https://www.szentesinfo.hu/mozaik/ekonyvtar/balazs-gyorgy.htm biografio hungare kun fotoj] * [https://web.archive.org/web/20230128064101/https://www.szentesinfo.hu/szentesielet/2007/45_1109/16.htm biografio hungare kun foto] * [https://mta.hu/koztestuleti_tagok?PersonId=7043 akademia paĝo] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Balazs Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj lokhistoriistoj]] [[Kategorio:Hungaraj bibliotekistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] {{Portalstrio|Biografio}} ii0uh0391catiiew54t0wrmodxvjmpl 0 945900 9490535 9392761 2026-10-08T18:54:41Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490535 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto}} '''George Frederic WATTS''' (naskiĝis la 23-an de februaro 1817 en [[Londono]] - mortis la 1-an de julio 1904 samloke) estis brita pentristo kaj skulptisto de [[Viktorina epoko|viktoria]] [[Anglio]] kaj asociita kun la [[Simbolismo (arto)|simbolisma]] movado. Lia pentrita verkaro inkluzivas grandajn [[fresko]]jn kaj [[Historia pentrarto|historiajn pentraĵojn]] same kiel alegoriajn kaj mitologiajn reprezentojn; Watts estis pli signifa kiel portretisto de eminentaj samtempuloj. Kiel skulptisto, li estas konata pro siaj novklasikaj skulptaĵoj. Watts famiĝis dum sia vivo pro siaj alegoriaj verkoj, kiel ekzemple ''"Espero'' kaj ''Amo" kaj "Vivo"'' .<ref>''[https://www.wattsgallery.org.uk/about-us/watts-story/ The Watts Story]'', www.wattsgallery.org.uk, 2020-08-17</ref> Ĉi tiuj pentraĵoj celis formi parton de eposa simbola ciklo nomata la "Domo de la Vivo", en kiu la emocioj kaj aspiroj de la [[vivo]] estus ĉiuj reprezentitaj en universala simbola lingvo. Multaj el liaj pentraĵoj estas posedataj de la Tate Britain Gallery - li donacis 18 el siaj simbolaj pentraĵoj al la Tate en 1897, kaj tri pliajn en 1900. Kelkaj estis pruntedonitaj al la Watts Gallery kaj estas ekspoziciataj tie. == Galerio == [[Dosiero:Assistants_and_George_Frederic_Watts_-_Hope_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=|eta|''Espero'', pentrita en 1886 kaj donacita al la nacio en 1897]] [[Dosiero:The_Sower_of_the_Systems_-_G._F._Watts.jpg|eta|La Semanto de la Sistemoj]] [[Dosiero:Bronze_Equestrian_Statue_of_Hugh_Lupus,_1st_Earl_of_Chester_(geograph_5548127).jpg|eta|Rajdanta statuo de ''Hugh Lupus'' kolportanta surĉevale, ĉe Eaton Hall en Cheshire, skulptita de George Frederick Watts (1817–1904)]] [[Dosiero:Cape_Town_Rhodes_memorial_energy_statue.jpg|eta|Detalo de ''Fizika Energio'' ĉe la Monumento Rhodes en [[Kaburbo]], Sud-Afriko]] [[Dosiero:George_Frederic_Watts's_Memorial_to_Heroic_Self_Sacrifice_(29881714055).jpg|eta|Monumento al Heroa Ofero de George Frederic Watts]] [[Dosiero:G_F_Watts_grave_Compton_2026.jpg|dekstra|eta|La tombo de GF Watts ĉe la Watts Cemetery Chapel en Surrey en 2026]] <gallery heights="200" mode="packed"> Dosiero:George_Frederick_Watts,_1860-62,_Sir_Galahad,_oil_on_canvas,_191.8_x_107_cm,_Harvard_Art_Museums,_Fogg_Museum.jpg|alternative=Sir Galahad| ''Siro [[Galahad]]'' Dosiero:George_Frederick_Watts_001.jpg|alternative=Self-portrait| ''Memportreto'' Dosiero:Watts-Paolo_and_Francesca.jpg|alternative=Paolo and Francesca| ''Paŭlo kaj Francesca'' Dosiero:George_Frederic_Watts_-_Fata_Morgana,_1865.jpg| ''[[Feino Morgane|Fata Morgana]]'', 1865 Dosiero:Watts_George_Frederic_Orpheus_And_Eurydice.jpg|alternative=Orpheus And Eurydice| ''Orfeo kaj Eŭridiko'' Dosiero:Watts_George_Frederic_The_Judgement_Of_Paris.jpg|alternative=The Judgement of Paris| ''La Juĝo de Parizo'' Dosiero:George_Meredith_by_George_Frederic_Watts.jpg|alternative=Portrait of George Meredith| ''Portreto de [[George Meredith]]'' Dosiero:Physical_Energy,_Kensington.jpg|alternative=Physical Energy| ''Fizika Energio'' Dosiero:Dante_Gabriel_Rossetti_by_George_Frederic_Watts.jpg| ''[[Dante Gabriel Rossetti]]'' Dosiero:Henry_Thoby_Prinsep_by_George_Frederic_Watts.jpeg|alternative=Henry Thoby Prinsep| ''Henriko Thoby Prinsep'' Dosiero:Self_portrait_by_George_Frederic_Watts_1864.jpeg|alternative=Self-Portrait, 1864| ''Memportreto'', 1864 Dosiero:Sir_Leslie_Stephen_by_George_Frederic_Watts_1878.jpeg|alternative=Sir Leslie Stephen, 1878| ''Siro [[Leslie Stevens|Leslie Stephen]]'', 1878 Dosiero:George_Frederic_Watts_(1817-1904)_-_Orlando_Pursuing_the_Fata_Morgana_-_L.F5.1889.0.0_-_Leicester_Museum_^_Art_Gallery.jpg|alternative=Orlando Pursuing the Fata Morgana, 1848| ''Orlando Persekutante la Fata Morganan'', 1848 Dosiero:Watts_marie_fox.jpg|alternative=Miss Mary Fox, with Spanish Pointer, c. 1854| ''Fraŭlino Mary Fox, kun hispana montrilo'', ĉ. 1854 Dosiero:The_wounded_heron.jpg|alternative=The Wounded Heron, 1837 (Watts Gallery)| ''La Vundita Ardeo'', 1837 (Watts Gallery) Dosiero:Good_Samaritan_(Watts).jpg|alternative=The Good Samaritan| ''La [[Parabolo de la bona samariano|Bona Samariano]]'' Dosiero:George_Frederic_Watts_by_George_Andrews.jpg|alternative=Portrait by L. R. Deuchars| Portreto de LR Deuchars Dosiero:Dame_(Alice)_Ellen_Terry_('Choosing')_by_George_Frederic_Watts.jpg|alternative=Choosing (Ellen Terry), ca. 1864| ''Elektado'' ( Ellen Terry ), ĉ. 1864 Dosiero:EB1911_Plate_V._v24,_pg.506,_Fig_3.jpg|alternative=The bust of Clytie| La busto de Klitio Dosiero:Love_and_Life.jpg|alternative=Love and Life (c. 1884-1885)| ''Amo kaj Vivo'' (ĉ. 1884-1885) Dosiero:George_Frederic_Watts_-_The_Minotaur_-_Google_Art_Project.jpg|alternative=The Minotaur, 1885| ''La Minotaŭro'', 1885 Dosiero:Thomas_Carlyle_Oil_Painting_1868_(painted).jpg|alternative=Portrait of Thomas Carlyle| ''Portreto de [[Thomas Carlyle]]'' Dosiero:A_Study_of_a_Head_-_George_Frederick_Watts_-_ABDAG007223.jpeg|ligilo=|alternative=A Study of a Head - Aberdeen Archives, Gallery and Museums| ''Studo de Kapo'' - [https://web.archive.org/web/20250816064305/https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/6402 Aberdeen Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj] Dosiero:A_Study_of_a_Head_-_George_Frederick_Watts_-_ABDAG007222.jpeg|ligilo=|alternative=A Study of a Head - Aberdeen Archives, Gallery and Museums| ''Studo de Kapo'' - [https://web.archive.org/web/20250812182143/https://emuseum.aberdeencity.gov.uk/objects/6401 Aberdeen Arkivoj, Galerio kaj Muzeoj] </gallery> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[iarchive:worldofgfwattsra00spie|La verkaĵoj de G.F. Watts, R.A.]] (1886) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Watts, George Frederic}} [[Kategorio:Britaj pentristoj]] [[Kategorio:Britaj skulptistoj]] [[Kategorio:Simbolismaj skulptistoj]] m3z37f4lzpe1yar6pogm43gte3g9jud 0 949504 9490612 9445497 2026-10-08T23:57:58Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490612 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Griza bucero |koloro = pink |dosiero = Ocyceros griseus -India-6-4c.jpg |dosiero2= Ocyceros griseus -Kerala, India -male-8a.jpg |dosiero larĝo = 220ra |dosiero2 larĝo = 220ra |priskribo de dosiero= Ino kun malhela bazo en makzelo, Keralo, Barato |priskribo de dosiero2= Masklo, Keralo, Barato |regno = [[Animalo]]j |filumo = [[Ĥorduloj]] |klaso = [[Birdoj]] |ordo = [[Buceroformaj birdoj]] |familio = [[Buceredoj]] |genro = ''[[Ocyceros]]'' |specio = '''Griza bucero''' ''O. griseus'' |statuso = VU | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name="iucn status 19 November 2021">{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=''Ocyceros griseus'' |volume=2020 |article-number=e.T22682421A182384253 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22682421A182384253.en |access-date=19a de Novembro 2021}}</ref> |dunomo = ''Ocyceros griseus'' |dunomo aŭtoritato = ([[John Latham (ornitologo)|Latham]], 1790) |vikispecio = Ocyceros griseus |komunejo = Ocyceros griseus |mapo de vivoteritorioj = MalabarGreyHornbillMap.png |mapo de vivoteritorioj larĝo = 220ra |priskribo de mapo de vivoteritorioj = Registritaj lokoj | sinonimo = ''Tockus griseus''<br/>''Lophoceros griseus'' }} La '''Griza bucero'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].</ref>, aŭ ''Malabara griza bucero'' (''Ocyceros griseus'') estas [[specio (biologio)|specio]] de [[birdoj]]. Ĝi estas el la [[ordo (biologio)|ordo]] de [[Buceroformaj birdoj]] kaj [[familio (biologio)|familio]] de Buceredoj ({{l-la|Bucerotidae}}), kaj estas unu el la tri specioj de la [[genro (biologio)|genro]] latine nomata ''[[Ocyceros]]''. Ĝi estas [[bucero]] endemia de [[Okcidentaj Gatoj]] kaj apudaj montetoj de suda Barato. Ili havas grandan bekon, sed mankas al ili la kasko, kiu estas elstara ĉe iuj aliaj specioj de buceroj. Ili troviĝas ĉefe en densaj arbaroj kaj ĉirkaŭ plantejoj de [[kaŭĉuko]], [[areko]] aŭ [[kafo]].<ref>{{cite journal |date=November 2008 |title=Sustaining biodiversity in ancient tropical countryside |journal=Proc. Natl. Acad. Sci. |volume=105 |pages=17852–17854 |doi=10.1073/pnas.0808874105 |pmid=18981411 |last1=Ranganathan |first1=J |last2=Daniels |first2=RJ |last3=Chandran |first3=MD |last4=Ehrlich |first4=PR |last5=Daily |first5=GC |issue=46|pmc=2577706|doi-access=free }}</ref> Ili moviĝas pare aŭ en malgrandaj grupoj, manĝante [[figo]]jn kaj aliajn arbarajn fruktojn. Ilia laŭta, kraketa kaj rid-simila voĉo igas ilin konataj al homoj loĝantaj en la regiono. ==Aspekto== [[File:Malabar grey hornbill.jpg|thumb|upright|left|Plenkreska masklo]] La Griza bucero estas granda birdo, sed kun longo de 45 ĝis 58 cm ĝi tamen estas la plej malgranda el la aziaj buceroj. Ĝi havas voston 23-cm-longan kaj bekon palan aŭ flavecan ĝis oranĝkoloran.<ref>{{cite book|author=Ali, S.|year=1993|title=The Book of Indian Birds|publisher=Bombay Natural History Society|location=Bombay|isbn=0-19-563731-3}}</ref> Maskloj havas ruĝecan bekon kun flava pinto, dum inoj havas simple flavan bekon kun nigra koloro ĉe la bazo de la malsupra makzelo kaj nigra strio laŭlonge de la supra bordo de la beko. Ili montras larĝan blankecan strion super la okulo, kiu etendiĝas malsupren ĝis la kolo. Ili flugas per kombinaĵo de fortaj flugilbatoj kaj glitado, kaj saltetas peze sur la eksteraj branĉoj de grandaj fruktodonaj arboj. Ili havas brungrizajn flugilojn, blankan makulon ĉe la karpo kaj nigrajn unuavicajn flugilplumojn kun blankaj pintoj. La [[Hindia bucero]], trovebla ĉefe sur la apudaj ebenaĵoj, estas facile distingebla pro sia elstara kasko, kaj dumfluge pro la blanka malantaŭa bordo de la tuta flugilo. La Griza bucero havas grizan dorson kaj cinamkoloran anusan areon. La longa vosto estas nigreca kun blanka pinto, kaj la subaj partoj estas grizaj kun blankaj strioj. La longa, kurba beko ne havas kaskon. Nematuraj birdoj havas pli brunajn suprajn partojn kaj flavan bekon.<ref name=ras>{{cite book|author1=Rasmussen, PC |author2=Anderton, JC |name-list-style=amp |year=2005|title= Birds of South Asia: The Ripley Guide|publisher=Smithsonian Institution and Lynx Editions. Vol. 2|page=272}}</ref> Junaj birdoj havas malbrile blankan aŭ flavan irison.<ref>{{cite book|author=Blanford, W. T.|year=1895|title=Fauna of British India. Birds. Volume 3|publisher=Taylor and Francis|place=London|pages=156–157|url=https://archive.org/stream/birdsindia03oaterich#page/156/mode/1up}}</ref><ref>{{cite book|author=Baker, ECS|title=Fauna of British India. Birds. Volume 4|edition=2nd|publisher=Taylor and Francis|place=London|pages=303–304|url=https://archive.org/stream/BakerFbiBirds4/BakerFBI4#page/n334/mode/1up}}</ref> Iliaj laŭtaj vokoj estas karakterizaj kaj inkluzivas "histerian krakadon", "ridadon" kaj "kriĉadon".<ref name=hbk/> ==Distribution== La specio estas [[endemio]] en la montaro [[Okcidentaj Ghatoj]] en [[Barato]], etendiĝante de ĉirkaŭ [[Naŝiko]] norde ĝis la plej sudaj montetoj<ref name="hbk" />[https://ebird.org/india/map/maghor2]. Ĝia vertikala distribuo varias de ĉirkaŭ 50 m apud la marbordo (ekz. en la Naturrezervejo Phansad, [[Maharaŝtro]]) ĝis proksimume 1 500 m en la montoj<ref>Mudappa, D. & Raman, T. R. S. 2009. A conservation status survey of hornbills (Bucerotidae) in the Western Ghats, India. [http://indianbirds.in/pdfs/IB.5.4_90-102.pdf ''Indian Birds'' 5: 90–102] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250804141222/https://indianbirds.in/pdfs/IB.5.4_90-102.pdf |date=2025-08-04 }}.</ref>. En la sudaj Okcidentaj Ghatoj, oni raportis pri Grizaj buceroj en ĉiamverdaj arbaroj inter 500 m kaj 900 m (sporade ĝis 1 100 m) super marnivelo en la Tigro-Rezervejo Kalakad–Mundanthurai, sed ofte ĝis 1 200 m en la montetoj Anamalai pli norde.<ref>{{Cite journal|last1=Raman|first1=T. R. Shankar|last2=Mudappa|first2=Divya|date=September 2003|title=Correlates of hornbill distribution and abundance in rainforest fragments in the southern Western Ghats, India|journal=Bird Conservation International|language=en|volume=13|issue=3|pages=199–212|doi=10.1017/S0959270903003162|issn=1474-0001|doi-access=free}}</ref> En ambaŭ lokoj, la taksita denseco de la Griza bucero malpliiĝis kun la alteco; krome, en la montetoj Anamalai, la loĝdenso en fragmentoj de [[pluvarbaro]] montris pozitivan rilaton al la diverseco de manĝodonaj arbospecioj. La specio troviĝas ĉefe en densaj arbaraj vivejoj; la malpli densajn sekajn arbarojn de la ebenaĵoj kutime loĝas la [[Hindia bucero]]. En la pasinteco, la [[Srilanka bucero]] estis konsiderata parto de ĉi tiu specio, sed nun ĝi estas konsiderata aparta specio.<ref name=ras/> ==Kutimaro kaj ekologio== Ĉi tiu bucero troviĝas en malgrandaj grupoj, ĉefe en vivejoj kun densa arbar-kovraĵo. Kiel grandaj fruktomanĝantoj, ili ludas gravan rolon en la disvastigo de semoj por multaj specioj de fruktodonaj arbaraj arboj.<ref name=mudappa>{{cite journal|author=Mudappa, Divya|year=2000|title=Breeding biology of the Malabar Grey Hornbill (''Ocyceros griseus'') in southern Western Ghats, India|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=97|issue=1|pages=15–24|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48567478|access-date=21a de Februaro 2018|archive-date=22a de Novembro 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122125834/https://www.biodiversitylibrary.org/page/48567478|url-status=live}}</ref> Ili ankaŭ manĝas malgrandajn vertebrulojn, kaj en kaptiteco ili volonte manĝas viandon.<ref>{{cite journal|last=Abdulali|first=Humayun|year=1951|title=Some notes on the Malabar Grey Hornbill [''Tockus griseus'' (Bath.)]|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=50|issue=2|pages=403–404|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48056928|access-date=21a de Februaro 2018|archive-date=27a de Septembro 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170927020012/http://www.biodiversitylibrary.org/page/48056928|url-status=live}}</ref> ===Reproduktado=== [[File:Malabar Grey Hornbill.ogg|thumb|300px|left|Molem, Goa, Barato, Nov 1997]] La [[reprodukta sezono]] daŭras de januaro ĝis majo. Ĉar ili nestas en jam ekzistantaj kavaĵoj (nekapablaj mem elfosi siajn nestojn), ili serĉas arbojn kun grandaj kavaĵoj. Studo en la montetoj Anaimalai montris, ke la specio preferas nestolokojn ĉe grandaj arboj. La nestotruoj kutime troviĝis en grandaj arboj kun kavaĵoj kaŭzitaj de kernoputro, ĉe lokoj kie branĉo rompiĝis.<ref>{{cite journal|author=Mudappa, D.C.|author2=Kannan, R. |year=1997|title= Nest-site characteristics and nesting success of the Malabar Gray Hornbill in the southern Western Ghats, India|journal=Wilson Bull.|volume=102–111|issue=1|url=http://sora.unm.edu/sites/default/files/journals/wilson/v109n01/index.php}}</ref> Oni konstatis, ke arboj de la specioj ''Lagerstroemia microcarpa'', ''Terminalia bellirica'' kaj ''Terminalia crenulata'' gastigis preskaŭ 70% el ĉiuj nestoj en la regiono Mudumalai.<ref>{{cite journal|author1=Maheswaran B. |author2=Balasubramanian P. |year=2003|title= Nest tree utilization by the Malabar Grey Hornbill ''Ocyceros griseus'' in the semi-evergreen forest of Mudumalai Wildlife Sanctuary (S India)|journal=Acta Ornithol.|volume=38|pages=33–37|doi=10.3161/068.038.0108|doi-access=free}}</ref> La specio estas monogama, kaj la paro uzas la samajn nestolokojn jaron post jaro. La ino enŝlosas sin en la kavaĵo, sigelante la enirejon per cemento farita el siaj fekaĵoj. Poste ŝi demetas tri aŭ foje kvar blankajn ovojn kaj komencas kompletan anstataŭigon de siaj flugilplumoj. Ĉe la nestenirejo restas mallarĝa aperturo, tra kiu la ino eligas fekaĵojn kaj ricevas manĝaĵon de la masklo. La masklo alportas la tutan manĝaĵon necesan por la ino kaj la idoj. La dieto inkluzivas berojn, insektojn, malgrandajn ronĝulojn kaj reptiliojn. Alvenante kun manĝaĵo, la masklo frapetas la arbon por alvoki la inon.<ref>{{cite journal|author=Abdulali, Humayun|year=1942|title=The nesting of the Malabar Grey Hornbill|journal=J. Bombay Nat. Hist. Soc.|volume=43|issue=1|pages=102–103|url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/48227734|access-date=21 February 2018|archive-date=22 November 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211122125834/https://www.biodiversitylibrary.org/page/48227734|url-status=live}}</ref> Beroj estas regurgitataj unuope kaj movataj al la pinto de la beko antaŭ ol esti transdonataj al la ino.<ref name=hbk>{{cite book|author1=Ali, S. |author2=Ripley, S. D. |name-list-style=amp |year=1983 |title=Handbook of the Birds of India and Pakistan. Volume 4.|edition=2nd|publisher=Oxford University Press|place=New Delhi|pages=132–133}}</ref> ==Bildaro== <gallery> File:Malbar Grey Hornbill at Amba, Maharashtra.jpg|Griza bucero ĉe Amba, [[Maharaŝtro]], Barato </gallery> ==Referencoj== {{Referencoj}} *J.C.T. Gonzalez, B.C. Sheldon, N.J. Collar, J.A. Tobias. 2013. A comprehensive molecular phylogeny for the hornbills (Aves:Bucerotidae). ''Molecular Phylogenetics and Evolution''. 67(2): 468–483 *J. Del Hoyo, A. Elliot, J. Saragatal. 2001. ''Handbook of the Birds of the World''. Barcelona: Lynx Editions * ''Birds of India'' de Grimmett, Inskipp kaj Inskipp, {{ISBN|0-691-04910-6}} ==Eksteraj ligiloj== {{Commons category|Ocyceros griseus}} {{Wikispecies|Ocyceros griseus}} * [http://ibc.lynxeds.com/species/malabar-grey-hornbill-ocyceros-griseus Internet Bird Collection] * Wieke Galama, Catherine King, Koen Brouwer (2002). [https://web.archive.org/web/20251111220616/https://www.coraciiformestag.com/Research/Hornbill/EAZA_Hornbill_Management.pdf "EAZA Hornbill Management and Husbandry Guidelines"]. National Foundation for Research in Zoological Gardens. {{Birdoj}} {{Bibliotekoj}} [[Kategorio:Buceredoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Barato]] d9bt7k2qc2jq0mzxgiknij4695q3fsg 0 953759 9490749 9482468 2026-10-09T10:01:04Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490749 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} [[File:VanMeegeren1945.jpg|eta|Van Meegeren pentrante ''Jesuon Inter la'' ''kuracistoj'' en 1945]] [[File:Van_Meegeren_signatures.jpg|eta|Kolekto de aŭtentaj kaj falsaj subskriboj de Han van Meegeren]] [[File:Das_letzte_Abendmahl_von_Han_van_Meegeren_(1939).jpg|eta|250x250ra|Pentraĵo ''La Lasta Vespermanĝo I'' de Han van Meegeren ĉe la 11-a arta kaj antikvaĵa foiro en Roterdamo la 31-an de aŭgusto 1984. - En la somero de 1938, Van Meegeren translokiĝis al Nico. En 1939 li pentris ''La Lastan Vespermanĝon I'' laŭ la stilo de Vermeer.]] [[File:EmmausgangersVanMeegeren1937.jpg|maldekstra|eta|''La vespermanĝo ĉe Emaus'' (1937)]] '''Henricus Antonius''' " '''HAN''' " '''van Meegeren''' ({{IFA|ɦɛnˈrikʏs ɑnˈtoːnijəs ˈɦɑɱ‿vɑ‿ˈmeːɣərə(n)}}; naskiĝis la 10-an de oktobro 1889 en [[Deventer]] , en la nederlanda provinco [[Overijssel]] – mortis la 30-an de decembro 1947 en [[Amsterdamo]]) estis nederlanda pentristo kaj portretisto, konsiderata unu el la plej inĝeniaj [[Falsado de arto|artfalsistoj]] de la 20a jarcento. <ref name="Dutton20052">{{Cite book|author=Dutton, Denis|url=https://books.google.com/books?id=-26tL4shIPkC|title=The Oxford Handbook of Aesthetics|publisher=[[Oxford University Press]]|year=2005|isbn=0-19-927945-4|editor=Jerrold Levinson|location=Oxford [Oxfordshire]|pages=261–263|language=en-GB|chapter=Authenticity in Art|access-date=2016-09-23}}</ref> Van Meegeren fariĝis nacia heroo post [[Dua Mondmilito|la Dua Mondmilito]] kiam oni malkaŝis, ke li vendis falsitan pentraĵon al ''Reichsmarschall'' [[Hermann Göring]] dum la nazia okupado de Nederlando. Van Meegeren provis fari karieron kiel artisto, sed artkritikistoj malakceptis lian laboron. Li decidis pruvi sian talenton per forĝado de pentraĵoj el la [[Nederlanda pentrarta orepoko|Nederlanda Ora Epoko]]. Eminentaj fakuloj de la tempo akceptis liajn pentraĵojn kiel originalajn 17-jarcentajn verkojn, inkluzive de artaĵkolektanto Abraham Bredius. Dum la Dua Mondmilito, Göring aĉetis unu el la " [[Johannes Vermeer|Vermeer-pentraĵoj]] " de Van Meegeren, kiu fariĝis unu el liaj plej valoraj posedaĵoj. Post la milito, Van Meegeren estis arestita pro vendado de kultura posedaĵo al la nazioj. Alfrontante eblan mortopunon, li konfesis, ke la pentraĵo estis falsaĵo, kaj poste estis kondamnita kaj juĝita al unu jaro en malliberejo. Tamen, li mortis malpli ol du monatojn poste post suferado de du koratakoj. Biografio en 1967 taksis, ke Van Meegeren trompis aĉetantojn el pli ol 30 usonaj dolaroj.{{Spaceto}}miliono; inter liaj viktimoj estis la nederlanda registaro. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.rijksmuseum.nl/zoeken/search.jsp?query=Han+van+Meegeren&lang=en&scope=collection Bildoj en la Rijksmuseum de Amsterdamo]  * [https://web.archive.org/web/20160303191513/http://www.mystudios.com/gallery/han/han6.jpg Foto de la proceso de Van Meegeren] * [http://www.meegeren.net/ La retejo de Meegeren] kun multaj ekzemploj de la propraj pentraĵoj de Van Meegeren, kaj ankaŭ ĝisdatigitaj informoj pri lia persona kaj profesia vivo, kompilitaj de Frederik H. Kreuger. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Meegeren van, Han}} [[Kategorio:Nederlandaj pentristoj]] [[Kategorio:Johannes Vermeer]] [[Kategorio:Krimuloj]] 5o9xtku2h6yxqv6grllfvhc6jtty00b 0 954410 9490737 9487470 2026-10-09T09:50:03Z InternetArchiveBot 180276 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 9490737 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}}[[Ŝejĥo]] '''Hamdan bin Mohamedo bin Raŝid Al Maktum''' ({{Lang-ar|حمدان بن محمد بن راشد آل مكتوم|Ḥamdān bin Muḥammad bin Rāšid Āl Maktūm}}; naskita la 14-an de novembro 1982) estas emirlanda reĝfamiliano kaj politikisto, kiu estas [[Kronprinco]] de [[Dubajo]] ekde 2008. Li estas la Ministro pri Defendo de [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|UAE]] ekde la 14a de julio 2024. Li funkciis kiel vic-reganto de [[Dubajo]] de 2006 ĝis 2008. Li estas populare konata kiel '''Fazza''' ({{lang|ar|فزاع}}), la nomo sub kiu li publikigas sian poezion, kiu signifas "tiu, kiu helpas" en la araba lingvo. <ref>{{Cite web|date=1 February 2021|title=13 facts about Sheikh Hamdan to celebrate 13 years as Crown Prince of Dubai|url=https://www.thenationalnews.com/lifestyle/13-facts-about-sheikh-hamdan-to-celebrate-13-years-as-crown-prince-of-dubai-1.1157787|access-date=2 February 2021|website=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|language=en}}</ref> Kiel [[Rajdado|rajdanto]], Maktum estas plurfoje mondĉampiono ĉe la {{Vikidatumoj|Q1568942}},<ref>{{Cite news|url=https://ph.news.yahoo.com/sheikh-hamdan-takes-fathers-endurance-171500617.html|title=Sheikh Hamdan takes father's Endurance World Championship crown|date=29 August 2014|work=Yahoo! News|access-date=30 April 2021|language=en}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.buro247.me/lifestyle/sport/hamdan-fei-world-equestrian.html|title=Sheikh Hamdan crowned champion of FEI World Equestrian Games|date=30 August 2014|work=Buro247|access-date=30 April 2021|language=en|archive-date=2 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502180402/https://www.buro247.me/lifestyle/sport/hamdan-fei-world-equestrian.html|url-status=dead}}</ref> kvankam antaŭe estis provizore malpermesita pro rajdado de dopita ĉevalo. <ref>{{Cite news|last=Paley|first=Tony|date=2009-08-13|title=Crown prince of Dubai banned 10 months for riding doped horse|url=https://www.theguardian.com/sport/2009/aug/14/sheikh-mohammed-ban-doping|access-date=2026-03-08|work=The Guardian|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.hamdan.ae Oficiala retejo - araba] * [https://hamdan.ae/en-us?csrt=17049871823949671548 Oficiala retejo - angla] * [https://world-arabia.com/articles/sheikh-of-dubai-how-does-mohammed-bin-rashid-al-maktoum-live/ Oficiala retejo - angla] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Maktum Al, Hamdan bin Mohamedo}} [[Kategorio:Dubajaj politikistoj]] [[Kategorio:Politikistoj de Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]] ar4qx3rwad3p9sfdj2ebfbxzoggh9wr 0 954421 9490345 9489496 2026-10-08T12:20:36Z Verdulo 1002 /* Vidu ankaŭ */ 9490345 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Appaloosa-ĉevalo |koloro = pink |dosiero = Appaloosa stallion.JPG |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Neparhufuloj]] ''Perissodactyla'' |familio = [[Ekvedoj]] ''Equidae'' |genro = [[Ekvo]] ''Equus'' |specio = [[ĉevalo]] ''Equus ferus caballus'' |subspecio = '''''E. caballus''''' |subspecio aŭtoritato = |statuso = LC |vikispecio = |komunejo = }} La '''Appaloosa''' estas usona [[ĉevalo|ĉeval]][[raso]] kiu karakterizas sin ĉefe per sia makulhava [[haŭto]]. La ĉevaloj de ĉi tiu raso havas multflankajn ecojn: granda fleksebleco, forta eltenemo kaj bona karaktero. La ĉevaloj havas fortan korpon, bonajn krurojn kaj durajn hufojn. La kapo estas nobla. La alteco de la raso estas averaĝe inter 142 kaj 152 centimetroj. La kapo estas larĝa kaj la okuloj estas elokventa kaj vigla. La oreloj, kiel ĉe ĉiuj usonaj ĉevaloj, estas malgrandaj kaj pintaj, la kolo estas muskola kaj la brusto larĝa. La appaloosa havas rondan, fortan krucon kun alte fiksa vosto. La kolhararo kaj vosto estas de silkeca kvalito. La ĉevaloj havas bonegan galopon. La ĉevalo havas tendencon disvolvi lunan kaj noktan blindecon. ==Vidu ankaŭ== * [[Appaloosa]] (filmo) [[dosiero:Standing Apaloosa.jpg|eta|maldekstra|Appaloosa]] [[dosiero:Nezperceindians1895ish.jpg|eta|meza|[[Nez Perce (tribo)|Nez Percé-indianoj]] kun Appaloosa, ĉ. 1895]] [[dosiero:Appaloosa horse.JPG|eta|Appaloosa kiel vakera ĉevalo]] [[Kategorio:Ĉevaloj]] i6z4me697niryzo3lckwp8tp76emoy2 9490437 9490345 2026-10-08T15:28:32Z Verdulo 1002 9490437 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Appaloosa-ĉevalo |koloro = pink |dosiero = Appaloosa stallion.JPG |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Neparhufuloj]] ''Perissodactyla'' |familio = [[Ekvedoj]] ''Equidae'' |genro = [[Ekvo]] ''Equus'' |specio = [[ĉevalo]] ''Equus ferus caballus'' |subspecio = '''''E. caballus''''' |subspecio aŭtoritato = |statuso = LC |vikispecio = |komunejo = }} La '''Appaloosa''' estas usona [[ĉevalo|ĉeval]][[raso]] kiu karakterizas sin ĉefe per sia makulhava [[haŭto]]. La ĉevaloj de ĉi tiu raso havas multflankajn ecojn: granda fleksebleco, forta eltenemo kaj bona karaktero. La ĉevaloj havas fortan korpon, bonajn krurojn kaj durajn hufojn. La kapo estas nobla. La alteco de la raso estas averaĝe inter 142 kaj 152 centimetroj. La kapo estas larĝa kaj la okuloj estas elokventa kaj vigla. La oreloj, kiel ĉe ĉiuj usonaj ĉevaloj, estas malgrandaj kaj pintaj, la kolo estas muskola kaj la brusto larĝa. La appaloosa havas rondan, fortan krucon kun alte fiksa vosto. La kolhararo kaj vosto estas de silkeca kvalito. La ĉevaloj havas bonegan galopon. La ĉevalo havas tendencon disvolvi lunan kaj [[Noktblindeco|noktan blindecon]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Appaloosa]] (filmo) [[dosiero:Standing Apaloosa.jpg|eta|maldekstra|Appaloosa]] [[dosiero:Nezperceindians1895ish.jpg|eta|meza|[[Nez Perce (tribo)|Nez Percé-indianoj]] kun Appaloosa, ĉ. 1895]] [[dosiero:Appaloosa horse.JPG|eta|Appaloosa kiel vakera ĉevalo]] [[Kategorio:Ĉevaloj]] mrewjneo64zfi14b88j81a9lupcymtm 9490530 9490437 2026-10-08T18:20:10Z Verdulo 1002 9490530 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = Appaloosa-ĉevalo |koloro = pink |dosiero = Appaloosa stallion.JPG |dosiero larĝo = 300px |regno = [[Animalo]]j ''Animalia'' |filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata'' |klaso = [[Mamulo]]j ''Mammalia'' |ordo = [[Neparhufuloj]] ''Perissodactyla'' |familio = [[Ekvedoj]] ''Equidae'' |genro = [[Ekvo]] ''Equus'' |specio = [[ĉevalo]] ''Equus ferus caballus'' |subspecio = '''''E. caballus''''' |subspecio aŭtoritato = |statuso = LC |vikispecio = |komunejo = }} La '''Appaloosa''' estas usona [[ĉevalo|ĉeval]][[raso]] kiu karakterizas sin ĉefe per sia makulhava [[haŭto]]. La ĉevaloj de ĉi tiu raso havas multflankajn ecojn: granda fleksebleco, forta eltenemo kaj bona karaktero. La ĉevaloj havas fortan korpon, bonajn krurojn kaj durajn hufojn. La kapo estas nobla. La alteco de la raso estas averaĝe inter 142 kaj 152 centimetroj. La kapo estas larĝa kaj la okuloj estas elokventa kaj vigla. La oreloj, kiel ĉe ĉiuj usonaj ĉevaloj, estas malgrandaj kaj pintaj, la kolo estas muskola kaj la brusto larĝa. La appaloosa havas rondan, fortan krucon kun alte fiksa vosto. La kolhararo kaj vosto estas de silkeca kvalito. La ĉevaloj havas bonegan galopon. La ĉevalo havas tendencon disvolvi [[Lunblindeco|lunan]] kaj [[Noktblindeco|noktan blindecon]]. ==Vidu ankaŭ== * [[Appaloosa]] (filmo) [[dosiero:Standing Apaloosa.jpg|eta|maldekstra|Appaloosa]] [[dosiero:Nezperceindians1895ish.jpg|eta|meza|[[Nez Perce (tribo)|Nez Percé-indianoj]] kun Appaloosa, ĉ. 1895]] [[dosiero:Appaloosa horse.JPG|eta|Appaloosa kiel vakera ĉevalo]] [[Kategorio:Ĉevaloj]] mkzcsywd5gzilqvh9oihy1sm4i8q1gs 0 954608 9490351 9489723 2026-10-08T12:26:13Z Aidas 3488 9490351 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = 2025-01-27-Franziska Brantner-Hart aber fair-1472.jpg <!-- por vikidatumoj --> }} '''Franziska Brantner''' estas [[verda politiko|alternativa]] [[germanoj|germana]] [[politikisto]] kaj aktivulo. Ŝi naskiĝis la 24-an de aŭgusto [[1979]] en [[Lörrach]], do nun estas {{aĝo|1979|8|24}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Mannheim]], la [[universitato Kolumbio]] kaj la [[Instituto pri Politikaj Studoj de Parizo]]. Ekde la 16-a de novembro 2024 li estas unu el la du asociaj prezidantoj de la [Germanio|germania]] alternativa [[politika partio]] [[Alianco 90/La Verduloj]]. En la organizaĵo ĉiam estas unu ina kaj unu vira estro: la kun-prezidanto ekde tiu dato estas [[Felix Banaszak]]. Jam en 1997-1999 ŝi estis nacia estrarano de la [[Verda Junularo]] (germane ''Grüne Jugend'', neoficiala mallongigo GJ, memstiligo GRÜNE JUGEND en nur majusklaj literoj), la sendependa [[junulara asocio]] de la partio - post antaŭa jaro en la subŝtata estraro de [[Baden-Virtembergo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Brantner, F}} [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Verduloj]] ms50on60z7r1szbkdkjft9n40svf0pe 9490352 9490351 2026-10-08T12:27:34Z Aidas 3488 9490352 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = 2025-01-27-Franziska Brantner-Hart aber fair-1472.jpg <!-- por vikidatumoj --> }} '''Franziska Brantner''' estas [[verda politiko|alternativa]] [[germanoj|germana]] [[politikisto]] kaj aktivulo. Ŝi naskiĝis la 24-an de aŭgusto [[1979]] en [[Lörrach]], do nun estas {{aĝo|1979|8|24}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Mannheim]], la [[universitato Kolumbio]] kaj la [[Instituto pri Politikaj Studoj de Parizo]]. Ekde la 16-a de novembro 2024 ŝi estas unu el la du asociaj prezidantoj de la [Germanio|germania]] alternativa [[politika partio]] [[Alianco 90/La Verduloj]]. En la organizaĵo ĉiam estas unu ina kaj unu vira estro: la kun-prezidanto ekde tiu dato estas [[Felix Banaszak]]. Jam en 1997-1999 ŝi estis nacia estrarano de la [[Verda Junularo]] (germane ''Grüne Jugend'', neoficiala mallongigo GJ, memstiligo GRÜNE JUGEND en nur majusklaj literoj), la sendependa [[junulara asocio]] de la partio - post antaŭa jaro en la subŝtata estraro de [[Baden-Virtembergo]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Brantner, F}} [[kategorio:Germanaj politikistoj]] [[kategorio:Verduloj]] 6z8vymonsbggurc2hlxhm6kywti2vkz 0 954617 9490339 9489837 2026-10-08T12:08:17Z Kani 670 9490339 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Brunfrunta pego |koloro = pink |dosiero = Dendrocopos auriceps -Devidhura, Uttarakhand, India -male-8.jpg |priskribo de dosiero = Masklo en Utarakando, Barato | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Female Brown-fronted Woodpecker.jpg |priskribo de dosiero2 = Ino | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Dendrocoptes]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Brunfrunta pego''' ''D. auriceps'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref>{{Cite journal | author = BirdLife International | title = ''Leiopicus auriceps'' | journal = [[The IUCN Red List of Threatened Species]] | volume = 2016 | page = e.T22681079A92891996 | publisher = [[IUCN]] | date = 2016 | url = http://www.iucnredlist.org/details/22681079/0 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22681079A92891996.en | access-date = 13a de Januaro 2018| doi-access = free }}</ref> |dunomo = ''Dendrocoptes auriceps'' |dunomo aŭtoritato = ([[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1831) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Leiopicus auriceps''<br>''Dendrocopos auriceps'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Brunfrunta pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Dendrocoptes auriceps'', estas malgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Dendrocoptes]]''. Ĝi estas indiĝena de la nordaj regionoj de la [[Hinda subkontinento]], precipe el malaltaj al mezaj altitudoj de [[Himalajo]]. Ĝi troviĝas en [[Afganio]], [[Barato]], [[Nepalo]], [[Pakistano]] kaj [[Butano]]. Kelkaj taksonomiaj aŭtoritatoj plue metas la specion en ''[[Dendrocopos]]'', dum aliaj metas ĝin en la genron ''[[Leiopicus]]''. ==Habitato== Ĝiaj naturaj [[vivejo]]j estas mezvarmaj [[arbaro]]j kaj subtropikaj aŭ tropikaj humidaj [[montarbaro]]j. ==Aspekto== Mezgranda, makulhava pegedo kun flava koloro sur la krono. Nigra plumaro kun blankaj strioj (prefere ol makuletoj). La suba korpo estas blanka kun nigraj strioj; videblas elstara nigra mustaĉo etendiĝanta ĝis la brusto. La anusa areo estas malhelrozkolora. Ĉe la masklo, la antaŭa parto de la krono estas bruna, la centro flava, kaj la malantaŭa parto ruĝa, kun nigra nuko. Ĉe la ino, la tuta krono estas flava. Al tio aludas la [[specia epiteto]] ''auriceps'', latina por or-kapa. == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Dendrocoptes auriceps|''Dendrocoptes auriceps''}} *{{Commons category|Dendrocoptes auriceps|''Dendrocoptes auriceps''}} * [http://www.birdlife.org/datazone/species/index.html?action=SpcHTMDetails.asp&sid=637&m=0 BirdLife Species Factsheet] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Azio]] [[Kategorio:Birdoj de Barato]] 7oenl9zuj7qc1q27opmcrgrlrtwvfrs 0 954638 9490412 9490327 2026-10-08T14:55:26Z LilyKitty 25129 de klasikaj studoj 9490412 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Anne Patricia CARSON''' (naskita la 21-an de junio 1950 en [[Toronto]]) <ref name=":02">{{Cite web|last=Morra|first=Linda|date=2014-09-08|title=Anne Carson|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|access-date=2023-05-21|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|archive-date=2023-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|url-status=live}}</ref> estas kanada poetino, eseisto, tradukistino, [[Klasikaj studoj|klasikistino]] kaj profesorino. En 2026, Carson ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] pro "ŝia aŭdaca kaj inventema verkaro, kiu, en ludema dialogo kun la klasika tradicio, kreis novajn formojn por nuntempa literaturo." <ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Literature 2026|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary/|access-date=2026-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref> Trejnita ĉe la [[Universitato de Toronto]], Carson instruis [[Klasikaĵoj]]n, {{N|kompara literaturo}} kaj {{N|kreiva verkado}} en universitatoj tra Usono kaj Kanado ekde 1979, inkluzive de [[Universitato McGill|McGill]], [[Universitato de Miĉigano]], [[Universitato de Novjorko]] kaj [[Universitato Princeton]]. Kun pli ol dudek verkoj de skribaĵoj kaj tradukoj publikigitaj ĝis nun, Carson ricevis la Guggenheim- kaj MacArthur-stipendiojn, gajnis la Lannan Literaturan Premion, du Griffin Poezio-Premiojn, la T.S. Eliot Premion, la [[Premioj Princino de Asturio|Princinon de Asturio Premion]], la Guberniestran Ĝeneralan Premion por anglalingva poezio, kaj la PEN/Nabokov Premion, kaj estis nomumita Membro de la [[Ordeno de Kanado]] en 2005 pro sia kontribuo al kanada beletro. == Verkado == Trejnita kiel klasikistino, kaj kun intereso pri [[Kompara literaturscienco|komparata literaturo]], [[antropologio]], historio kaj artoj, Carson kunfandas ideojn kaj temojn el multaj kampoj en sia verkado. Ŝi ofte referencas, modernigas kaj tradukas [[Antikva greka literaturo|malnovgrekan]] kaj [[Latinlingva literaturo|latinan literaturon]] - verkistojn kiel [[Esĥilo]], [[Katulo]], [[Eŭripido]], [[Homero]], [[Ibiko]], [[Mimnerme|Mimnermo]], [[Sapfo]], [[Simonido el Kea|Simonides]], [[Sofoklo]], [[Stesiĥoro]] kaj [[Tucidido]]. Ŝi ankaŭ uzas la verkojn de pli modernaj verkistoj kaj pensuloj, kiel ekzemple [[Emily Brontë]], [[Paul Celan]], [[Emily Dickinson]], [[Hegelo|Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Martin Heidegger]], [[Friedrich Hölderlin]], [[Franz Kafka]], [[John Keats]], [[Gertrude Stein]], [[Simone Weil]], kaj [[Virginia Woolf]]. Multaj el ŝiaj verkoj miksas la formojn de poezio, eseo, prozo, kritiko, traduko, drama dialogo, fikcio kaj nefikcio je diversaj gradoj. Carson publikigis tradukojn de dek [[Helena tragedio|malnovgrekaj tragedioj]] - unu de [[Esĥilo]] (''[[Orestiado]]''), du de [[Sofoklo]] (''[[Antigona (Sofoklo)|Antigono]]'', ''[[Elektra (Sofoklo)|Elektra]]''), kaj sep de [[Eŭripido]] (''[[Alcestiso]]'', ''[[Hekubo]]'', ''[[Heraklo Furioza]]'', ''[[Hipolito]]'', ''[[Ifigenio inter Taŭridanoj]]'', ''[[Oresto]]'', kaj ''[[Bakĥantinoj (tragedio)|Bakĥantinoj]]'') - same kiel poezio de Sapfo. La plej multaj el la libroj de Anne Carson - inkluzive de "Men in Their Free Hours" (Viroj en siaj liberaj horoj), "The Beauty of the Husband" (La beleco de la edzo), kaj "The Bittersweet Fiancé: An Essay" (La dolĉamara fianĉo: eseo) - traktas demandojn rilatajn al la homa naturo kaj lia rilato al amo: kion kaj kiun persono amas, kiel, kian amon li deziras, kaj kiel li volas atingi ĝin. En 2025, Carson aperis en ''[[:en:The_Great_Lakes_Suite|The Great Lakes Suite]]'', albumo de la kanada [[Sendependa roko|sendependroka]] muzikbando [[:en:Rheostatics|''Rheostatics'']], rakontante plurajn poemojn inspiritajn de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]]. <ref>Alex Hudson, [https://exclaim.ca/music/article/rheostatics-detail-new-album-featuring-gord-downie-alex-lifeson-tanya-tagaq "Rheostatics Detail New Album Featuring Gord Downie, Alex Lifeson, Tanya Tagaq"]. ''Exclaim!'', October 8, 2025.</ref> == Elektita verkaro == * ''[[:en:Eros_the_Bittersweet|Eros the Bittersweet]]'' (1986)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Eros the Bittersweet: An Essay|date=1986|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=9780608027401}}</ref> * ''Short Talks'' (1992)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Short Talks|date=1992|publisher=Brick Books|location=London, Ontario|isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> * ''Glass, Irony, and God'' (1995)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Glass, Irony, and God|date=1995|publisher=New Directions|location=New York|isbn=978-0-8112-1302-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– inkluzivas "[[:en:The_Glass_Essay|The Glass Essay]]"</span> * ''Plainwater'' (1995)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Plainwater: Essays and Poetry|date=1995|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=0-679-43178-0}}</ref> * ''[[:en:Autobiography_of_Red|Autobiography of Red]]'' (1998)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Autobiography of Red: A Novel in Verse|date=1998|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=0-375-40133-4}}</ref> * ''Economy of the Unlost'' (1999)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Economy of the Unlost (Reading Simonides of Keos with Paul Celan)|date=1999|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=0-691-03677-2}}</ref> * ''[[:en:Men_in_the_Off_Hours|Men in the Off Hours]]'' (2000)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Men in the Off Hours|date=2000|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-0-375-40803-8}}</ref> * ''[[:en:The_Beauty_of_the_Husband:_A_Fictional_Essay_in_29_Tangos|The Beauty of the Husband]]'' (2001)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos|date=2001|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=9780375408045}}</ref> * ''Decreation'' (2005)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2005|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-1-4000-4349-1}}</ref> * ''Nox'' (2010)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Nox|date=2010|publisher=New Directions|location=New York|isbn=978-0-8112-1870-2}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– inkluzivas tradukon de [[:en:Catullus_101|Catullus 101]]</span> * ''Antigonick'' (2012)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Antigonick (Sophokles)|date=2012|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811219570}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de [[Antigona (Sofoklo)|''Antigona'']] de [[Sofoklo]]</span> * ''[[:en:Red_Doc|Red Doc>]]'' (2013)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Red Doc>|date=2013|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=9780307960597}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– sekvaĵo de ''Autobiography of Red''</span> * ''Nay Rather'' (2013)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Nay Rather|date=2013|publisher=Sylph Editions (with the Center for Writers and Translators at the American University of Paris); The Cahiers Series, Number 21|location=London|isbn=978-1-90963103-8}}</ref> * ''The Albertine Workout'' (2014)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=The Albertine Workout|date=2014|publisher=New Directions [Poetry Pamphlet #13]|location=New York|isbn=978-0-8112-2317-1}}</ref> * ''Float'' (2016)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Float|date=2016|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-1-101-94684-8}}</ref> * ''[[:en:Norma_Jeane_Baker_of_Troy|Norma Jeane Baker of Troy]]'' (2019)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Norma Jeane Baker of Troy|date=2019|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=9781786827616}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de ''[[:en:Helen_(play)|Heleno]]'' de [[Eŭripido]]</span> * ''The Trojan Women: A Comic'' (2021)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|last2=Bruno|first2=Rosanna|author-mask=1|title=Euripides' The Trojan Women: A Comic|date=2021|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811230797}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de [[:en:The_Trojan_Women|teatraĵo]] de Eŭripido</span> * ''H of H Playbook'' (2021)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=H of H Playbook|date=2021|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811231237}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– pri ''[[:en:Herakles_(Euripides)|Heraklo]]'' de Euripides</span> * ''Wrong Norma'' (2024)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Wrong Norma|date=2024|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811230346}}</ref> === Tradukoj === * ''Electra'' (2001)<ref name="Electra">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=Oxford & New York|isbn=0-19-504960-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[Elektra (Sofoklo)|Elektra]]'' de Sofoklo</span> * ''[[:en:If_Not,_Winter|If Not, Winter]]'' (2002)<ref name="Winter">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-0-375-41067-3}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– la poezio de Sapfo</span> * ''Grief Lessons'' (2006)<ref name="Grief">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=The New York Review of Books|location=New York|isbn=1-59017-180-2}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Herakles_(Euripides)|Herakles]]'', ''[[:en:Hecuba_(play)|Hecuba]]'', ''[[:en:Hippolytus_(play)|Hippolytus]]'', kaj ''[[:en:Alcestis_(play)|Alcestis]]'' de [[:en:Euripides|Eŭripido]]</span> * ''An Oresteia'' (2009)<ref name="Oresteia">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=An Oresteia|date=2009|publisher=Farrar, Straus and Giroux|location=New York|isbn=978-0-86547-916-6}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Agamemnon_(play)|Orestiado]]'' de [[Esĥilo]], ''Elektra'' de Sofoklo, ''[[:en:Orestes_(play)|Orestes]]'' de Eŭripido</span> * ''Iphigenia Among the Taurians'' (2014)<ref name="Iphigenia">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=The University of Chicago Press|location=Chicago & London|isbn=978-0-226-20362-1}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''Ifigenio inter Taŭridanoj'' de Eŭripido</span> * ''Antigone'' (2015)<ref name="Antigone">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=978-1-78319-810-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Antigone_(Sophocles_play)|Antigono]]'' de Sofoklo</span> * ''Bakkhai'' (2015)<ref name="Bakkhai">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=978-1-78319-915-0}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:The_Bacchae|Bakĥantinoj]]'' de Eŭripido</span> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Biografio de la Poetry Foundation] * [https://poets.org/poet/anne-carson Biografio de la Akademio de Amerikaj Poetoj] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ Biografio de la ''Kanada Enciklopedio''] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''Intervjuo''] de Will Aitken en The Paris Review (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' intervjuo] de Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Komentaĵo pri ''Antigonick''] de [[Judith Butler]] (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson La babilado kun la Literaturpremiito de GG, Anne Carson,] ''49-a Breto'' (2021) {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 2026-2050}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carson, Anne}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la antikva greka lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la greka lingvo]] [[Kategorio:Membroj de la Ordeno Kanada]] [[Kategorio:Kanadaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Anglaj kebekianoj]] [[Kategorio:Kanadaj Nobel-premiitoj]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] [[Kategorio:Kanadaj poetoj]] [[Kategorio:Kanadaj tradukistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] 6prn1e8ekkaciwb1j444hrq3wqvmjfh 9490548 9490412 2026-10-08T19:39:18Z Aidas 3488 Vidu la diskutpaĝan noton 2 9490548 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Anne Patricia CARSON''' (naskita la 21-an de junio 1950 en [[Toronto]]) <ref name=":02">{{Cite web|last=Morra|first=Linda|date=2014-09-08|title=Anne Carson|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|access-date=2023-05-21|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|archive-date=2023-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|url-status=live}}</ref> estas kanada poetino, eseisto, tradukistino, [[Klasikaj studoj|klasikistino]] kaj profesorino. En 2026, Carson ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] pro "ŝia aŭdaca kaj inventema verkaro, kiu, en ludema dialogo kun la klasika tradicio, kreis novajn formojn por nuntempa literaturo." <ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Literature 2026|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary/|access-date=2026-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref> Trejnita ĉe la [[Universitato de Toronto]], Carson instruis [[Klasikaĵoj]]n, {{N|kompara literaturo}} kaj {{N|kreiva verkado}} en universitatoj tra Usono kaj Kanado ekde 1979, inkluzive de [[Universitato McGill|McGill]], [[Universitato de Miĉigano]], [[Universitato de Novjorko]] kaj [[Universitato Princeton]]. Kun pli ol dudek verkoj de skribaĵoj kaj tradukoj publikigitaj ĝis nun, Carson ricevis la Guggenheim- kaj MacArthur-stipendiojn, gajnis la Lannan Literaturan Premion, du Griffin Poezio-Premiojn, la T.S. Eliot Premion, la [[Premioj Princino de Asturio|Princinon de Asturio Premion]], la Guberniestran Ĝeneralan Premion por anglalingva poezio, kaj la PEN/Nabokov Premion, kaj estis nomumita Membro de la [[Ordeno de Kanado]] en 2005 pro sia kontribuo al kanada beletro. == Verkado == Trejnita kiel klasikistino, kaj kun intereso pri [[Kompara literaturscienco|komparata literaturo]], [[antropologio]], historio kaj artoj, Carson kunfandas ideojn kaj temojn el multaj kampoj en sia verkado. Ŝi ofte referencas, modernigas kaj tradukas [[Antikva greka literaturo|malnovgrekan]] kaj [[Latinlingva literaturo|latinan literaturon]] - verkistojn kiel [[Esĥilo]], [[Katulo]], [[Eŭripido]], [[Homero]], [[Ibiko]], [[Mimnerme|Mimnermo]], [[Sapfo]], [[Simonido el Kea|Simonides]], [[Sofoklo]], [[Stesiĥoro]] kaj [[Tucidido]]. Ŝi ankaŭ uzas la verkojn de pli modernaj verkistoj kaj pensuloj, kiel ekzemple [[Emily Brontë]], [[Paul Celan]], [[Emily Dickinson]], [[Hegelo|Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Martin Heidegger]], [[Friedrich Hölderlin]], [[Franz Kafka]], [[John Keats]], [[Gertrude Stein]], [[Simone Weil]], kaj [[Virginia Woolf]]. Multaj el ŝiaj verkoj miksas la formojn de poezio, eseo, prozo, kritiko, traduko, drama dialogo, fikcio kaj nefikcio je diversaj gradoj. Carson publikigis tradukojn de dek [[Helena tragedio|malnovgrekaj tragedioj]] - unu de [[Esĥilo]] (''[[Orestiado]]''), du de [[Sofoklo]] (''[[Antigona (Sofoklo)|Antigono]]'', ''[[Elektra (Sofoklo)|Elektra]]''), kaj sep de [[Eŭripido]] (''[[Alcestiso]]'', ''[[Hekubo]]'', ''[[Heraklo Furioza]]'', ''[[Hipolito]]'', ''[[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido|Ifigenia en Taŭrido]]'', ''[[Oresto]]'', kaj ''[[Bakĥantinoj (tragedio)|Bakĥantinoj]]'') - same kiel poezio de Sapfo. La plej multaj el la libroj de Anne Carson - inkluzive de "Men in Their Free Hours" (Viroj en siaj liberaj horoj), "The Beauty of the Husband" (La beleco de la edzo), kaj "The Bittersweet Fiancé: An Essay" (La dolĉamara fianĉo: eseo) - traktas demandojn rilatajn al la homa naturo kaj lia rilato al amo: kion kaj kiun persono amas, kiel, kian amon li deziras, kaj kiel li volas atingi ĝin. En 2025, Carson aperis en ''[[:en:The_Great_Lakes_Suite|The Great Lakes Suite]]'', albumo de la kanada [[Sendependa roko|sendependroka]] muzikbando [[:en:Rheostatics|''Rheostatics'']], rakontante plurajn poemojn inspiritajn de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]]. <ref>Alex Hudson, [https://exclaim.ca/music/article/rheostatics-detail-new-album-featuring-gord-downie-alex-lifeson-tanya-tagaq "Rheostatics Detail New Album Featuring Gord Downie, Alex Lifeson, Tanya Tagaq"]. ''Exclaim!'', October 8, 2025.</ref> == Elektita verkaro == * ''[[:en:Eros_the_Bittersweet|Eros the Bittersweet]]'' (1986)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Eros the Bittersweet: An Essay|date=1986|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=9780608027401}}</ref> * ''Short Talks'' (1992)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Short Talks|date=1992|publisher=Brick Books|location=London, Ontario|isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> * ''Glass, Irony, and God'' (1995)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Glass, Irony, and God|date=1995|publisher=New Directions|location=New York|isbn=978-0-8112-1302-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– inkluzivas "[[:en:The_Glass_Essay|The Glass Essay]]"</span> * ''Plainwater'' (1995)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Plainwater: Essays and Poetry|date=1995|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=0-679-43178-0}}</ref> * ''[[:en:Autobiography_of_Red|Autobiography of Red]]'' (1998)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Autobiography of Red: A Novel in Verse|date=1998|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=0-375-40133-4}}</ref> * ''Economy of the Unlost'' (1999)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Economy of the Unlost (Reading Simonides of Keos with Paul Celan)|date=1999|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=0-691-03677-2}}</ref> * ''[[:en:Men_in_the_Off_Hours|Men in the Off Hours]]'' (2000)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Men in the Off Hours|date=2000|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-0-375-40803-8}}</ref> * ''[[:en:The_Beauty_of_the_Husband:_A_Fictional_Essay_in_29_Tangos|The Beauty of the Husband]]'' (2001)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos|date=2001|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=9780375408045}}</ref> * ''Decreation'' (2005)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2005|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-1-4000-4349-1}}</ref> * ''Nox'' (2010)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Nox|date=2010|publisher=New Directions|location=New York|isbn=978-0-8112-1870-2}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– inkluzivas tradukon de [[:en:Catullus_101|Catullus 101]]</span> * ''Antigonick'' (2012)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Antigonick (Sophokles)|date=2012|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811219570}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de [[Antigona (Sofoklo)|''Antigona'']] de [[Sofoklo]]</span> * ''[[:en:Red_Doc|Red Doc>]]'' (2013)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Red Doc>|date=2013|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=9780307960597}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– sekvaĵo de ''Autobiography of Red''</span> * ''Nay Rather'' (2013)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Nay Rather|date=2013|publisher=Sylph Editions (with the Center for Writers and Translators at the American University of Paris); The Cahiers Series, Number 21|location=London|isbn=978-1-90963103-8}}</ref> * ''The Albertine Workout'' (2014)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=The Albertine Workout|date=2014|publisher=New Directions [Poetry Pamphlet #13]|location=New York|isbn=978-0-8112-2317-1}}</ref> * ''Float'' (2016)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Float|date=2016|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-1-101-94684-8}}</ref> * ''[[:en:Norma_Jeane_Baker_of_Troy|Norma Jeane Baker of Troy]]'' (2019)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Norma Jeane Baker of Troy|date=2019|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=9781786827616}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de ''[[:en:Helen_(play)|Heleno]]'' de [[Eŭripido]]</span> * ''The Trojan Women: A Comic'' (2021)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|last2=Bruno|first2=Rosanna|author-mask=1|title=Euripides' The Trojan Women: A Comic|date=2021|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811230797}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de [[:en:The_Trojan_Women|teatraĵo]] de Eŭripido</span> * ''H of H Playbook'' (2021)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=H of H Playbook|date=2021|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811231237}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– pri ''[[:en:Herakles_(Euripides)|Heraklo]]'' de Euripides</span> * ''Wrong Norma'' (2024)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Wrong Norma|date=2024|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811230346}}</ref> === Tradukoj === * ''Electra'' (2001)<ref name="Electra">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=Oxford & New York|isbn=0-19-504960-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[Elektra (Sofoklo)|Elektra]]'' de Sofoklo</span> * ''[[:en:If_Not,_Winter|If Not, Winter]]'' (2002)<ref name="Winter">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-0-375-41067-3}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– la poezio de Sapfo</span> * ''Grief Lessons'' (2006)<ref name="Grief">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=The New York Review of Books|location=New York|isbn=1-59017-180-2}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Herakles_(Euripides)|Herakles]]'', ''[[:en:Hecuba_(play)|Hecuba]]'', ''[[:en:Hippolytus_(play)|Hippolytus]]'', kaj ''[[:en:Alcestis_(play)|Alcestis]]'' de [[:en:Euripides|Eŭripido]]</span> * ''An Oresteia'' (2009)<ref name="Oresteia">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=An Oresteia|date=2009|publisher=Farrar, Straus and Giroux|location=New York|isbn=978-0-86547-916-6}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Agamemnon_(play)|Orestiado]]'' de [[Esĥilo]], ''Elektra'' de Sofoklo, ''[[:en:Orestes_(play)|Orestes]]'' de Eŭripido</span> * ''Iphigenia Among the Taurians'' (2014)<ref name="Iphigenia">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=The University of Chicago Press|location=Chicago & London|isbn=978-0-226-20362-1}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''Ifigenio inter Taŭridanoj'' de Eŭripido</span> * ''Antigone'' (2015)<ref name="Antigone">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=978-1-78319-810-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Antigone_(Sophocles_play)|Antigono]]'' de Sofoklo</span> * ''Bakkhai'' (2015)<ref name="Bakkhai">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=978-1-78319-915-0}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:The_Bacchae|Bakĥantinoj]]'' de Eŭripido</span> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Biografio de la Poetry Foundation] * [https://poets.org/poet/anne-carson Biografio de la Akademio de Amerikaj Poetoj] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ Biografio de la ''Kanada Enciklopedio''] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''Intervjuo''] de Will Aitken en The Paris Review (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' intervjuo] de Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Komentaĵo pri ''Antigonick''] de [[Judith Butler]] (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson La babilado kun la Literaturpremiito de GG, Anne Carson,] ''49-a Breto'' (2021) {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 2026-2050}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carson, Anne}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la antikva greka lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la greka lingvo]] [[Kategorio:Membroj de la Ordeno Kanada]] [[Kategorio:Kanadaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Anglaj kebekianoj]] [[Kategorio:Kanadaj Nobel-premiitoj]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] [[Kategorio:Kanadaj poetoj]] [[Kategorio:Kanadaj tradukistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] 3ol60berrsntcjmfgg6r59p1a6kn9lu 9490791 9490548 2026-10-09T11:42:08Z Aidas 3488 /* Tradukoj */ 9490791 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Anne Patricia CARSON''' (naskita la 21-an de junio 1950 en [[Toronto]]) <ref name=":02">{{Cite web|last=Morra|first=Linda|date=2014-09-08|title=Anne Carson|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|access-date=2023-05-21|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|archive-date=2023-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|url-status=live}}</ref> estas kanada poetino, eseisto, tradukistino, [[Klasikaj studoj|klasikistino]] kaj profesorino. En 2026, Carson ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] pro "ŝia aŭdaca kaj inventema verkaro, kiu, en ludema dialogo kun la klasika tradicio, kreis novajn formojn por nuntempa literaturo." <ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Literature 2026|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary/|access-date=2026-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref> Trejnita ĉe la [[Universitato de Toronto]], Carson instruis [[Klasikaĵoj]]n, {{N|kompara literaturo}} kaj {{N|kreiva verkado}} en universitatoj tra Usono kaj Kanado ekde 1979, inkluzive de [[Universitato McGill|McGill]], [[Universitato de Miĉigano]], [[Universitato de Novjorko]] kaj [[Universitato Princeton]]. Kun pli ol dudek verkoj de skribaĵoj kaj tradukoj publikigitaj ĝis nun, Carson ricevis la Guggenheim- kaj MacArthur-stipendiojn, gajnis la Lannan Literaturan Premion, du Griffin Poezio-Premiojn, la T.S. Eliot Premion, la [[Premioj Princino de Asturio|Princinon de Asturio Premion]], la Guberniestran Ĝeneralan Premion por anglalingva poezio, kaj la PEN/Nabokov Premion, kaj estis nomumita Membro de la [[Ordeno de Kanado]] en 2005 pro sia kontribuo al kanada beletro. == Verkado == Trejnita kiel klasikistino, kaj kun intereso pri [[Kompara literaturscienco|komparata literaturo]], [[antropologio]], historio kaj artoj, Carson kunfandas ideojn kaj temojn el multaj kampoj en sia verkado. Ŝi ofte referencas, modernigas kaj tradukas [[Antikva greka literaturo|malnovgrekan]] kaj [[Latinlingva literaturo|latinan literaturon]] - verkistojn kiel [[Esĥilo]], [[Katulo]], [[Eŭripido]], [[Homero]], [[Ibiko]], [[Mimnerme|Mimnermo]], [[Sapfo]], [[Simonido el Kea|Simonides]], [[Sofoklo]], [[Stesiĥoro]] kaj [[Tucidido]]. Ŝi ankaŭ uzas la verkojn de pli modernaj verkistoj kaj pensuloj, kiel ekzemple [[Emily Brontë]], [[Paul Celan]], [[Emily Dickinson]], [[Hegelo|Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Martin Heidegger]], [[Friedrich Hölderlin]], [[Franz Kafka]], [[John Keats]], [[Gertrude Stein]], [[Simone Weil]], kaj [[Virginia Woolf]]. Multaj el ŝiaj verkoj miksas la formojn de poezio, eseo, prozo, kritiko, traduko, drama dialogo, fikcio kaj nefikcio je diversaj gradoj. Carson publikigis tradukojn de dek [[Helena tragedio|malnovgrekaj tragedioj]] - unu de [[Esĥilo]] (''[[Orestiado]]''), du de [[Sofoklo]] (''[[Antigona (Sofoklo)|Antigono]]'', ''[[Elektra (Sofoklo)|Elektra]]''), kaj sep de [[Eŭripido]] (''[[Alcestiso]]'', ''[[Hekubo]]'', ''[[Heraklo Furioza]]'', ''[[Hipolito]]'', ''[[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido|Ifigenia en Taŭrido]]'', ''[[Oresto]]'', kaj ''[[Bakĥantinoj (tragedio)|Bakĥantinoj]]'') - same kiel poezio de Sapfo. La plej multaj el la libroj de Anne Carson - inkluzive de "Men in Their Free Hours" (Viroj en siaj liberaj horoj), "The Beauty of the Husband" (La beleco de la edzo), kaj "The Bittersweet Fiancé: An Essay" (La dolĉamara fianĉo: eseo) - traktas demandojn rilatajn al la homa naturo kaj lia rilato al amo: kion kaj kiun persono amas, kiel, kian amon li deziras, kaj kiel li volas atingi ĝin. En 2025, Carson aperis en ''[[:en:The_Great_Lakes_Suite|The Great Lakes Suite]]'', albumo de la kanada [[Sendependa roko|sendependroka]] muzikbando [[:en:Rheostatics|''Rheostatics'']], rakontante plurajn poemojn inspiritajn de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]]. <ref>Alex Hudson, [https://exclaim.ca/music/article/rheostatics-detail-new-album-featuring-gord-downie-alex-lifeson-tanya-tagaq "Rheostatics Detail New Album Featuring Gord Downie, Alex Lifeson, Tanya Tagaq"]. ''Exclaim!'', October 8, 2025.</ref> == Elektita verkaro == * ''[[:en:Eros_the_Bittersweet|Eros the Bittersweet]]'' (1986)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Eros the Bittersweet: An Essay|date=1986|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=9780608027401}}</ref> * ''Short Talks'' (1992)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Short Talks|date=1992|publisher=Brick Books|location=London, Ontario|isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> * ''Glass, Irony, and God'' (1995)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Glass, Irony, and God|date=1995|publisher=New Directions|location=New York|isbn=978-0-8112-1302-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– inkluzivas "[[:en:The_Glass_Essay|The Glass Essay]]"</span> * ''Plainwater'' (1995)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Plainwater: Essays and Poetry|date=1995|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=0-679-43178-0}}</ref> * ''[[:en:Autobiography_of_Red|Autobiography of Red]]'' (1998)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Autobiography of Red: A Novel in Verse|date=1998|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=0-375-40133-4}}</ref> * ''Economy of the Unlost'' (1999)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Economy of the Unlost (Reading Simonides of Keos with Paul Celan)|date=1999|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=0-691-03677-2}}</ref> * ''[[:en:Men_in_the_Off_Hours|Men in the Off Hours]]'' (2000)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Men in the Off Hours|date=2000|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-0-375-40803-8}}</ref> * ''[[:en:The_Beauty_of_the_Husband:_A_Fictional_Essay_in_29_Tangos|The Beauty of the Husband]]'' (2001)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos|date=2001|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=9780375408045}}</ref> * ''Decreation'' (2005)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2005|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-1-4000-4349-1}}</ref> * ''Nox'' (2010)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Nox|date=2010|publisher=New Directions|location=New York|isbn=978-0-8112-1870-2}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– inkluzivas tradukon de [[:en:Catullus_101|Catullus 101]]</span> * ''Antigonick'' (2012)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Antigonick (Sophokles)|date=2012|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811219570}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de [[Antigona (Sofoklo)|''Antigona'']] de [[Sofoklo]]</span> * ''[[:en:Red_Doc|Red Doc>]]'' (2013)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Red Doc>|date=2013|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=9780307960597}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– sekvaĵo de ''Autobiography of Red''</span> * ''Nay Rather'' (2013)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Nay Rather|date=2013|publisher=Sylph Editions (with the Center for Writers and Translators at the American University of Paris); The Cahiers Series, Number 21|location=London|isbn=978-1-90963103-8}}</ref> * ''The Albertine Workout'' (2014)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=The Albertine Workout|date=2014|publisher=New Directions [Poetry Pamphlet #13]|location=New York|isbn=978-0-8112-2317-1}}</ref> * ''Float'' (2016)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Float|date=2016|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-1-101-94684-8}}</ref> * ''[[:en:Norma_Jeane_Baker_of_Troy|Norma Jeane Baker of Troy]]'' (2019)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Norma Jeane Baker of Troy|date=2019|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=9781786827616}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de ''[[:en:Helen_(play)|Heleno]]'' de [[Eŭripido]]</span> * ''The Trojan Women: A Comic'' (2021)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|last2=Bruno|first2=Rosanna|author-mask=1|title=Euripides' The Trojan Women: A Comic|date=2021|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811230797}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de [[:en:The_Trojan_Women|teatraĵo]] de Eŭripido</span> * ''H of H Playbook'' (2021)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=H of H Playbook|date=2021|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811231237}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– pri ''[[:en:Herakles_(Euripides)|Heraklo]]'' de Euripides</span> * ''Wrong Norma'' (2024)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Wrong Norma|date=2024|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811230346}}</ref> === Tradukoj === * ''Electra'' (2001)<ref name="Electra">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=Oxford & New York|isbn=0-19-504960-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[Elektra (Sofoklo)|Elektra]]'' de Sofoklo</span> * ''[[:en:If_Not,_Winter|If Not, Winter]]'' (2002)<ref name="Winter">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-0-375-41067-3}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– la poezio de Sapfo</span> * ''Grief Lessons'' (2006)<ref name="Grief">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=The New York Review of Books|location=New York|isbn=1-59017-180-2}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Herakles_(Euripides)|Herakles]]'', ''[[:en:Hecuba_(play)|Hecuba]]'', ''[[:en:Hippolytus_(play)|Hippolytus]]'', kaj ''[[:en:Alcestis_(play)|Alcestis]]'' de [[:en:Euripides|Eŭripido]]</span> * ''An Oresteia'' (2009)<ref name="Oresteia">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=An Oresteia|date=2009|publisher=Farrar, Straus and Giroux|location=New York|isbn=978-0-86547-916-6}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Agamemnon_(play)|Orestiado]]'' de [[Esĥilo]], ''Elektra'' de Sofoklo, ''[[:en:Orestes_(play)|Orestes]]'' de Eŭripido</span> * ''Iphigenia Among the Taurians'' (2014)<ref name="Iphigenia">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=The University of Chicago Press|location=Chicago & London|isbn=978-0-226-20362-1}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[Ifigenia en Taŭrido]]'' de [[Eŭripido]]</span> * ''Antigone'' (2015)<ref name="Antigone">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=978-1-78319-810-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Antigone_(Sophocles_play)|Antigono]]'' de Sofoklo</span> * ''Bakkhai'' (2015)<ref name="Bakkhai">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=978-1-78319-915-0}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[Bakĥantinoj (tragedio)|Bakĥantinoj]]'' de Eŭripido</span> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Biografio de la Poetry Foundation] * [https://poets.org/poet/anne-carson Biografio de la Akademio de Amerikaj Poetoj] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ Biografio de la ''Kanada Enciklopedio''] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''Intervjuo''] de Will Aitken en The Paris Review (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' intervjuo] de Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Komentaĵo pri ''Antigonick''] de [[Judith Butler]] (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson La babilado kun la Literaturpremiito de GG, Anne Carson,] ''49-a Breto'' (2021) {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 2026-2050}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carson, Anne}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la antikva greka lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la greka lingvo]] [[Kategorio:Membroj de la Ordeno Kanada]] [[Kategorio:Kanadaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Anglaj kebekianoj]] [[Kategorio:Kanadaj Nobel-premiitoj]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] [[Kategorio:Kanadaj poetoj]] [[Kategorio:Kanadaj tradukistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] j31cti93unl5tkzqxjc6t3nzihpdxg8 9490796 9490791 2026-10-09T11:46:55Z Aidas 3488 /* Tradukoj */ 9490796 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Anne Patricia CARSON''' (naskita la 21-an de junio 1950 en [[Toronto]]) <ref name=":02">{{Cite web|last=Morra|first=Linda|date=2014-09-08|title=Anne Carson|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|access-date=2023-05-21|website=[[The Canadian Encyclopedia]]|archive-date=2023-05-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20230512193058/http://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson|url-status=live}}</ref> estas kanada poetino, eseisto, tradukistino, [[Klasikaj studoj|klasikistino]] kaj profesorino. En 2026, Carson ricevis la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]] pro "ŝia aŭdaca kaj inventema verkaro, kiu, en ludema dialogo kun la klasika tradicio, kreis novajn formojn por nuntempa literaturo." <ref>{{Cite web|title=Nobel Prize in Literature 2026|url=https://www.nobelprize.org/prizes/literature/2026/summary/|access-date=2026-10-08|website=NobelPrize.org|language=en-US}}</ref> Trejnita ĉe la [[Universitato de Toronto]], Carson instruis [[Klasikaĵoj]]n, {{N|kompara literaturo}} kaj {{N|kreiva verkado}} en universitatoj tra Usono kaj Kanado ekde 1979, inkluzive de [[Universitato McGill|McGill]], [[Universitato de Miĉigano]], [[Universitato de Novjorko]] kaj [[Universitato Princeton]]. Kun pli ol dudek verkoj de skribaĵoj kaj tradukoj publikigitaj ĝis nun, Carson ricevis la Guggenheim- kaj MacArthur-stipendiojn, gajnis la Lannan Literaturan Premion, du Griffin Poezio-Premiojn, la T.S. Eliot Premion, la [[Premioj Princino de Asturio|Princinon de Asturio Premion]], la Guberniestran Ĝeneralan Premion por anglalingva poezio, kaj la PEN/Nabokov Premion, kaj estis nomumita Membro de la [[Ordeno de Kanado]] en 2005 pro sia kontribuo al kanada beletro. == Verkado == Trejnita kiel klasikistino, kaj kun intereso pri [[Kompara literaturscienco|komparata literaturo]], [[antropologio]], historio kaj artoj, Carson kunfandas ideojn kaj temojn el multaj kampoj en sia verkado. Ŝi ofte referencas, modernigas kaj tradukas [[Antikva greka literaturo|malnovgrekan]] kaj [[Latinlingva literaturo|latinan literaturon]] - verkistojn kiel [[Esĥilo]], [[Katulo]], [[Eŭripido]], [[Homero]], [[Ibiko]], [[Mimnerme|Mimnermo]], [[Sapfo]], [[Simonido el Kea|Simonides]], [[Sofoklo]], [[Stesiĥoro]] kaj [[Tucidido]]. Ŝi ankaŭ uzas la verkojn de pli modernaj verkistoj kaj pensuloj, kiel ekzemple [[Emily Brontë]], [[Paul Celan]], [[Emily Dickinson]], [[Hegelo|Georg Wilhelm Friedrich Hegel]], [[Martin Heidegger]], [[Friedrich Hölderlin]], [[Franz Kafka]], [[John Keats]], [[Gertrude Stein]], [[Simone Weil]], kaj [[Virginia Woolf]]. Multaj el ŝiaj verkoj miksas la formojn de poezio, eseo, prozo, kritiko, traduko, drama dialogo, fikcio kaj nefikcio je diversaj gradoj. Carson publikigis tradukojn de dek [[Helena tragedio|malnovgrekaj tragedioj]] - unu de [[Esĥilo]] (''[[Orestiado]]''), du de [[Sofoklo]] (''[[Antigona (Sofoklo)|Antigono]]'', ''[[Elektra (Sofoklo)|Elektra]]''), kaj sep de [[Eŭripido]] (''[[Alcestiso]]'', ''[[Hekubo]]'', ''[[Heraklo Furioza]]'', ''[[Hipolito]]'', ''[[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido|Ifigenia en Taŭrido]]'', ''[[Oresto]]'', kaj ''[[Bakĥantinoj (tragedio)|Bakĥantinoj]]'') - same kiel poezio de Sapfo. La plej multaj el la libroj de Anne Carson - inkluzive de "Men in Their Free Hours" (Viroj en siaj liberaj horoj), "The Beauty of the Husband" (La beleco de la edzo), kaj "The Bittersweet Fiancé: An Essay" (La dolĉamara fianĉo: eseo) - traktas demandojn rilatajn al la homa naturo kaj lia rilato al amo: kion kaj kiun persono amas, kiel, kian amon li deziras, kaj kiel li volas atingi ĝin. En 2025, Carson aperis en ''[[:en:The_Great_Lakes_Suite|The Great Lakes Suite]]'', albumo de la kanada [[Sendependa roko|sendependroka]] muzikbando [[:en:Rheostatics|''Rheostatics'']], rakontante plurajn poemojn inspiritajn de la [[Grandaj Lagoj (Nordameriko)|Grandaj Lagoj]]. <ref>Alex Hudson, [https://exclaim.ca/music/article/rheostatics-detail-new-album-featuring-gord-downie-alex-lifeson-tanya-tagaq "Rheostatics Detail New Album Featuring Gord Downie, Alex Lifeson, Tanya Tagaq"]. ''Exclaim!'', October 8, 2025.</ref> == Elektita verkaro == * ''[[:en:Eros_the_Bittersweet|Eros the Bittersweet]]'' (1986)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Eros the Bittersweet: An Essay|date=1986|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=9780608027401}}</ref> * ''Short Talks'' (1992)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Short Talks|date=1992|publisher=Brick Books|location=London, Ontario|isbn=978-1-77131-342-1}}</ref> * ''Glass, Irony, and God'' (1995)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Glass, Irony, and God|date=1995|publisher=New Directions|location=New York|isbn=978-0-8112-1302-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– inkluzivas "[[:en:The_Glass_Essay|The Glass Essay]]"</span> * ''Plainwater'' (1995)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Plainwater: Essays and Poetry|date=1995|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=0-679-43178-0}}</ref> * ''[[:en:Autobiography_of_Red|Autobiography of Red]]'' (1998)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Autobiography of Red: A Novel in Verse|date=1998|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=0-375-40133-4}}</ref> * ''Economy of the Unlost'' (1999)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Economy of the Unlost (Reading Simonides of Keos with Paul Celan)|date=1999|publisher=Princeton University Press|location=Princeton|isbn=0-691-03677-2}}</ref> * ''[[:en:Men_in_the_Off_Hours|Men in the Off Hours]]'' (2000)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Men in the Off Hours|date=2000|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-0-375-40803-8}}</ref> * ''[[:en:The_Beauty_of_the_Husband:_A_Fictional_Essay_in_29_Tangos|The Beauty of the Husband]]'' (2001)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=The Beauty of the Husband: A Fictional Essay in 29 Tangos|date=2001|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=9780375408045}}</ref> * ''Decreation'' (2005)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Decreation: Poetry, Essays, Opera|date=2005|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-1-4000-4349-1}}</ref> * ''Nox'' (2010)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Nox|date=2010|publisher=New Directions|location=New York|isbn=978-0-8112-1870-2}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– inkluzivas tradukon de [[:en:Catullus_101|Catullus 101]]</span> * ''Antigonick'' (2012)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Antigonick (Sophokles)|date=2012|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811219570}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de [[Antigona (Sofoklo)|''Antigona'']] de [[Sofoklo]]</span> * ''[[:en:Red_Doc|Red Doc>]]'' (2013)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Red Doc>|date=2013|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=9780307960597}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– sekvaĵo de ''Autobiography of Red''</span> * ''Nay Rather'' (2013)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Nay Rather|date=2013|publisher=Sylph Editions (with the Center for Writers and Translators at the American University of Paris); The Cahiers Series, Number 21|location=London|isbn=978-1-90963103-8}}</ref> * ''The Albertine Workout'' (2014)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=The Albertine Workout|date=2014|publisher=New Directions [Poetry Pamphlet #13]|location=New York|isbn=978-0-8112-2317-1}}</ref> * ''Float'' (2016)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Float|date=2016|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-1-101-94684-8}}</ref> * ''[[:en:Norma_Jeane_Baker_of_Troy|Norma Jeane Baker of Troy]]'' (2019)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Norma Jeane Baker of Troy|date=2019|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=9781786827616}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de ''[[:en:Helen_(play)|Heleno]]'' de [[Eŭripido]]</span> * ''The Trojan Women: A Comic'' (2021)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|last2=Bruno|first2=Rosanna|author-mask=1|title=Euripides' The Trojan Women: A Comic|date=2021|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811230797}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– versio de [[:en:The_Trojan_Women|teatraĵo]] de Eŭripido</span> * ''H of H Playbook'' (2021)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=H of H Playbook|date=2021|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811231237}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– pri ''[[Heraklo]]'' de Eŭripido</span> * ''Wrong Norma'' (2024)<ref>{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Wrong Norma|date=2024|publisher=New Directions|location=New York|isbn=9780811230346}}</ref> === Tradukoj === * ''Electra'' (2001)<ref name="Electra">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Sophocles, Electra|date=2001|publisher=Oxford University Press|location=Oxford & New York|isbn=0-19-504960-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[Elektra (Sofoklo)|Elektra]]'' de Sofoklo</span> * ''[[:en:If_Not,_Winter|If Not, Winter]]'' (2002)<ref name="Winter">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=If Not, Winter: Fragments of Sappho|date=2002|publisher=Alfred A. Knopf|location=New York|isbn=978-0-375-41067-3}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– la poezio de Sapfo</span> * ''Grief Lessons'' (2006)<ref name="Grief">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Grief Lessons: Four Plays by Euripides|date=2006|publisher=The New York Review of Books|location=New York|isbn=1-59017-180-2}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Herakles_(Euripides)|Herakles]]'', ''[[:en:Hecuba_(play)|Hecuba]]'', ''[[:en:Hippolytus_(play)|Hippolytus]]'', kaj ''[[:en:Alcestis_(play)|Alcestis]]'' de [[:en:Euripides|Eŭripido]]</span> * ''An Oresteia'' (2009)<ref name="Oresteia">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=An Oresteia|date=2009|publisher=Farrar, Straus and Giroux|location=New York|isbn=978-0-86547-916-6}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Agamemnon_(play)|Orestiado]]'' de [[Esĥilo]], ''Elektra'' de Sofoklo, ''[[:en:Orestes_(play)|Orestes]]'' de Eŭripido</span> * ''Iphigenia Among the Taurians'' (2014)<ref name="Iphigenia">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Euripides, Iphigenia Among the Taurians|date=2014|publisher=The University of Chicago Press|location=Chicago & London|isbn=978-0-226-20362-1}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[Ifigenia en Taŭrido]]'' de [[Eŭripido]]</span> * ''Antigone'' (2015)<ref name="Antigone">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|title=Sophokles, Antigone|date=2015|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=978-1-78319-810-8}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[:en:Antigone_(Sophocles_play)|Antigono]]'' de Sofoklo</span> * ''Bakkhai'' (2015)<ref name="Bakkhai">{{cite book|last1=Carson|first1=Anne|author-mask=1|title=Euripides, Bakkhai|date=2015|publisher=Oberon Books|location=London|isbn=978-1-78319-915-0}}</ref> <span style="font-size: 85%;">– ''[[Bakĥantinoj (tragedio)|Bakĥantinoj]]'' de Eŭripido</span> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.poetryfoundation.org/poets/anne-carson Biografio de la Poetry Foundation] * [https://poets.org/poet/anne-carson Biografio de la Akademio de Amerikaj Poetoj] * [https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/anne-carson/ Biografio de la ''Kanada Enciklopedio''] * [https://www.theparisreview.org/interviews/5420/the-art-of-poetry-no-88-anne-carson ''Intervjuo''] de Will Aitken en The Paris Review (2004) * [https://brickmag.com/an-interview-with-anne-carson/ ''Brick'' intervjuo] de Eleanor Wachtel (2012) * [https://www.publicbooks.org/cant-stop-screaming/ Komentaĵo pri ''Antigonick''] de [[Judith Butler]] (2012) * [https://49thshelf.com/Blog/2021/07/06/The-Chat-with-GG-s-Literature-Award-Winner-Anne-Carson La babilado kun la Literaturpremiito de GG, Anne Carson,] ''49-a Breto'' (2021) {{Portantoj de Nobel-premio por literaturo 2026-2050}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Carson, Anne}} [[Kategorio:Nobel-premiitoj pri literaturo]] [[Kategorio:Tradukistoj al la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la angla lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la antikva greka lingvo]] [[Kategorio:Tradukistoj el la greka lingvo]] [[Kategorio:Membroj de la Ordeno Kanada]] [[Kategorio:Kanadaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Anglaj kebekianoj]] [[Kategorio:Kanadaj Nobel-premiitoj]] [[Kategorio:Kanadaj verkistoj]] [[Kategorio:Kanadaj poetoj]] [[Kategorio:Kanadaj tradukistoj]] [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] 92c2e3zd7jz7j7nc39lomg3ou42k4y1 0 954643 9490338 9490331 2026-10-08T12:06:48Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9490338 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = ''Chloropicus'' |dosiero = Thripias namaquus -Hlane Royal National Park, Swaziland-8.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Barba pego]] ''Dendrocopos medius'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |taksono = '''''Chloropicus''''' |taksono aŭtoritato = [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845 |vikispecio = Chloropicus |komunejo = Chloropicus |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Chloropicus''''' estas [[genro]] de [[birdoj]] de la familio [[pegedoj]] indiĝenaj de [[Subsahara Afriko]]. ==Taksonomio== Tiun ĉi genron enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1845, kun la [[Fajroventra pego]] (''Chloropicus pyrrhogaster'') kiel [[tipa specio]].<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1845 | title=Description de dix espéces nouvelles du genre Picus, Linné | journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne | volume=8 | page=399 | language=fr, la | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2327623 }}</ref> La vorto ''Chloropicus'' devenas de la greka ''ĥlōros'', kun signifo "verda", kaj ''pikos'', kun signifo "pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n103 103]}}</ref> Molekul-genetikaj studoj montris, ke la genro ''Chloropicus'' estas [[frata taksono|frata]] de la genro ''[[Dendropicos]]''.<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.-M. | last3=Bowie | first3=R.C.K. | date=2017 | title=Biogeography and diversification dynamics of the African woodpeckers | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=108 | pages=88–100 | doi=10.1016/j.ympev.2017.01.007 | pmid=28089840 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.108...88F }}</ref> Specioj de tiu ĉi genro estis antaŭe foje klasifikitaj en ''[[Dendropicos]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.M. | year=2015 | title=A new classification of the pied woodpeckers assemblage (Dendropicini, Picidae) based on a comprehensive multi-locus phylogeny | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=88 | pages=28–37 | doi=10.1016/j.ympev.2015.03.016 | pmid=25818851| bibcode=2015MolPE..88...28F }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | title=Woodpeckers | work= World Bird List Version 6.2 | url= http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union| access-date = 5a de Majo 2016 }}</ref> ===Specioj=== Tiu ĉi genro enhavas jenajn tri speciojn:<ref name=ioc/> {| class="wikitable" |- ! Bido !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |[[File:BeardedWoodpecker Maasai.jpg|120px]] ||''Chloropicus namaquus''|| [[Barba pego]] ||Angolo, Bocvano, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Demokratia Respubliko Kongo, Etiopio, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Namibio, Ruando, Somalio, Sud-Afriko, Sudano, Svazilando, Tanzanio, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo |- |[[File:Golden-crowned Woodpecker - Kakamega Kenya 06 2536 (16224262859).jpg|120px]] ||''Chloropicus xantholophus''|| [[Orkrona pego]] ||Angolo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Gabono, Kenjo, Niĝerio, Suda Sudano, Tanzanio kaj Ugando. |- |[[File:Fire-bellied Woodpecker - Ghana S4E1787 (16222859798) (cropped).jpg|120px]] ||''Chloropicus pyrrhogaster''|| [[Fajroventra pego]]|| Benino, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Liberio, Malio, Niĝerio, Sieraleono, Togolando kaj okcidenta Kameruno |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 4jvh707il1vld644u7j8o4dqykboama 9490588 9490338 2026-10-08T21:52:19Z Kani 670 9490588 wikitext text/x-wiki {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = ''Chloropicus'' |dosiero = Thripias namaquus -Hlane Royal National Park, Swaziland-8.jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Barba pego]] ''Dendrocopos medius'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |taksono = '''''Chloropicus''''' |taksono aŭtoritato = [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845 |vikispecio = Chloropicus |komunejo = Chloropicus |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Chloropicus''''' estas [[genro]] de [[birdoj]] de la familio [[pegedoj]] indiĝenaj de [[Subsahara Afriko]]. ==Taksonomio== Tiun ĉi genron enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1845, kun la [[Fajroventra pego]] (''Chloropicus pyrrhogaster'') kiel [[tipa specio]].<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1845 | title=Description de dix espéces nouvelles du genre Picus, Linné | journal=Revue Zoologique par la Société Cuvierienne | volume=8 | page=399 | language=fr, la | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/2327623 }}</ref> La vorto ''Chloropicus'' devenas de la greka ''ĥlōros'', kun signifo "verda", kaj ''pikos'', kun signifo "pego".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n103 103]}}</ref> Molekul-genetikaj studoj montris, ke la genro ''Chloropicus'' estas [[frata taksono|frata]] de la genro ''[[Dendropicos]]''.<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref><ref>{{Cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.-M. | last3=Bowie | first3=R.C.K. | date=2017 | title=Biogeography and diversification dynamics of the African woodpeckers | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=108 | pages=88–100 | doi=10.1016/j.ympev.2017.01.007 | pmid=28089840 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.108...88F }}</ref> Specioj de tiu ĉi genro estis antaŭe foje klasifikitaj en ''[[Dendropicos]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.M. | year=2015 | title=A new classification of the pied woodpeckers assemblage (Dendropicini, Picidae) based on a comprehensive multi-locus phylogeny | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=88 | pages=28–37 | doi=10.1016/j.ympev.2015.03.016 | pmid=25818851| bibcode=2015MolPE..88...28F }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | title=Woodpeckers | work= World Bird List Version 6.2 | url= http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union| access-date = 5a de Majo 2016 }}</ref> ===Specioj=== Tiu ĉi genro enhavas jenajn tri speciojn:<ref name=ioc/> {| class="wikitable" |- ! Bido !! Scienca nomo !! Ordinara nomo !! Distribuado |- |[[File:BeardedWoodpecker Maasai.jpg|120px]] ||''Chloropicus namaquus''|| [[Barba pego]] ||Angolo, Bocvano, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Demokratia Respubliko Kongo, Etiopio, Kenjo, Malavio, Mozambiko, Namibio, Ruando, Somalio, Sud-Afriko, Sudano, Svazilando, Tanzanio, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo |- |[[File:Golden-crowned Woodpecker - Kakamega Kenya 06 2536 (16224262859).jpg|120px]] ||''Chloropicus xantholophus''|| [[Orkrona pego]] ||Angolo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Gabono, Kenjo, Niĝerio, Suda Sudano, Tanzanio kaj Ugando. |- |[[File:Fire-bellied Woodpecker - Ghana S4E1787 (16222859798) (cropped).jpg|120px]] ||''Chloropicus pyrrhogaster''|| [[Fajroventra pego]]|| Benino, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Liberio, Malio, Niĝerio, Sieraleono, Togolando kaj okcidenta Kameruno |- |} == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] lem77cif7g2hgx2mfp5b2r8vv07zrzh 0 954644 9490332 2026-10-08T12:01:41Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1363560428|Rosa von Praunheim]]" 9490332 wikitext text/x-wiki '''Holger Bernhard Bruno Mischwitzky''' (naskita kiel '''Holger Radtke'''; la 25-an de novembro 1942 en [[Rigo]] – mortis la 17-an de decembro 2025 en [[Berlino]]), profesie konata kiel '''Rosa von Praunheim''', estis germana filmreĝisoro, aŭtoro, produktoro, profesoro pri reĝisorado kaj unu el la plej influaj kaj famaj [[GLAT socia movado|gejaj aktivuloj]] en germanlingvio. <ref name="DeutscheWelle2">{{cite web|title=Germany's most famous gay rights activist: Rosa von Praunheim|url=http://www.dw.com/en/germanys-most-famous-gay-rights-activist-filmmaker-rosa-von-praunheim-at-75/a-41514818|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=14 June 2018}}</ref> Pioniro de la geja kino kaj geja aktivulo, von Praunheim estis ŝlosila kunfondinto de la moderna lesba kaj geja movado en Okcidenta Germanio kaj Svislando. <ref name="gayhistories2">{{citation|last=Haggerty|first=George E.|title=Gay Histories and Cultures: An Encyclopedia|url=https://archive.org/details/encyclopediaofga00ghag/page/753|url-access=registration|publisher=Taylor & Francis|year=2000|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofga00ghag/page/753 753]|isbn=0-8153-1880-4}}</ref> Li estis frua defendanto de [[Aidoso|aidos-]] konscio kaj pli sekura sekso. Krome, li estis unu el la plej gravaj reprezentantoj de la [[Nova Germana Kino]]. Liaj filmoj centriĝas ĉirkaŭ [[Kviro|kvirec]]-rilataj temoj kaj fortaj virinaj roluloj, estas karakterizitaj per eksceso kaj uzas [[Kampo (kulturo)|freneza]] stilo. Ili prezentis tiajn personecojn kiel [[Keith Haring]], Larry Kramer, [[Diamanda Galás]], [[William S. Burroughs]], [[Allen Ginsberg]], Judith Malina, Jeff Stryker, Jayne County, Divine, Charlotte von Mahlsdorf, kaj vicon da [[Varholaj Supersteluloj|Varholaj supersteluloj]]. Dum pli ol 50 jaroj, von Praunheim faris pli ol 150 filmojn (mallongajn kaj plenlongajn filmojn). La retejo de la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]] diras pri lia filmo ''It Is Not the Homosexual Who Is Perverse, But the Society in Which He Lives :'' "La radikala traktaĵo de Rosa von Praunheim pri samseksema kulturo kaj politiko eksplodis post la aktivismo de [[Ribelo de Stonewall|Stonewall]] komence de la 1970-aj jaroj, kaj internacie redifinis gejan liberigon iam-ajna poste." <ref name="Int">{{cite web|date=1 June 2025|title=Nicht der Homosexuelle ist pervers, sondern die Situation, in der er lebt|url=https://www.moma.org/calendar/events/10604#occurrences|access-date=2 November 2025|work=Museum of Modern Art}}</ref> * {{IMDb nomo|id=0902823}} * {{Oficiala retejo|http://www.rosavonpraunheim.de/}} ({{De}} kaj {{En}}) * [http://www.vdb.org/smackn.acgi$artistdetail?PRAUNHEIMR Rosa von Praunheim] en la [http://www.vdb.org/ Video Data Bank] [[Kategorio:Kavaliroj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Germanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Germanaj aktivuloj]] [[Kategorio:Germanaj reĝisoroj]] 6o16bbk03oiu4gbb89my138jb4lhgeq 9490334 9490332 2026-10-08T12:02:21Z Sj1mor 12103 9490334 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Holger Bernhard Bruno Mischwitzky''' (naskita kiel '''Holger Radtke'''; la 25-an de novembro 1942 en [[Rigo]] – mortis la 17-an de decembro 2025 en [[Berlino]]), profesie konata kiel '''Rosa von Praunheim''', estis germana filmreĝisoro, aŭtoro, produktoro, profesoro pri reĝisorado kaj unu el la plej influaj kaj famaj [[GLAT socia movado|gejaj aktivuloj]] en germanlingvio. <ref name="DeutscheWelle2">{{cite web|title=Germany's most famous gay rights activist: Rosa von Praunheim|url=http://www.dw.com/en/germanys-most-famous-gay-rights-activist-filmmaker-rosa-von-praunheim-at-75/a-41514818|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=14 June 2018}}</ref> Pioniro de la geja kino kaj geja aktivulo, von Praunheim estis ŝlosila kunfondinto de la moderna lesba kaj geja movado en Okcidenta Germanio kaj Svislando. <ref name="gayhistories2">{{citation|last=Haggerty|first=George E.|title=Gay Histories and Cultures: An Encyclopedia|url=https://archive.org/details/encyclopediaofga00ghag/page/753|url-access=registration|publisher=Taylor & Francis|year=2000|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofga00ghag/page/753 753]|isbn=0-8153-1880-4}}</ref> Li estis frua defendanto de [[Aidoso|aidos-]] konscio kaj pli sekura sekso. Krome, li estis unu el la plej gravaj reprezentantoj de la [[Nova Germana Kino]]. Liaj filmoj centriĝas ĉirkaŭ [[Kviro|kvirec]]-rilataj temoj kaj fortaj virinaj roluloj, estas karakterizitaj per eksceso kaj uzas [[Kampo (kulturo)|freneza]] stilo. Ili prezentis tiajn personecojn kiel [[Keith Haring]], Larry Kramer, [[Diamanda Galás]], [[William S. Burroughs]], [[Allen Ginsberg]], Judith Malina, Jeff Stryker, Jayne County, Divine, Charlotte von Mahlsdorf, kaj vicon da [[Varholaj Supersteluloj|Varholaj supersteluloj]]. Dum pli ol 50 jaroj, von Praunheim faris pli ol 150 filmojn (mallongajn kaj plenlongajn filmojn). La retejo de la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]] diras pri lia filmo ''It Is Not the Homosexual Who Is Perverse, But the Society in Which He Lives :'' "La radikala traktaĵo de Rosa von Praunheim pri samseksema kulturo kaj politiko eksplodis post la aktivismo de [[Ribelo de Stonewall|Stonewall]] komence de la 1970-aj jaroj, kaj internacie redifinis gejan liberigon iam-ajna poste." <ref name="Int">{{cite web|date=1 June 2025|title=Nicht der Homosexuelle ist pervers, sondern die Situation, in der er lebt|url=https://www.moma.org/calendar/events/10604#occurrences|access-date=2 November 2025|work=Museum of Modern Art}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0902823}} * {{Oficiala retejo|http://www.rosavonpraunheim.de/}} ({{De}} kaj {{En}}) * [http://www.vdb.org/smackn.acgi$artistdetail?PRAUNHEIMR Rosa von Praunheim] en la [http://www.vdb.org/ Video Data Bank] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Praunheim von, Rosa}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Germanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Germanaj aktivuloj]] [[Kategorio:Germanaj reĝisoroj]] tihfxow4kfxhrn0gnhw4u1tt8h76evr 9490340 9490334 2026-10-08T12:12:59Z Sj1mor 12103 9490340 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Holger Bernhard Bruno Mischwitzky''' (naskita kiel '''Holger Radtke'''; la 25-an de novembro 1942 en [[Rigo]] – mortis la 17-an de decembro 2025 en [[Berlino]]), profesie konata kiel '''Rosa von Praunheim''', estis germana filmreĝisoro, aŭtoro, produktoro, profesoro pri reĝisorado kaj unu el la plej influaj kaj famaj [[GLAT socia movado|gejaj aktivuloj]] en germanlingvio. <ref name="DeutscheWelle2">{{cite web|title=Germany's most famous gay rights activist: Rosa von Praunheim|url=http://www.dw.com/en/germanys-most-famous-gay-rights-activist-filmmaker-rosa-von-praunheim-at-75/a-41514818|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=14 June 2018}}</ref> Pioniro de la geja kino kaj geja aktivulo, von Praunheim estis ŝlosila kunfondinto de la moderna lesba kaj geja movado en Okcidenta Germanio kaj Svislando. <ref name="gayhistories2">{{citation|last=Haggerty|first=George E.|title=Gay Histories and Cultures: An Encyclopedia|url=https://archive.org/details/encyclopediaofga00ghag/page/753|url-access=registration|publisher=Taylor & Francis|year=2000|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofga00ghag/page/753 753]|isbn=0-8153-1880-4}}</ref> Li estis frua defendanto de [[Aidoso|aidos-]] konscio kaj pli sekura sekso. Krome, li estis unu el la plej gravaj reprezentantoj de la [[Nova Germana Kino]]. Liaj filmoj centriĝas ĉirkaŭ [[Kviro|kvirec]]-rilataj temoj, la [[GLAT komunumo|GLAT-komunumo]] kaj fortaj virinaj roluloj, estas karakterizitaj per eksceso kaj uzas [[Kampo (kulturo)|kampan]] stilon. Ili prezentis tiajn personecojn kiel [[Keith Haring]] <ref name=":22">{{Citation|title=Silence = Death (1990) {{!}} MUBI|url=https://mubi.com/en/us/films/silence-death|accessdate=2026-10-03|language=}}</ref>, Larry Kramer <ref name=":32">{{Citation|title=Positive (1990) {{!}} MUBI|url=https://mubi.com/en/us/films/positive|accessdate=2026-10-03|language=}}</ref>, [[Diamanda Galás]] <ref name=":22" /><ref name=":32" />, [[William S. Burroughs]] <ref name=":42">{{Citation|title=Underground and Emigrants (1976) {{!}} MUBI|url=https://mubi.com/en/us/films/underground-and-emigrants|accessdate=2026-10-03|language=}}</ref>, [[Allen Ginsberg]] <ref name=":22" />, Judith Malina, Jeff Stryker, Jayne County, Divine <ref name=":42" />, Charlotte von Mahlsdorf <ref>{{Citation|title=I Am My Own Woman (1992) {{!}} MUBI|url=https://mubi.com/en/us/films/i-am-my-own-woman|accessdate=2026-10-03|language=}}</ref>, kaj vicon da [[Varholaj Supersteluloj|Varholaj supersteluloj]]. Dum pli ol 50 jaroj, von Praunheim faris pli ol 150 filmojn (mallongajn kaj plenlongajn filmojn). La retejo de la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]] diras pri lia filmo ''It Is Not the Homosexual Who Is Perverse, But the Society in Which He Lives :'' "La radikala traktaĵo de Rosa von Praunheim pri samseksema kulturo kaj politiko eksplodis post la aktivismo de [[Ribelo de Stonewall|Stonewall]] komence de la 1970-aj jaroj, kaj internacie redifinis gejan liberigon iam-ajna poste." <ref name="Int">{{cite web|date=1 June 2025|title=Nicht der Homosexuelle ist pervers, sondern die Situation, in der er lebt|url=https://www.moma.org/calendar/events/10604#occurrences|access-date=2 November 2025|work=Museum of Modern Art}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0902823}} * {{Oficiala retejo|http://www.rosavonpraunheim.de/}} ({{De}} kaj {{En}}) * [http://www.vdb.org/smackn.acgi$artistdetail?PRAUNHEIMR Rosa von Praunheim] en la [http://www.vdb.org/ Video Data Bank] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Praunheim von, Rosa}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Germanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Germanaj aktivuloj]] [[Kategorio:Germanaj reĝisoroj]] evrnf69pep7jn1bbvk19k9obgy4dlyi 9490474 9490340 2026-10-08T17:40:00Z Sj1mor 12103 9490474 wikitext text/x-wiki {{Informkesto gravulo}} '''Holger Bernhard Bruno Mischwitzky''' (naskita kiel '''Holger Radtke'''; la 25-an de novembro 1942 en [[Rigo]] – mortis la 17-an de decembro 2025 en [[Berlino]]), profesie konata kiel '''Rosa von Praunheim''', estis germana filmreĝisoro, aŭtoro, produktoro, profesoro pri reĝisorado kaj unu el la plej influaj kaj famaj [[GLAT socia movado|gejaj aktivuloj]] en germanlingvio. <ref name="DeutscheWelle2">{{cite web|title=Germany's most famous gay rights activist: Rosa von Praunheim|url=http://www.dw.com/en/germanys-most-famous-gay-rights-activist-filmmaker-rosa-von-praunheim-at-75/a-41514818|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=14 June 2018}}</ref> Pioniro de la geja kino kaj geja aktivulo, von Praunheim estis ŝlosila kunfondinto de la moderna lesba kaj geja movado en Okcidenta Germanio kaj Svislando. <ref name="gayhistories2">{{citation|last=Haggerty|first=George E.|title=Gay Histories and Cultures: An Encyclopedia|url=https://archive.org/details/encyclopediaofga00ghag/page/753|url-access=registration|publisher=Taylor & Francis|year=2000|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofga00ghag/page/753 753]|isbn=0-8153-1880-4}}</ref> Li estis frua defendanto de [[Aidoso|aidos-]] konscio kaj pli sekura sekso. Krome, li estis unu el la plej gravaj reprezentantoj de la [[Nova Germana Kino]]. Liaj filmoj centriĝas ĉirkaŭ [[Kviro|kvirec]]-rilataj temoj, la [[GLAT komunumo|GLAT-komunumo]] kaj fortaj virinaj roluloj, estas karakterizitaj per eksceso kaj uzas [[Kampo (kulturo)|kampan]] stilon. Ili prezentis tiajn personecojn kiel [[Keith Haring]] <ref name=":22">{{Citation|title=Silence = Death (1990) {{!}} MUBI|url=https://mubi.com/en/us/films/silence-death|accessdate=2026-10-03|language=}}</ref>, Larry Kramer <ref name=":32">{{Citation|title=Positive (1990) {{!}} MUBI|url=https://mubi.com/en/us/films/positive|accessdate=2026-10-03|language=}}</ref>, [[Diamanda Galás]] <ref name=":22" /><ref name=":32" />, [[William S. Burroughs]] <ref name=":42">{{Citation|title=Underground and Emigrants (1976) {{!}} MUBI|url=https://mubi.com/en/us/films/underground-and-emigrants|accessdate=2026-10-03|language=}}</ref>, [[Allen Ginsberg]] <ref name=":22" />, Judith Malina, Jeff Stryker, Jayne County, [[Divine]] <ref name=":42" />, Charlotte von Mahlsdorf <ref>{{Citation|title=I Am My Own Woman (1992) {{!}} MUBI|url=https://mubi.com/en/us/films/i-am-my-own-woman|accessdate=2026-10-03|language=}}</ref>, kaj vicon da [[Varholaj Supersteluloj|Varholaj supersteluloj]]. Dum pli ol 50 jaroj, von Praunheim faris pli ol 150 filmojn (mallongajn kaj plenlongajn filmojn). La retejo de la [[Muzeo de Moderna Arto de Novjorko|Muzeo de Moderna Arto]] diras pri lia filmo ''It Is Not the Homosexual Who Is Perverse, But the Society in Which He Lives :'' "La radikala traktaĵo de Rosa von Praunheim pri samseksema kulturo kaj politiko eksplodis post la aktivismo de [[Ribelo de Stonewall|Stonewall]] komence de la 1970-aj jaroj, kaj internacie redifinis gejan liberigon iam-ajna poste." <ref name="Int">{{cite web|date=1 June 2025|title=Nicht der Homosexuelle ist pervers, sondern die Situation, in der er lebt|url=https://www.moma.org/calendar/events/10604#occurrences|access-date=2 November 2025|work=Museum of Modern Art}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|id=0902823}} * {{Oficiala retejo|http://www.rosavonpraunheim.de/}} ({{De}} kaj {{En}}) * [http://www.vdb.org/smackn.acgi$artistdetail?PRAUNHEIMR Rosa von Praunheim] en la [http://www.vdb.org/ Video Data Bank] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Praunheim von, Rosa}} [[Kategorio:Kavaliroj de la Federacia Meritkruco (Germanio)]] [[Kategorio:Germanaj aŭtobiografoj]] [[Kategorio:Germanaj aktivuloj]] [[Kategorio:Germanaj reĝisoroj]] 4af110qk2x3nz9o522xx6y6yksgmqld 0 954645 9490341 2026-10-08T12:16:12Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Barba pego |koloro = pink |dosiero = BeardedWoodpecker Maasai.jpg |priskribo de dosiero = Ino en [[Masai Mara]], Kenjo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Chloropicus namaquus, kap en roep, Waterberg Natuurpraal, a.mp3 |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Pic..." 9490341 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Barba pego |koloro = pink |dosiero = BeardedWoodpecker Maasai.jpg |priskribo de dosiero = Ino en [[Masai Mara]], Kenjo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Chloropicus namaquus, kap en roep, Waterberg Natuurpraal, a.mp3 |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Barba pego''' ''C. namaquus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos namaquus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680982A92888868 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680982A92888868.en }}</ref> |dunomo = ''Chloropicus namaquus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton August Heinrich Lichtenstein|Lichtenstein, AAH]], 1793) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias namaquus''<br />''Dendropicos namaquus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Barba pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus namaquus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Ĝi havas karakterizan nigrablankan kapon kaj brunecan, strieccan korpon. Ĝi estas indiĝena en tropika Mez-Afriko. Ĝi havas ege vastan arealon kaj estas sufiĉe ofta specio, kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] klasifikis ĝian konservan staton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos namaquus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680982A92888868 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680982A92888868.en }}</ref> Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''. ==Aspekto== [[File:Bearded Woodpecker (Chloropicus namaquus) male.jpg|thumb|200px|left|Masklo en [[Tanzanio]]]] [[File:Chloropicus namaquus, trommel teen telefoonpaal, 23 s, Buffelsdrift, c.mp3|thumb|left|200px|Tamburado sur fosto, Sudafriko]] The bearded woodpecker is one of the largest woodpeckers in Africa growing to a length of about {{convert|25|cm|in|0|abbr=on}}. The head is distinctive with a black moustache, a broad black eye-stripe and black crown contrasting with a white [[supercilium]], face, chin and throat. The male has a red hind crown which the female lacks. The mantle is black and the rest of the upper parts are yellowish-brown with narrow white barring. The tail is brown, barred white, the feathers having yellowish shafts. The underparts are grey with narrow white barring. The beak is large and greyish-black, the legs grey and the eyes red. Juveniles are similar to adults but the upper parts have a greenish tinge and more diffuse barring, and both sexes have some red colouring on the crown and nape.<ref name=Winkler>{{cite book|author1=Hans Winkler|author2=David A. Christie |title=Woodpeckers|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== It is found in [[Angola]], [[Botswana]], [[Central African Republic]], [[Chad]], [[Democratic Republic of the Congo]], [[Eswatini]], [[Ethiopia]], [[Kenya]], [[Malawi]], [[Mozambique]], [[Namibia]], [[Rwanda]], [[Somalia]], [[South Africa]], [[Sudan]], [[Tanzania]], [[Uganda]], [[Zambia]], and [[Zimbabwe]].<ref name=iucn/> It has a wide range of habitat types including woodland with sizeable trees, ''[[Brachystegia]]'' woodland, ''[[Euphorbia]]'' and ''[[Acacia]]'' woodland, the fringes of gallery forests and brushland. It is present from the lowlands up to altitudes of about {{convert|3000|m|ft|-3|abbr=on}}.<ref name=Winkler/> ==Ekologio== The bearded woodpecker often forages in pairs which communicate with each other vocally, flicking their wings as they call. Each bird will spend a long time on a single tree, hammering, probing and pecking with its beak and gleaning any stray [[insect]]s it encounters, before flying off to another, often distant, tree. The diet consists of insects and their [[larvae]], [[spider]]s, [[caterpillar]]s and [[ant]]s. It has been known to catch [[gecko]]s and small [[lizard]]s. This bird often drums loudly on branches, finishing each drum-roll with four taps. The nest hole is drilled in dead wood, up to {{convert|20|m|ft|-1|abbr=on}} above the ground. A clutch averaging three eggs is laid and incubation, by both parents, lasts thirteen days. The chicks are cared for by both birds and remain in the nest for about four weeks.<ref name=Winkler/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus namaquus|''Chloropicus namaquus''}} *{{Commons category|Chloropicus namaquus|''Chloropicus namaquus''}} * Barba pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/487.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] r7f832vij2y1zzk0jn04emsqpjr0q2v 9490343 9490341 2026-10-08T12:19:21Z Kani 670 /* Aspekto */ 9490343 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Barba pego |koloro = pink |dosiero = BeardedWoodpecker Maasai.jpg |priskribo de dosiero = Ino en [[Masai Mara]], Kenjo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Chloropicus namaquus, kap en roep, Waterberg Natuurpraal, a.mp3 |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Barba pego''' ''C. namaquus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos namaquus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680982A92888868 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680982A92888868.en }}</ref> |dunomo = ''Chloropicus namaquus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton August Heinrich Lichtenstein|Lichtenstein, AAH]], 1793) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias namaquus''<br />''Dendropicos namaquus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Barba pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus namaquus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Ĝi havas karakterizan nigrablankan kapon kaj brunecan, strieccan korpon. Ĝi estas indiĝena en tropika Mez-Afriko. Ĝi havas ege vastan arealon kaj estas sufiĉe ofta specio, kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] klasifikis ĝian konservan staton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos namaquus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680982A92888868 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680982A92888868.en }}</ref> Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''. ==Aspekto== [[File:Bearded Woodpecker (Chloropicus namaquus) male.jpg|thumb|200px|left|Masklo en [[Tanzanio]]]] [[File:Chloropicus namaquus, trommel teen telefoonpaal, 23 s, Buffelsdrift, c.mp3|thumb|left|200px|Tamburado sur fosto, Sudafriko]] La Barba pego estas unu el la plej grandaj pegoj en Afriko, atingante longon de ĉirkaŭ 25 cm. Ĝia kapo estas rimarkinda pro nigra mustaĉo, larĝa nigra strio tra la okulo kaj nigra krono, kiuj kontrastas kun blankaj superokula strio, vizaĝo, mentono kaj gorĝo. La masklo havas ruĝan malantaŭan parton de la krono, kio mankas ĉe la ino. La dorso estas nigra, kaj la ceteraj supraj partoj estas flavec-brunaj kun mallarĝaj blankaj strioj. La vosto estas bruna kun blankaj strioj, kaj ĝiaj plumoj havas flavecajn aksojn. La subaj partoj estas grizaj kun mallarĝaj blankaj strioj. La beko estas granda kaj griz-nigra, la kruroj grizaj kaj la okuloj ruĝaj. Junuloj similas al plenkreskuloj, sed iliaj supraj partoj havas verdecan nuancon kaj malpli klare difinitajn striojn; krome, ĉe ambaŭ seksoj videblas iom da ruĝa koloro sur la krono kaj nuko.<ref name=Winkler>{{cite book|author1=Hans Winkler|author2=David A. Christie |title=Woodpeckers|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== It is found in [[Angola]], [[Botswana]], [[Central African Republic]], [[Chad]], [[Democratic Republic of the Congo]], [[Eswatini]], [[Ethiopia]], [[Kenya]], [[Malawi]], [[Mozambique]], [[Namibia]], [[Rwanda]], [[Somalia]], [[South Africa]], [[Sudan]], [[Tanzania]], [[Uganda]], [[Zambia]], and [[Zimbabwe]].<ref name=iucn/> It has a wide range of habitat types including woodland with sizeable trees, ''[[Brachystegia]]'' woodland, ''[[Euphorbia]]'' and ''[[Acacia]]'' woodland, the fringes of gallery forests and brushland. It is present from the lowlands up to altitudes of about {{convert|3000|m|ft|-3|abbr=on}}.<ref name=Winkler/> ==Ekologio== The bearded woodpecker often forages in pairs which communicate with each other vocally, flicking their wings as they call. Each bird will spend a long time on a single tree, hammering, probing and pecking with its beak and gleaning any stray [[insect]]s it encounters, before flying off to another, often distant, tree. The diet consists of insects and their [[larvae]], [[spider]]s, [[caterpillar]]s and [[ant]]s. It has been known to catch [[gecko]]s and small [[lizard]]s. This bird often drums loudly on branches, finishing each drum-roll with four taps. The nest hole is drilled in dead wood, up to {{convert|20|m|ft|-1|abbr=on}} above the ground. A clutch averaging three eggs is laid and incubation, by both parents, lasts thirteen days. The chicks are cared for by both birds and remain in the nest for about four weeks.<ref name=Winkler/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus namaquus|''Chloropicus namaquus''}} *{{Commons category|Chloropicus namaquus|''Chloropicus namaquus''}} * Barba pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/487.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 2ug9o2bo33k5pu2spwt5562hrutkcpk 9490347 9490343 2026-10-08T12:23:17Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9490347 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Barba pego |koloro = pink |dosiero = BeardedWoodpecker Maasai.jpg |priskribo de dosiero = Ino en [[Masai Mara]], Kenjo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Chloropicus namaquus, kap en roep, Waterberg Natuurpraal, a.mp3 |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Barba pego''' ''C. namaquus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos namaquus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680982A92888868 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680982A92888868.en }}</ref> |dunomo = ''Chloropicus namaquus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton August Heinrich Lichtenstein|Lichtenstein, AAH]], 1793) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias namaquus''<br />''Dendropicos namaquus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Barba pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus namaquus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Ĝi havas karakterizan nigrablankan kapon kaj brunecan, strieccan korpon. Ĝi estas indiĝena en tropika Mez-Afriko. Ĝi havas ege vastan arealon kaj estas sufiĉe ofta specio, kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] klasifikis ĝian konservan staton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos namaquus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680982A92888868 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680982A92888868.en }}</ref> Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''. ==Aspekto== [[File:Bearded Woodpecker (Chloropicus namaquus) male.jpg|thumb|200px|left|Masklo en [[Tanzanio]]]] [[File:Chloropicus namaquus, trommel teen telefoonpaal, 23 s, Buffelsdrift, c.mp3|thumb|left|200px|Tamburado sur fosto, Sudafriko]] La Barba pego estas unu el la plej grandaj pegoj en Afriko, atingante longon de ĉirkaŭ 25 cm. Ĝia kapo estas rimarkinda pro nigra mustaĉo, larĝa nigra strio tra la okulo kaj nigra krono, kiuj kontrastas kun blankaj superokula strio, vizaĝo, mentono kaj gorĝo. La masklo havas ruĝan malantaŭan parton de la krono, kio mankas ĉe la ino. La dorso estas nigra, kaj la ceteraj supraj partoj estas flavec-brunaj kun mallarĝaj blankaj strioj. La vosto estas bruna kun blankaj strioj, kaj ĝiaj plumoj havas flavecajn aksojn. La subaj partoj estas grizaj kun mallarĝaj blankaj strioj. La beko estas granda kaj griz-nigra, la kruroj grizaj kaj la okuloj ruĝaj. Junuloj similas al plenkreskuloj, sed iliaj supraj partoj havas verdecan nuancon kaj malpli klare difinitajn striojn; krome, ĉe ambaŭ seksoj videblas iom da ruĝa koloro sur la krono kaj nuko.<ref name=Winkler>{{cite book|author1=Hans Winkler|author2=David A. Christie |title=Woodpeckers|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Bocvano]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Ĉado]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Namibio]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=iucn/> Ĝi havas vastan gamon da vivejoj, inkluzive de arbaro kun grandaj arboj, nome de ''[[Brachystegia]]'', ''[[Euphorbia]]'' kaj ''[[Acacia]]'', la randoj de galeriaj arbaroj kaj [[arbustaro]]. Ĝi ĉeestas de la malaltaj teroj ĝis altitudoj de ĉirkaŭ 3 000 m.<ref name=Winkler/> ==Ekologio== The bearded woodpecker often forages in pairs which communicate with each other vocally, flicking their wings as they call. Each bird will spend a long time on a single tree, hammering, probing and pecking with its beak and gleaning any stray [[insect]]s it encounters, before flying off to another, often distant, tree. The diet consists of insects and their [[larvae]], [[spider]]s, [[caterpillar]]s and [[ant]]s. It has been known to catch [[gecko]]s and small [[lizard]]s. This bird often drums loudly on branches, finishing each drum-roll with four taps. The nest hole is drilled in dead wood, up to {{convert|20|m|ft|-1|abbr=on}} above the ground. A clutch averaging three eggs is laid and incubation, by both parents, lasts thirteen days. The chicks are cared for by both birds and remain in the nest for about four weeks.<ref name=Winkler/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus namaquus|''Chloropicus namaquus''}} *{{Commons category|Chloropicus namaquus|''Chloropicus namaquus''}} * Barba pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/487.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] nav0ij0bzye5tjt72a8rt7jby76ftlq 9490350 9490347 2026-10-08T12:25:20Z Kani 670 /* Ekologio */ 9490350 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Barba pego |koloro = pink |dosiero = BeardedWoodpecker Maasai.jpg |priskribo de dosiero = Ino en [[Masai Mara]], Kenjo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Chloropicus namaquus, kap en roep, Waterberg Natuurpraal, a.mp3 |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Barba pego''' ''C. namaquus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos namaquus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680982A92888868 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680982A92888868.en }}</ref> |dunomo = ''Chloropicus namaquus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton August Heinrich Lichtenstein|Lichtenstein, AAH]], 1793) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias namaquus''<br />''Dendropicos namaquus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Barba pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus namaquus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Ĝi havas karakterizan nigrablankan kapon kaj brunecan, strieccan korpon. Ĝi estas indiĝena en tropika Mez-Afriko. Ĝi havas ege vastan arealon kaj estas sufiĉe ofta specio, kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] klasifikis ĝian konservan staton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos namaquus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680982A92888868 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680982A92888868.en }}</ref> Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''. ==Aspekto== [[File:Bearded Woodpecker (Chloropicus namaquus) male.jpg|thumb|200px|left|Masklo en [[Tanzanio]]]] [[File:Chloropicus namaquus, trommel teen telefoonpaal, 23 s, Buffelsdrift, c.mp3|thumb|left|200px|Tamburado sur fosto, Sudafriko]] La Barba pego estas unu el la plej grandaj pegoj en Afriko, atingante longon de ĉirkaŭ 25 cm. Ĝia kapo estas rimarkinda pro nigra mustaĉo, larĝa nigra strio tra la okulo kaj nigra krono, kiuj kontrastas kun blankaj superokula strio, vizaĝo, mentono kaj gorĝo. La masklo havas ruĝan malantaŭan parton de la krono, kio mankas ĉe la ino. La dorso estas nigra, kaj la ceteraj supraj partoj estas flavec-brunaj kun mallarĝaj blankaj strioj. La vosto estas bruna kun blankaj strioj, kaj ĝiaj plumoj havas flavecajn aksojn. La subaj partoj estas grizaj kun mallarĝaj blankaj strioj. La beko estas granda kaj griz-nigra, la kruroj grizaj kaj la okuloj ruĝaj. Junuloj similas al plenkreskuloj, sed iliaj supraj partoj havas verdecan nuancon kaj malpli klare difinitajn striojn; krome, ĉe ambaŭ seksoj videblas iom da ruĝa koloro sur la krono kaj nuko.<ref name=Winkler>{{cite book|author1=Hans Winkler|author2=David A. Christie |title=Woodpeckers|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Bocvano]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Ĉado]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Namibio]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=iucn/> Ĝi havas vastan gamon da vivejoj, inkluzive de arbaro kun grandaj arboj, nome de ''[[Brachystegia]]'', ''[[Euphorbia]]'' kaj ''[[Acacia]]'', la randoj de galeriaj arbaroj kaj [[arbustaro]]. Ĝi ĉeestas de la malaltaj teroj ĝis altitudoj de ĉirkaŭ 3 000 m.<ref name=Winkler/> ==Ekologio== La Barba pego ofte serĉas manĝaĵon pare; la partneroj komunikas voĉe kaj skuas la flugilojn dum la vokado. Ĉiu birdo pasigas longan tempon ĉe unuopa arbo – martelante, esplorante kaj bek-frapante – kaj kolektante eventualajn renkontitajn insektojn, antaŭ ol forflugi al alia, ofte malproksima, arbo. Ĝia dieto konsistas el [[insektoj]] kaj ties [[larvo]]j, [[araneoj]], [[raŭpo]]j kaj [[formiko]]j. Oni scias, ke ĝi ankaŭ kaptas [[geko]]jn kaj malgrandajn lacertojn. Tiu birdo ofte laŭte tamburas sur branĉoj, finante ĉiun tamburadon per kvar frapoj. La nestokavo estas elfosita en mortinta ligno, ĝis 20 metrojn super la grundo. La ino demetas averaĝe tri ovojn, kaj la kovado, plenumata de ambaŭ gepatroj, daŭras dek tri tagojn. Ambaŭ birdoj zorgas pri la idoj, kiuj restas en la nesto dum proksimume kvar semajnoj.<ref name=Winkler/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus namaquus|''Chloropicus namaquus''}} *{{Commons category|Chloropicus namaquus|''Chloropicus namaquus''}} * Barba pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/487.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 3tdu5gbdeuj27a246q9pz7jy52z12g0 9490353 9490350 2026-10-08T12:29:34Z Kani 670 9490353 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Barba pego |koloro = pink |dosiero = BeardedWoodpecker Maasai.jpg |priskribo de dosiero = Ino en [[Masai Mara]], Kenjo | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = Chloropicus namaquus, kap en roep, Waterberg Natuurpraal, a.mp3 |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Barba pego''' ''C. namaquus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos namaquus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680982A92888868 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680982A92888868.en }}</ref> |dunomo = ''Chloropicus namaquus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Anton August Heinrich Lichtenstein|Lichtenstein, AAH]], 1793) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias namaquus''<br />''Dendropicos namaquus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Barba pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus namaquus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Ĝi havas karakterizan nigrablankan kapon kaj brunecan, strieccan korpon. Ĝi estas indiĝena en tropika Mez-Afriko. Ĝi havas ege vastan arealon kaj estas sufiĉe ofta specio, kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] klasifikis ĝian konservan staton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos namaquus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680982A92888868 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680982A92888868.en }}</ref> Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''. ==Aspekto== [[File:Bearded Woodpecker (Chloropicus namaquus) male.jpg|thumb|200px|left|Masklo en [[Tanzanio]]]] [[File:Chloropicus namaquus, trommel teen telefoonpaal, 23 s, Buffelsdrift, c.mp3|thumb|left|200px|Tamburado sur fosto, Sudafriko]] La Barba pego estas unu el la plej grandaj pegoj en Afriko, atingante longon de ĉirkaŭ 25 cm. Ĝia kapo estas rimarkinda pro nigra mustaĉo, larĝa nigra strio tra la okulo kaj nigra krono, kiuj kontrastas kun blankaj superokula strio, vizaĝo, mentono kaj gorĝo. La masklo havas ruĝan malantaŭan parton de la krono, kio mankas ĉe la ino. La dorso estas nigra, kaj la ceteraj supraj partoj estas flavec-brunaj kun mallarĝaj blankaj strioj. La vosto estas bruna kun blankaj strioj, kaj ĝiaj plumoj havas flavecajn aksojn. La subaj partoj estas grizaj kun mallarĝaj blankaj strioj. La beko estas granda kaj griz-nigra, la kruroj grizaj kaj la okuloj ruĝaj. Junuloj similas al plenkreskuloj, sed iliaj supraj partoj havas verdecan nuancon kaj malpli klare difinitajn striojn; krome, ĉe ambaŭ seksoj videblas iom da ruĝa koloro sur la krono kaj nuko.<ref name=Winkler>{{cite book|author1=Hans Winkler|author2=David A. Christie |title=Woodpeckers|url=https://books.google.com/books?id=GCLgskRFt7IC&pg=PT4 |year=2010 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-4081-3504-4 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== Ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Bocvano]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Ĉado]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Svazilando]], [[Etiopio]], [[Kenjo]], [[Malavio]], [[Mozambiko]], [[Namibio]], [[Ruando]], [[Somalio]], [[Sudafriko]], [[Sudano]], [[Tanzanio]], [[Ugando]], [[Zambio]], kaj [[Zimbabvo]].<ref name=iucn/> Ĝi havas vastan gamon da vivejoj, inkluzive de arbaro kun grandaj arboj, nome de ''[[Brachystegia]]'', ''[[Euphorbia]]'' kaj ''[[Acacia]]'', la randoj de galeriaj arbaroj kaj [[arbustaro]]. Ĝi ĉeestas de la malaltaj teroj ĝis altitudoj de ĉirkaŭ 3 000 m.<ref name=Winkler/> ==Ekologio== La Barba pego ofte serĉas manĝaĵon pare; la partneroj komunikas voĉe kaj skuas la flugilojn dum la vokado. Ĉiu birdo pasigas longan tempon ĉe unuopa arbo – martelante, esplorante kaj bek-frapante – kaj kolektante eventualajn renkontitajn insektojn, antaŭ ol forflugi al alia, ofte malproksima, arbo. Ĝia dieto konsistas el [[insektoj]] kaj ties [[larvo]]j, [[araneoj]], [[raŭpo]]j kaj [[formiko]]j. Oni scias, ke ĝi ankaŭ kaptas [[geko]]jn kaj malgrandajn lacertojn. Tiu birdo ofte laŭte tamburas sur branĉoj, finante ĉiun tamburadon per kvar frapoj. La nestokavo estas elfosita en mortinta ligno, ĝis 20 metrojn super la grundo. La ino demetas averaĝe tri ovojn, kaj la kovado, plenumata de ambaŭ gepatroj, daŭras dek tri tagojn. Ambaŭ birdoj zorgas pri la idoj, kiuj restas en la nesto dum proksimume kvar semajnoj.<ref name=Winkler/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus namaquus|''Chloropicus namaquus''}} *{{Commons category|Chloropicus namaquus|''Chloropicus namaquus''}} * Barba pego - [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/487.pdf Speciteksto en The Atlas of Southern African Birds] {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 07vkwy3t6o230b6l53ahant2b9c56m7 0 954646 9490342 2026-10-08T12:17:56Z Kani 670 Alidirektigis al [[Barba pego]] 9490342 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Barba pego]] mklt8mbvc8unkz9b1ylmftwf69aa6e3 0 954647 9490344 2026-10-08T12:19:57Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Alidirektigis al [[Lvivo]] 9490344 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU [[Lvivo]] pgenwfu1ce64cdosy12pes2s1zev48h 0 954648 9490354 2026-10-08T12:33:12Z Crosstor 3176 juĝisto 9490354 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Farkas]] Széll''' [farkaŝ sEl], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Széll Farkas''' estis [[Hungario|hungara]] [[juĝisto]], [[arkeologo]], [[genealogo]]. Lia familia nomvarianto estis ''Szél'' [sEl], liaj originaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''dukai, szentgyörgyvölgyi'' [sentdjordjvoldji], al kiuj aldoniĝis ''bessenyei'' [beŝenjei] ekde 1896. Liaj fratoj estis [[Lajos Széll (kuracisto)]] kaj [[Ákos Széll]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM71672 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=671391&date=2026-10-08 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1844|4|28}} en [[Hódmezővásárhely]], li mortis {{mortotago|1909|12|17}} en [[Budapeŝto]]<!--, li mortis {{mortotago|20||}} en [[]]-->. [[Dosiero:Széll Farkas, Ország-Világ, 1889.png|eta|maldekstre|{{centre|{{paĝonomo}} en 1889}}]] == Biografio == {{Paĝonomo}} frekventis [[gimnazio]]jn en [[Debrecen]] kaj [[Nagykőrös]], poste li akiris juran diplomon. Li plenumis plurajn jurajn oficojn (plej ofte juĝisto) en juĝejoj laŭvice en [[Szeged]] (1868–1874), [[Kunszentmárton]] (1874–1878), [[Karcag]] (1878–1882), Budapeŝto (1882–1891), fine en Debrecen ĝis sia emeritiĝo en 1907. Libertempe li okupiĝis pri [[arkeologio]] kaj [[genealogio]], en 1884 li malkovris manuskripton pri kantoj el la 16-a jarcento. Li edziĝis en 1870. Li ricevis reĝan [[premio]]n en 1907. == Elektitaj kontribuoj == * ''A tiszazugi archaeologiai magántársulat 1876-iki ásatásainak leírása...'' * ''Költemények.'' (poemoj, 1879) * ''Egy XVI. századbeli codex historiás énekei.'' (1884, denove: 1885) * ''A nagybesenyői Bessenyey-család története.'' (1890) * ''A becstelenítés és a biróság előtti megkövetés a Debreczen városi régi jogban.'' (1897) * ''Testi büntetések a Debreczen város régi jogban.'' (1903) == Fontoj == * [https://www.arcanum.com/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-eletrajzi-lexikon-7428D/sz-77C95/szell-farkas-77EC0/ biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/03600/03630/html/sz/sz26123.htm biografio hungare] * [https://intezet.nori.gov.hu/public/nemzeti-sirkert/budapest/fiumei-uti-temeto/szell-farkas-1896-tol-bessenyei biografio hungare] * [https://mek.oszk.hu/00000/00060/html/096/pc009615.html#7 biografio hungare (legebla en la 2-a punkto)] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szell Farkas}} [[Kategorio:Hungaraj juĝistoj]] [[Kategorio:Hungaraj arkeologoj]] [[Kategorio:Hungaraj genealogoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 6j3i7eho5wtttew5yjuonsstllyvoj9 0 954649 9490356 2026-10-08T12:36:42Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{informkesto homo |dosiero = <!-- el vikidatumoj --> }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la o [[1970]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1970}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de o]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} kategor..." 9490356 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = <!-- el vikidatumoj --> }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la o [[1970]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1970}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de o]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] l4g0l4jzwcygr25ujtbl4wv9bpa65nv 9490363 9490356 2026-10-08T12:47:43Z Aidas 3488 9490363 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = <!-- el vikidatumoj --> }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la o [[1970]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1970}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Kilo]] kaj la [[Hamburga universitato]]. Denaske ŝi ekskluzive parolas la [[platgerman]]ne (lingve multe pli parenca al la nederlanda kaj la frisa ol al la altgermana), unua fremda lingvo ekde la 7-a vivjaro en la [[elementa lernejo]] estis la alt[[germana lingvo]], kaj en la posta vivo ŝi lernis tiom malsimilajn lingvoj kiuj la [[finna]] kaj la [[galega]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] 53rlr25pdrqnv11hp1wdwjyohk5l981 9490364 9490363 2026-10-08T12:48:26Z Kani 670 9490364 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = <!-- el vikidatumoj --> }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la o [[1970]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1970}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Kilo]] kaj la [[Hamburga universitato]]. Denaske ŝi ekskluzive parolas la [[platgerman]]an (lingve multe pli parenca al la nederlanda kaj la frisa ol al la altgermana), unua fremda lingvo ekde la 7-a vivjaro en la [[elementa lernejo]] estis la alt[[germana lingvo]], kaj en la posta vivo ŝi lernis tiom malsimilajn lingvoj kiuj la [[finna]] kaj la [[galega]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] 4hwdrvp17w0xxd6jxv3sqb958wu8aiz 9490365 9490364 2026-10-08T12:48:46Z Kani 670 9490365 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = <!-- el vikidatumoj --> }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la o [[1970]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1970}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Kilo]] kaj la [[Hamburga universitato]]. Denaske ŝi ekskluzive parolas la [[platgermana]]n (lingve multe pli parenca al la nederlanda kaj la frisa ol al la altgermana), unua fremda lingvo ekde la 7-a vivjaro en la [[elementa lernejo]] estis la alt[[germana lingvo]], kaj en la posta vivo ŝi lernis tiom malsimilajn lingvoj kiuj la [[finna]] kaj la [[galega]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] q1txkhpsvdrzz2w0jd3om3ikv10qduk 9490368 9490365 2026-10-08T12:51:30Z Aidas 3488 9490368 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = <!-- el vikidatumoj --> }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la 20-an de aŭgusto [[1964]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1964|8|20}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Kilo]] kaj la [[Hamburga universitato]]. Denaske ŝi ekskluzive parolas la [[platgermana]]n (lingve multe pli parenca al la nederlanda kaj la frisa ol al la altgermana), unua fremda lingvo ekde la 7-a vivjaro en la [[elementa lernejo]] estis la alt[[germana lingvo]], kaj en la posta vivo ŝi lernis tiom malsimilajn lingvoj kiuj la [[finna]] kaj la [[galega]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] ew318d22wpknrmc13vj7k0fcum8fcef 9490369 9490368 2026-10-08T12:52:35Z Aidas 3488 bildo aldonata 9490369 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = Dörte Hansen auf Frankfurter Buchmesse 2022.jpg <!-- por vikidatumoj --> }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la 20-an de aŭgusto [[1964]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1964|8|20}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Kilo]] kaj la [[Hamburga universitato]]. Denaske ŝi ekskluzive parolas la [[platgermana]]n (lingve multe pli parenca al la nederlanda kaj la frisa ol al la altgermana), unua fremda lingvo ekde la 7-a vivjaro en la [[elementa lernejo]] estis la alt[[germana lingvo]], kaj en la posta vivo ŝi lernis tiom malsimilajn lingvoj kiuj la [[finna]] kaj la [[galega]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] pnb05k0gyuhbg2ocslc9hczqs06om72 9490374 9490369 2026-10-08T12:59:07Z Aidas 3488 2 bildoj aldonataj 9490374 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = Dörte Hansen auf Frankfurter Buchmesse 2022.jpg <!-- por vikidatumoj --> |priskribo = en la [[frankfurta librofoiro]] [[2022]] }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la 20-an de aŭgusto [[1964]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1964|8|20}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Kilo]] kaj la [[Hamburga universitato]]. [[dosiero:MJK62763 Dörte Hansen (Frankfurter Buchmesse 2018).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en la [[frankfurta librofoiro]] [[2018]]}}]] Denaske ŝi ekskluzive parolas la [[platgermana]]n (lingve multe pli parenca al la [[nederlanda]] kaj la [[frisa]] ol al la altgermana), unua fremda lingvo ekde la 7-a vivjaro en la [[elementa lernejo]] estis la alt[[germana lingvo]], kaj en la posta vivo ŝi lernis tiom malsimilajn lingvoj kiuj la [[finna]] kaj la [[galega]]. == Eksteraj ligiloj == * {{Oficiala retejo}} ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] n7pzbjl542rwjwaq2h73kyibgioevu9 9490379 9490374 2026-10-08T13:08:17Z Aidas 3488 + 2 retejoj 9490379 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = Dörte Hansen auf Frankfurter Buchmesse 2022.jpg <!-- por vikidatumoj --> |priskribo = en la [[frankfurta librofoiro]] [[2022]] }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la 20-an de aŭgusto [[1964]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1964|8|20}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Kilo]] kaj la [[Hamburga universitato]]. [[dosiero:MJK62763 Dörte Hansen (Frankfurter Buchmesse 2018).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en la [[frankfurta librofoiro]] [[2018]]}}]] Denaske ŝi ekskluzive parolas la [[platgermana]]n (lingve multe pli parenca al la [[nederlanda]] kaj la [[frisa]] ol al la altgermana), unua fremda lingvo ekde la 7-a vivjaro en la [[elementa lernejo]] estis la alt[[germana lingvo]], kaj en la posta vivo ŝi lernis tiom malsimilajn lingvoj kiuj la [[finna]] kaj la [[galega]]. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB-portalo}} ({{de}}) * [https://www.perlentaucher.de/autor/doerte-hansen.html biografieto kaj apartaj prezentoj pri la ĝis nun kvar romanoj de ŝi] en la retejo ''perlentaucher.de'' ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] ov4z7atm9opicwrmkaidbvpzi5is5or 9490380 9490379 2026-10-08T13:09:40Z Aidas 3488 /* Eksteraj ligiloj */ 9490380 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = Dörte Hansen auf Frankfurter Buchmesse 2022.jpg <!-- por vikidatumoj --> |priskribo = en la [[frankfurta librofoiro]] [[2022]] }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la 20-an de aŭgusto [[1964]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1964|8|20}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Kilo]] kaj la [[Hamburga universitato]]. [[dosiero:MJK62763 Dörte Hansen (Frankfurter Buchmesse 2018).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en la [[frankfurta librofoiro]] [[2018]]}}]] Denaske ŝi ekskluzive parolas la [[platgermana]]n (lingve multe pli parenca al la [[nederlanda]] kaj la [[frisa]] ol al la altgermana), unua fremda lingvo ekde la 7-a vivjaro en la [[elementa lernejo]] estis la alt[[germana lingvo]], kaj en la posta vivo ŝi lernis tiom malsimilajn lingvoj kiuj la [[finna]] kaj la [[galega]]. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB}} * [https://www.perlentaucher.de/autor/doerte-hansen.html biografieto kaj apartaj prezentoj pri la ĝis nun kvar romanoj de ŝi] en la retejo ''perlentaucher.de'' ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] 16nhohhm1kmil6tm6d2jlbn4kooburj 9490382 9490380 2026-10-08T13:11:38Z Aidas 3488 9490382 wikitext text/x-wiki {{informkesto homo |dosiero = Dörte Hansen auf Frankfurter Buchmesse 2022.jpg <!-- por vikidatumoj --> |priskribo = en la [[frankfurta librofoiro]] [[2022]] }} '''Dörte Hansen''' estas [[germanoj|germana]] [[verkistino]], [[ĵurnalistino]] kaj socia lingvistino. Ŝi naskiĝis la 20-an de aŭgusto [[1964]] en [[Husum]], [[Ŝlesvigo-Holstinio]], do nun estas {{aĝo|1964|8|20}}-jaraĝa. Sian altlernejan edukon ŝi interalie akiris en la [[universitato de Kilo]] kaj la [[Hamburga universitato]], kie ŝi doktoriĝis en 1994 per lingvistika esploro pri aparta konstelacio de [[dulingvismo]]. [[dosiero:MJK62763 Dörte Hansen (Frankfurter Buchmesse 2018).jpg|eta|maldekstra|200ra|{{centre|en la [[frankfurta librofoiro]] [[2018]]}}]] Denaske ŝi ekskluzive parolas la [[platgermana]]n (lingve multe pli parenca al la [[nederlanda]] kaj la [[frisa]] ol al la altgermana), unua fremda lingvo ekde la 7-a vivjaro en la [[elementa lernejo]] estis la alt[[germana lingvo]], kaj en la posta vivo ŝi lernis tiom malsimilajn lingvoj kiuj la [[finna]] kaj la [[galega]]. == Eksteraj ligiloj == * {{DNB}} * [https://www.perlentaucher.de/autor/doerte-hansen.html biografieto kaj apartaj prezentoj pri la ĝis nun kvar romanoj de ŝi] en la retejo ''perlentaucher.de'' ({{de}}) <br/> {{bibliotekoj}} {{ĝermo|germano}} {{Vivtempo|Hansen, D}} [[kategorio:Germanaj verkistoj]] [[kategorio:Germanaj ĵurnalistoj]] 18vdgav2op7sxj02lt3ctmozmv35nuv 0 954650 9490359 2026-10-08T12:39:25Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orkrona pego |koloro = pink |dosiero = Golden-crowned Woodpecker - Kakamega Kenya 06 2536 (16224262859).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭto..." 9490359 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orkrona pego |koloro = pink |dosiero = Golden-crowned Woodpecker - Kakamega Kenya 06 2536 (16224262859).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Orkrona pego''' ''C. xantholophus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = |dunomo = ''Chloropicus xantholophus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias xantholophus''<br/>''Dendropicos xantholophus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus xantholophus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''.<ref name=HBWA/> Ĝia tipa vivejo estas malseka tropika arbaro, kaj ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Gabono]], [[Kenjo]], [[Niĝerio]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]] kaj [[Ugando]]. ==Aspekto== The yellow-crested woodpecker grows to a length of {{convert|22|to|25|cm|in|0|abbr=on}}. The male has a small golden patch with black flecking on the crown, most noticeable in display, but the female lacks this. In other respects, the sexes are similar, the forehead being brown and the cheeks and throat whitish; there is a broad black streak through the eye which extends to the sides of the neck. The nape is black and the upper parts of the body are dull brownish-olive, usually plain but sometimes slightly barred. The rump and upper tail coverts are yellowish and the tail chocolate-brown. The underparts are brown with white spotting on the breast and white barring on the flanks and lower belly. The beak is long, the upper mandible being darker than the lower one, the iris is dark red and the legs and feet are olive-grey. Juveniles are somewhat drabber, with fewer spots but more barring, and both sexes have some yellow tipped feathers in the crown.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=206–207 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The yellow-crested woodpecker occurs in equatorial Central and Western Africa. Its range extends from western Kenya to Nigeria and southwestern Cameroon, and southward to northwestern Angola. Its altitudinal range is from {{convert|700|to|2150|m|ft|-2|abbr=on}}. Its habitat is dense primary or secondary rainforest, as well as drier forests, forest edges, and plantations of [[Theobroma cacao|cocoa]] or [[coffee]] where there are some remaining large trees.<ref name=Gorman2014/> ==Ekologio== Both male and female yellow-crested woodpeckers resort frequently to drumming; they produce loud rolls which start slowly, accelerate and finally fade away. This bird is also rather vocal, producing a range of chattering calls and various series of notes. It feeds on [[insect]]s in the middle and upper parts of the canopy, chiselling into wood to find beetle [[larva]]e, levering off bark, and sometimes sallying to catch flying insects.<ref name=Gorman2014/> The breeding habits of this species are poorly known, but it probably nests between September and March in Cameroon, Kenya and Uganda, and between June and September in Angola.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/56203 |title=Yellow-crested Woodpecker (''Dendropicos xantholophus'') |author=Winkler, H. |author2=Christie, D.A. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=27 May 2017}}</ref> ==Statuso== This woodpecker has an extremely wide range with a total area of occupancy of nearly {{convert|4,000,000|km2|mi2|-5|abbr=on}}. The population is believed to be stable and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of [[Least-concern species|least concern]].<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos xantholophus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680996A92889398 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680996A92889398.en }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} *{{Commons category|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] qgqdl9q2yo7zwdekstlzzg2iv5n2z6d 9490367 9490359 2026-10-08T12:51:00Z Kani 670 /* Aspekto */ 9490367 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orkrona pego |koloro = pink |dosiero = Golden-crowned Woodpecker - Kakamega Kenya 06 2536 (16224262859).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Orkrona pego''' ''C. xantholophus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = |dunomo = ''Chloropicus xantholophus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias xantholophus''<br/>''Dendropicos xantholophus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus xantholophus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''.<ref name=HBWA/> Ĝia tipa vivejo estas malseka tropika arbaro, kaj ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Gabono]], [[Kenjo]], [[Niĝerio]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]] kaj [[Ugando]]. ==Aspekto== La Orkrona pego atingas longon de 22 ĝis 25 cm. La masklo havas malgrandan oran makulon kun nigraj punktoj sur la verto – plej rimarkindan dum pariĝa montrado –, dum la ino ne havas ĝin. Alie, ambaŭ seksoj similas: la frunto estas bruna, kaj la vangoj kaj gorĝo estas blankecaj; larĝa nigra strio trairas la okulon kaj etendiĝas ĝis la flankoj de la kolo. La nuko estas nigra, kaj la supraj korpopartoj estas malbrile brun-oliveckoloraj, kutime unu-koloraj sed foje iomete striecaj. La pugo kaj la supraj vostokovriloj estas flavecaj, kaj la vosto estas ĉokoladbruna. La subaj partoj estas brunaj, kun blankaj punktoj sur la brusto kaj blankaj strioj sur la flankoj kaj la malsupra ventro. La beko estas longa, kun supra makzelo pli malhela ol la malsupra; la irisoj estas malhelruĝaj, kaj la kruroj kaj piedoj estas olivec-grizaj. Junuloj estas iom pli senkoloraj, kun malpli da punktoj sed pli da strioj, kaj ĉe ambaŭ seksoj iuj plumoj sur la verto havas flavajn pintojn.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=206–207 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== The yellow-crested woodpecker occurs in equatorial Central and Western Africa. Its range extends from western Kenya to Nigeria and southwestern Cameroon, and southward to northwestern Angola. Its altitudinal range is from {{convert|700|to|2150|m|ft|-2|abbr=on}}. Its habitat is dense primary or secondary rainforest, as well as drier forests, forest edges, and plantations of [[Theobroma cacao|cocoa]] or [[coffee]] where there are some remaining large trees.<ref name=Gorman2014/> ==Ekologio== Both male and female yellow-crested woodpeckers resort frequently to drumming; they produce loud rolls which start slowly, accelerate and finally fade away. This bird is also rather vocal, producing a range of chattering calls and various series of notes. It feeds on [[insect]]s in the middle and upper parts of the canopy, chiselling into wood to find beetle [[larva]]e, levering off bark, and sometimes sallying to catch flying insects.<ref name=Gorman2014/> The breeding habits of this species are poorly known, but it probably nests between September and March in Cameroon, Kenya and Uganda, and between June and September in Angola.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/56203 |title=Yellow-crested Woodpecker (''Dendropicos xantholophus'') |author=Winkler, H. |author2=Christie, D.A. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=27 May 2017}}</ref> ==Statuso== This woodpecker has an extremely wide range with a total area of occupancy of nearly {{convert|4,000,000|km2|mi2|-5|abbr=on}}. The population is believed to be stable and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of [[Least-concern species|least concern]].<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos xantholophus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680996A92889398 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680996A92889398.en }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} *{{Commons category|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] rb3bh94ljlv7hjrh0wcu9za04nxfpyy 9490370 9490367 2026-10-08T12:53:09Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9490370 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orkrona pego |koloro = pink |dosiero = Golden-crowned Woodpecker - Kakamega Kenya 06 2536 (16224262859).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Orkrona pego''' ''C. xantholophus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = |dunomo = ''Chloropicus xantholophus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias xantholophus''<br/>''Dendropicos xantholophus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus xantholophus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''.<ref name=HBWA/> Ĝia tipa vivejo estas malseka tropika arbaro, kaj ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Gabono]], [[Kenjo]], [[Niĝerio]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]] kaj [[Ugando]]. ==Aspekto== La Orkrona pego atingas longon de 22 ĝis 25 cm. La masklo havas malgrandan oran makulon kun nigraj punktoj sur la verto – plej rimarkindan dum pariĝa montrado –, dum la ino ne havas ĝin. Alie, ambaŭ seksoj similas: la frunto estas bruna, kaj la vangoj kaj gorĝo estas blankecaj; larĝa nigra strio trairas la okulon kaj etendiĝas ĝis la flankoj de la kolo. La nuko estas nigra, kaj la supraj korpopartoj estas malbrile brun-oliveckoloraj, kutime unu-koloraj sed foje iomete striecaj. La pugo kaj la supraj vostokovriloj estas flavecaj, kaj la vosto estas ĉokoladbruna. La subaj partoj estas brunaj, kun blankaj punktoj sur la brusto kaj blankaj strioj sur la flankoj kaj la malsupra ventro. La beko estas longa, kun supra makzelo pli malhela ol la malsupra; la irisoj estas malhelruĝaj, kaj la kruroj kaj piedoj estas olivec-grizaj. Junuloj estas iom pli senkoloraj, kun malpli da punktoj sed pli da strioj, kaj ĉe ambaŭ seksoj iuj plumoj sur la verto havas flavajn pintojn.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=206–207 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Orkrona pego troviĝas en ekvatora Meza kaj Okcidenta Afriko. Ĝia disvastiĝareo etendiĝas de okcidenta Kenjo ĝis Niĝerio kaj sudokcidenta Kameruno, kaj suden ĝis nordokcidenta Angolo. Ĝi vivas en altecoj inter 700 kaj 2 150 metroj. Ĝia vivejo estas densa [[praarbaro]] aŭ sekundara [[pluvarbaro]], sed ankaŭ pli sekaj arbaroj, arbarrandoj kaj plantejoj de [[kakao]] aŭ [[kafo]], kie restas ankoraŭ grandaj arboj.<ref name=Gorman2014/> ==Ekologio== Both male and female yellow-crested woodpeckers resort frequently to drumming; they produce loud rolls which start slowly, accelerate and finally fade away. This bird is also rather vocal, producing a range of chattering calls and various series of notes. It feeds on [[insect]]s in the middle and upper parts of the canopy, chiselling into wood to find beetle [[larva]]e, levering off bark, and sometimes sallying to catch flying insects.<ref name=Gorman2014/> The breeding habits of this species are poorly known, but it probably nests between September and March in Cameroon, Kenya and Uganda, and between June and September in Angola.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/56203 |title=Yellow-crested Woodpecker (''Dendropicos xantholophus'') |author=Winkler, H. |author2=Christie, D.A. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=27 May 2017}}</ref> ==Statuso== This woodpecker has an extremely wide range with a total area of occupancy of nearly {{convert|4,000,000|km2|mi2|-5|abbr=on}}. The population is believed to be stable and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of [[Least-concern species|least concern]].<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos xantholophus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680996A92889398 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680996A92889398.en }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} *{{Commons category|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 6gpalifcxuawzdulms5da8anjh9i0j8 9490372 9490370 2026-10-08T12:55:01Z Kani 670 /* Ekologio */ 9490372 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orkrona pego |koloro = pink |dosiero = Golden-crowned Woodpecker - Kakamega Kenya 06 2536 (16224262859).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Orkrona pego''' ''C. xantholophus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = |dunomo = ''Chloropicus xantholophus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias xantholophus''<br/>''Dendropicos xantholophus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus xantholophus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''.<ref name=HBWA/> Ĝia tipa vivejo estas malseka tropika arbaro, kaj ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Gabono]], [[Kenjo]], [[Niĝerio]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]] kaj [[Ugando]]. ==Aspekto== La Orkrona pego atingas longon de 22 ĝis 25 cm. La masklo havas malgrandan oran makulon kun nigraj punktoj sur la verto – plej rimarkindan dum pariĝa montrado –, dum la ino ne havas ĝin. Alie, ambaŭ seksoj similas: la frunto estas bruna, kaj la vangoj kaj gorĝo estas blankecaj; larĝa nigra strio trairas la okulon kaj etendiĝas ĝis la flankoj de la kolo. La nuko estas nigra, kaj la supraj korpopartoj estas malbrile brun-oliveckoloraj, kutime unu-koloraj sed foje iomete striecaj. La pugo kaj la supraj vostokovriloj estas flavecaj, kaj la vosto estas ĉokoladbruna. La subaj partoj estas brunaj, kun blankaj punktoj sur la brusto kaj blankaj strioj sur la flankoj kaj la malsupra ventro. La beko estas longa, kun supra makzelo pli malhela ol la malsupra; la irisoj estas malhelruĝaj, kaj la kruroj kaj piedoj estas olivec-grizaj. Junuloj estas iom pli senkoloraj, kun malpli da punktoj sed pli da strioj, kaj ĉe ambaŭ seksoj iuj plumoj sur la verto havas flavajn pintojn.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=206–207 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Orkrona pego troviĝas en ekvatora Meza kaj Okcidenta Afriko. Ĝia disvastiĝareo etendiĝas de okcidenta Kenjo ĝis Niĝerio kaj sudokcidenta Kameruno, kaj suden ĝis nordokcidenta Angolo. Ĝi vivas en altecoj inter 700 kaj 2 150 metroj. Ĝia vivejo estas densa [[praarbaro]] aŭ sekundara [[pluvarbaro]], sed ankaŭ pli sekaj arbaroj, arbarrandoj kaj plantejoj de [[kakao]] aŭ [[kafo]], kie restas ankoraŭ grandaj arboj.<ref name=Gorman2014/> ==Ekologio== Kaj masklaj kaj femalaj Orkronaj pegoj ofte uzas tamburadon; ili produktas laŭtajn sonsekvencojn, kiuj komenciĝas malrapide, akceliĝas kaj fine forvelkas. Tiu birdo ankaŭ estas sufiĉe voĉema, produktante diversajn babilecajn vokojn kaj seriojn da notoj. Ĝi manĝas [[insektoj]]n en la mezaj kaj supraj tavoloj de la [[kanopeo]], ĉizante la lignon por trovi skarablarvojn, forlevante ŝelon, kaj foje ekflugante por kapti flugantajn insektojn.<ref name=Gorman2014/> La reproduktaj kutimoj de tiu specio estas malmulte konataj, sed ĝi verŝajne nestumas inter septembro kaj marto en Kameruno, Kenjo kaj Ugando, kaj inter junio kaj septembro en Angolo.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/56203 |title=Yellow-crested Woodpecker (''Dendropicos xantholophus'') |author=Winkler, H. |author2=Christie, D.A. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=27a de Majo 2017}}</ref> ==Statuso== This woodpecker has an extremely wide range with a total area of occupancy of nearly {{convert|4,000,000|km2|mi2|-5|abbr=on}}. The population is believed to be stable and the [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of [[Least-concern species|least concern]].<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos xantholophus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680996A92889398 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680996A92889398.en }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} *{{Commons category|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] jwmhdzjth1m309pj9ym1n4nprsvsqj4 9490373 9490372 2026-10-08T12:57:20Z Kani 670 /* Statuso */ 9490373 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Orkrona pego |koloro = pink |dosiero = Golden-crowned Woodpecker - Kakamega Kenya 06 2536 (16224262859).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Orkrona pego''' ''C. xantholophus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = |dunomo = ''Chloropicus xantholophus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias xantholophus''<br/>''Dendropicos xantholophus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus xantholophus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''.<ref name=HBWA/> Ĝia tipa vivejo estas malseka tropika arbaro, kaj ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Gabono]], [[Kenjo]], [[Niĝerio]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]] kaj [[Ugando]]. ==Aspekto== La Orkrona pego atingas longon de 22 ĝis 25 cm. La masklo havas malgrandan oran makulon kun nigraj punktoj sur la verto – plej rimarkindan dum pariĝa montrado –, dum la ino ne havas ĝin. Alie, ambaŭ seksoj similas: la frunto estas bruna, kaj la vangoj kaj gorĝo estas blankecaj; larĝa nigra strio trairas la okulon kaj etendiĝas ĝis la flankoj de la kolo. La nuko estas nigra, kaj la supraj korpopartoj estas malbrile brun-oliveckoloraj, kutime unu-koloraj sed foje iomete striecaj. La pugo kaj la supraj vostokovriloj estas flavecaj, kaj la vosto estas ĉokoladbruna. La subaj partoj estas brunaj, kun blankaj punktoj sur la brusto kaj blankaj strioj sur la flankoj kaj la malsupra ventro. La beko estas longa, kun supra makzelo pli malhela ol la malsupra; la irisoj estas malhelruĝaj, kaj la kruroj kaj piedoj estas olivec-grizaj. Junuloj estas iom pli senkoloraj, kun malpli da punktoj sed pli da strioj, kaj ĉe ambaŭ seksoj iuj plumoj sur la verto havas flavajn pintojn.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=206–207 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Orkrona pego troviĝas en ekvatora Meza kaj Okcidenta Afriko. Ĝia disvastiĝareo etendiĝas de okcidenta Kenjo ĝis Niĝerio kaj sudokcidenta Kameruno, kaj suden ĝis nordokcidenta Angolo. Ĝi vivas en altecoj inter 700 kaj 2 150 metroj. Ĝia vivejo estas densa [[praarbaro]] aŭ sekundara [[pluvarbaro]], sed ankaŭ pli sekaj arbaroj, arbarrandoj kaj plantejoj de [[kakao]] aŭ [[kafo]], kie restas ankoraŭ grandaj arboj.<ref name=Gorman2014/> ==Ekologio== Kaj masklaj kaj femalaj Orkronaj pegoj ofte uzas tamburadon; ili produktas laŭtajn sonsekvencojn, kiuj komenciĝas malrapide, akceliĝas kaj fine forvelkas. Tiu birdo ankaŭ estas sufiĉe voĉema, produktante diversajn babilecajn vokojn kaj seriojn da notoj. Ĝi manĝas [[insektoj]]n en la mezaj kaj supraj tavoloj de la [[kanopeo]], ĉizante la lignon por trovi skarablarvojn, forlevante ŝelon, kaj foje ekflugante por kapti flugantajn insektojn.<ref name=Gorman2014/> La reproduktaj kutimoj de tiu specio estas malmulte konataj, sed ĝi verŝajne nestumas inter septembro kaj marto en Kameruno, Kenjo kaj Ugando, kaj inter junio kaj septembro en Angolo.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/56203 |title=Yellow-crested Woodpecker (''Dendropicos xantholophus'') |author=Winkler, H. |author2=Christie, D.A. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=27a de Majo 2017}}</ref> ==Statuso== Ĉi tiu pego havas ege vastan arealon, kun totala okupata areo de preskaŭ 4 000 000 km². Oni kredas, ke la populacio estas stabila, kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] taksis ĝian konservan staton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos xantholophus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680996A92889398 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680996A92889398.en }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} *{{Commons category|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] s0e2f240eu0poi8qzxb1lzfqw9g23tl 9490470 9490373 2026-10-08T17:36:00Z Kani 670 9490470 wikitext text/x-wiki {{Taksonomio |nomo = Orkrona pego |koloro = pink |dosiero = Golden-crowned Woodpecker - Kakamega Kenya 06 2536 (16224262859).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Orkrona pego''' ''C. xantholophus'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = |dunomo = ''Chloropicus xantholophus'' |dunomo aŭtoritato = ([[Edward Hargitt|Hargitt]], 1883) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias xantholophus''<br/>''Dendropicos xantholophus'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Orkrona pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus xantholophus'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''.<ref name=HBWA/> Ĝia tipa vivejo estas malseka tropika arbaro, kaj ĝi troviĝas en [[Angolo]], [[Kameruno]], [[Centrafrika Respubliko]], [[Respubliko Kongo]], [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Gabono]], [[Kenjo]], [[Niĝerio]], [[Suda Sudano]], [[Tanzanio]] kaj [[Ugando]]. ==Aspekto== La Orkrona pego atingas longon de 22 ĝis 25 cm. La masklo havas malgrandan oran makulon kun nigraj punktoj sur la verto – plej rimarkindan dum pariĝa montrado –, dum la ino ne havas ĝin. Alie, ambaŭ seksoj similas: la frunto estas bruna, kaj la vangoj kaj gorĝo estas blankecaj; larĝa nigra strio trairas la okulon kaj etendiĝas ĝis la flankoj de la kolo. La nuko estas nigra, kaj la supraj korpopartoj estas malbrile brun-oliveckoloraj, kutime unu-koloraj sed foje iomete striecaj. La pugo kaj la supraj vostokovriloj estas flavecaj, kaj la vosto estas ĉokoladbruna. La subaj partoj estas brunaj, kun blankaj punktoj sur la brusto kaj blankaj strioj sur la flankoj kaj la malsupra ventro. La beko estas longa, kun supra makzelo pli malhela ol la malsupra; la irisoj estas malhelruĝaj, kaj la kruroj kaj piedoj estas olivec-grizaj. Junuloj estas iom pli senkoloraj, kun malpli da punktoj sed pli da strioj, kaj ĉe ambaŭ seksoj iuj plumoj sur la verto havas flavajn pintojn.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=1-77085-309-X |pages=206–207 }}</ref> ==Distribuado kaj habitato== La Orkrona pego troviĝas en ekvatora Meza kaj Okcidenta Afriko. Ĝia disvastiĝareo etendiĝas de okcidenta Kenjo ĝis Niĝerio kaj sudokcidenta Kameruno, kaj suden ĝis nordokcidenta Angolo. Ĝi vivas en altecoj inter 700 kaj 2 150 metroj. Ĝia vivejo estas densa [[praarbaro]] aŭ sekundara [[pluvarbaro]], sed ankaŭ pli sekaj arbaroj, arbarrandoj kaj plantejoj de [[kakao]] aŭ [[kafo]], kie restas ankoraŭ grandaj arboj.<ref name=Gorman2014/> ==Ekologio== Kaj masklaj kaj femalaj Orkronaj pegoj ofte uzas tamburadon; ili produktas laŭtajn sonsekvencojn, kiuj komenciĝas malrapide, akceliĝas kaj fine forvelkas. Tiu birdo ankaŭ estas sufiĉe voĉema, produktante diversajn babilecajn vokojn kaj seriojn da notoj. Ĝi manĝas [[insektoj]]n en la mezaj kaj supraj tavoloj de la [[kanopeo]], ĉizante la lignon por trovi skarablarvojn, forlevante ŝelon, kaj foje ekflugante por kapti flugantajn insektojn.<ref name=Gorman2014/> La reproduktaj kutimoj de tiu specio estas malmulte konataj, sed ĝi verŝajne nestumas inter septembro kaj marto en Kameruno, Kenjo kaj Ugando, kaj inter junio kaj septembro en Angolo.<ref name=HBWA>{{cite web |url=http://www.hbw.com/node/56203 |title=Yellow-crested Woodpecker (''Dendropicos xantholophus'') |author=Winkler, H. |author2=Christie, D.A. |work=Handbook of the Birds of the World Alive |publisher=Lynx Edicions, Barcelona |access-date=27a de Majo 2017}}</ref> ==Statuso== Ĉi tiu pego havas ege vastan arealon, kun totala okupata areo de preskaŭ 4 000 000 km². Oni kredas, ke la populacio estas stabila, kaj la [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] taksis ĝian konservan staton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos xantholophus'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680996A92889398 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680996A92889398.en }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} *{{Commons category|Chloropicus xantholophus|''Chloropicus xantholophus''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] iu7jli17few8ov7aez2ze1wru6ln4ar 0 954651 9490360 2026-10-08T12:40:20Z Kani 670 Alidirektigis al [[Orkrona pego]] 9490360 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Orkrona pego]] szs13g8948yjwqcvhg611rm4n872gd8 0 954652 9490376 2026-10-08T13:03:13Z RG72 11847 RG72 movis paĝon [[Fervoja akcidento de Once (2012-02-22)]] al [[Fervoja akcidento de Once (2012)]]: troa precizigo 9490376 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Fervoja akcidento de Once (2012)]] 50i7ksnt2dgemflmy1bhyz9av392o9p 0 954653 9490408 2026-10-08T14:31:17Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 9490408 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de germanaj esperantistoj]] 5chppv1899hjgh43wdpnchovxykjwzz 0 954654 9490415 2026-10-08T15:03:59Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de usonaj esperantistoj]] 9490415 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de usonaj esperantistoj]] bvodtszm641ovf4dxzea5rh7uwtxk1g 0 954655 9490418 2026-10-08T15:07:06Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de italaj esperantistoj]] 9490418 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de italaj esperantistoj]] p6hlcjv7zq8elw3dkzg5td692rho5zb 0 954656 9490420 2026-10-08T15:07:31Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Alidirektigis al [[Ukrainia Esperanto-Asocio]] 9490420 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU [[Ukrainia Esperanto-Asocio]] 5lsiff36cc9fllhtwm0cgfyjgfshl7m 0 954657 9490425 2026-10-08T15:10:46Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]] 9490425 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[ĝermolisto de hungaraj esperantistoj]] 6du7la4su5e6xtgcso9uzb9jqtr33n3 1 954658 9490426 2026-10-08T15:11:22Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "La teksto estas problema, kaj krome estas unika inter la vikipediaj branĉoj: tiu ĉi teksto inventita de eksa uzanto Ludovica, temas pri "Judkristana sinagogo - sidejo en kiu grupiĝis, tuj post la morto kaj supozata resurekto de Jesuo, kaj religie kultis la unuaj kristanoj devenantaj el la juda aŭ greka medioj", Do temas pri la 1-a, 2-a kaj 3-a jarcentoj, antaŭ ol kristanismo konsolodiĝis kiel propra religio... Ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj temigas komunan j..." 9490426 wikitext text/x-wiki La teksto estas problema, kaj krome estas unika inter la vikipediaj branĉoj: tiu ĉi teksto inventita de eksa uzanto Ludovica, temas pri "Judkristana sinagogo - sidejo en kiu grupiĝis, tuj post la morto kaj supozata resurekto de Jesuo, kaj religie kultis la unuaj kristanoj devenantaj el la juda aŭ greka medioj", Do temas pri la 1-a, 2-a kaj 3-a jarcentoj, antaŭ ol kristanismo konsolodiĝis kiel propra religio... Ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj temigas komunan judan kaj kristanan civilizon, kulturon aŭ moralon. En tiu senco la termino estas elpensita en la 19-a jarcento kaj aparte disvastiĝis en Usono ekde la 1930-aj jaroj. La koncepto estas forte kritikata, interalie per judaj kleruloj, kiuj opinias tian terminon malklariga, sed ĝi ĉiukaze ekzistas kaj estas io tute alia ol la Ludovica-ideo. Laŭ mi estus bone disigi la esperantan tekston disde la alilingvaj, doni al ĝi propran vikidatuman eron, tre bonvenus tiam krei esperantan tekston pri tio pri kio parolas ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj, kaj fine necesus diskuti ĉu entute la Ludovica-tekszo havas ekzistorajton aŭ ĉu temas pri propra laika filozofia elpensaĵo sen ekstervikipedia referenca fundamento... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:11, 8 okt. 2026 (UTC) 2f0zag8gs1dobf2tefvxb97cf0tnbya 9490427 9490426 2026-10-08T15:13:03Z Aidas 3488 9490427 wikitext text/x-wiki La teksto estas problema, kaj krome estas unika inter la vikipediaj branĉoj: tiu ĉi teksto inventita de eksa uzanto Ludovica, temas pri "Judkristana sinagogo - sidejo en kiu grupiĝis, tuj post la morto kaj supozata resurekto de Jesuo, kaj religie kultis la unuaj kristanoj devenantaj el la juda aŭ greka medioj", Do temas pri la 1-a, 2-a kaj 3-a jarcentoj, antaŭ ol kristanismo konsolodiĝis kiel propra religio... Ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj temigas komunan judan kaj kristanan civilizon, kulturon aŭ moralon. En tiu senco la termino estas elpensita en la 19-a jarcento kaj aparte disvastiĝis en Usono ekde la 1930-aj jaroj. La koncepto estas forte kritikata, interalie per judaj kleruloj, kiuj opinias tian terminon malklariga, sed ĝi ĉiukaze ekzistas kaj estas io tute alia ol la Ludovica-ideo. Laŭ mi estus bone disigi la esperantan tekston disde la alilingvaj, doni al ĝi propran vikidatuman eron, tre bonvenus tiam krei esperantan tekston pri tio pri kio parolas ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj, kaj fine necesus diskuti ĉu entute la Ludovica-tekszo havas ekzistorajton aŭ ĉu temas pri propra laika filozofia elpensaĵo aŭ amatora predikado sen ekstervikipedia referenca fundamento... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:11, 8 okt. 2026 (UTC) 8jpqvpk8cfqt33t2pcci09sbhyllfef 9490456 9490427 2026-10-08T16:35:02Z Aidas 3488 9490456 wikitext text/x-wiki La teksto estas problema, kaj krome estas unika inter la vikipediaj branĉoj: tiu ĉi teksto inventita de eksa uzanto Ludovica, temas pri "Judkristana sinagogo - sidejo en kiu grupiĝis, tuj post la morto kaj supozata resurekto de Jesuo, kaj religie kultis la unuaj kristanoj devenantaj el la juda aŭ greka medioj", do temas pri la 1-a, 2-a kaj 3-a jarcentoj, antaŭ ol kristanismo konsolodiĝis kiel propra religio... Ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj temigas komunan judan kaj kristanan civilizon, kulturon aŭ moralon. En tiu senco la termino estas elpensita en la 19-a jarcento kaj aparte disvastiĝis en Usono ekde la 1930-aj jaroj. La koncepto estas forte kritikata, interalie per judaj kleruloj, kiuj opinias tian terminon malklariga, sed ĝi ĉiukaze ekzistas kaj estas io tute alia ol la Ludovica-ideo. Laŭ mi estus bone disigi la esperantan tekston disde la alilingvaj, doni al ĝi propran vikidatuman eron, tre bonvenus tiam krei esperantan tekston pri tio pri kio parolas ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj, kaj fine necesus diskuti ĉu entute la Ludovica-teksto havas ekzistorajton aŭ ĉu temas pri propra laika filozofia elpensaĵo aŭ amatora predikado sen ekstervikipedia referenca fundamento... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:11, 8 okt. 2026 (UTC) ak12nkldh5fv38y0nnmm28pbm37vgfp 9490458 9490456 2026-10-08T16:53:41Z Aidas 3488 9490458 wikitext text/x-wiki La teksto estas problema, kaj krome estas unika inter la vikipediaj branĉoj: tiu ĉi teksto inventita de eksa uzanto Ludovica, temas pri "Judkristana sinagogo - sidejo en kiu grupiĝis, tuj post la morto kaj supozata resurekto de Jesuo, kaj religie kultis la unuaj kristanoj devenantaj el la juda aŭ greka medioj", do temas pri la 1-a, 2-a kaj 3-a jarcentoj, antaŭ ol kristanismo konsolodiĝis kiel propra religio... Ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj temigas komunan judan kaj kristanan civilizon, kulturon aŭ moralon. En tiu senco la termino estas elpensita en la 19-a jarcento kaj aparte disvastiĝis en Usono ekde la 1930-aj jaroj. La koncepto estas forte kritikata, interalie per judaj kleruloj, kiuj opinias tian terminon malklariga, sed ĝi ĉiukaze ekzistas kaj estas io tute alia ol la Ludovica-ideo. Laŭ mi estus bone disigi la esperantan tekston disde la alilingvaj, doni al ĝi propran vikidatuman eron, tre bonvenus tiam krei esperantan tekston pri tio pri kio parolas ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj, kaj fine necesus diskuti ĉu entute la Ludovica-teksto havas ekzistorajton aŭ ĉu temas pri propra laika filozofia elpensaĵo aŭ amatora predikado sen ekstervikipedia referenca fundamento... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:11, 8 okt. 2026 (UTC) :Kio je sankta Ludoviko estu la vorto "papirruloj"?? Ĉu tio estu novinventita vorto por [[papiruso]] kaj rulaĵoj aŭ rulado??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:53, 8 okt. 2026 (UTC) 62kz59bsppd37vffmcgg0b7xu92j3j7 9490464 9490458 2026-10-08T17:30:35Z Sj1mor 12103 /* */ Respondo 9490464 wikitext text/x-wiki La teksto estas problema, kaj krome estas unika inter la vikipediaj branĉoj: tiu ĉi teksto inventita de eksa uzanto Ludovica, temas pri "Judkristana sinagogo - sidejo en kiu grupiĝis, tuj post la morto kaj supozata resurekto de Jesuo, kaj religie kultis la unuaj kristanoj devenantaj el la juda aŭ greka medioj", do temas pri la 1-a, 2-a kaj 3-a jarcentoj, antaŭ ol kristanismo konsolodiĝis kiel propra religio... Ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj temigas komunan judan kaj kristanan civilizon, kulturon aŭ moralon. En tiu senco la termino estas elpensita en la 19-a jarcento kaj aparte disvastiĝis en Usono ekde la 1930-aj jaroj. La koncepto estas forte kritikata, interalie per judaj kleruloj, kiuj opinias tian terminon malklariga, sed ĝi ĉiukaze ekzistas kaj estas io tute alia ol la Ludovica-ideo. Laŭ mi estus bone disigi la esperantan tekston disde la alilingvaj, doni al ĝi propran vikidatuman eron, tre bonvenus tiam krei esperantan tekston pri tio pri kio parolas ĉiuj aliaj vikipediaj branĉoj, kaj fine necesus diskuti ĉu entute la Ludovica-teksto havas ekzistorajton aŭ ĉu temas pri propra laika filozofia elpensaĵo aŭ amatora predikado sen ekstervikipedia referenca fundamento... [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:11, 8 okt. 2026 (UTC) :Kio je sankta Ludoviko estu la vorto "papirruloj"?? Ĉu tio estu novinventita vorto por [[papiruso]] kaj rulaĵoj aŭ rulado??? [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:53, 8 okt. 2026 (UTC) :Laŭ vikidatumoj (la nomigo de la artikoloj laŭ la plejmulto de la lingvoj) temas pri la koncepto Judeo-kristana, kaj tute ne pri sinagogo, nek preĝejo nek iu alia instituto. [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:30, 8 okt. 2026 (UTC) 7uy8upfrsvqdw179125d50l8wtdsad7 14 954659 9490434 2026-10-08T15:19:51Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Kreis novan paĝon kun "{{Prizorga kategorio|Mankas fonto}} [[Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj]]" 9490434 wikitext text/x-wiki {{Prizorga kategorio|Mankas fonto}} [[Kategorio:Artikoloj kun senfontaj asertoj]] qcd7ew1vbmfbk6vqcxkreteptz8zjab 1 954660 9490438 2026-10-08T15:28:54Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "{{re|Tlustulimu|Stefangrotz|Sj1mor|Moldur}} Ankaŭ ĉi tie estas misa parametro "<big>'''Infano Esprima eraro: Neatendita operacisimbolo < Okupo'''</big>". :PS {{re|Arbarulo}} intertempe mi kredas ke la sama eraro en la alia teksto vere ne rilatis al vi sed simple hazarde ekaperis samtempe kun via redakto... Sed devas esti iu nova miso en la funkcio de la ŝablono {{ŝ|informkesto homo}}, ĉar antaŭe tiaj eraroj ne estis. ~~~~" 9490438 wikitext text/x-wiki {{re|Tlustulimu|Stefangrotz|Sj1mor|Moldur}} Ankaŭ ĉi tie estas misa parametro "<big>'''Infano Esprima eraro: Neatendita operacisimbolo < Okupo'''</big>". :PS {{re|Arbarulo}} intertempe mi kredas ke la sama eraro en la alia teksto vere ne rilatis al vi sed simple hazarde ekaperis samtempe kun via redakto... Sed devas esti iu nova miso en la funkcio de la ŝablono {{ŝ|informkesto homo}}, ĉar antaŭe tiaj eraroj ne estis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:28, 8 okt. 2026 (UTC) 4ddn07igbyu7sxilwebokujhad8owf8 9490439 9490438 2026-10-08T15:30:43Z Aidas 3488 9490439 wikitext text/x-wiki {{re|Tlustulimu|Stefangrotz|Sj1mor|Moldur}} Ankaŭ ĉi tie estas misa parametro "<big>'''Infano Esprima eraro: Neatendita operacisimbolo < '''</big>". Ĉu iuj el Inter vi eble povus trovi la novan mison en la ŝablona strukturo??? :PS {{re|Arbarulo}} intertempe mi kredas ke la sama eraro en la alia teksto vere ne rilatis al vi sed simple hazarde ekaperis samtempe kun via redakto... Sed devas esti iu nova miso en la funkcio de la ŝablono {{ŝ|informkesto homo}}, ĉar antaŭe tiaj eraroj ne estis. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:28, 8 okt. 2026 (UTC) h636r5ksgzjijpv2g5sjddmimsiwn64 1 954661 9490442 2026-10-08T15:35:37Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "Mi ĵus ampleksigis la mizeraj tekston de unu al tri frazoj, tiel ke eblas ŝanĝi la kategorion de tre kritikenda "ĝermeto" al pli vasta "ĝermo". ~~~~" 9490442 wikitext text/x-wiki Mi ĵus ampleksigis la mizeraj tekston de unu al tri frazoj, tiel ke eblas ŝanĝi la kategorion de tre kritikenda "ĝermeto" al pli vasta "ĝermo". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:35, 8 okt. 2026 (UTC) nhki1l7kfiuuvxl7fx9mgknc1mv9feh 9490443 9490442 2026-10-08T15:36:03Z Aidas 3488 9490443 wikitext text/x-wiki Mi ĵus ampleksigis la mizeran tekston de unu al tri frazoj, tiel ke eblas ŝanĝi la kategorion de tre kritikenda "ĝermeto" al pli vasta "ĝermo". [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 15:35, 8 okt. 2026 (UTC) tuexmup5wup2zpvo17ybj5v555pe8sd 0 954662 9490447 2026-10-08T15:50:46Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Ĝermolisto de esperantistoj de nekonata aŭ duba nacieco]] 9490447 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ĝermolisto de esperantistoj de nekonata aŭ duba nacieco]] gnnhpe09vium98zss6odojlkaxqp8v0 0 954663 9490451 2026-10-08T15:54:59Z VolodimirSvjatoslaviĉ 244109 Alidirektigis al [[Vasilij Eroŝenko]] 9490451 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTU [[Vasilij Eroŝenko]] 2yeyp66g5ihezfj6nmgnwkick0qaxmo 0 954664 9490460 2026-10-08T17:25:06Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1375771205|David Wojnarowicz]]" 9490460 wikitext text/x-wiki '''David Michael Wojnarowicz''' ( / ˌ v ɔɪ n ə ˈ roʊ v ɪ tʃ / VOY -nə- ROH -vitch ; <ref name="NYT obit2">{{cite news|title=David Wojnarowicz, 37, Artist in Many Media|first=Michael|last=Kimmelman|work=[[The New York Times]]|date=July 24, 1992|url=https://www.nytimes.com/1992/07/24/arts/david-wojnarowicz-37-artist-in-many-media.html|access-date=August 23, 2010}}</ref> naskiĝis la 14-an de septembro 1954 en Red Bank, [[Nov-Ĵerzejo]] – mortis la 22-an de julio 1992 en [[Novjorko]]) estis usona pentristo, fotisto, verkisto, filmisto, spektakla artisto, kantverkisto/registrartisto, kaj [[HIV/aidos-aktivismo|aidos-aktivulo]] elstara en la arta scenejo de la Orienta Vilaĝo. <ref>{{cite journal|last1=Hirsch|first1=Faye|title=David Wojnarowicz at P.P.O.W. and Roth Horowitz|journal=Art in America|date=April 2005|volume=94|issue=4|page=143}}</ref> Li enkorpigis personajn rakontojn influitajn de lia lukto kontraŭ aidoso kaj ankaŭ de lia politika aktivismo en sian arton ĝis sia morto pro la malsano en 1992. <ref>{{Cite web|title=LGBT and Photography - The Inexhaustible Fight for Equality {{!}} Widewalls|url=https://www.widewalls.ch/magazine/lgbt-and-photography|access-date=2023-02-11|website=www.widewalls.ch|language=en}}</ref> * [https://web.archive.org/web/20121110060451/http://www.ppowgallery.com/selected_work.php?artist=14 PPOW Galerio Novjorko, Biendomo de David Wojnarowicz] * [https://wojfound.org La Fondaĵo David Wojnarowicz] * [http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/mss_092/ La Fales-biblioteko kaj specialaj kolektoj de NYU gvidas la David Wojnarowicz-artikolojn] * [http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/hall2/ La gvidlibro pri la paperoj de John Hall en la biblioteko kaj specialaj kolektoj de Fales de NYU] - enhavas leterojn de Wojnarowicz * [http://www.queer-arts.org/archive/9902/wojnarowicz/wojnarowicz.html David Wojnarowicz de Dan Cameron kaj Dennis Szakacs] * [https://web.archive.org/web/20180909112248/http://www.actupny.org/diva/synWoj.html David Wojnarowicz Legante] * [http://www.ubu.com/sound/tellus_5-6.html David Wojnarowicz kaj Doug Bressler: (1984) "American Dreamtime"] publikigita ĉe Tellus Audio Cassette Magazine * [http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/vega Gvidlibro pri la leteroj de David Wojnarowicz—Janine Pommy-Vega en la Biblioteko kaj Specialaj Kolektoj de NYU] * [https://www.huffingtonpost.com/matthew-milliner/champagne-and-butterflies_b_805398.html Analizo de Huffington Post pri la Smithsonian Wojnarowicz-konflikto] * * [http://canopycanopycanopy.com/14/years_ago_before_the_nation_went_bankrupt Taglibroj de David Wojnarowicz: Antaŭ jaroj antaŭ ol la nacio bankrotiĝis] * [http://www.ubu.com/film/wojnarowicz.html David Wojnarowicz (1954-1992)] ubu.com * [http://ejournals.library.ualberta.ca/index.php/crcl/article/view/3258 "Eksterleĝa Dokumentario: La Kvira Kinematografio, Kinerotiko, Aŭtotanatografio de David Wojnarowicz" de Dianne Chisholm.] [http://ejournals.library.ualberta.ca/index.php/crcl/article/view/3258 Kanada Revuo de Nuntempa Literaturo 21.1 & 2, 1994] * [http://cs.nyu.edu/ArtistArchives/KnowledgeBase/index.php/Main_Page Sciobazo de David Wojnarowicz] [[Kategorio:Poldevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:GLAT-artistoj]] [[Kategorio:Postmodernistoj]] [[Kategorio:GLAT en Usono]] di82vq599lt0nx2w5hsnm55o3letoc6 9490462 9490460 2026-10-08T17:26:41Z Sj1mor 12103 9490462 wikitext text/x-wiki {{Informkesto artisto|priskribo=}} '''David Michael WOJNAROWICZ''' ( / ˌ v ɔɪ n ə ˈ roʊ v ɪ tʃ / VOY -nə- ROH -vitch ; <ref name="NYT obit2">{{cite news|title=David Wojnarowicz, 37, Artist in Many Media|first=Michael|last=Kimmelman|work=[[The New York Times]]|date=July 24, 1992|url=https://www.nytimes.com/1992/07/24/arts/david-wojnarowicz-37-artist-in-many-media.html|access-date=August 23, 2010}}</ref> naskiĝis la 14-an de septembro 1954 en Red Bank, [[Nov-Ĵerzejo]] – mortis la 22-an de julio 1992 en [[Novjorko]]) estis usona pentristo, fotisto, verkisto, filmisto, spektakla artisto, kantverkisto/registrartisto, kaj [[HIV/aidos-aktivismo|aidos-aktivulo]] elstara en la arta scenejo de la Orienta Vilaĝo. <ref>{{cite journal|last1=Hirsch|first1=Faye|title=David Wojnarowicz at P.P.O.W. and Roth Horowitz|journal=Art in America|date=April 2005|volume=94|issue=4|page=143}}</ref> Li enkorpigis personajn rakontojn influitajn de lia lukto kontraŭ aidoso kaj ankaŭ de lia politika aktivismo en sian arton ĝis sia morto pro la malsano en 1992. <ref>{{Cite web|title=LGBT and Photography - The Inexhaustible Fight for Equality {{!}} Widewalls|url=https://www.widewalls.ch/magazine/lgbt-and-photography|access-date=2023-02-11|website=www.widewalls.ch|language=en}}</ref> == Verkaro == === Libroj === * "Sounds in the Distance". (1982). Aloes Books. * "Tongues of Flame". (Exhibition Catalog). (1990). Illinois State University. * "Close to the Knives: A Memoir of Disintegration". (1991). Vintage Books. * "Memories That Smell Like Gasoline". (1992). Artspace Books. * "Seven Miles a Second". (Collaborative graphic novel with James Romberger and Marguerite Van Cook, completed posthumously). (1996). Vertigo/DC Comics. * "The Waterfront Journals". (1997). Grove/Atlantic. * "Rimbaud In New York 1978–1979". (Edited by Andrew Roth). (2004). Roth Horowitz, LLC/PPP Editions. * "In the Shadow of the American Dream: The Diaries of David Wojnarowicz". (Amy Scholder, editor). (2000). Grove/Atlantic. * "Willie World". (Illustrator; written by Maggie J. Dubris). (1998). C U Z Editions. * "Weight of the Earth: The Tape Journals of David Wojnarowicz". (Lisa Darms and David O'Neill, editors). (2018). MIT Press. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20121110060451/http://www.ppowgallery.com/selected_work.php?artist=14 PPOW Galerio Novjorko, Biendomo de David Wojnarowicz] * [https://wojfound.org La Fondaĵo David Wojnarowicz] * [http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/mss_092/ La Fales-biblioteko kaj specialaj kolektoj de NYU gvidas la David Wojnarowicz-artikolojn] * [http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/hall2/ La gvidlibro pri la paperoj de John Hall en la biblioteko kaj specialaj kolektoj de Fales de NYU] - enhavas leterojn de Wojnarowicz * [http://www.queer-arts.org/archive/9902/wojnarowicz/wojnarowicz.html David Wojnarowicz de Dan Cameron kaj Dennis Szakacs] * [https://web.archive.org/web/20180909112248/http://www.actupny.org/diva/synWoj.html David Wojnarowicz Legante] * [http://www.ubu.com/sound/tellus_5-6.html David Wojnarowicz kaj Doug Bressler: (1984) "American Dreamtime"] publikigita ĉe Tellus Audio Cassette Magazine * [http://dlib.nyu.edu/findingaids/html/fales/vega Gvidlibro pri la leteroj de David Wojnarowicz—Janine Pommy-Vega en la Biblioteko kaj Specialaj Kolektoj de NYU] * [https://www.huffingtonpost.com/matthew-milliner/champagne-and-butterflies_b_805398.html Analizo de Huffington Post pri la Smithsonian Wojnarowicz-konflikto] * * [http://canopycanopycanopy.com/14/years_ago_before_the_nation_went_bankrupt Taglibroj de David Wojnarowicz: Antaŭ jaroj antaŭ ol la nacio bankrotiĝis] * [http://www.ubu.com/film/wojnarowicz.html David Wojnarowicz (1954-1992)] ubu.com * [http://ejournals.library.ualberta.ca/index.php/crcl/article/view/3258 "Eksterleĝa Dokumentario: La Kvira Kinematografio, Kinerotiko, Aŭtotanatografio de David Wojnarowicz" de Dianne Chisholm.] [http://ejournals.library.ualberta.ca/index.php/crcl/article/view/3258 Kanada Revuo de Nuntempa Literaturo 21.1 & 2, 1994] * [http://cs.nyu.edu/ArtistArchives/KnowledgeBase/index.php/Main_Page Sciobazo de David Wojnarowicz] {{Ĝermo|Usonano|Artisto}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Wojnarowicz, David}} [[Kategorio:Poldevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj pentristoj de la 20-a jarcento]] [[Kategorio:GLAT-artistoj]] [[Kategorio:Postmodernistoj]] [[Kategorio:GLAT en Usono]] 1vjwyfa1l5ewa20onzk26vongnlkkeg 0 954665 9490469 2026-10-08T17:35:53Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1379177423|Divine (performer)]]" 9490469 wikitext text/x-wiki '''Harris Glenn Milstead''' (naskita la 19-an de oktobro 1945 en Towson, [[Marilando]] – mortis la 7-an de marto 1988 en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]), pli bone konata sub la artista nomo '''Divine''', estis usona aktoro, kantisto kaj transvestisto. Proksime asociita kun la sendependa filmisto [[John Waters]], Divine estis [[Ĝenra aktoro|karakteraktoro]], kutime plenumante virinajn rolojn en kinematografiaj kaj teatraj produktadoj, kaj adoptis inan transvestistan rolulon por sia muzika kariero. Naskita en [[Baltimore|Baltimoro]], Marilando, al konservativa mezaklasa familio, Milstead evoluigis fruan intereson pri transvestismo dum ŝi laboris kiel virina frizisto. Meze de la 1960-aj jaroj, li ampleksis la [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj|kontraŭkulturan scenon]] de la urbo kaj amikiĝis kun Waters, kiu donis al li la nomon "Divine" kaj la sloganon "preskaŭ la plej bela virino en la mondo". Kune kun sia amiko David Lochary, Milstead aliĝis al la aktora trupo de Waters, la Dreamlanders, kaj adoptis virinajn rolojn por iliaj eksperimentaj mallongaj filmoj ''Roman Candles'' (1966), ''Eat Your Makeup'' (1968) kaj ''The Diane Linkletter Story'' (1970). Denove en transvestita seksumado, li prenis ĉefrolon en ambaŭ fruaj plenlongaj filmoj de Waters, ''Mondo Trasho'' (1969) kaj ''Multiple Maniacs'' (1970), ĉi-lasta el kiuj altiris gazetaran atenton por la grupo. Milstead poste ĉefrolis en ''Pink Flamingos'' (1972) de Waters, kiu estis furoraĵo en la usona noktomeza filmcirkvito, fariĝis [[Kulta filmo|kulta klasikaĵo]] kaj establis la famon de Milstead en la usona kontraŭkulturo. Post ĉefrolado kiel la ĉefrolo en la sekva filmo de Waters, ''Female Trouble'' (1974), Divine transiris al teatro, aperante en pluraj avangardaj prezentadoj kune kun la transvestita kolektivo de San-Francisko, The Cockettes . Li sekvis tion per aktorado en la teatraĵo ''Women Behind Bars'' de Tom Eyen kaj ĝia daŭrigo, ''The Neon Woman'' . Daŭrigante sian kinematografian laboron, li ĉefrolis en du pliaj filmoj de Waters, ''Polyester'' (1981) kaj ''Hairspray'' (1988), ĉi-lasta el kiuj reprezentis lian sukceson en la ĉefan kinejon kaj pro kiu li estis nomumita por la Independent Spirit Award por Plej Bona Flanka Vira Aktoro . Sendepende de Waters, li ankaŭ aperis en pluraj aliaj filmoj, kiel ekzemple ''Lust in the Dust'' (1984) kaj ''Trouble in Mind'' (1985), celante diversigi sian repertuaron per ludado de viraj roloj. En 1982, Divine komencis karieron en la diskoteka industrio produktante kelkajn alt-NRG- trakojn, la plej multajn el kiuj verkis Bobby Orlando . Li atingis internacian furorlistsukceson per furoraĵoj kiel " You Think You're a Man ", " I'm So Beautiful " kaj " Walk Like a Man ", ĉiuj prezentitaj transvestite. Priskribita de la revuo ''[[People (revuo)|People]]'' kiel la "Drag Queen de la Jarcento", {{sfn|Darrach|1988}} Divine restis kulta figuro, precipe ene de la GLAT- komunumo, kaj provizis inspiron por fikciaj roluloj, artaĵoj kaj kantoj. Diversaj libroj kaj dokumentaj filmoj dediĉitaj al lia vivo ankaŭ estis produktitaj, inkluzive de ''Divine Trash'' (1998) kaj ''I Am Divine'' (2013).   * {{Oficiala retejo|http://divineofficial.com/}} * {{IMDb nomo|001145|Divine}} * [http://www.dreamlandnews.com/divine/ La retpaĝo de Divine] * [https://web.archive.org/web/20050321072710/http://www.mtv.com/bands/az/divine/artist.jhtml Divine ĉe MTV.com] [[Kategorio:Usonaj dancmuzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj popkantistoj]] ali1qnvdja52xja243t9xzzev811tff 9490471 9490469 2026-10-08T17:37:42Z Sj1mor 12103 9490471 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Harris Glenn Milstead''' (naskita la 19-an de oktobro 1945 en Towson, [[Marilando]] – mortis la 7-an de marto 1988 en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]), pli bone konata sub la artista nomo '''Divine''', estis usona aktoro, kantisto kaj transvestisto. Proksime asociita kun la sendependa filmisto [[John Waters]], Divine estis [[Ĝenra aktoro|karakteraktoro]], kutime plenumante virinajn rolojn en kinematografiaj kaj teatraj produktadoj, kaj adoptis inan transvestistan rolulon por sia muzika kariero. Naskita en [[Baltimoro]], Marilando, al konservativa mezaklasa familio, Milstead evoluigis fruan intereson pri transvestismo dum ŝi laboris kiel virina frizisto. Meze de la 1960-aj jaroj, li ampleksis la [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj|kontraŭkulturan scenon]] de la urbo kaj amikiĝis kun Waters, kiu donis al li la nomon "Divine" kaj la sloganon "preskaŭ la plej bela virino en la mondo". Kune kun sia amiko David Lochary, Milstead aliĝis al la aktora trupo de Waters, la Dreamlanders, kaj adoptis virinajn rolojn por iliaj eksperimentaj mallongaj filmoj ''Roman Candles'' (1966), ''Eat Your Makeup'' (1968) kaj ''The Diane Linkletter Story'' (1970). Denove en transvestita seksumado, li prenis ĉefrolon en ambaŭ fruaj plenlongaj filmoj de Waters, ''Mondo Trasho'' (1969) kaj ''Multiple Maniacs'' (1970), ĉi-lasta el kiuj altiris gazetaran atenton por la grupo. Milstead poste ĉefrolis en ''Pink Flamingos'' (1972) de Waters, kiu estis furoraĵo en la usona noktomeza filmcirkvito, fariĝis [[Kulta filmo|kulta klasikaĵo]] kaj establis la famon de Milstead en la usona kontraŭkulturo. Post ĉefrolado kiel la ĉefrolo en la sekva filmo de Waters, ''Female Trouble'' (1974), Divine transiris al teatro, aperante en pluraj avangardaj prezentadoj kune kun la transvestita kolektivo de San-Francisko, The Cockettes . Li sekvis tion per aktorado en la teatraĵo ''Women Behind Bars'' de Tom Eyen kaj ĝia daŭrigo, ''The Neon Woman'' . Daŭrigante sian kinematografian laboron, li ĉefrolis en du pliaj filmoj de Waters, ''Polyester'' (1981) kaj ''Hairspray'' (1988), ĉi-lasta el kiuj reprezentis lian sukceson en la ĉefan kinejon kaj pro kiu li estis nomumita por la Independent Spirit Award por Plej Bona Flanka Vira Aktoro . Sendepende de Waters, li ankaŭ aperis en pluraj aliaj filmoj, kiel ekzemple ''Lust in the Dust'' (1984) kaj ''Trouble in Mind'' (1985), celante diversigi sian repertuaron per ludado de viraj roloj. En 1982, Divine komencis karieron en la diskoteka industrio produktante kelkajn alt-NRG- trakojn, la plej multajn el kiuj verkis Bobby Orlando . Li atingis internacian furorlistsukceson per furoraĵoj kiel " You Think You're a Man ", " I'm So Beautiful " kaj " Walk Like a Man ", ĉiuj prezentitaj transvestite. Priskribita de la revuo ''[[People (revuo)|People]]'' kiel la "Drag Queen de la Jarcento", {{sfn|Darrach|1988}} Divine restis kulta figuro, precipe ene de la GLAT- komunumo, kaj provizis inspiron por fikciaj roluloj, artaĵoj kaj kantoj. Diversaj libroj kaj dokumentaj filmoj dediĉitaj al lia vivo ankaŭ estis produktitaj, inkluzive de ''Divine Trash'' (1998) kaj ''I Am Divine'' (2013). == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * {{Cite book|title=A Cookie Mueller Encyclopedia|last=Curley|first=Mallory|year=2010|publisher=Randy Press}}* {{Cite news|title=Death Comes to a Quiet Man Who Made Drag Queen History as Divine|last=Darrach|first=Brad|newspaper=People|volume=29|number=11|date=March 21, 1988|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20098530,00.html|archive-date=March 15, 2016|access-date=October 10, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315102635/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20098530,00.html|url-status=live}}* {{cite book|last=Fallowell|first=Duncan|title=20th Century Characters|chapter=Divine|date=October 27, 1994|location=London|publisher=Vintage|isbn=978-009947041-0}}* {{cite book|title=The Fabulous Sylvester: The Legend, the Music, the 70s in San Francisco|url=https://archive.org/details/fabuloussylveste00gams|url-access=registration|last=Gamson|first=Joshua|year=2005|publisher=Henry Holt and Co|location=New York City|isbn=978-0-8050-7250-1}}* {{Cite book|title=Not Simply Divine!|last=Jay|first=Bernard|year=1993|publisher=Virgin Books|location=London|isbn=978-0-86369-740-1}}* {{cite web|last=Kaltenbach|first=Chris|title=Frances Milstead, mother of Divine, dies at 88|date=March 24, 2009|work=The Baltimore Sun|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/movies/bal-frances-milstead-0324,0,1439792.story|access-date=March 31, 2009}}{{dead link|date=August 2026|bot=medic}} {{cbignore|bot=medic}}* {{Cite book|title=My Son Divine|last1=Milstead|first1=Frances|last2=Heffernan|first2=Kevin|last3=Yeager|first3=Steve|year=2001|publisher=Alyson Books|location=Los Angeles and New York|isbn=978-1-55583-594-1}}* {{cite book|title=Still Standing: The Savage Years|last=O'Grady|first=Paul|year=2012|publisher=Bantam|location=London|isbn=978-0-593-06939-4}}* {{cite magazine|url=http://www.dreamlandnews.com/divine/interview.shtml|title=Interview with Divine|last=Rubenstein|first=Hal|magazine=Interview|publisher=Brant Publications|location=New York City|date=February 1988|access-date=May 30, 2017|archive-date=April 30, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430235332/http://www.dreamlandnews.com/divine/interview.shtml|url-status=live}} * {{Cite book|title=Shock Value: A Tasteful Book about Bad Taste|last=Waters|first=John|year=2005|orig-year=1981|publisher=Running Press|location=Philadelphia|isbn=978-1-56025-698-4}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://divineofficial.com/}} * {{IMDb nomo|001145|Divine}} * [http://www.dreamlandnews.com/divine/ La retpaĝo de Divine] * [https://web.archive.org/web/20050321072710/http://www.mtv.com/bands/az/divine/artist.jhtml Divine ĉe MTV.com] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Usonaj dancmuzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj popkantistoj]] a6iyqt17nq731zpy180gqndc9rcbs76 9490472 9490471 2026-10-08T17:38:27Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ 9490472 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Harris Glenn Milstead''' (naskita la 19-an de oktobro 1945 en Towson, [[Marilando]] – mortis la 7-an de marto 1988 en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]), pli bone konata sub la artista nomo '''Divine''', estis usona aktoro, kantisto kaj transvestisto. Proksime asociita kun la sendependa filmisto [[John Waters]], Divine estis [[Ĝenra aktoro|karakteraktoro]], kutime plenumante virinajn rolojn en kinematografiaj kaj teatraj produktadoj, kaj adoptis inan transvestistan rolulon por sia muzika kariero. Naskita en [[Baltimoro]], Marilando, al konservativa mezaklasa familio, Milstead evoluigis fruan intereson pri transvestismo dum ŝi laboris kiel virina frizisto. Meze de la 1960-aj jaroj, li ampleksis la [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj|kontraŭkulturan scenon]] de la urbo kaj amikiĝis kun Waters, kiu donis al li la nomon "Divine" kaj la sloganon "preskaŭ la plej bela virino en la mondo". Kune kun sia amiko David Lochary, Milstead aliĝis al la aktora trupo de Waters, la Dreamlanders, kaj adoptis virinajn rolojn por iliaj eksperimentaj mallongaj filmoj ''Roman Candles'' (1966), ''Eat Your Makeup'' (1968) kaj ''The Diane Linkletter Story'' (1970). Denove en transvestita seksumado, li prenis ĉefrolon en ambaŭ fruaj plenlongaj filmoj de Waters, ''Mondo Trasho'' (1969) kaj ''Multiple Maniacs'' (1970), ĉi-lasta el kiuj altiris gazetaran atenton por la grupo. Milstead poste ĉefrolis en ''Pink Flamingos'' (1972) de Waters, kiu estis furoraĵo en la usona noktomeza filmcirkvito, fariĝis [[Kulta filmo|kulta klasikaĵo]] kaj establis la famon de Milstead en la usona kontraŭkulturo. Post ĉefrolado kiel la ĉefrolo en la sekva filmo de Waters, ''Female Trouble'' (1974), Divine transiris al teatro, aperante en pluraj avangardaj prezentadoj kune kun la transvestita kolektivo de San-Francisko, The Cockettes . Li sekvis tion per aktorado en la teatraĵo ''Women Behind Bars'' de Tom Eyen kaj ĝia daŭrigo, ''The Neon Woman'' . Daŭrigante sian kinematografian laboron, li ĉefrolis en du pliaj filmoj de Waters, ''Polyester'' (1981) kaj ''Hairspray'' (1988), ĉi-lasta el kiuj reprezentis lian sukceson en la ĉefan kinejon kaj pro kiu li estis nomumita por la Independent Spirit Award por Plej Bona Flanka Vira Aktoro . Sendepende de Waters, li ankaŭ aperis en pluraj aliaj filmoj, kiel ekzemple ''Lust in the Dust'' (1984) kaj ''Trouble in Mind'' (1985), celante diversigi sian repertuaron per ludado de viraj roloj. En 1982, Divine komencis karieron en la diskoteka industrio produktante kelkajn alt-NRG- trakojn, la plej multajn el kiuj verkis Bobby Orlando . Li atingis internacian furorlistsukceson per furoraĵoj kiel " You Think You're a Man ", " I'm So Beautiful " kaj " Walk Like a Man ", ĉiuj prezentitaj transvestite. Priskribita de la revuo ''[[People (revuo)|People]]'' kiel la "Drag Queen de la Jarcento", {{sfn|Darrach|1988}} Divine restis kulta figuro, precipe ene de la GLAT- komunumo, kaj provizis inspiron por fikciaj roluloj, artaĵoj kaj kantoj. Diversaj libroj kaj dokumentaj filmoj dediĉitaj al lia vivo ankaŭ estis produktitaj, inkluzive de ''Divine Trash'' (1998) kaj ''I Am Divine'' (2013). == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * {{Cite book|title=A Cookie Mueller Encyclopedia|last=Curley|first=Mallory|year=2010|publisher=Randy Press}}* {{Cite news|title=Death Comes to a Quiet Man Who Made Drag Queen History as Divine|last=Darrach|first=Brad|newspaper=People|volume=29|number=11|date=March 21, 1988|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20098530,00.html|archive-date=March 15, 2016|access-date=October 10, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315102635/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20098530,00.html|url-status=live}} * {{cite book|last=Fallowell|first=Duncan|title=20th Century Characters|chapter=Divine|date=October 27, 1994|location=London|publisher=Vintage|isbn=978-009947041-0}} * {{cite book|title=The Fabulous Sylvester: The Legend, the Music, the 70s in San Francisco|url=https://archive.org/details/fabuloussylveste00gams|url-access=registration|last=Gamson|first=Joshua|year=2005|publisher=Henry Holt and Co|location=New York City|isbn=978-0-8050-7250-1}} * {{Cite book|title=Not Simply Divine!|last=Jay|first=Bernard|year=1993|publisher=Virgin Books|location=London|isbn=978-0-86369-740-1}}* {{cite web|last=Kaltenbach|first=Chris|title=Frances Milstead, mother of Divine, dies at 88|date=March 24, 2009|work=The Baltimore Sun|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/movies/bal-frances-milstead-0324,0,1439792.story|access-date=March 31, 2009}}{{dead link|date=August 2026|bot=medic}} * {{Cite book|title=My Son Divine|last1=Milstead|first1=Frances|last2=Heffernan|first2=Kevin|last3=Yeager|first3=Steve|year=2001|publisher=Alyson Books|location=Los Angeles and New York|isbn=978-1-55583-594-1}} * {{cite book|title=Still Standing: The Savage Years|last=O'Grady|first=Paul|year=2012|publisher=Bantam|location=London|isbn=978-0-593-06939-4}}* {{cite magazine|url=http://www.dreamlandnews.com/divine/interview.shtml|title=Interview with Divine|last=Rubenstein|first=Hal|magazine=Interview|publisher=Brant Publications|location=New York City|date=February 1988|access-date=May 30, 2017|archive-date=April 30, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430235332/http://www.dreamlandnews.com/divine/interview.shtml|url-status=live}} * {{Cite book|title=Shock Value: A Tasteful Book about Bad Taste|last=Waters|first=John|year=2005|orig-year=1981|publisher=Running Press|location=Philadelphia|isbn=978-1-56025-698-4}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://divineofficial.com/}} * {{IMDb nomo|001145|Divine}} * [http://www.dreamlandnews.com/divine/ La retpaĝo de Divine] * [https://web.archive.org/web/20050321072710/http://www.mtv.com/bands/az/divine/artist.jhtml Divine ĉe MTV.com] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Usonaj dancmuzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj popkantistoj]] 898en9y1ljtkg1jrwacuvvmh4hfdl0l 9490473 9490472 2026-10-08T17:38:55Z Sj1mor 12103 /* Fontoj */ 9490473 wikitext text/x-wiki {{Informkesto aktoro}} '''Harris Glenn Milstead''' (naskita la 19-an de oktobro 1945 en Towson, [[Marilando]] – mortis la 7-an de marto 1988 en [[Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]), pli bone konata sub la artista nomo '''Divine''', estis usona aktoro, kantisto kaj transvestisto. Proksime asociita kun la sendependa filmisto [[John Waters]], Divine estis [[Ĝenra aktoro|karakteraktoro]], kutime plenumante virinajn rolojn en kinematografiaj kaj teatraj produktadoj, kaj adoptis inan transvestistan rolulon por sia muzika kariero. Naskita en [[Baltimoro]], Marilando, al konservativa mezaklasa familio, Milstead evoluigis fruan intereson pri transvestismo dum ŝi laboris kiel virina frizisto. Meze de la 1960-aj jaroj, li ampleksis la [[Kontraŭkulturo de la 1960-aj jaroj|kontraŭkulturan scenon]] de la urbo kaj amikiĝis kun Waters, kiu donis al li la nomon "Divine" kaj la sloganon "preskaŭ la plej bela virino en la mondo". Kune kun sia amiko David Lochary, Milstead aliĝis al la aktora trupo de Waters, la Dreamlanders, kaj adoptis virinajn rolojn por iliaj eksperimentaj mallongaj filmoj ''Roman Candles'' (1966), ''Eat Your Makeup'' (1968) kaj ''The Diane Linkletter Story'' (1970). Denove en transvestita seksumado, li prenis ĉefrolon en ambaŭ fruaj plenlongaj filmoj de Waters, ''Mondo Trasho'' (1969) kaj ''Multiple Maniacs'' (1970), ĉi-lasta el kiuj altiris gazetaran atenton por la grupo. Milstead poste ĉefrolis en ''Pink Flamingos'' (1972) de Waters, kiu estis furoraĵo en la usona noktomeza filmcirkvito, fariĝis [[Kulta filmo|kulta klasikaĵo]] kaj establis la famon de Milstead en la usona kontraŭkulturo. Post ĉefrolado kiel la ĉefrolo en la sekva filmo de Waters, ''Female Trouble'' (1974), Divine transiris al teatro, aperante en pluraj avangardaj prezentadoj kune kun la transvestita kolektivo de San-Francisko, The Cockettes . Li sekvis tion per aktorado en la teatraĵo ''Women Behind Bars'' de Tom Eyen kaj ĝia daŭrigo, ''The Neon Woman'' . Daŭrigante sian kinematografian laboron, li ĉefrolis en du pliaj filmoj de Waters, ''Polyester'' (1981) kaj ''Hairspray'' (1988), ĉi-lasta el kiuj reprezentis lian sukceson en la ĉefan kinejon kaj pro kiu li estis nomumita por la Independent Spirit Award por Plej Bona Flanka Vira Aktoro . Sendepende de Waters, li ankaŭ aperis en pluraj aliaj filmoj, kiel ekzemple ''Lust in the Dust'' (1984) kaj ''Trouble in Mind'' (1985), celante diversigi sian repertuaron per ludado de viraj roloj. En 1982, Divine komencis karieron en la diskoteka industrio produktante kelkajn alt-NRG- trakojn, la plej multajn el kiuj verkis Bobby Orlando . Li atingis internacian furorlistsukceson per furoraĵoj kiel " You Think You're a Man ", " I'm So Beautiful " kaj " Walk Like a Man ", ĉiuj prezentitaj transvestite. Priskribita de la revuo ''[[People (revuo)|People]]'' kiel la "Drag Queen de la Jarcento", {{sfn|Darrach|1988}} Divine restis kulta figuro, precipe ene de la GLAT- komunumo, kaj provizis inspiron por fikciaj roluloj, artaĵoj kaj kantoj. Diversaj libroj kaj dokumentaj filmoj dediĉitaj al lia vivo ankaŭ estis produktitaj, inkluzive de ''Divine Trash'' (1998) kaj ''I Am Divine'' (2013). == Referencoj == {{Referencoj}} == Fontoj == * {{Cite book|title=A Cookie Mueller Encyclopedia|last=Curley|first=Mallory|year=2010|publisher=Randy Press}} * {{Cite news|title=Death Comes to a Quiet Man Who Made Drag Queen History as Divine|last=Darrach|first=Brad|newspaper=People|volume=29|number=11|date=March 21, 1988|url=http://www.people.com/people/archive/article/0,,20098530,00.html|archive-date=March 15, 2016|access-date=October 10, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160315102635/http://www.people.com/people/archive/article/0,,20098530,00.html|url-status=live}} * {{cite book|last=Fallowell|first=Duncan|title=20th Century Characters|chapter=Divine|date=October 27, 1994|location=London|publisher=Vintage|isbn=978-009947041-0}} * {{cite book|title=The Fabulous Sylvester: The Legend, the Music, the 70s in San Francisco|url=https://archive.org/details/fabuloussylveste00gams|url-access=registration|last=Gamson|first=Joshua|year=2005|publisher=Henry Holt and Co|location=New York City|isbn=978-0-8050-7250-1}} * {{Cite book|title=Not Simply Divine!|last=Jay|first=Bernard|year=1993|publisher=Virgin Books|location=London|isbn=978-0-86369-740-1}} * {{cite web|last=Kaltenbach|first=Chris|title=Frances Milstead, mother of Divine, dies at 88|date=March 24, 2009|work=The Baltimore Sun|url=http://www.baltimoresun.com/entertainment/movies/bal-frances-milstead-0324,0,1439792.story|access-date=March 31, 2009}}{{dead link|date=August 2026|bot=medic}} * {{Cite book|title=My Son Divine|last1=Milstead|first1=Frances|last2=Heffernan|first2=Kevin|last3=Yeager|first3=Steve|year=2001|publisher=Alyson Books|location=Los Angeles and New York|isbn=978-1-55583-594-1}} * {{cite book|title=Still Standing: The Savage Years|last=O'Grady|first=Paul|year=2012|publisher=Bantam|location=London|isbn=978-0-593-06939-4}} * {{cite magazine|url=http://www.dreamlandnews.com/divine/interview.shtml|title=Interview with Divine|last=Rubenstein|first=Hal|magazine=Interview|publisher=Brant Publications|location=New York City|date=February 1988|access-date=May 30, 2017|archive-date=April 30, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160430235332/http://www.dreamlandnews.com/divine/interview.shtml|url-status=live}} * {{Cite book|title=Shock Value: A Tasteful Book about Bad Taste|last=Waters|first=John|year=2005|orig-year=1981|publisher=Running Press|location=Philadelphia|isbn=978-1-56025-698-4}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{Oficiala retejo|http://divineofficial.com/}} * {{IMDb nomo|001145|Divine}} * [http://www.dreamlandnews.com/divine/ La retpaĝo de Divine] * [https://web.archive.org/web/20050321072710/http://www.mtv.com/bands/az/divine/artist.jhtml Divine ĉe MTV.com] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo}} [[Kategorio:Usonaj dancmuzikistoj]] [[Kategorio:Usonaj popkantistoj]] bryvw6tc9ktr3u2k8f7uae6yv62vtgc 0 954666 9490476 2026-10-08T17:41:31Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fajroventra pego |koloro = pink |dosiero = Fire-bellied Woodpecker - Ghana S4E1787 (16222859798).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato..." 9490476 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fajroventra pego |koloro = pink |dosiero = Fire-bellied Woodpecker - Ghana S4E1787 (16222859798).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Fajroventra pego''' ''C. pyrrhogaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos pyrrhogaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680989A92889162 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680989A92889162.en }}</ref> |dunomo = ''Chloropicus pyrrhogaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias pyrrhogaster''<br />''Dendropicos pyrrhogaster'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fajroventra pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus pyrrhogaster'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Ĝi troviĝas en [[Benino]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Sieraleono]], [[Togolando]] kaj okcidenta [[Kameruno]]. Ĝi estas ofta specio, kaj la [[IUCN]] taksis ĝian konservostaton kiel "[[malplej zorgiga]]n". Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''. ==Aspekto== The upper parts of the fire-bellied woodpecker are olive or bronze with slight barring. The wings are brown with some light barring and the upper-tail blackish. The rump and upper tail coverts are crimson. The head and throat are white, boldly marked with a blackish malar streak that extends onto the breast, and a post-ocular streak extending onto the ear-coverts. The breast is cream with dark chevrons on the flanks, the central region and belly being scarlet as far as the vent. The long, sharp beak is grey as are the legs. The sexes are different; the male has a red crown and nape while the female has this area black. The female has a longer tail and shorter beak than the male, and the red on her belly is less distinct. Juveniles are duller and browner than adults, and both sexes have some red on the crown at this age.<ref name=Gorman2014/> ==Distribuado kaj habitato== The fire-bellied woodpecker is native to tropical West Africa, its range extending from Upper Guinea and Sierra Leone eastwards to southern Nigeria and western Cameroon. It is found in the lowlands and foothills, its habitat being clearings and edges of primary rainforest; it is also found in gallery forest, scattered woodland, partially logged and degraded areas, wooded savanna and scrubby bush, and there are usually some large dead trees within its range. It is a non-migratory species.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |page=208 }}</ref> ==Ekologio== This woodpecker is usually seen in pairs or small family groups, but it sometimes associates with other insect-eating birds. It forages for insects, especially beetle larvae, mainly in the canopy and on dead standing trees, but sometimes descends onto fallen trees. Both sexes drum in the dry season in repeated, short rapid bursts, at the rate of 14 to 38 strikes per second.<ref name=Gorman2014/> ==Statuso== ''C. pyrrhogaster'' has a very wide range and is a generally common or fairly common species that appears to be increasing in population size, benefiting from the fact that a few large trees are often left standing when forest is cleared. The [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name=iucn/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus pyrrhogaster|''Chloropicus pyrrhogaster''}} *{{Commons category|Chloropicus pyrrhogaster|''Chloropicus pyrrhogaster''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ozl57y0wzob66ei0hw65qyz64jytxze 9490479 9490476 2026-10-08T17:44:05Z Kani 670 /* Aspekto */ 9490479 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fajroventra pego |koloro = pink |dosiero = Fire-bellied Woodpecker - Ghana S4E1787 (16222859798).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Fajroventra pego''' ''C. pyrrhogaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos pyrrhogaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680989A92889162 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680989A92889162.en }}</ref> |dunomo = ''Chloropicus pyrrhogaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias pyrrhogaster''<br />''Dendropicos pyrrhogaster'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fajroventra pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus pyrrhogaster'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Ĝi troviĝas en [[Benino]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Sieraleono]], [[Togolando]] kaj okcidenta [[Kameruno]]. Ĝi estas ofta specio, kaj la [[IUCN]] taksis ĝian konservostaton kiel "[[malplej zorgiga]]n". Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''. ==Aspekto== La supraj partoj de la Fajroventra pego estas oliveckoloraj aŭ bronzkoloraj kun subtila transversa strieco. La flugiloj estas brunaj kun iom da hela strieco, kaj la supra parto de la vosto estas nigreca. La pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas karmezinaj. La kapo kaj gorĝo estas blankaj, kun okulfrapa nigreca vanga strio etendiĝanta ĝis la brusto, kaj strio malantaŭ la okulo etendiĝanta ĝis la orelkovriloj. La brusto estas kremkolora kun malhelaj V-formaj markoj ĉe la flankoj, dum la centra regiono kaj la ventro estas skarlataj ĝis la kloako. La longa, akra beko estas griza, same kiel la kruroj. La seksoj diferencas; la masklo havas ruĝan kronon kaj nukon, dum ĉe la ino tiu areo estas nigra. La ino havas pli longan voston kaj pli mallongan bekon ol la masklo, kaj la ruĝa koloro sur ŝia ventro estas malpli rimarkebla. Junuloj estas malpli brilaj kaj pli brunaj ol plenkreskuloj, kaj ĉe tiu aĝo ambaŭ seksoj havas iom da ruĝa koloro sur la krono.<ref name=Gorman2014/> ==Distribuado kaj habitato== The fire-bellied woodpecker is native to tropical West Africa, its range extending from Upper Guinea and Sierra Leone eastwards to southern Nigeria and western Cameroon. It is found in the lowlands and foothills, its habitat being clearings and edges of primary rainforest; it is also found in gallery forest, scattered woodland, partially logged and degraded areas, wooded savanna and scrubby bush, and there are usually some large dead trees within its range. It is a non-migratory species.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |page=208 }}</ref> ==Ekologio== This woodpecker is usually seen in pairs or small family groups, but it sometimes associates with other insect-eating birds. It forages for insects, especially beetle larvae, mainly in the canopy and on dead standing trees, but sometimes descends onto fallen trees. Both sexes drum in the dry season in repeated, short rapid bursts, at the rate of 14 to 38 strikes per second.<ref name=Gorman2014/> ==Statuso== ''C. pyrrhogaster'' has a very wide range and is a generally common or fairly common species that appears to be increasing in population size, benefiting from the fact that a few large trees are often left standing when forest is cleared. The [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name=iucn/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus pyrrhogaster|''Chloropicus pyrrhogaster''}} *{{Commons category|Chloropicus pyrrhogaster|''Chloropicus pyrrhogaster''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] gom94kbr5ljsdrlkhrvc798u2dcd2ab 9490480 9490479 2026-10-08T17:45:47Z Kani 670 /* Distribuado kaj habitato */ 9490480 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fajroventra pego |koloro = pink |dosiero = Fire-bellied Woodpecker - Ghana S4E1787 (16222859798).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Fajroventra pego''' ''C. pyrrhogaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos pyrrhogaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680989A92889162 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680989A92889162.en }}</ref> |dunomo = ''Chloropicus pyrrhogaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias pyrrhogaster''<br />''Dendropicos pyrrhogaster'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fajroventra pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus pyrrhogaster'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Ĝi troviĝas en [[Benino]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Sieraleono]], [[Togolando]] kaj okcidenta [[Kameruno]]. Ĝi estas ofta specio, kaj la [[IUCN]] taksis ĝian konservostaton kiel "[[malplej zorgiga]]n". Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''. ==Aspekto== La supraj partoj de la Fajroventra pego estas oliveckoloraj aŭ bronzkoloraj kun subtila transversa strieco. La flugiloj estas brunaj kun iom da hela strieco, kaj la supra parto de la vosto estas nigreca. La pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas karmezinaj. La kapo kaj gorĝo estas blankaj, kun okulfrapa nigreca vanga strio etendiĝanta ĝis la brusto, kaj strio malantaŭ la okulo etendiĝanta ĝis la orelkovriloj. La brusto estas kremkolora kun malhelaj V-formaj markoj ĉe la flankoj, dum la centra regiono kaj la ventro estas skarlataj ĝis la kloako. La longa, akra beko estas griza, same kiel la kruroj. La seksoj diferencas; la masklo havas ruĝan kronon kaj nukon, dum ĉe la ino tiu areo estas nigra. La ino havas pli longan voston kaj pli mallongan bekon ol la masklo, kaj la ruĝa koloro sur ŝia ventro estas malpli rimarkebla. Junuloj estas malpli brilaj kaj pli brunaj ol plenkreskuloj, kaj ĉe tiu aĝo ambaŭ seksoj havas iom da ruĝa koloro sur la krono.<ref name=Gorman2014/> ==Distribuado kaj habitato== La Fajroventra pego estas denaska en tropika [[Okcidenta Afriko]]; ĝia arealo etendiĝas de Supra [[Gvineo]] kaj [[Sieraleono]] orienten ĝis suda [[Niĝerio]] kaj okcidenta [[Kameruno]]. Ĝi troviĝas en malaltaj teroj kaj montetaj regionoj, loĝante en maldensejoj kaj ĉe randoj de [[praarbaro]]; ĝi ankaŭ ĉeestas en galeriaj arbaroj, disaj arbareroj, parte hakitaj kaj degraditaj areoj, arbara [[savano]] kaj [[arbustaro]]j, kaj en ĝia arealo kutime troviĝas grandaj mortintaj arboj. Ĝi estas nemigranta specio.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |page=208 }}</ref> ==Ekologio== This woodpecker is usually seen in pairs or small family groups, but it sometimes associates with other insect-eating birds. It forages for insects, especially beetle larvae, mainly in the canopy and on dead standing trees, but sometimes descends onto fallen trees. Both sexes drum in the dry season in repeated, short rapid bursts, at the rate of 14 to 38 strikes per second.<ref name=Gorman2014/> ==Statuso== ''C. pyrrhogaster'' has a very wide range and is a generally common or fairly common species that appears to be increasing in population size, benefiting from the fact that a few large trees are often left standing when forest is cleared. The [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name=iucn/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus pyrrhogaster|''Chloropicus pyrrhogaster''}} *{{Commons category|Chloropicus pyrrhogaster|''Chloropicus pyrrhogaster''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] acwycjbz06rukksqiztdit9fa53klvr 9490481 9490480 2026-10-08T17:47:09Z Kani 670 /* Ekologio */ 9490481 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fajroventra pego |koloro = pink |dosiero = Fire-bellied Woodpecker - Ghana S4E1787 (16222859798).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Fajroventra pego''' ''C. pyrrhogaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos pyrrhogaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680989A92889162 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680989A92889162.en }}</ref> |dunomo = ''Chloropicus pyrrhogaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias pyrrhogaster''<br />''Dendropicos pyrrhogaster'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fajroventra pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus pyrrhogaster'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Ĝi troviĝas en [[Benino]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Sieraleono]], [[Togolando]] kaj okcidenta [[Kameruno]]. Ĝi estas ofta specio, kaj la [[IUCN]] taksis ĝian konservostaton kiel "[[malplej zorgiga]]n". Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''. ==Aspekto== La supraj partoj de la Fajroventra pego estas oliveckoloraj aŭ bronzkoloraj kun subtila transversa strieco. La flugiloj estas brunaj kun iom da hela strieco, kaj la supra parto de la vosto estas nigreca. La pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas karmezinaj. La kapo kaj gorĝo estas blankaj, kun okulfrapa nigreca vanga strio etendiĝanta ĝis la brusto, kaj strio malantaŭ la okulo etendiĝanta ĝis la orelkovriloj. La brusto estas kremkolora kun malhelaj V-formaj markoj ĉe la flankoj, dum la centra regiono kaj la ventro estas skarlataj ĝis la kloako. La longa, akra beko estas griza, same kiel la kruroj. La seksoj diferencas; la masklo havas ruĝan kronon kaj nukon, dum ĉe la ino tiu areo estas nigra. La ino havas pli longan voston kaj pli mallongan bekon ol la masklo, kaj la ruĝa koloro sur ŝia ventro estas malpli rimarkebla. Junuloj estas malpli brilaj kaj pli brunaj ol plenkreskuloj, kaj ĉe tiu aĝo ambaŭ seksoj havas iom da ruĝa koloro sur la krono.<ref name=Gorman2014/> ==Distribuado kaj habitato== La Fajroventra pego estas denaska en tropika [[Okcidenta Afriko]]; ĝia arealo etendiĝas de Supra [[Gvineo]] kaj [[Sieraleono]] orienten ĝis suda [[Niĝerio]] kaj okcidenta [[Kameruno]]. Ĝi troviĝas en malaltaj teroj kaj montetaj regionoj, loĝante en maldensejoj kaj ĉe randoj de [[praarbaro]]; ĝi ankaŭ ĉeestas en galeriaj arbaroj, disaj arbareroj, parte hakitaj kaj degraditaj areoj, arbara [[savano]] kaj [[arbustaro]]j, kaj en ĝia arealo kutime troviĝas grandaj mortintaj arboj. Ĝi estas nemigranta specio.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |page=208 }}</ref> ==Ekologio== Ĉi tiu pego estas kutime vidata en paroj aŭ malgrandaj familiaj grupoj, sed ĝi foje asociiĝas kun aliaj insektomanĝantaj birdoj. Ĝi serĉas insektojn – precipe [[larvo]]jn de [[skarabo]]j – ĉefe en la [[kanopeo]]j kaj sur mortintaj starantaj arboj, sed foje malsupreniras al falintaj arboj. Ambaŭ seksoj tamburas dum la [[seka sezono]] per ripetataj, mallongaj kaj rapidaj serioj, kun rapideco de 14 ĝis 38 batoj sekunde.<ref name=Gorman2014/> ==Statuso== ''C. pyrrhogaster'' has a very wide range and is a generally common or fairly common species that appears to be increasing in population size, benefiting from the fact that a few large trees are often left standing when forest is cleared. The [[International Union for Conservation of Nature]] has assessed its conservation status as being of "[[Least-concern species|least concern]]".<ref name=iucn/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus pyrrhogaster|''Chloropicus pyrrhogaster''}} *{{Commons category|Chloropicus pyrrhogaster|''Chloropicus pyrrhogaster''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] ke6u7nrky55pwac5qplmu8q7pc8rz7h 9490483 9490481 2026-10-08T17:49:16Z Kani 670 /* Statuso */ 9490483 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Fajroventra pego |koloro = pink |dosiero = Fire-bellied Woodpecker - Ghana S4E1787 (16222859798).jpg |priskribo de dosiero = | dosiero larĝo=240px |dosiero2 = |priskribo de dosiero2 = | dosiero2 larĝo=240px |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |genro = ''[[Chloropicus]]'' |dunomo aŭtoritato = |specio = '''Fajroventra pego''' ''C. pyrrhogaster'' |statuso = LC | statuso_sistemo = IUCN3.1 | statuso_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos pyrrhogaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680989A92889162 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680989A92889162.en }}</ref> |dunomo = ''Chloropicus pyrrhogaster'' |dunomo aŭtoritato = ([[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1845) |specioj de subdivizio = Subspecioj |sinonimo= ''Thripias pyrrhogaster''<br />''Dendropicos pyrrhogaster'' |vikispecio = |komunejo = |mapo de vivoteritorioj = |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} La '''Fajroventra pego'''<ref name="OT">[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio] </ref>, ''Chloropicus pyrrhogaster'', estas mezgranda [[pego]], tio estas [[birdo]] de la familio de [[Pegedoj]] kaj la unu el la tri specioj de la genro ''[[Chloropicus]]''. Ĝi troviĝas en [[Benino]], [[Eburbordo]], [[Ganao]], [[Gvineo]], [[Liberio]], [[Malio]], [[Niĝerio]], [[Sieraleono]], [[Togolando]] kaj okcidenta [[Kameruno]]. Ĝi estas ofta specio, kaj la [[IUCN]] taksis ĝian konservostaton kiel "[[malplej zorgiga]]n". Iuj taksonomiaj aŭtoritatoj klasifikas ĉi tiun specion en la genron ''[[Dendropicos]]''. ==Aspekto== La supraj partoj de la Fajroventra pego estas oliveckoloraj aŭ bronzkoloraj kun subtila transversa strieco. La flugiloj estas brunaj kun iom da hela strieco, kaj la supra parto de la vosto estas nigreca. La pugo kaj la supravostaj kovrilplumoj estas karmezinaj. La kapo kaj gorĝo estas blankaj, kun okulfrapa nigreca vanga strio etendiĝanta ĝis la brusto, kaj strio malantaŭ la okulo etendiĝanta ĝis la orelkovriloj. La brusto estas kremkolora kun malhelaj V-formaj markoj ĉe la flankoj, dum la centra regiono kaj la ventro estas skarlataj ĝis la kloako. La longa, akra beko estas griza, same kiel la kruroj. La seksoj diferencas; la masklo havas ruĝan kronon kaj nukon, dum ĉe la ino tiu areo estas nigra. La ino havas pli longan voston kaj pli mallongan bekon ol la masklo, kaj la ruĝa koloro sur ŝia ventro estas malpli rimarkebla. Junuloj estas malpli brilaj kaj pli brunaj ol plenkreskuloj, kaj ĉe tiu aĝo ambaŭ seksoj havas iom da ruĝa koloro sur la krono.<ref name=Gorman2014/> ==Distribuado kaj habitato== La Fajroventra pego estas denaska en tropika [[Okcidenta Afriko]]; ĝia arealo etendiĝas de Supra [[Gvineo]] kaj [[Sieraleono]] orienten ĝis suda [[Niĝerio]] kaj okcidenta [[Kameruno]]. Ĝi troviĝas en malaltaj teroj kaj montetaj regionoj, loĝante en maldensejoj kaj ĉe randoj de [[praarbaro]]; ĝi ankaŭ ĉeestas en galeriaj arbaroj, disaj arbareroj, parte hakitaj kaj degraditaj areoj, arbara [[savano]] kaj [[arbustaro]]j, kaj en ĝia arealo kutime troviĝas grandaj mortintaj arboj. Ĝi estas nemigranta specio.<ref name=Gorman2014>{{cite book |title=Woodpeckers of the World: A Photographic Guide |last=Gorman |first=Gerard |year=2014 |publisher=Firefly Books |isbn=978-1-77085-309-6 |page=208 }}</ref> ==Ekologio== Ĉi tiu pego estas kutime vidata en paroj aŭ malgrandaj familiaj grupoj, sed ĝi foje asociiĝas kun aliaj insektomanĝantaj birdoj. Ĝi serĉas insektojn – precipe [[larvo]]jn de [[skarabo]]j – ĉefe en la [[kanopeo]]j kaj sur mortintaj starantaj arboj, sed foje malsupreniras al falintaj arboj. Ambaŭ seksoj tamburas dum la [[seka sezono]] per ripetataj, mallongaj kaj rapidaj serioj, kun rapideco de 14 ĝis 38 batoj sekunde.<ref name=Gorman2014/> ==Statuso== ''C. pyrrhogaster'' havas tre vastan [[arealo]]n kaj estas ĝenerale ofta aŭ sufiĉe ofta specio, kies populacio ŝajne kreskas; ĝi profitas de la fakto, ke kelkaj grandaj arboj ofte estas lasataj starantaj dum [[senarbarigo]]. La [[Internacia Unio por la Konservado de Naturo]] taksis ĝian konservan staton kiel "[[malplej zorgiga]]n".<ref name=iucn>{{Cite iucn | author = BirdLife International | title = ''Dendropicos pyrrhogaster'' | volume = 2016 | article-number = e.T22680989A92889162 | date = 2016 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22680989A92889162.en }}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == * Hans Winkler, David Christie, David Nurney: ''{{lang|en|Woodpeckers. A Guide to Woodpeckers, Piculets and Wrynecks of the World}}''. Robertsbridge, 1995, ISBN 0395720435. * {{cite book|last=Gorman|first=Gerard |url=https://books.google.com/books?id=9LmnAwAAQBAJ&pg=PA107|title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide|publisher= A & C Black |year=2014|isbn=978-1-4081-4717-7}} * {{cite book|last=Winkler|first=Hans |title= Developments in Woodpecker Biology |location=[[Linz]]|publisher=Biologiezentrum des Oberösterreichischen Landesmuseums|year=2015|isbn= 978-3-85474-317-0}} == Eksteraj ligiloj == *{{Wikispecies|Chloropicus pyrrhogaster|''Chloropicus pyrrhogaster''}} *{{Commons category|Chloropicus pyrrhogaster|''Chloropicus pyrrhogaster''}} {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 503yw0yb5ugvvj4si218cl6lfd1a28d 0 954667 9490477 2026-10-08T17:42:22Z Kani 670 Alidirektigis al [[Fajroventra pego]] 9490477 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Fajroventra pego]] oq2zg71r476yq0nr74hr1vjthrmeuu1 1 954668 9490487 2026-10-08T17:55:12Z Sj1mor 12103 /* eĝenhavajn */ nova sekcio 9490487 wikitext text/x-wiki == eĝenhavajn == inĝenierhava? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:55, 8 okt. 2026 (UTC) o1f3dc76ryq3dc05uqfrov8eo3a6h10 0 954669 9490533 2026-10-08T18:41:06Z Verdulo 1002 Kreis novan paĝon kun "'''Lunblindeco''' aŭ '''recidiva uveitis''' estas perioda okulinflamo ĉe [[neparhufulo]]j. Ĝi estas la plej ofta kaŭzo de blindeco ĉe ĉevaloj. Kaŭzoj povas esti: Infiltrado de [[limfocito]]j kaj [[eozinofiloj]] en la [[uveo]] kun fibrina deponejo alergioj traŭmato Infektoj de Influenzo, ''Borrelia burgdorferi'' aŭ ''Onchocerca cervicalis'' Tiuj [[patogeno]]j posedas [[antigeno]]jn, kontraŭ kiuj la ĉevalo formas antikorpojn. Tiuj antikorpoj havas kruc-reag..." 9490533 wikitext text/x-wiki '''Lunblindeco''' aŭ '''recidiva uveitis''' estas perioda okulinflamo ĉe [[neparhufulo]]j. Ĝi estas la plej ofta kaŭzo de blindeco ĉe ĉevaloj. Kaŭzoj povas esti: Infiltrado de [[limfocito]]j kaj [[eozinofiloj]] en la [[uveo]] kun fibrina deponejo alergioj traŭmato Infektoj de Influenzo, ''Borrelia burgdorferi'' aŭ ''Onchocerca cervicalis'' Tiuj [[patogeno]]j posedas [[antigeno]]jn, kontraŭ kiuj la ĉevalo formas antikorpojn. Tiuj antikorpoj havas kruc-reagon kun ĉeloj de la okulo, kio povas konduki al damaĝo kaj blindeco de la okulo. Lunblindeco ne devas esti konfuzita kun [[lunokulo]], kiu kutime ne estas malsano sed prefere denaska difekto en la okulo, pro kiu mankas la pigmento. [[Kategorio:Ĉevaloj]] nc0wje1s3kq8iekrs0l71pq8tf8idb4 9490534 9490533 2026-10-08T18:53:33Z Verdulo 1002 9490534 wikitext text/x-wiki '''Lunblindeco''' aŭ '''recidiva uveitis''' estas perioda okulinflamo ĉe [[neparhufulo]]j. Ĝi estas la plej ofta kaŭzo de blindeco ĉe ĉevaloj. Kaŭzoj povas esti: * Infiltrado de [[limfocito]]j kaj [[eozinofiloj]] en la [[uveo]] kun fibrina deponejo alergioj traŭmato * Infektoj de Influenzo, ''Borrelia burgdorferi'' aŭ ''Onchocerca cervicalis'' * Tiuj [[patogeno]]j posedas [[antigeno]]jn, kontraŭ kiuj la ĉevalo formas antikorpojn. * Tiuj antikorpoj havas kruc-reagon kun ĉeloj de la okulo, kio povas konduki al damaĝo kaj blindeco de la okulo. Lunblindeco ne devas esti konfuzita kun [[lunokulo]], kiu kutime ne estas malsano sed prefere denaska difekto en la okulo, pro kiu mankas la pigmento. [[Kategorio:Ĉevaloj]] 1uu1yqleerem9ckmd3rvrageozf575o 9490539 9490534 2026-10-08T19:02:56Z Verdulo 1002 9490539 wikitext text/x-wiki '''Lunblindeco''' aŭ '''recidiva uveitis''' estas perioda okulinflamo ĉe [[neparhufulo]]j. Ĝi estas la plej ofta kaŭzo de blindeco ĉe ĉevaloj. Kaŭzoj povas esti: * Infiltrado de [[limfocito]]j kaj [[eozinofiloj]] en la [[uveo]] kun fibrina deponejo * alergioj * traŭmato * Infektoj de [[Influenco]], ''Borrelia burgdorferi'' aŭ ''Onchocerca cervicalis'' Tiuj [[patogeno]]j posedas [[antigeno]]jn, kontraŭ kiuj la ĉevalo formas antikorpojn. Tiuj antikorpoj havas kruc-reagon kun ĉeloj de la okulo, kio povas konduki al damaĝo kaj blindeco de la okulo. Lunblindeco ne devas esti konfuzita kun [[lunokulo]], kiu kutime ne estas malsano sed prefere denaska difekto en la okulo, pro kiu mankas la pigmento. [[Kategorio:Ĉevaloj]] bmztevbp3g7sqoo8dcklsabpyuzpc3p 9490540 9490539 2026-10-08T19:07:22Z Verdulo 1002 9490540 wikitext text/x-wiki '''Lunblindeco''' aŭ '''recidiva uveitis''' estas perioda okulinflamo ĉe [[neparhufulo]]j. Ĝi estas la plej ofta kaŭzo de blindeco ĉe ĉevaloj. Kaŭzoj povas esti: * Infiltrado de [[limfocito]]j kaj [[eozinofiloj]] en la [[uveo]] kun fibrina deponejo * alergioj * traŭmato * Infektoj de [[Influenco]], ''Borrelia burgdorferi'' aŭ ''Onchocerca cervicalis'' Tiuj [[patogeno]]j posedas [[antigeno]]jn, kontraŭ kiuj la ĉevalo formas antikorpojn. Tiuj antikorpoj havas kruc-reagon kun ĉeloj de la okulo, kio povas konduki al damaĝo kaj blindeco de la okulo. Lunblindeco ne devas esti konfuzita kun [[lunokulo]], kiu kutime ne estas malsano sed prefere denaska difekto en la okulo, pro kiu mankas la pigmento. [[Kategorio:Ĉevaloj]] [[Kategorio:Malsanoj de ĉevaloj]] ji13rxdoi2m1hq9f8h43q5410j5r01b 9490543 9490540 2026-10-08T19:27:28Z Verdulo 1002 9490543 wikitext text/x-wiki '''Lunblindeco''' aŭ '''recidiva uveitis''' estas perioda okulinflamo ĉe [[neparhufulo]]j. Ĝi estas la plej ofta kaŭzo de blindeco ĉe ĉevaloj. Kaŭzoj povas esti: * Infiltrado de [[limfocito]]j kaj [[granulocito|eosinofilaj granulocitoj]] en la [[uveo]] kun fibrina deponejo * alergioj * traŭmato * Infektoj de [[Influenco]], ''Borrelia burgdorferi'' aŭ ''Onchocerca cervicalis'' Tiuj [[patogeno]]j posedas [[antigeno]]jn, kontraŭ kiuj la ĉevalo formas antikorpojn. Tiuj antikorpoj havas kruc-reagon kun ĉeloj de la okulo, kio povas konduki al damaĝo kaj blindeco de la okulo. Lunblindeco ne devas esti konfuzita kun [[lunokulo]], kiu kutime ne estas malsano sed prefere denaska difekto en la okulo, pro kiu mankas la pigmento. [[Kategorio:Ĉevaloj]] [[Kategorio:Malsanoj de ĉevaloj]] 2gs53ceux92waq972gtmk528a84zby8 9490553 9490543 2026-10-08T20:01:56Z Verdulo 1002 9490553 wikitext text/x-wiki '''Lunblindeco''' aŭ '''recidiva uveitis''' estas perioda okulinflamo ĉe [[neparhufulo]]j. Ĝi estas la plej ofta kaŭzo de blindeco ĉe ĉevaloj. Kaŭzoj povas esti: * Infiltrado de [[limfocito]]j kaj [[granulocito|eosinofilaj granulocitoj]] en la [[Uveo (okulo)|uveo]] kun fibrina deponejo * alergioj * traŭmato * Infektoj de [[Influenco]], ''Borrelia burgdorferi'' aŭ ''Onchocerca cervicalis'' Tiuj [[patogeno]]j posedas [[antigeno]]jn, kontraŭ kiuj la ĉevalo formas antikorpojn. Tiuj antikorpoj havas kruc-reagon kun ĉeloj de la okulo, kio povas konduki al damaĝo kaj blindeco de la okulo. Lunblindeco ne devas esti konfuzita kun [[lunokulo]], kiu kutime ne estas malsano sed prefere denaska difekto en la okulo, pro kiu mankas la pigmento. [[Kategorio:Ĉevaloj]] [[Kategorio:Malsanoj de ĉevaloj]] o4ku91jkarfu7mk3pa3zj47755aajpt 9490558 9490553 2026-10-08T20:10:31Z Verdulo 1002 9490558 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mondblindheit.jpg|eta|220px|Lunblindeco ĉe [[Islanda ĉevalo]]]] '''Lunblindeco''' aŭ '''recidiva uveitis''' estas perioda okulinflamo ĉe [[neparhufulo]]j. Ĝi estas la plej ofta kaŭzo de blindeco ĉe ĉevaloj. Kaŭzoj povas esti: * Infiltrado de [[limfocito]]j kaj [[granulocito|eosinofilaj granulocitoj]] en la [[Uveo (okulo)|uveo]] kun fibrina deponejo * alergioj * traŭmato * Infektoj de [[Influenco]], ''Borrelia burgdorferi'' aŭ ''Onchocerca cervicalis'' Tiuj [[patogeno]]j posedas [[antigeno]]jn, kontraŭ kiuj la ĉevalo formas antikorpojn. Tiuj antikorpoj havas kruc-reagon kun ĉeloj de la okulo, kio povas konduki al damaĝo kaj blindeco de la okulo. Lunblindeco ne devas esti konfuzita kun [[lunokulo]], kiu kutime ne estas malsano sed prefere denaska difekto en la okulo, pro kiu mankas la pigmento. [[Kategorio:Ĉevaloj]] [[Kategorio:Malsanoj de ĉevaloj]] sy96d1nqu42ojcafs192rr7xfxjo35a 9490568 9490558 2026-10-08T20:54:50Z Verdulo 1002 9490568 wikitext text/x-wiki [[Dosiero:Mondblindheit.jpg|eta|220px|Lunblindeco ĉe [[Islanda ĉevalo]]]] '''Lunblindeco''' aŭ '''recidiva uveitis''' estas perioda okulinflamo ĉe [[neparhufulo]]j. Ĝi estas la plej ofta kaŭzo de blindeco ĉe ĉevaloj. Kaŭzoj povas esti: * Infiltrado de [[limfocito]]j kaj [[granulocito|eosinofilaj granulocitoj]] en la [[Uveo (okulo)|uveo]] kun fibrina deponejo * alergioj * traŭmato * Infektoj de [[Influenco]], ''Borrelia burgdorferi'' aŭ ''Onchocerca cervicalis'' Tiuj [[patogeno]]j posedas [[antigeno]]jn, kontraŭ kiuj la ĉevalo formas antikorpojn. Tiuj antikorpoj havas kruc-reagon kun ĉeloj de la okulo, kio povas konduki al damaĝo kaj blindeco de la okulo. Lunblindeco ne devas esti konfuzita kun [[lunokulo]], kiu kutime ne estas malsano sed denaska difekto en la okulo, pro kiu mankas la pigmento. [[Kategorio:Ĉevaloj]] [[Kategorio:Malsanoj de ĉevaloj]] 91rhum3c8xmw5q6keircpok8i23cs0p 1 954670 9490538 2026-10-08T19:00:19Z Aidas 3488 Kreis novan paĝon kun "En Esperanto aperis en 1985, je tiu titolo, la verkaĵo "Ifigenia en Taŭrido" de [[Eŭripido]], tradukita de A. Goodheir - kaj mi pensas, se tiu titolo jam estas establita en la esperanta literaturo, ke estas pli bone uzi tiun ol la novinventitan ruĝan ligilon [[Ifigenio inter Taŭridanoj]]. ~~~~" 9490538 wikitext text/x-wiki En Esperanto aperis en 1985, je tiu titolo, la verkaĵo "Ifigenia en Taŭrido" de [[Eŭripido]], tradukita de A. Goodheir - kaj mi pensas, se tiu titolo jam estas establita en la esperanta literaturo, ke estas pli bone uzi tiun ol la novinventitan ruĝan ligilon [[Ifigenio inter Taŭridanoj]]. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:00, 8 okt. 2026 (UTC) e7on79nvlz7at8ty3d3c21244hr2ikd 9490545 9490538 2026-10-08T19:36:04Z Aidas 3488 9490545 wikitext text/x-wiki En Esperanto aperis en 1985, je tiu titolo, la verkaĵo "Ifigenia en Taŭrido" de [[Eŭripido]], tradukita de [[Albert Goodheir]] - kaj mi pensas, se tiu titolo jam estas establita en la esperanta literaturo, ke estas pli bone uzi tiun ol la novinventitan ruĝan ligilon [[Ifigenio inter Taŭridanoj]]. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:00, 8 okt. 2026 (UTC) Oh, Mi trovis la artikolon pri la temo, ĝi nomiĝas [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido]] - en la libroj estis du verkaĵoj, tial la duobla titolo ... Mi adaptas la ligilon en la teksto. i5s4j1nx1vilwd9fdnltggxndzkjzr0 9490546 9490545 2026-10-08T19:36:28Z Aidas 3488 9490546 wikitext text/x-wiki En Esperanto aperis en 1985, je tiu titolo, la verkaĵo "Ifigenia en Taŭrido" de [[Eŭripido]], tradukita de [[Albert Goodheir]] - kaj mi pensas, se tiu titolo jam estas establita en la esperanta literaturo, ke estas pli bone uzi tiun ol la novinventitan ruĝan ligilon [[Ifigenio inter Taŭridanoj]]. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:00, 8 okt. 2026 (UTC) Oh, Mi trovis la artikolon pri la temo, ĝi nomiĝas [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido]] - en la libroj estis du verkaĵoj, tial la duobla titolo ... Mi adaptas la ligilon en la teksto. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 8 okt. 2026 (UTC) nu99w0gc4go5s0cw4epb4nz35tym6we 9490550 9490546 2026-10-08T19:48:28Z Aidas 3488 9490550 wikitext text/x-wiki En Esperanto aperis en 1985, je tiu titolo, la verkaĵo "Ifigenia en Taŭrido" de [[Eŭripido]], tradukita de [[Albert Goodheir]] - kaj mi pensas, se tiu titolo jam estas establita en la esperanta literaturo, ke estas pli bone uzi tiun ol la novinventitan ruĝan ligilon [[Ifigenio inter Taŭridanoj]]. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:00, 8 okt. 2026 (UTC) Oh, Mi trovis la artikolon pri la temo, ĝi nomiĝas [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido]] - en la libroj estis du verkaĵoj, tial la duobla titolo ... Mi adaptas la ligilon en la teksto. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 8 okt. 2026 (UTC) == Vidu ankaŭ == * [[Ifigenio en Taŭrido]] de [[Johann Wolfgang von Goethe]] -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:48, 8 okt. 2026 (UTC) o8c8r4g129pnfq4ygmg2v2s5q5x4o4l 9490557 9490550 2026-10-08T20:10:19Z Aidas 3488 /* Vidu ankaŭ */ 9490557 wikitext text/x-wiki En Esperanto aperis en 1985, je tiu titolo, la verkaĵo "Ifigenia en Taŭrido" de [[Eŭripido]], tradukita de [[Albert Goodheir]] - kaj mi pensas, se tiu titolo jam estas establita en la esperanta literaturo, ke estas pli bone uzi tiun ol la novinventitan ruĝan ligilon [[Ifigenio inter Taŭridanoj]]. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:00, 8 okt. 2026 (UTC) Oh, Mi trovis la artikolon pri la temo, ĝi nomiĝas [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido]] - en la libroj estis du verkaĵoj, tial la duobla titolo ... Mi adaptas la ligilon en la teksto. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 8 okt. 2026 (UTC) '''Cetere: Vidu ankaŭ ''' * [[Ifigenio en Taŭrido]] de [[Johann Wolfgang von Goethe]] -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:48, 8 okt. 2026 (UTC) iav1q0252jthdac2hpvcmuqsq4oqnh6 9490571 9490557 2026-10-08T21:18:22Z Aidas 3488 /* Mimnerme? */ nova sekcio 9490571 wikitext text/x-wiki En Esperanto aperis en 1985, je tiu titolo, la verkaĵo "Ifigenia en Taŭrido" de [[Eŭripido]], tradukita de [[Albert Goodheir]] - kaj mi pensas, se tiu titolo jam estas establita en la esperanta literaturo, ke estas pli bone uzi tiun ol la novinventitan ruĝan ligilon [[Ifigenio inter Taŭridanoj]]. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:00, 8 okt. 2026 (UTC) Oh, Mi trovis la artikolon pri la temo, ĝi nomiĝas [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido]] - en la libroj estis du verkaĵoj, tial la duobla titolo ... Mi adaptas la ligilon en la teksto. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 8 okt. 2026 (UTC) '''Cetere: Vidu ankaŭ ''' * [[Ifigenio en Taŭrido]] de [[Johann Wolfgang von Goethe]] -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:48, 8 okt. 2026 (UTC) == Mimnerme? == Kio do estas [[Mimnerme]] aŭ [[Mimnermo]]? Povus temi pri [[d:Q316129]], sed ankaŭ pri [[d:Q98084384]]... aŭ ĉu povus esti, ke ĉiuj Mimnermos, Mimnermos, Mimnerme kaj Mimnermo nur temas pri la sama persono ??? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:18, 8 okt. 2026 (UTC) rkh428n16988zqd6ujqq5cqgd105uc1 9490573 9490571 2026-10-08T21:21:15Z Aidas 3488 9490573 wikitext text/x-wiki En Esperanto aperis en 1985, je tiu titolo, la verkaĵo "Ifigenia en Taŭrido" de [[Eŭripido]], tradukita de [[Albert Goodheir]] - kaj mi pensas, se tiu titolo jam estas establita en la esperanta literaturo, ke estas pli bone uzi tiun ol la novinventitan ruĝan ligilon [[Ifigenio inter Taŭridanoj]]. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:00, 8 okt. 2026 (UTC) Oh, Mi trovis la artikolon pri la temo, ĝi nomiĝas [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido]] - en la libroj estis du verkaĵoj, tial la duobla titolo ... Mi adaptas la ligilon en la teksto. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 8 okt. 2026 (UTC) '''Cetere: Vidu ankaŭ ''' * [[Ifigenio en Taŭrido]] de [[Johann Wolfgang von Goethe]] (origine de 1787, esperanta traduko de 1908) -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:48, 8 okt. 2026 (UTC) == Mimnerme? == Kio do estas [[Mimnerme]] aŭ [[Mimnermo]]? Povus temi pri [[d:Q316129]], sed ankaŭ pri [[d:Q98084384]]... aŭ ĉu povus esti, ke ĉiuj Mimnermos, Mimnermos, Mimnerme kaj Mimnermo nur temas pri la sama persono ??? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:18, 8 okt. 2026 (UTC) gkzm6rlk278lzr9gj6vgtdur8gn4mpm 9490581 9490573 2026-10-08T21:39:06Z Aidas 3488 9490581 wikitext text/x-wiki En Esperanto aperis en 1985, je tiu titolo, la verkaĵo "Ifigenia en Taŭrido" de [[Eŭripido]], tradukita de [[Albert Goodheir]] - kaj mi pensas, se tiu titolo jam estas establita en la esperanta literaturo, ke estas pli bone uzi tiun ol la novinventitan ruĝan ligilon [[Ifigenio inter Taŭridanoj]]. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:00, 8 okt. 2026 (UTC) Oh, Mi trovis la artikolon pri la temo, ĝi nomiĝas [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido]] (unue prezentitaj en -415 respektive en -412) - en la libroj estis du verkaĵoj, tial la duobla titolo ... Mi adaptas la ligilon en la teksto. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 8 okt. 2026 (UTC) '''Cetere: Vidu ankaŭ ''' * [[Ifigenio en Taŭrido]] de [[Johann Wolfgang von Goethe]] (origine de 1787, esperanta traduko de 1908) -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:48, 8 okt. 2026 (UTC) == Mimnerme? == Kio do estas [[Mimnerme]] aŭ [[Mimnermo]]? Povus temi pri [[d:Q316129]], sed ankaŭ pri [[d:Q98084384]]... aŭ ĉu povus esti, ke ĉiuj Mimnermos, Mimnermos, Mimnerme kaj Mimnermo nur temas pri la sama persono ??? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:18, 8 okt. 2026 (UTC) kb5zmhr0udxfmrzrg9up1pltxfn3tgz 9490800 9490581 2026-10-09T11:57:53Z Aidas 3488 /* Mimnerme? */ 9490800 wikitext text/x-wiki En Esperanto aperis en 1985, je tiu titolo, la verkaĵo "Ifigenia en Taŭrido" de [[Eŭripido]], tradukita de [[Albert Goodheir]] - kaj mi pensas, se tiu titolo jam estas establita en la esperanta literaturo, ke estas pli bone uzi tiun ol la novinventitan ruĝan ligilon [[Ifigenio inter Taŭridanoj]]. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:00, 8 okt. 2026 (UTC) Oh, Mi trovis la artikolon pri la temo, ĝi nomiĝas [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido]] (unue prezentitaj en -415 respektive en -412) - en la libroj estis du verkaĵoj, tial la duobla titolo ... Mi adaptas la ligilon en la teksto. [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:36, 8 okt. 2026 (UTC) '''Cetere: Vidu ankaŭ ''' * [[Ifigenio en Taŭrido]] de [[Johann Wolfgang von Goethe]] (origine de 1787, esperanta traduko de 1908) -- [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 19:48, 8 okt. 2026 (UTC) == Mimnerme? == Kio do estas [[Mimnerme]] aŭ [[Mimnermo]]? Povus temi pri [[d:Q316129]], sed ankaŭ pri [[d:Q98084384]]... aŭ ĉu povus esti, ke ĉiuj Mimnermos, Mimnermos, Mimnerme kaj Mimnermo nur temas pri la sama persono ??? --[[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 21:18, 8 okt. 2026 (UTC) == Entute estas tro multaj ligiloj al fremdlingvaj anglaj tekstoj == Entute estas tro multaj ligiloj al fremdlingvaj anglaj tekstoj pri antikvaj grekaj temoj el tempo kiam kaj la moderna angla lingvo kaj la moderna Esperanto ankoraŭ ne ekzistis, kaj la fremda angla lingvo entute ne helpas en esperanta teksto. Ekzemplo estas ligilo al teksto [[:en:The_Bacchae]] pri la antikva tragedio Bakĥantinoj - ĝusta esperanta teksto estas [[Bakĥantinoj (tragedio)]]. Pli drasta eĉ estas la ligilo [[:en:Eurypides]] anstataŭ esperanta teksto [[Eŭripido]] - pri la antikva verkisto vere estas Esperanta teksto, pri tio ne indas dubi !!! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:57, 9 okt. 2026 (UTC) egwdi12jc48tss2pz6lqlbzt33854m7 0 954671 9490579 2026-10-08T21:29:26Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido]] 9490579 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Trojaninoj. Ifigenia en Taŭrido]] sfzg2reujpkbvy6wr0bi2p8t42y82zc 0 954672 9490591 2026-10-08T22:00:46Z Kani 670 Kreis novan paĝon kun "{{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = ''Dendropicos'' |dosiero = Male Cardinal Woodpecker (Dendropicos fuscescens).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Kardinala pego]] ''Dendropicos fuscescens'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |taksono = '''''Dendropicos''''' |taksono aŭtoritato..." 9490591 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = ''Dendropicos'' |dosiero = Male Cardinal Woodpecker (Dendropicos fuscescens).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Kardinala pego]] ''Dendropicos fuscescens'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |taksono = '''''Dendropicos''''' |taksono aŭtoritato = [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 |vikispecio = Dendropicos |komunejo = Dendropicos |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Dendropicos''''' estas [[genro]] de [[birdoj]] de la familio [[pegedoj]] indiĝenaj de [[Subsahara Afriko]]. Ili estas malgrandaj pegoj indiĝenaj al la subsaharaj arbaroj kaj arbaraj regionoj.<ref name = gorman>{{cite book |last1=Gorman |first1=Gerard |title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide (Helm Photographic Guides) |date=2014 |publisher=Bloomsbury |location=London |isbn=978-1408147153 |page=165}}</ref> ==Taksonomio== Tiun ĉi genron enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref> La konsidero de [[tipa specio]] estis poste atribuita al unu el la [[subspecio]]j de la [[Kardinala pego]].<ref>{{ cite journal | last=Sclater | first=William Lutley | author-link=William Lutley Sclater | year=1921 | title=Genus ''Dendropicos'' | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=42 | pages=25 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/32428441 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=312 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' venas de la [[Antikva greka|greka]] ''dendron'' kun la signifo de arbo kaj ''pikos'' kun la signifo de pego.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n133 133]}}</ref> Studoj pri [[molekula genetiko]] montris, ke la genro ''Dendropicos'' estas [[frata taksono|frato]] de la genro ''[[Chloropicus]]''.<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> The genus ''Dendropicos'' formerly contained several additional species. A 2015 [[molecular phylogenetic]] study that analysed nuclear and [[mitochondrial]] DNA sequences from pied woodpeckers found that ''Dendropicos'' was [[polyphyletic]]. In the rearranged genera the [[Bearded woodpecker|bearded]], [[Fire-bellied woodpecker|fire-bellied]] and [[Yellow-crested woodpecker|yellow breasted]] woodpeckers were moved to ''[[Chloropicus]]'' while the [[Arabian woodpecker]] was moved to ''[[Dendrocoptes]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.M. | year=2015 | title=A new classification of the pied woodpeckers assemblage (Dendropicini, Picidae) based on a comprehensive multi-locus phylogeny | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=88 | pages=28–37 | doi=10.1016/j.ympev.2015.03.016 | pmid=25818851| bibcode=2015MolPE..88...28F }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | title=Woodpeckers | work= World Bird List Version 6.2 | url= http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union| access-date = 5 May 2016 }}</ref> The taxonomic committee of the [[British Ornithologists' Union]] have recommended an alternative arrangement of species in which the genera ''[[Dendrocoptes]]'' and ''[[Leiopicus]]'' are combined into a larger ''Dendropicos''.<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322}} {{open access}}</ref> Elliot's, African grey, eastern grey and olive woodpeckers are sometimes placed in a separate genus, ''Mesopicos''.<ref name = gorman/> ==Specioj=== The genus contains the following 12 species:<ref name=ioc/> {| class="wikitable" |- ! Image !! Common name !! Scientific name !! Distribution |- | [[File:Dendropicos elachus - Markus Lampinen - 582488796.jpeg|120px]] || [[Little grey woodpecker]] || ''Dendropicos elachus''|| Cameroon, Chad, Gambia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Senegal, and Sudan |- | [[File:Dendropicos poecilolaemus - Lukas Zangl - 549039403.jpeg|120px]] || [[Speckle-breasted woodpecker]] || ''Dendropicos poecilolaemus''|| Cameroon, Central African Republic, Chad, Democratic Republic of the Congo, Kenya, Nigeria, Rwanda, South Sudan, and Uganda. |- |[[File:Abyssinian Woodpecker, crop.jpg|120px]] || [[Abyssinian woodpecker]] || ''Dendropicos abyssinicus''||Eritrea and Ethiopia |- |[[File:Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (15091608612).jpg|120px]] || [[Cardinal woodpecker]] || ''Dendropicos fuscescens''|| Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe |- | [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|120px]] || [[Gabon woodpecker]] || ''Dendropicos gabonensis''||Southern Nigeria to south-western Cameroon |- |[[File:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|120px]] || [[Melancholy woodpecker]] || ''Dendropicos lugubris''||Cameroon, Ivory Coast, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Sierra Leone and Togo |- | [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg|120px]] || [[Stierling's woodpecker]] || ''Dendropicos stierlingi''||southern Tanzania, southwestern Malawi and northern Mozambique |- | [[File:Dendropicos elliotii - Lionel CASSET - 461375297.jpeg|120px]]|| [[Elliot's woodpecker]] || ''Dendropicos elliotii''|| Angola, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Equatorial Guinea, Gabon, Nigeria, Rwanda, and Uganda |- |[[File:Grey Woodpecker ...Gambia (33190095995), crop.jpg|120px]] || [[African grey woodpecker]] || ''Dendropicos goertae''||Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Equatorial Guinea, Eritrea, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Liberia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo and Uganda |- |[[File:Gray Woodpecker - KenyaNH8O2206, crop.jpg|120px]] || [[Eastern grey woodpecker]] || ''Dendropicos spodocephalus''||Ethiopia, Kenya, South Sudan, Sudan and Tanzania |- |[[File:Olive Woodpecker - South Africa, crop.jpg|120px]] || [[Olive woodpecker]] || ''Dendropicos griseocephalus''|| Angola, Burundi, Democratic Republic of the Congo, Eswatini, Malawi, Mozambique, Namibia, Rwanda, South Africa, Tanzania, Uganda, Zambia, and Zimbabwe |- |[[File:Brown-backed Woodpecker - Gambia (31838114303), crop.jpg|120px]] || [[Brown-backed woodpecker]] || ''Dendropicos obsoletus''||Benin, Burkina Faso, Cameroon, Central African Republic, Chad, Democratic Republic of the Congo, Eritrea, Ethiopia, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Sudan, Tanzania, Togo, and Uganda |- |} ==Aspekto== Only males have red plumage in the crown, and some species have red plumage on the rump or belly in either sex.<ref name = gorman/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] bbw4zg7vtdi3rrl1l0lq8jj229fw1m3 9490594 9490591 2026-10-08T22:11:32Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9490594 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = ''Dendropicos'' |dosiero = Male Cardinal Woodpecker (Dendropicos fuscescens).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Kardinala pego]] ''Dendropicos fuscescens'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |taksono = '''''Dendropicos''''' |taksono aŭtoritato = [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 |vikispecio = Dendropicos |komunejo = Dendropicos |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Dendropicos''''' estas [[genro]] de [[birdoj]] de la familio [[pegedoj]] indiĝenaj de [[Subsahara Afriko]]. Ili estas malgrandaj pegoj indiĝenaj al la subsaharaj arbaroj kaj arbaraj regionoj.<ref name = gorman>{{cite book |last1=Gorman |first1=Gerard |title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide (Helm Photographic Guides) |date=2014 |publisher=Bloomsbury |location=London |isbn=978-1408147153 |page=165}}</ref> ==Taksonomio== Tiun ĉi genron enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref> La konsidero de [[tipa specio]] estis poste atribuita al unu el la [[subspecio]]j de la [[Kardinala pego]].<ref>{{ cite journal | last=Sclater | first=William Lutley | author-link=William Lutley Sclater | year=1921 | title=Genus ''Dendropicos'' | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=42 | pages=25 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/32428441 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=312 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' venas de la [[Antikva greka|greka]] ''dendron'' kun la signifo de arbo kaj ''pikos'' kun la signifo de pego.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n133 133]}}</ref> Studoj pri [[molekula genetiko]] montris, ke la genro ''Dendropicos'' estas [[frata taksono|frato]] de la genro ''[[Chloropicus]]''.<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La genro ''Dendropicos'' antaŭe enhavis plurajn pliajn speciojn. Molekul-filogenetika studo el 2015, kiu analizis sekvencojn de nuklea kaj mitokondria [[DNA]] de diverskoloraj pegoj, konkludis, ke ''Dendropicos'' estas polifiletika. En la reorganizitaj genroj, la [[Barba pego]], la [[Fajroventra pego]] kaj la [[Orkrona pego]] estis transigitaj al ''[[Chloropicus]]'', dum la [[Arabia pego]] estis transigita al ''[[Dendrocoptes]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.M. | year=2015 | title=A new classification of the pied woodpeckers assemblage (Dendropicini, Picidae) based on a comprehensive multi-locus phylogeny | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=88 | pages=28–37 | doi=10.1016/j.ympev.2015.03.016 | pmid=25818851| bibcode=2015MolPE..88...28F }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | title=Woodpeckers | work= World Bird List Version 6.2 | url= http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union| access-date = 5a e Majo 2016 }}</ref> La taksonomia komitato de la [[Brita Ornitologa Unuiĝo]] rekomendis alternativan aranĝon de specioj, laŭ kiu la genroj ''[[Dendrocoptes]]'' kaj ''[[Leiopicus]]'' estu kunigitaj en pli grandan genron ''Dendropicos''.<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322}} {{open access}}</ref> La [[Eliota pego]], la [[griza pego]], la [[Etiopia pego]] kaj la [[Oliveca pego]] estas foj metitaj en apartan genron, ''Mesopicos''.<ref name = gorman/> ==Specioj=== The genus contains the following 12 species:<ref name=ioc/> {| class="wikitable" |- ! Image !! Common name !! Scientific name !! Distribution |- | [[File:Dendropicos elachus - Markus Lampinen - 582488796.jpeg|120px]] || [[Little grey woodpecker]] || ''Dendropicos elachus''|| Cameroon, Chad, Gambia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Senegal, and Sudan |- | [[File:Dendropicos poecilolaemus - Lukas Zangl - 549039403.jpeg|120px]] || [[Speckle-breasted woodpecker]] || ''Dendropicos poecilolaemus''|| Cameroon, Central African Republic, Chad, Democratic Republic of the Congo, Kenya, Nigeria, Rwanda, South Sudan, and Uganda. |- |[[File:Abyssinian Woodpecker, crop.jpg|120px]] || [[Abyssinian woodpecker]] || ''Dendropicos abyssinicus''||Eritrea and Ethiopia |- |[[File:Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (15091608612).jpg|120px]] || [[Cardinal woodpecker]] || ''Dendropicos fuscescens''|| Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe |- | [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|120px]] || [[Gabon woodpecker]] || ''Dendropicos gabonensis''||Southern Nigeria to south-western Cameroon |- |[[File:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|120px]] || [[Melancholy woodpecker]] || ''Dendropicos lugubris''||Cameroon, Ivory Coast, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Sierra Leone and Togo |- | [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg|120px]] || [[Stierling's woodpecker]] || ''Dendropicos stierlingi''||southern Tanzania, southwestern Malawi and northern Mozambique |- | [[File:Dendropicos elliotii - Lionel CASSET - 461375297.jpeg|120px]]|| [[Elliot's woodpecker]] || ''Dendropicos elliotii''|| Angola, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Equatorial Guinea, Gabon, Nigeria, Rwanda, and Uganda |- |[[File:Grey Woodpecker ...Gambia (33190095995), crop.jpg|120px]] || [[African grey woodpecker]] || ''Dendropicos goertae''||Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Equatorial Guinea, Eritrea, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Liberia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo and Uganda |- |[[File:Gray Woodpecker - KenyaNH8O2206, crop.jpg|120px]] || [[Eastern grey woodpecker]] || ''Dendropicos spodocephalus''||Ethiopia, Kenya, South Sudan, Sudan and Tanzania |- |[[File:Olive Woodpecker - South Africa, crop.jpg|120px]] || [[Olive woodpecker]] || ''Dendropicos griseocephalus''|| Angola, Burundi, Democratic Republic of the Congo, Eswatini, Malawi, Mozambique, Namibia, Rwanda, South Africa, Tanzania, Uganda, Zambia, and Zimbabwe |- |[[File:Brown-backed Woodpecker - Gambia (31838114303), crop.jpg|120px]] || [[Brown-backed woodpecker]] || ''Dendropicos obsoletus''||Benin, Burkina Faso, Cameroon, Central African Republic, Chad, Democratic Republic of the Congo, Eritrea, Ethiopia, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Sudan, Tanzania, Togo, and Uganda |- |} ==Aspekto== Only males have red plumage in the crown, and some species have red plumage on the rump or belly in either sex.<ref name = gorman/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] t9huz11tyxuw8w75n46i0656p0wn06t 9490598 9490594 2026-10-08T22:16:22Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9490598 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = ''Dendropicos'' |dosiero = Male Cardinal Woodpecker (Dendropicos fuscescens).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Kardinala pego]] ''Dendropicos fuscescens'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |taksono = '''''Dendropicos''''' |taksono aŭtoritato = [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 |vikispecio = Dendropicos |komunejo = Dendropicos |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Dendropicos''''' estas [[genro]] de [[birdoj]] de la familio [[pegedoj]] indiĝenaj de [[Subsahara Afriko]]. Ili estas malgrandaj pegoj indiĝenaj al la subsaharaj arbaroj kaj arbaraj regionoj.<ref name = gorman>{{cite book |last1=Gorman |first1=Gerard |title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide (Helm Photographic Guides) |date=2014 |publisher=Bloomsbury |location=London |isbn=978-1408147153 |page=165}}</ref> ==Taksonomio== Tiun ĉi genron enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref> La konsidero de [[tipa specio]] estis poste atribuita al unu el la [[subspecio]]j de la [[Kardinala pego]].<ref>{{ cite journal | last=Sclater | first=William Lutley | author-link=William Lutley Sclater | year=1921 | title=Genus ''Dendropicos'' | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=42 | pages=25 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/32428441 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=312 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' venas de la [[Antikva greka|greka]] ''dendron'' kun la signifo de arbo kaj ''pikos'' kun la signifo de pego.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n133 133]}}</ref> Studoj pri [[molekula genetiko]] montris, ke la genro ''Dendropicos'' estas [[frata taksono|frato]] de la genro ''[[Chloropicus]]''.<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La genro ''Dendropicos'' antaŭe enhavis plurajn pliajn speciojn. Molekul-filogenetika studo el 2015, kiu analizis sekvencojn de nuklea kaj mitokondria [[DNA]] de diverskoloraj pegoj, konkludis, ke ''Dendropicos'' estas polifiletika. En la reorganizitaj genroj, la [[Barba pego]], la [[Fajroventra pego]] kaj la [[Orkrona pego]] estis transigitaj al ''[[Chloropicus]]'', dum la [[Arabia pego]] estis transigita al ''[[Dendrocoptes]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.M. | year=2015 | title=A new classification of the pied woodpeckers assemblage (Dendropicini, Picidae) based on a comprehensive multi-locus phylogeny | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=88 | pages=28–37 | doi=10.1016/j.ympev.2015.03.016 | pmid=25818851| bibcode=2015MolPE..88...28F }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | title=Woodpeckers | work= World Bird List Version 6.2 | url= http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union| access-date = 5a e Majo 2016 }}</ref> La taksonomia komitato de la [[Brita Ornitologa Unuiĝo]] rekomendis alternativan aranĝon de specioj, laŭ kiu la genroj ''[[Dendrocoptes]]'' kaj ''[[Leiopicus]]'' estu kunigitaj en pli grandan genron ''Dendropicos''.<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322}} {{open access}}</ref> La [[Eliota pego]], la [[Griza pego]], la [[Etiopia pego]] kaj la [[Oliveca pego]] estas foj metitaj en apartan genron, ''Mesopicos''.<ref name = gorman/> ==Specioj=== The genus contains the following 12 species:<ref name=ioc/> {| class="wikitable" |- ! Image !! Common name !! Scientific name !! Distribution |- | [[File:Dendropicos elachus - Markus Lampinen - 582488796.jpeg|120px]] || [[Little grey woodpecker]] || ''Dendropicos elachus''|| Cameroon, Chad, Gambia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Senegal, and Sudan |- | [[File:Dendropicos poecilolaemus - Lukas Zangl - 549039403.jpeg|120px]] || [[Speckle-breasted woodpecker]] || ''Dendropicos poecilolaemus''|| Cameroon, Central African Republic, Chad, Democratic Republic of the Congo, Kenya, Nigeria, Rwanda, South Sudan, and Uganda. |- |[[File:Abyssinian Woodpecker, crop.jpg|120px]] || [[Abyssinian woodpecker]] || ''Dendropicos abyssinicus''||Eritrea and Ethiopia |- |[[File:Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (15091608612).jpg|120px]] || [[Cardinal woodpecker]] || ''Dendropicos fuscescens''|| Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe |- | [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|120px]] || [[Gabon woodpecker]] || ''Dendropicos gabonensis''||Southern Nigeria to south-western Cameroon |- |[[File:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|120px]] || [[Melancholy woodpecker]] || ''Dendropicos lugubris''||Cameroon, Ivory Coast, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Sierra Leone and Togo |- | [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg|120px]] || [[Stierling's woodpecker]] || ''Dendropicos stierlingi''||southern Tanzania, southwestern Malawi and northern Mozambique |- | [[File:Dendropicos elliotii - Lionel CASSET - 461375297.jpeg|120px]]|| [[Elliot's woodpecker]] || ''Dendropicos elliotii''|| Angola, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Equatorial Guinea, Gabon, Nigeria, Rwanda, and Uganda |- |[[File:Grey Woodpecker ...Gambia (33190095995), crop.jpg|120px]] || [[African grey woodpecker]] || ''Dendropicos goertae''||Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Equatorial Guinea, Eritrea, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Liberia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo and Uganda |- |[[File:Gray Woodpecker - KenyaNH8O2206, crop.jpg|120px]] || [[Eastern grey woodpecker]] || ''Dendropicos spodocephalus''||Ethiopia, Kenya, South Sudan, Sudan and Tanzania |- |[[File:Olive Woodpecker - South Africa, crop.jpg|120px]] || [[Olive woodpecker]] || ''Dendropicos griseocephalus''|| Angola, Burundi, Democratic Republic of the Congo, Eswatini, Malawi, Mozambique, Namibia, Rwanda, South Africa, Tanzania, Uganda, Zambia, and Zimbabwe |- |[[File:Brown-backed Woodpecker - Gambia (31838114303), crop.jpg|120px]] || [[Brown-backed woodpecker]] || ''Dendropicos obsoletus''||Benin, Burkina Faso, Cameroon, Central African Republic, Chad, Democratic Republic of the Congo, Eritrea, Ethiopia, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Sudan, Tanzania, Togo, and Uganda |- |} ==Aspekto== Only males have red plumage in the crown, and some species have red plumage on the rump or belly in either sex.<ref name = gorman/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] cf65e4e7ifq6ldxpzcs6vv49s2z41l2 9490599 9490598 2026-10-08T22:16:45Z Kani 670 /* Taksonomio */ 9490599 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = ''Dendropicos'' |dosiero = Male Cardinal Woodpecker (Dendropicos fuscescens).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Kardinala pego]] ''Dendropicos fuscescens'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |taksono = '''''Dendropicos''''' |taksono aŭtoritato = [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 |vikispecio = Dendropicos |komunejo = Dendropicos |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Dendropicos''''' estas [[genro]] de [[birdoj]] de la familio [[pegedoj]] indiĝenaj de [[Subsahara Afriko]]. Ili estas malgrandaj pegoj indiĝenaj al la subsaharaj arbaroj kaj arbaraj regionoj.<ref name = gorman>{{cite book |last1=Gorman |first1=Gerard |title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide (Helm Photographic Guides) |date=2014 |publisher=Bloomsbury |location=London |isbn=978-1408147153 |page=165}}</ref> ==Taksonomio== Tiun ĉi genron enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref> La konsidero de [[tipa specio]] estis poste atribuita al unu el la [[subspecio]]j de la [[Kardinala pego]].<ref>{{ cite journal | last=Sclater | first=William Lutley | author-link=William Lutley Sclater | year=1921 | title=Genus ''Dendropicos'' | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=42 | pages=25 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/32428441 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=312 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' venas de la [[Antikva greka|greka]] ''dendron'' kun la signifo de arbo kaj ''pikos'' kun la signifo de pego.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n133 133]}}</ref> Studoj pri [[molekula genetiko]] montris, ke la genro ''Dendropicos'' estas [[frata taksono|frato]] de la genro ''[[Chloropicus]]''.<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La genro ''Dendropicos'' antaŭe enhavis plurajn pliajn speciojn. Molekul-filogenetika studo el 2015, kiu analizis sekvencojn de nuklea kaj mitokondria [[DNA]] de diverskoloraj pegoj, konkludis, ke ''Dendropicos'' estas polifiletika. En la reorganizitaj genroj, la [[Barba pego]], la [[Fajroventra pego]] kaj la [[Orkrona pego]] estis transigitaj al ''[[Chloropicus]]'', dum la [[Arabia pego]] estis transigita al ''[[Dendrocoptes]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.M. | year=2015 | title=A new classification of the pied woodpeckers assemblage (Dendropicini, Picidae) based on a comprehensive multi-locus phylogeny | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=88 | pages=28–37 | doi=10.1016/j.ympev.2015.03.016 | pmid=25818851| bibcode=2015MolPE..88...28F }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | title=Woodpeckers | work= World Bird List Version 6.2 | url= http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union| access-date = 5a e Majo 2016 }}</ref> La taksonomia komitato de la [[Brita Ornitologia Unuiĝo]] rekomendis alternativan aranĝon de specioj, laŭ kiu la genroj ''[[Dendrocoptes]]'' kaj ''[[Leiopicus]]'' estu kunigitaj en pli grandan genron ''Dendropicos''.<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322}} {{open access}}</ref> La [[Eliota pego]], la [[Griza pego]], la [[Etiopia pego]] kaj la [[Oliveca pego]] estas foj metitaj en apartan genron, ''Mesopicos''.<ref name = gorman/> ==Specioj=== The genus contains the following 12 species:<ref name=ioc/> {| class="wikitable" |- ! Image !! Common name !! Scientific name !! Distribution |- | [[File:Dendropicos elachus - Markus Lampinen - 582488796.jpeg|120px]] || [[Little grey woodpecker]] || ''Dendropicos elachus''|| Cameroon, Chad, Gambia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Senegal, and Sudan |- | [[File:Dendropicos poecilolaemus - Lukas Zangl - 549039403.jpeg|120px]] || [[Speckle-breasted woodpecker]] || ''Dendropicos poecilolaemus''|| Cameroon, Central African Republic, Chad, Democratic Republic of the Congo, Kenya, Nigeria, Rwanda, South Sudan, and Uganda. |- |[[File:Abyssinian Woodpecker, crop.jpg|120px]] || [[Abyssinian woodpecker]] || ''Dendropicos abyssinicus''||Eritrea and Ethiopia |- |[[File:Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (15091608612).jpg|120px]] || [[Cardinal woodpecker]] || ''Dendropicos fuscescens''|| Angola, Benin, Botswana, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Djibouti, Eritrea, Eswatini, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Lesotho, Malawi, Mali, Mauritania, Mozambique, Namibia, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, Somalia, South Africa, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo, Uganda, Zambia and Zimbabwe |- | [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|120px]] || [[Gabon woodpecker]] || ''Dendropicos gabonensis''||Southern Nigeria to south-western Cameroon |- |[[File:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|120px]] || [[Melancholy woodpecker]] || ''Dendropicos lugubris''||Cameroon, Ivory Coast, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Liberia, Nigeria, Sierra Leone and Togo |- | [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg|120px]] || [[Stierling's woodpecker]] || ''Dendropicos stierlingi''||southern Tanzania, southwestern Malawi and northern Mozambique |- | [[File:Dendropicos elliotii - Lionel CASSET - 461375297.jpeg|120px]]|| [[Elliot's woodpecker]] || ''Dendropicos elliotii''|| Angola, Cameroon, Central African Republic, Republic of the Congo, Democratic Republic of the Congo, Equatorial Guinea, Gabon, Nigeria, Rwanda, and Uganda |- |[[File:Grey Woodpecker ...Gambia (33190095995), crop.jpg|120px]] || [[African grey woodpecker]] || ''Dendropicos goertae''||Angola, Benin, Burkina Faso, Burundi, Cameroon, Central African Republic, Chad, Congo, Democratic Republic of Congo, Equatorial Guinea, Eritrea, Ethiopia, Gabon, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Liberia, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Rwanda, Senegal, Sierra Leone, South Sudan, Sudan, Tanzania, Togo and Uganda |- |[[File:Gray Woodpecker - KenyaNH8O2206, crop.jpg|120px]] || [[Eastern grey woodpecker]] || ''Dendropicos spodocephalus''||Ethiopia, Kenya, South Sudan, Sudan and Tanzania |- |[[File:Olive Woodpecker - South Africa, crop.jpg|120px]] || [[Olive woodpecker]] || ''Dendropicos griseocephalus''|| Angola, Burundi, Democratic Republic of the Congo, Eswatini, Malawi, Mozambique, Namibia, Rwanda, South Africa, Tanzania, Uganda, Zambia, and Zimbabwe |- |[[File:Brown-backed Woodpecker - Gambia (31838114303), crop.jpg|120px]] || [[Brown-backed woodpecker]] || ''Dendropicos obsoletus''||Benin, Burkina Faso, Cameroon, Central African Republic, Chad, Democratic Republic of the Congo, Eritrea, Ethiopia, Gambia, Ghana, Guinea, Guinea-Bissau, Ivory Coast, Kenya, Mali, Mauritania, Niger, Nigeria, Senegal, Sierra Leone, Sudan, Tanzania, Togo, and Uganda |- |} ==Aspekto== Only males have red plumage in the crown, and some species have red plumage on the rump or belly in either sex.<ref name = gorman/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] saeck2nyzh7umf88odrzomily8le51o 9490602 9490599 2026-10-08T22:33:39Z Kani 670 /* Specioj= */ 9490602 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = ''Dendropicos'' |dosiero = Male Cardinal Woodpecker (Dendropicos fuscescens).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Kardinala pego]] ''Dendropicos fuscescens'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |taksono = '''''Dendropicos''''' |taksono aŭtoritato = [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 |vikispecio = Dendropicos |komunejo = Dendropicos |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Dendropicos''''' estas [[genro]] de [[birdoj]] de la familio [[pegedoj]] indiĝenaj de [[Subsahara Afriko]]. Ili estas malgrandaj pegoj indiĝenaj al la subsaharaj arbaroj kaj arbaraj regionoj.<ref name = gorman>{{cite book |last1=Gorman |first1=Gerard |title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide (Helm Photographic Guides) |date=2014 |publisher=Bloomsbury |location=London |isbn=978-1408147153 |page=165}}</ref> ==Taksonomio== Tiun ĉi genron enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref> La konsidero de [[tipa specio]] estis poste atribuita al unu el la [[subspecio]]j de la [[Kardinala pego]].<ref>{{ cite journal | last=Sclater | first=William Lutley | author-link=William Lutley Sclater | year=1921 | title=Genus ''Dendropicos'' | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=42 | pages=25 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/32428441 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=312 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' venas de la [[Antikva greka|greka]] ''dendron'' kun la signifo de arbo kaj ''pikos'' kun la signifo de pego.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n133 133]}}</ref> Studoj pri [[molekula genetiko]] montris, ke la genro ''Dendropicos'' estas [[frata taksono|frato]] de la genro ''[[Chloropicus]]''.<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La genro ''Dendropicos'' antaŭe enhavis plurajn pliajn speciojn. Molekul-filogenetika studo el 2015, kiu analizis sekvencojn de nuklea kaj mitokondria [[DNA]] de diverskoloraj pegoj, konkludis, ke ''Dendropicos'' estas polifiletika. En la reorganizitaj genroj, la [[Barba pego]], la [[Fajroventra pego]] kaj la [[Orkrona pego]] estis transigitaj al ''[[Chloropicus]]'', dum la [[Arabia pego]] estis transigita al ''[[Dendrocoptes]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.M. | year=2015 | title=A new classification of the pied woodpeckers assemblage (Dendropicini, Picidae) based on a comprehensive multi-locus phylogeny | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=88 | pages=28–37 | doi=10.1016/j.ympev.2015.03.016 | pmid=25818851| bibcode=2015MolPE..88...28F }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | title=Woodpeckers | work= World Bird List Version 6.2 | url= http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union| access-date = 5a e Majo 2016 }}</ref> La taksonomia komitato de la [[Brita Ornitologia Unuiĝo]] rekomendis alternativan aranĝon de specioj, laŭ kiu la genroj ''[[Dendrocoptes]]'' kaj ''[[Leiopicus]]'' estu kunigitaj en pli grandan genron ''Dendropicos''.<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322}} {{open access}}</ref> La [[Eliota pego]], la [[Griza pego]], la [[Etiopia pego]] kaj la [[Oliveca pego]] estas foj metitaj en apartan genron, ''Mesopicos''.<ref name = gorman/> ===Specioj=== La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc/> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- | [[File:Dendropicos elachus - Markus Lampinen - 582488796.jpeg|120px]] || [[Sahela pego]] || ''Dendropicos elachus''|| Kameruno, Ĉado, Gambio, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Senegalo kaj Sudano |- | [[File:Dendropicos poecilolaemus - Lukas Zangl - 549039403.jpeg|120px]] || [[Punktobrusta pego]] || ''Dendropicos poecilolaemus''|| Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Demokratia Respubliko Kongo, Kenjo, Niĝerio, Ruando, Suda Sudano kaj Ugando |- |[[File:Abyssinian Woodpecker, crop.jpg|120px]] || [[Abisenia pego]] || ''Dendropicos abyssinicus''||Eritreo kaj Etiopio |- |[[File:Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (15091608612).jpg|120px]] || [[Kardinala pego]] || ''Dendropicos fuscescens''|| Angolo, Benino, Bocvano, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ĝibutio, Eritreo, Svazilando, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Lesoto, Malavio, Malio, Maŭritanio, Namibio, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Somalio, Sud-Afriko, Sud-Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo |- | [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|120px]] || [[Gabona pego]] || ''Dendropicos gabonensis''||Suda Niĝerio ĝis sudokcidenta Kameruno |- |[[File:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|120px]] || [[Melankolia pego]] || ''Dendropicos lugubris''||Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando |- | [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg|120px]] || [[Stirlinga pego]] || ''Dendropicos stierlingi''||suda Tanzanio, sudokcidenta Malavio kaj norda Mozambiko |- | [[File:Dendropicos elliotii - Lionel CASSET - 461375297.jpeg|120px]]|| [[Eliota pego]] || ''Dendropicos elliotii''|| Angolo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Niĝerio, Ruando kaj Ugando |- |[[File:Grey Woodpecker ...Gambia (33190095995), crop.jpg|120px]] || [[Griza pego]] || ''Dendropicos goertae''||Angolo, Benino, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo, Eritreo, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Liberio, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Sud-Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando kaj Ugando |- |[[File:Gray Woodpecker - KenyaNH8O2206, crop.jpg|120px]] || [[Etiopia pego]] || ''Dendropicos spodocephalus''||Etiopio, Kenjo, Sud-Sudano, Sudano kaj Tanzanio |- |[[File:Olive Woodpecker - South Africa, crop.jpg|120px]] || [[Oliveca pego]] || ''Dendropicos griseocephalus''|| Angolo, Burundo, Demokratia Respubliko Kongo, Svazilando, Malavio, Mozambiko, Namibio, Ruando, Sudafriko, Tanzanio, Ugando, Zambio, kaj Zimbabvo |- |[[File:Brown-backed Woodpecker - Gambia (31838114303), crop.jpg|120px]] || [[Brundorsa pego]] || ''Dendropicos obsoletus''||Benino, Burkino, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Demokratia Respubliko Kongo, Eritreo, Etiopio, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Senegalo, Sieraleono, Sudano, Tanzanio, Togolando kaj Ugando |- |} ==Aspekto== Only males have red plumage in the crown, and some species have red plumage on the rump or belly in either sex.<ref name = gorman/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] 33fj6t8egdnru7o62pssoko2tkfro1i 9490603 9490602 2026-10-08T22:34:42Z Kani 670 /* Aspekto */ 9490603 wikitext text/x-wiki {{redaktata}} {{Kursiva titolo}} {{Taksonomio |koloro=pink |nomo = ''Dendropicos'' |dosiero = Male Cardinal Woodpecker (Dendropicos fuscescens).jpg |dosiero larĝo=240px |priskribo de dosiero = [[Kardinala pego]] ''Dendropicos fuscescens'' |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Pegoformaj]] ''Piciformes'' |familio = [[Pegedoj]] ''Picidae'' |taksono = '''''Dendropicos''''' |taksono aŭtoritato = [[Alfred Malherbe|Malherbe]], 1849 |vikispecio = Dendropicos |komunejo = Dendropicos |mapo de vivoteritorioj ={{#invoke:Wikidata|claim|P181}} |mapo de vivoteritorioj larĝo = 240px |priskribo de mapo de vivoteritorioj = }} '''''Dendropicos''''' estas [[genro]] de [[birdoj]] de la familio [[pegedoj]] indiĝenaj de [[Subsahara Afriko]]. Ili estas malgrandaj pegoj indiĝenaj al la subsaharaj arbaroj kaj arbaraj regionoj.<ref name = gorman>{{cite book |last1=Gorman |first1=Gerard |title=Woodpeckers of the World: The Complete Guide (Helm Photographic Guides) |date=2014 |publisher=Bloomsbury |location=London |isbn=978-1408147153 |page=165}}</ref> ==Taksonomio== Tiun ĉi genron enkondukis la franca ornitologo [[Alfred Malherbe]] en 1849.<ref>{{ cite journal | last=Malherbe | first=Alfred | author-link=Alfred Malherbe | year=1849 | title=Nouvelle classification des picinée ou pics | journal=Mémoires de l'Académie nationale de Metz | volume=30 | pages=316, 338 | url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k33229k/f328.image | language=fr }}</ref> La konsidero de [[tipa specio]] estis poste atribuita al unu el la [[subspecio]]j de la [[Kardinala pego]].<ref>{{ cite journal | last=Sclater | first=William Lutley | author-link=William Lutley Sclater | year=1921 | title=Genus ''Dendropicos'' | journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club | volume=42 | pages=25 | url=https://biodiversitylibrary.org/page/32428441 }}</ref><ref>{{ cite book | editor-last1=Dickinson | editor-first1=E.C. | editor1-link=Edward C. Dickinson | editor-last2=Remsen | editor-first2=J.V. Jr. | editor2-link=James Van Remsen, Jr. | year=2013 | title=The Howard & Moore Complete Checklist of the Birds of the World | volume= 1: Non-passerines | edition=4th | place=Eastbourne, UK | publisher=Aves Press | isbn=978-0-9568611-0-8 | page=312 }}</ref> La vorto ''Dendropicos'' venas de la [[Antikva greka|greka]] ''dendron'' kun la signifo de arbo kaj ''pikos'' kun la signifo de pego.<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | url=https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997 | url-access=limited | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/helmdictionarysc00jobl_997/page/n133 133]}}</ref> Studoj pri [[molekula genetiko]] montris, ke la genro ''Dendropicos'' estas [[frata taksono|frato]] de la genro ''[[Chloropicus]]''.<ref name=shakya>{{Cite journal | last1=Shakya | first1=S.B. | last2=Fuchs | first2=J. | last3=Pons | first3=J.-M. | last4=Sheldon | first4=F.H. | date=2017 | title=Tapping the woodpecker tree for evolutionary insight | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=116 | pages=182–191 | doi=10.1016/j.ympev.2017.09.005 | pmid=28890006 | url=https://www.researchgate.net/publication/319596154 | doi-access=free | bibcode=2017MolPE.116..182S }}</ref> La genro ''Dendropicos'' antaŭe enhavis plurajn pliajn speciojn. Molekul-filogenetika studo el 2015, kiu analizis sekvencojn de nuklea kaj mitokondria [[DNA]] de diverskoloraj pegoj, konkludis, ke ''Dendropicos'' estas polifiletika. En la reorganizitaj genroj, la [[Barba pego]], la [[Fajroventra pego]] kaj la [[Orkrona pego]] estis transigitaj al ''[[Chloropicus]]'', dum la [[Arabia pego]] estis transigita al ''[[Dendrocoptes]]''.<ref>{{ cite journal | last1=Fuchs | first1=J. | last2=Pons | first2=J.M. | year=2015 | title=A new classification of the pied woodpeckers assemblage (Dendropicini, Picidae) based on a comprehensive multi-locus phylogeny | journal=Molecular Phylogenetics and Evolution | volume=88 | pages=28–37 | doi=10.1016/j.ympev.2015.03.016 | pmid=25818851| bibcode=2015MolPE..88...28F }}</ref><ref name=ioc>{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | title=Woodpeckers | work= World Bird List Version 6.2 | url= http://www.worldbirdnames.org/bow/woodpeckers/ | publisher=International Ornithologists' Union| access-date = 5a e Majo 2016 }}</ref> La taksonomia komitato de la [[Brita Ornitologia Unuiĝo]] rekomendis alternativan aranĝon de specioj, laŭ kiu la genroj ''[[Dendrocoptes]]'' kaj ''[[Leiopicus]]'' estu kunigitaj en pli grandan genron ''Dendropicos''.<ref>{{ cite journal | last1=Sangster | first1=G. | display-authors=etal | year=2016 | title=Taxonomic recommendations for Western Palearctic birds: 11th report | journal=Ibis | volume=158 | issue=1 | pages=206–212 | doi=10.1111/ibi.12322}} {{open access}}</ref> La [[Eliota pego]], la [[Griza pego]], la [[Etiopia pego]] kaj la [[Oliveca pego]] estas foj metitaj en apartan genron, ''Mesopicos''.<ref name = gorman/> ===Specioj=== La genro enhavas la jenajn 12 speciojn:<ref name=ioc/> {| class="wikitable" |- ! Bildo !! Ordinara nomo !! Scienca nomo !! Distribuado |- | [[File:Dendropicos elachus - Markus Lampinen - 582488796.jpeg|120px]] || [[Sahela pego]] || ''Dendropicos elachus''|| Kameruno, Ĉado, Gambio, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Senegalo kaj Sudano |- | [[File:Dendropicos poecilolaemus - Lukas Zangl - 549039403.jpeg|120px]] || [[Punktobrusta pego]] || ''Dendropicos poecilolaemus''|| Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Demokratia Respubliko Kongo, Kenjo, Niĝerio, Ruando, Suda Sudano kaj Ugando |- |[[File:Abyssinian Woodpecker, crop.jpg|120px]] || [[Abisenia pego]] || ''Dendropicos abyssinicus''||Eritreo kaj Etiopio |- |[[File:Cardinal Woodpecker - MALE, Dendropicos fuscescens at Pilanesberg National Park, Northwest Province, South Africa (15091608612).jpg|120px]] || [[Kardinala pego]] || ''Dendropicos fuscescens''|| Angolo, Benino, Bocvano, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ĝibutio, Eritreo, Svazilando, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Lesoto, Malavio, Malio, Maŭritanio, Namibio, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Somalio, Sud-Afriko, Sud-Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando, Ugando, Zambio kaj Zimbabvo |- | [[File:Dendropicos gabonensis - Dérozier Violette - 67047503.jpeg|120px]] || [[Gabona pego]] || ''Dendropicos gabonensis''||Suda Niĝerio ĝis sudokcidenta Kameruno |- |[[File:Gabon Woodpecker - Ghana S4E2409 (16224282519).jpg|120px]] || [[Melankolia pego]] || ''Dendropicos lugubris''||Kameruno, Eburbordo, Ganao, Gvineo, Gvineo-Bisaŭo, Liberio, Niĝerio, Sieraleono kaj Togolando |- | [[File:Die Vögel Afrikas (6425133621), Dendropicos stierlingi.jpg|120px]] || [[Stirlinga pego]] || ''Dendropicos stierlingi''||suda Tanzanio, sudokcidenta Malavio kaj norda Mozambiko |- | [[File:Dendropicos elliotii - Lionel CASSET - 461375297.jpeg|120px]]|| [[Eliota pego]] || ''Dendropicos elliotii''|| Angolo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Respubliko Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo, Gabono, Niĝerio, Ruando kaj Ugando |- |[[File:Grey Woodpecker ...Gambia (33190095995), crop.jpg|120px]] || [[Griza pego]] || ''Dendropicos goertae''||Angolo, Benino, Burkino, Burundo, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Kongo, Demokratia Respubliko Kongo, Ekvatora Gvineo, Eritreo, Etiopio, Gabono, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Liberio, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Ruando, Senegalo, Sieraleono, Sud-Sudano, Sudano, Tanzanio, Togolando kaj Ugando |- |[[File:Gray Woodpecker - KenyaNH8O2206, crop.jpg|120px]] || [[Etiopia pego]] || ''Dendropicos spodocephalus''||Etiopio, Kenjo, Sud-Sudano, Sudano kaj Tanzanio |- |[[File:Olive Woodpecker - South Africa, crop.jpg|120px]] || [[Oliveca pego]] || ''Dendropicos griseocephalus''|| Angolo, Burundo, Demokratia Respubliko Kongo, Svazilando, Malavio, Mozambiko, Namibio, Ruando, Sudafriko, Tanzanio, Ugando, Zambio, kaj Zimbabvo |- |[[File:Brown-backed Woodpecker - Gambia (31838114303), crop.jpg|120px]] || [[Brundorsa pego]] || ''Dendropicos obsoletus''||Benino, Burkino, Kameruno, Centrafrika Respubliko, Ĉado, Demokratia Respubliko Kongo, Eritreo, Etiopio, Gambio, Ganao, Gvineo, Gvineo Bisaŭa, Eburbordo, Kenjo, Malio, Maŭritanio, Niĝero, Niĝerio, Senegalo, Sieraleono, Sudano, Tanzanio, Togolando kaj Ugando |- |} ==Aspekto== Nur maskloj havas ruĝan plumaron sur la verto, kaj ĉe iuj specioj ruĝa plumaro troviĝas sur la pugo aŭ la ventro ĉe ambaŭ seksoj.<ref name = gorman/> == Referencoj == {{Referencoj}} == Bibliografio == == Eksteraj ligiloj == {{Projektoj}} {{Birdoj}} [[Kategorio:Pegedoj]] [[Kategorio:Birdoj de Afriko]] oxbb65976c4sb4vaybe7c7vs5p036uq 0 954675 9490626 2026-10-09T05:08:04Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1371336271|Anne Bradstreet]]" 9490626 wikitext text/x-wiki '''Anne Bradstreet''' (naskita ĉirkaŭ 1612 en [[Northampton]], [[Anglio]] <ref>{{Cite web|title=Anne Bradstreet|url=https://open.maricopa.edu/americanliteraturebefore1860/part/anne-bradstreet}}</ref> – mortinta la 16-an de septembro 1672 en [[Andover]], [[Masaĉuseco]]) estis inter la plej eminentaj fruaj [[Angloj|anglaj]] poetoj de [[Nordameriko]] kaj la unua verkistino en la nordamerikaj kolonioj de Anglio kiu publikigis. Ŝi estas la unua [[Puritanismo|puritana]] figuro en usona literaturo kaj rimarkinda pro sia granda korpuso de poezio, same kiel personaj skribaĵoj publikigitaj postmorte. Naskita al riĉa puritana familio en [[Northampton]], Anglio, Bradstreet estis klera akademiulo aparte influita de la verkoj de [[Guillaume de Salluste Du Bartas|Du Bartas]]. Ŝi edziniĝis je dek ses jaroj, kaj ŝiaj gepatroj kaj juna familio migris dum la fondo de la [[Kolonio de la Golfo de Masaĉuseco]] en 1630. Patrino de ok infanoj kaj edzino kaj filino de publikaj oficistoj en Nov-Anglio, Bradstreet verkis poezion aldone al siaj aliaj devoj. Ŝiaj fruaj verkoj estas malpli distingaj, sed ŝiaj pli postaj skribaĵoj evoluis en ŝian unikan stilon de poezio, kiu centriĝas ĉirkaŭ ŝia rolo kiel patrino, ŝiaj luktoj kun la suferoj de la vivo, kaj ŝia puritana kredo. Kvankam ŝiaj verkoj komence estis konsiderataj ĉefe de historia signifo, ŝi atingis postmortan agnoskon en la 20-a jarcento. <ref>{{Cite web|last=Poets|first=Academy of American|title=Anne Bradstreet|url=https://poets.org/poet/anne-bradstreet|access-date=2024-07-28|website=Poets.org|language=en}}</ref> Ŝia unua kolekto, ''The Tenth Muse Lately Sprung Up in America (La deka muzo lastatempe ekestinta en Ameriko)'', estis vaste legata en Usono kaj Anglio. * [https://web.archive.org/web/20060831032643/http://xroads.virginia.edu/~HYPER\Bradstreet\cover.html Elektitaj verkaĵoj de Anne Bradstreet] hiperteksto de Amerikaj Studoj ĉe la Universitato de Virginio. * [http://digital.library.upenn.edu/women/bradstreet/1678/1678.html ''Several Poems Compiled with Great Variety of Wit and Learning''] by Anne Dudley Bradstreet, Boston: Printed by John Foster, 1678, at [http://digital.library.upenn.edu/women/ A Celebration of Women Writers] * [http://www.wsu.edu/~campbelld/amlit/bradstreet.htm Full Text Links] from the William Dean Howell Society * [https://web.archive.org/web/20081208134959/http://www.familysearch.org/Eng/search/AF/individual_record.asp?recid=6883751&frompage=99 Genealogical Record] * Audio: [https://web.archive.org/web/20111007002654/http://poemsoutloud.net/blog/archive/americas_first_poet_anne_bradstreet/ Robert Pinsky reads "To My Dear and Loving Husband"] by Anne Bradstreet (via [https://web.archive.org/web/20090405173256/http://poemsoutloud.net/ poemsoutloud.net]) * [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4616663 Audio:] Charlotte Gordon diskutas la vivon de Anne Bradstreet. * [https://web.archive.org/web/20110708061310/http://quaternionpoetry.blogspot.com/ Ekzemploj de la quaternions de Anne Bradstreet] * [http://www.annebradstreet.org Retejo festanta la 400-an naskiĝdatrevenon de Anne Bradstreet] * Fonduso por la Bradstreet-hejmejo: [https://www.bradstreetphillips.org/ Bradstreet-Phillips Historic Preservation Trust] [[Kategorio:Kristanaj poetoj]] [[Kategorio:Kalvinismaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj poetoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] gzj3wyib6pn9s9ykhuc1qo1vtpmm245 9490627 9490626 2026-10-09T05:09:01Z Sj1mor 12103 9490627 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Anne BRADSTREET''' (naskita ĉirkaŭ 1612 en [[Northampton]], [[Anglio]] <ref>{{Cite web|title=Anne Bradstreet|url=https://open.maricopa.edu/americanliteraturebefore1860/part/anne-bradstreet}}</ref> – mortinta la 16-an de septembro 1672 en [[Andover]], [[Masaĉuseco]]) estis inter la plej eminentaj fruaj [[Angloj|anglaj]] poetoj de [[Nordameriko]] kaj la unua verkistino en la nordamerikaj kolonioj de Anglio kiu publikigis. Ŝi estas la unua [[Puritanismo|puritana]] figuro en usona literaturo kaj rimarkinda pro sia granda korpuso de poezio, same kiel personaj skribaĵoj publikigitaj postmorte. Naskita al riĉa puritana familio en [[Northampton]], Anglio, Bradstreet estis klera akademiulo aparte influita de la verkoj de [[Guillaume de Salluste Du Bartas|Du Bartas]]. Ŝi edziniĝis je dek ses jaroj, kaj ŝiaj gepatroj kaj juna familio migris dum la fondo de la [[Kolonio de la Golfo de Masaĉuseco]] en 1630. Patrino de ok infanoj kaj edzino kaj filino de publikaj oficistoj en Nov-Anglio, Bradstreet verkis poezion aldone al siaj aliaj devoj. Ŝiaj fruaj verkoj estas malpli distingaj, sed ŝiaj pli postaj skribaĵoj evoluis en ŝian unikan stilon de poezio, kiu centriĝas ĉirkaŭ ŝia rolo kiel patrino, ŝiaj luktoj kun la suferoj de la vivo, kaj ŝia puritana kredo. Kvankam ŝiaj verkoj komence estis konsiderataj ĉefe de historia signifo, ŝi atingis postmortan agnoskon en la 20-a jarcento. <ref>{{Cite web|last=Poets|first=Academy of American|title=Anne Bradstreet|url=https://poets.org/poet/anne-bradstreet|access-date=2024-07-28|website=Poets.org|language=en}}</ref> Ŝia unua kolekto, ''The Tenth Muse Lately Sprung Up in America (La deka muzo lastatempe ekestinta en Ameriko)'', estis vaste legata en Usono kaj Anglio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20060831032643/http://xroads.virginia.edu/~HYPER\Bradstreet\cover.html Elektitaj verkaĵoj de Anne Bradstreet] hiperteksto de Amerikaj Studoj ĉe la Universitato de Virginio. * [http://digital.library.upenn.edu/women/bradstreet/1678/1678.html ''Several Poems Compiled with Great Variety of Wit and Learning''] by Anne Dudley Bradstreet, Boston: Printed by John Foster, 1678, at [http://digital.library.upenn.edu/women/ A Celebration of Women Writers] * [http://www.wsu.edu/~campbelld/amlit/bradstreet.htm Full Text Links] from the William Dean Howell Society * [https://web.archive.org/web/20081208134959/http://www.familysearch.org/Eng/search/AF/individual_record.asp?recid=6883751&frompage=99 Genealogical Record] * Audio: [https://web.archive.org/web/20111007002654/http://poemsoutloud.net/blog/archive/americas_first_poet_anne_bradstreet/ Robert Pinsky reads "To My Dear and Loving Husband"] by Anne Bradstreet (via [https://web.archive.org/web/20090405173256/http://poemsoutloud.net/ poemsoutloud.net]) * [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4616663 Audio:] Charlotte Gordon diskutas la vivon de Anne Bradstreet. * [https://web.archive.org/web/20110708061310/http://quaternionpoetry.blogspot.com/ Ekzemploj de la quaternions de Anne Bradstreet] * [http://www.annebradstreet.org Retejo festanta la 400-an naskiĝdatrevenon de Anne Bradstreet] * Fonduso por la Bradstreet-hejmejo: [https://www.bradstreetphillips.org/ Bradstreet-Phillips Historic Preservation Trust] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bradstreet, Anne}} [[Kategorio:Kristanaj poetoj]] [[Kategorio:Kalvinismaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj poetoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] satof02b67k8p1mk1vm81e7qvvu7812 9490629 9490627 2026-10-09T05:11:48Z Sj1mor 12103 /* Eksteraj ligiloj */ 9490629 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Anne BRADSTREET''' (naskita ĉirkaŭ 1612 en [[Northampton]], [[Anglio]] <ref>{{Cite web|title=Anne Bradstreet|url=https://open.maricopa.edu/americanliteraturebefore1860/part/anne-bradstreet}}</ref> – mortinta la 16-an de septembro 1672 en Andover, [[Masaĉuseco]]) estis inter la plej eminentaj fruaj [[Angloj|anglaj]] poetoj de [[Nordameriko]] kaj la unua verkistino en la nordamerikaj kolonioj de Anglio kiu publikigis. Ŝi estas la unua [[Puritanismo|puritana]] figuro en usona literaturo kaj rimarkinda pro sia granda korpuso de poezio, same kiel personaj skribaĵoj publikigitaj postmorte. Naskita al riĉa puritana familio en [[Northampton]], Anglio, Bradstreet estis klera akademiulo aparte influita de la verkoj de [[Guillaume de Salluste Du Bartas|Du Bartas]]. Ŝi edziniĝis je dek ses jaroj, kaj ŝiaj gepatroj kaj juna familio migris dum la fondo de la [[Kolonio de la Golfo de Masaĉuseco]] en 1630. Patrino de ok infanoj kaj edzino kaj filino de publikaj oficistoj en Nov-Anglio, Bradstreet verkis poezion aldone al siaj aliaj devoj. Ŝiaj fruaj verkoj estas malpli distingaj, sed ŝiaj pli postaj skribaĵoj evoluis en ŝian unikan stilon de poezio, kiu centriĝas ĉirkaŭ ŝia rolo kiel patrino, ŝiaj luktoj kun la suferoj de la vivo, kaj ŝia puritana kredo. Kvankam ŝiaj verkoj komence estis konsiderataj ĉefe de historia signifo, ŝi atingis postmortan agnoskon en la 20-a jarcento. <ref>{{Cite web|last=Poets|first=Academy of American|title=Anne Bradstreet|url=https://poets.org/poet/anne-bradstreet|access-date=2024-07-28|website=Poets.org|language=en}}</ref> Ŝia unua kolekto, ''The Tenth Muse Lately Sprung Up in America'' (La deka muzo lastatempe ekestinta en Ameriko), estis vaste legata en Usono kaj Anglio. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://web.archive.org/web/20060831032643/http://xroads.virginia.edu/~HYPER\Bradstreet\cover.html Elektitaj verkaĵoj de Anne Bradstreet] hiperteksto de Usonaj Studoj ĉe la [[Universitato de Virginio]]. * [http://digital.library.upenn.edu/women/bradstreet/1678/1678.html ''Several Poems Compiled with Great Variety of Wit and Learning''] by Anne Dudley Bradstreet, Boston: Printed by John Foster, 1678, at [http://digital.library.upenn.edu/women/ A Celebration of Women Writers] * [http://www.wsu.edu/~campbelld/amlit/bradstreet.htm Full Text Links] de la Societo William Dean Howell * [https://web.archive.org/web/20081208134959/http://www.familysearch.org/Eng/search/AF/individual_record.asp?recid=6883751&frompage=99 Genealogia registro] * Aŭdio: [https://web.archive.org/web/20111007002654/http://poemsoutloud.net/blog/archive/americas_first_poet_anne_bradstreet/ Robert Pinsky reads "To My Dear and Loving Husband"] by Anne Bradstreet (via [https://web.archive.org/web/20090405173256/http://poemsoutloud.net/ poemsoutloud.net]) * [https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=4616663 Aŭdio:] Charlotte Gordon diskutas la vivon de Anne Bradstreet. * [https://web.archive.org/web/20110708061310/http://quaternionpoetry.blogspot.com/ Ekzemploj de la quaternions de Anne Bradstreet] * [http://www.annebradstreet.org Retejo festanta la 400-an naskiĝdatrevenon de Anne Bradstreet] * Fonduso por la Bradstreet-hejmejo: [https://www.bradstreetphillips.org/ Bradstreet-Phillips Historic Preservation Trust] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Bradstreet, Anne}} [[Kategorio:Kristanaj poetoj]] [[Kategorio:Kalvinismaj verkistoj]] [[Kategorio:Usonaj poetoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 40w5loiffa1s8vgglm812d2ulomnqcb 0 954676 9490628 2026-10-09T05:10:38Z Crosstor 3176 politikisto 9490628 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Georgo|György]] Szamuely''' [djordj samueli], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szamuely György''' estis [[Hungario|hungara]] [[politikisto]]. Liaj [[frato]]j estis [[Tibor Szamuely]] kaj [[László Szamuely]], liaj [[bofrato]]j estis [[Rezső Szántó]], [[Béla Szántó]] kaj [[Zoltán Szántó]], lia filo estis [[Tibor Szamuely (politologo)]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://www.wikidata.org/wiki/Q24288133 [[Vikidatumoj]]</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1899|7|4}} en [[Nyíregyháza]], li mortis {{mortotago|1938|7|28}} en [[Sovetunio]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li studis en [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Reĝa Teknikuniversitato palatino József]], dum li aliĝis al la [[komunistoj]]. Dum la [[Hungara Sovetrespubliko]] li havis postenojn en sia naskiĝurbo kaj [[Budapeŝto]]. Pro [[atenco]] li vundiĝis. Depost la respubliko li estis kondamnita pro pluraj akuzoj, sed en 1921 li estis ŝanĝita al militkaptitoj, tial li vivis plu en [[Soveta Rusio]]. Li havis plurajn taskojn, sed dum la stalinisma purigado en 1937 li estis mortigita. En 1955 li rehabilitiĝis. Lia [[edzino]] naskis filon en 1925. == Fontoj == * [https://www.sakharov-center.ru/asfcd/martirolog/?t=page&id=13461 datenoj ruse kun foto] * [https://hu.wikipedia.org/wiki/Szamuely_Gy%C3%B6rgy biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szamuely Gyorgy}} [[Kategorio:Hungaraj politikistoj]] [[Kategorio:Hungaraj komunistoj]] [[Kategorio:Hungaraj judoj]] {{Portalstrio|Biografio}} dwy4alkr3am0omu6ddyduz7cl0q8d6l 1 954677 9490633 2026-10-09T05:20:36Z Sj1mor 12103 /* avantgard */ nova sekcio 9490633 wikitext text/x-wiki == avantgard == Estas erara! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 05:20, 9 okt. 2026 (UTC) obs254jbb0stnnvlq72ewxp2k1yytdb 0 954678 9490667 2026-10-09T05:53:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1378397120|Gerald Murnane]]" 9490667 wikitext text/x-wiki '''Gerald MURNANE''' (naskita la 25-an de februaro 1939 en [[Melburno|Melburna]] antaŭurbo Koburgo, [[Viktorio]]) <ref name=":32">{{Cite book|title=Gerald Murnane|publisher=Sydney University Press|year=2020|isbn=9781743326404|editor-last=Uhlmann|editor-first=Anthony|pages=ix}}</ref> estas aŭstralia romanisto, novelisto, poeto kaj eseisto. Li gajnis laŭdon pro sia distinga prozo kaj esplorado de memoro, percepto, identeco kaj la aŭstralia pejzaĝo, ofte malklarigante fikcion kaj aŭtobiografion en la procezo. Murnane publikigis 14 librojn inter 1974 kaj 2021, eble lia plej konata estas la romano ''The Plains'' el 1982. <ref name="Macauley2">{{Cite web|date=2020-11-24|title=Wayne Macauley on Gerald Murnane's Most Memorable Book|url=https://lithub.com/wayne-macauley-on-gerald-murnanes-most-memorable-book/|access-date=2022-02-14|website=Literary Hub|language=en-US}}</ref> Murnane nun estas konsiderata unu el la plej grandaj verkistoj de Aŭstralio kun granda internacia reputacio, post kiam li trovis pli grandan legantaron nur ekde la 2000-aj jaroj. ''[[The New York Times]]'' priskribis Murnane en 2018 kiel "la plej grandan vivantan anglalingvan verkiston, pri kiu la plej multaj homoj neniam aŭdis". <ref name="NewYorkTimes2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/27/magazine/gerald-murnane-next-nobel-laureate-literature-australia.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327132621/https://www.nytimes.com/2018/03/27/magazine/gerald-murnane-next-nobel-laureate-literature-australia.html|archive-date=27 March 2018|title=Is the Next Nobel Laureate in Literature Tending Bar in a Dusty Australian Town?|work=The New York Times|date=27 March 2018|last1=Binelli|first1=Mark}}</ref> ''[[The Sydney Morning Herald|La Sydney Morning Herald]]'' skribis en 2014: "Neniu vivanta aŭstralia verkisto, eĉ ne [[Les Murray]], havas pli altajn pretendojn al daŭreco aŭ pli riĉan senton de distingo".<ref>{{Cite web|title=Gerald Murnane {{!}} Author|url=https://giramondopublishing.com/authors/gerald-murnane/|access-date=2026-03-08|website=Giramondo Publishing|language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web|last=Craven|first=Peter|date=2014-06-09|title=Gerald Murnane's new novel keeps faith with longtime obsessions|url=https://www.smh.com.au/entertainment/books/gerald-murnanes-new-novel-keeps-faith-with-longtime-obsessions-20140609-zs1l9.html|access-date=2026-03-09|website=The Sydney Morning Herald|language=en}}</ref> La verko de Murnane estis riĉe laŭdata de internaciaj aŭtoroj kiel [[John Maxwell Coetzee|J. M. Coetzee]], [[Jon Fosse]] kaj Ben Lerner, <ref name=":52">{{Cite web|last=Stinson|first=Emmett|title=Gerald Murnane’s Transnational Reception|url=https://www.erudit.org/en/journals/memoires/2025-v16-n2-memoires010471/1122229ar.pdf|access-date=2026-03-08|website=www.erudit.org}}</ref> kaj Teju Cole nomis lin "geniulo je la nivelo de [[Samuel Beckett|Beckett]] ". <ref name=":62">{{Cite web|author=Gerald Murnane|url=https://www.musicandliterature.org/features/2013/11/11/the-three-archives-of-gerald-murnane|title=The Three Archives of Gerald Murnane|access-date=2026-03-08}}</ref> Li estas regule antaŭvidita por gajni la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. <ref name=":72">{{Cite web|last=Wells|first=Alexander|date=2024-05-17|title=Home and away: Why Australian literature is having a moment internationally|url=https://www.the-berliner.com/books/berlin-gerald-murnane-australian-literature-writers/|access-date=2026-03-08|website=The Berliner|language=en-GB}}</ref> * [https://www.dalkeyarchive.com/2013/09/06/reading-gerald-murnane/// Legante Gerald Murnane], ĉe KUNTEKSTO * [https://www.nytimes.com/2018/03/27/magazine/gerald-murnane-next-nobel-laureate-literature-australia.html?em_pos=medium&emc=edit_li_20180331&nl=nyt-living&nl_art=6&nlid=33529445emc%3Dedit_li_20180331&ref=headline&te=1 Ĉu la sekva Nobel-premiito pri literaturo laboras en drinkejo en polvokovrita aŭstralia urbo?] , profilo, 27-a de marto 2018 * [http://www.theage.com.au/news/entertainment/books/a-lifetime-journey-into-the-geographies-of-the-soul/2009/11/13/1258043798826.html?page=fullpage#contentSwap1 Dumviva vojaĝo en la geografiojn de la animo], intervjuo, 14-a de novembro 2009. * [https://web.archive.org/web/20091006061616/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26135452-16947,00.html Mondo propra], intervjuo, 3-a de oktobro 2009. * [http://www.abc.net.au/rn/bookshow/stories/2008/2163718.htm La literatura vivo de Gerald Murnane], 18-a de februaro 2008. * [http://www.theage.com.au/news/in-depth/a-detrimental-education/2007/06/29/1182624093153.html?page=fullpage#contentSwap2 Malutila edukado], 30-a de junio 2007. * [http://www.lib.monash.edu.au/exhibitions/sport/opening-speech.html Parolado ĉe Universitato Monash] Archived , 27-a de julio 2006. * [http://www.smh.com.au/news/books/gerald-murnanes-obsessive-imagination/2005/10/13/1128796638337.html Obsesa imagopovo], intervjuo, 15-a de oktobro 2005. * [https://rohandrape.net/ut/rttcc-text/Murnane1989c.pdf Kiam la musoj ne alvenis], rakonto. * [http://www.abc.net.au/rn/bookshow/stories/2009/2706152.htm Intervjuo de ABC en 2009 pri ''Barley Patch'' de Murnane]. * [https://web.archive.org/web/20070707201220/http://www.golvanarts.com.au/clients/murnane.htm Biografio ĉe la retejo de Golvan Arts], la literatura agento de Murnane. * [https://culturesack.bandcamp.com/album/words-in-order Vortoj en Ordo], albumo. [[Kategorio:Aŭstraliaj verkistoj]] 6i7r3xvlnb2qeh6efj8ov7z96n7d4zn 9490668 9490667 2026-10-09T05:53:55Z Sj1mor 12103 9490668 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Gerald MURNANE''' (naskita la 25-an de februaro 1939 en [[Melburno|Melburna]] antaŭurbo Koburgo, [[Viktorio]]) <ref name=":32">{{Cite book|title=Gerald Murnane|publisher=Sydney University Press|year=2020|isbn=9781743326404|editor-last=Uhlmann|editor-first=Anthony|pages=ix}}</ref> estas aŭstralia romanisto, novelisto, poeto kaj eseisto. Li gajnis laŭdon pro sia distinga prozo kaj esplorado de memoro, percepto, identeco kaj la aŭstralia pejzaĝo, ofte malklarigante fikcion kaj aŭtobiografion en la procezo. Murnane publikigis 14 librojn inter 1974 kaj 2021, eble lia plej konata estas la romano ''The Plains'' el 1982. <ref name="Macauley2">{{Cite web|date=2020-11-24|title=Wayne Macauley on Gerald Murnane's Most Memorable Book|url=https://lithub.com/wayne-macauley-on-gerald-murnanes-most-memorable-book/|access-date=2022-02-14|website=Literary Hub|language=en-US}}</ref> Murnane nun estas konsiderata unu el la plej grandaj verkistoj de Aŭstralio kun granda internacia reputacio, post kiam li trovis pli grandan legantaron nur ekde la 2000-aj jaroj. ''[[The New York Times]]'' priskribis Murnane en 2018 kiel "la plej grandan vivantan anglalingvan verkiston, pri kiu la plej multaj homoj neniam aŭdis". <ref name="NewYorkTimes2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/27/magazine/gerald-murnane-next-nobel-laureate-literature-australia.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327132621/https://www.nytimes.com/2018/03/27/magazine/gerald-murnane-next-nobel-laureate-literature-australia.html|archive-date=27 March 2018|title=Is the Next Nobel Laureate in Literature Tending Bar in a Dusty Australian Town?|work=The New York Times|date=27 March 2018|last1=Binelli|first1=Mark}}</ref> ''[[The Sydney Morning Herald|La Sydney Morning Herald]]'' skribis en 2014: "Neniu vivanta aŭstralia verkisto, eĉ ne [[Les Murray]], havas pli altajn pretendojn al daŭreco aŭ pli riĉan senton de distingo".<ref>{{Cite web|title=Gerald Murnane {{!}} Author|url=https://giramondopublishing.com/authors/gerald-murnane/|access-date=2026-03-08|website=Giramondo Publishing|language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web|last=Craven|first=Peter|date=2014-06-09|title=Gerald Murnane's new novel keeps faith with longtime obsessions|url=https://www.smh.com.au/entertainment/books/gerald-murnanes-new-novel-keeps-faith-with-longtime-obsessions-20140609-zs1l9.html|access-date=2026-03-09|website=The Sydney Morning Herald|language=en}}</ref> La verko de Murnane estis riĉe laŭdata de internaciaj aŭtoroj kiel [[John Maxwell Coetzee|J. M. Coetzee]], [[Jon Fosse]] kaj Ben Lerner, <ref name=":52">{{Cite web|last=Stinson|first=Emmett|title=Gerald Murnane’s Transnational Reception|url=https://www.erudit.org/en/journals/memoires/2025-v16-n2-memoires010471/1122229ar.pdf|access-date=2026-03-08|website=www.erudit.org}}</ref> kaj Teju Cole nomis lin "geniulo je la nivelo de [[Samuel Beckett|Beckett]] ". <ref name=":62">{{Cite web|author=Gerald Murnane|url=https://www.musicandliterature.org/features/2013/11/11/the-three-archives-of-gerald-murnane|title=The Three Archives of Gerald Murnane|access-date=2026-03-08}}</ref> Li estas regule antaŭvidita por gajni la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. <ref name=":72">{{Cite web|last=Wells|first=Alexander|date=2024-05-17|title=Home and away: Why Australian literature is having a moment internationally|url=https://www.the-berliner.com/books/berlin-gerald-murnane-australian-literature-writers/|access-date=2026-03-08|website=The Berliner|language=en-GB}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.dalkeyarchive.com/2013/09/06/reading-gerald-murnane/// Legante Gerald Murnane], ĉe KUNTEKSTO * [https://www.nytimes.com/2018/03/27/magazine/gerald-murnane-next-nobel-laureate-literature-australia.html?em_pos=medium&emc=edit_li_20180331&nl=nyt-living&nl_art=6&nlid=33529445emc%3Dedit_li_20180331&ref=headline&te=1 Ĉu la sekva Nobel-premiito pri literaturo laboras en drinkejo en polvokovrita aŭstralia urbo?] , profilo, 27-a de marto 2018 * [http://www.theage.com.au/news/entertainment/books/a-lifetime-journey-into-the-geographies-of-the-soul/2009/11/13/1258043798826.html?page=fullpage#contentSwap1 Dumviva vojaĝo en la geografiojn de la animo], intervjuo, 14-a de novembro 2009. * [https://web.archive.org/web/20091006061616/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26135452-16947,00.html Mondo propra], intervjuo, 3-a de oktobro 2009. * [http://www.abc.net.au/rn/bookshow/stories/2008/2163718.htm La literatura vivo de Gerald Murnane], 18-a de februaro 2008. * [http://www.theage.com.au/news/in-depth/a-detrimental-education/2007/06/29/1182624093153.html?page=fullpage#contentSwap2 Malutila edukado], 30-a de junio 2007. * [http://www.lib.monash.edu.au/exhibitions/sport/opening-speech.html Parolado ĉe Universitato Monash] Archived , 27-a de julio 2006. * [http://www.smh.com.au/news/books/gerald-murnanes-obsessive-imagination/2005/10/13/1128796638337.html Obsesa imagopovo], intervjuo, 15-a de oktobro 2005. * [https://rohandrape.net/ut/rttcc-text/Murnane1989c.pdf Kiam la musoj ne alvenis], rakonto. * [http://www.abc.net.au/rn/bookshow/stories/2009/2706152.htm Intervjuo de ABC en 2009 pri ''Barley Patch'' de Murnane]. * [https://web.archive.org/web/20070707201220/http://www.golvanarts.com.au/clients/murnane.htm Biografio ĉe la retejo de Golvan Arts], la literatura agento de Murnane. * [https://culturesack.bandcamp.com/album/words-in-order Vortoj en Ordo], albumo. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Murnane, Gerald}} [[Kategorio:Aŭstraliaj verkistoj]] cjer4wdczavw2q8y5k20boo76qgq7as 9490669 9490668 2026-10-09T05:56:29Z Sj1mor 12103 9490669 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Gerald MURNANE''' (naskita la 25-an de februaro 1939 en [[Melburno|Melburna]] antaŭurbo Koburgo, [[Viktorio]]) <ref name=":32">{{Cite book|title=Gerald Murnane|publisher=Sydney University Press|year=2020|isbn=9781743326404|editor-last=Uhlmann|editor-first=Anthony|pages=ix}}</ref> estas aŭstralia romanisto, novelisto, poeto kaj eseisto. Li gajnis laŭdon pro sia distinga prozo kaj esplorado de memoro, percepto, identeco kaj la aŭstralia pejzaĝo, ofte malklarigante fikcion kaj aŭtobiografion en la procezo. Murnane publikigis 14 librojn inter 1974 kaj 2021, eble lia plej konata estas la romano ''The Plains'' el 1982. <ref name="Macauley2">{{Cite web|date=2020-11-24|title=Wayne Macauley on Gerald Murnane's Most Memorable Book|url=https://lithub.com/wayne-macauley-on-gerald-murnanes-most-memorable-book/|access-date=2022-02-14|website=Literary Hub|language=en-US}}</ref> Murnane nun estas konsiderata unu el la plej grandaj verkistoj de Aŭstralio kun granda internacia reputacio, post kiam li trovis pli grandan legantaron nur ekde la 2000-aj jaroj. ''[[The New York Times]]'' priskribis Murnane en 2018 kiel "la plej grandan vivantan anglalingvan verkiston, pri kiu la plej multaj homoj neniam aŭdis". <ref name="NewYorkTimes2">{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2018/03/27/magazine/gerald-murnane-next-nobel-laureate-literature-australia.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180327132621/https://www.nytimes.com/2018/03/27/magazine/gerald-murnane-next-nobel-laureate-literature-australia.html|archive-date=27 March 2018|title=Is the Next Nobel Laureate in Literature Tending Bar in a Dusty Australian Town?|work=The New York Times|date=27 March 2018|last1=Binelli|first1=Mark}}</ref> ''[[The Sydney Morning Herald|La Sydney Morning Herald]]'' skribis en 2014: "Neniu vivanta aŭstralia verkisto, eĉ ne [[Les Murray]], havas pli altajn pretendojn al daŭreco aŭ pli riĉan senton de distingo".<ref>{{Cite web|title=Gerald Murnane {{!}} Author|url=https://giramondopublishing.com/authors/gerald-murnane/|access-date=2026-03-08|website=Giramondo Publishing|language=en-AU}}</ref><ref>{{Cite web|last=Craven|first=Peter|date=2014-06-09|title=Gerald Murnane's new novel keeps faith with longtime obsessions|url=https://www.smh.com.au/entertainment/books/gerald-murnanes-new-novel-keeps-faith-with-longtime-obsessions-20140609-zs1l9.html|access-date=2026-03-09|website=The Sydney Morning Herald|language=en}}</ref> La verko de Murnane estis riĉe laŭdata de internaciaj aŭtoroj kiel [[John Maxwell Coetzee|J. M. Coetzee]], [[Jon Fosse]] kaj Ben Lerner, <ref name=":52">{{Cite web|last=Stinson|first=Emmett|title=Gerald Murnane’s Transnational Reception|url=https://www.erudit.org/en/journals/memoires/2025-v16-n2-memoires010471/1122229ar.pdf|access-date=2026-03-08|website=www.erudit.org}}</ref> kaj Teju Cole nomis lin "geniulo je la nivelo de [[Samuel Beckett|Beckett]] ". <ref name=":62">{{Cite web|author=Gerald Murnane|url=https://www.musicandliterature.org/features/2013/11/11/the-three-archives-of-gerald-murnane|title=The Three Archives of Gerald Murnane|access-date=2026-03-08}}</ref> Li estas regule antaŭvidita por gajni la [[Nobel-premio pri literaturo|Nobel-premion pri literaturo]]. <ref name=":72">{{Cite web|last=Wells|first=Alexander|date=2024-05-17|title=Home and away: Why Australian literature is having a moment internationally|url=https://www.the-berliner.com/books/berlin-gerald-murnane-australian-literature-writers/|access-date=2026-03-08|website=The Berliner|language=en-GB}}</ref> == Verkaro == === Romanoj === * (1974) ''Tamarisk Row''. William Heinemann Australia, Melbourne. * (1976) ''A Lifetime on Clouds''. William Heinemann Australia, Melbourne. * (1982) ''[[:en:The_Plains_(novel)|The Plains]]''. Norstrilia Press, Melbourne. * (1988) ''[[:en:Inland_(Murnane_novel)|Inland]]''. William Heinemann Australia, Melbourne. * (2009) ''Barley Patch''. Giramondo Publishing Company, Sydney. * (2012) ''A History of Books''. Giramondo Publishing Company, Sydney. * (2014) ''A Million Windows''. Giramondo Publishing Company, Sydney. * (2017) ''[[:en:Border_Districts|Border Districts]]''. Giramondo Publishing Company, Sydney. * (2019) ''A Season on Earth''. Text Publishing, Melbourne. Unabridged edition of ''A Lifetime on Clouds'' === Kolektoj de mallongaj rakontoj === * (1985) ''Landscape with Landscape''. Norstrilia Press, Melbourne. * (1990) ''Velvet Waters''. McPhee Gribble, Melbourne. * (1995) ''Emerald Blue''. McPhee Gribble, Melbourne. * (2018) ''Collected Short Fiction''. Giramondo Publishing Company, Sydney. Simultaneous release in the US as ''Stream System: The Collected Short Fiction of Gerald Murnane''. New York: Farrar, Straus, & Giroux. Collects the pieces in ''Velvet Waters'' and ''Emerald Blue'', kun la titola peco de ''Invisible Yet Enduring Lilacs'', one uncollected short story, kaj tri aldonitaj al ''A History of Books''.<ref>Murnane, Gerald (2018). ''Stream System: The Collected Short Fiction of Gerald Murnane''. pp. 547-8. {{ISBN|9780374126001}}</ref> === Eseokolektoj === * (2005) ''[[:en:Invisible_Yet_Enduring_Lilacs|Invisible Yet Enduring Lilacs]]''. Giramondo Publishing Company, Sydney. * (2021) ''Last Letter to a Reader''. Giramondo Publishing Company, Sydney.<ref>{{cite news|last=Stinson|first=Emmett|date=2021-11-16|title=Last Letter to a Reader by Gerald Murnane review – an elegiac but cantankerous swan song|url=https://www.theguardian.com/books/2021/nov/16/last-letter-to-a-reader-by-gerald-murnane-review-an-elegiac-but-cantankerous-swan-song|work=[[The Guardian]]|access-date=2021-11-16}}</ref> === Poeziokolekto === * (2019) ''Green Shadows and Other Poems''. Giramondo Publishing Company, Sydney. === Memoraĵoj === * (2015) ''Something for the Pain: A Memoir of the Turf''. Text Publishing, Melbourne. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.dalkeyarchive.com/2013/09/06/reading-gerald-murnane/// Legante Gerald Murnane], ĉe KUNTEKSTO * [https://www.nytimes.com/2018/03/27/magazine/gerald-murnane-next-nobel-laureate-literature-australia.html?em_pos=medium&emc=edit_li_20180331&nl=nyt-living&nl_art=6&nlid=33529445emc%3Dedit_li_20180331&ref=headline&te=1 Ĉu la sekva Nobel-premiito pri literaturo laboras en drinkejo en polvokovrita aŭstralia urbo?] , profilo, 27-a de marto 2018 * [http://www.theage.com.au/news/entertainment/books/a-lifetime-journey-into-the-geographies-of-the-soul/2009/11/13/1258043798826.html?page=fullpage#contentSwap1 Dumviva vojaĝo en la geografiojn de la animo], intervjuo, 14-a de novembro 2009. * [https://web.archive.org/web/20091006061616/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,25197,26135452-16947,00.html Mondo propra], intervjuo, 3-a de oktobro 2009. * [http://www.abc.net.au/rn/bookshow/stories/2008/2163718.htm La literatura vivo de Gerald Murnane], 18-a de februaro 2008. * [http://www.theage.com.au/news/in-depth/a-detrimental-education/2007/06/29/1182624093153.html?page=fullpage#contentSwap2 Malutila edukado], 30-a de junio 2007. * [http://www.lib.monash.edu.au/exhibitions/sport/opening-speech.html Parolado ĉe Universitato Monash] Archived , 27-a de julio 2006. * [http://www.smh.com.au/news/books/gerald-murnanes-obsessive-imagination/2005/10/13/1128796638337.html Obsesa imagopovo], intervjuo, 15-a de oktobro 2005. * [https://rohandrape.net/ut/rttcc-text/Murnane1989c.pdf Kiam la musoj ne alvenis], rakonto. * [http://www.abc.net.au/rn/bookshow/stories/2009/2706152.htm Intervjuo de ABC en 2009 pri ''Barley Patch'' de Murnane]. * [https://web.archive.org/web/20070707201220/http://www.golvanarts.com.au/clients/murnane.htm Biografio ĉe la retejo de Golvan Arts], la literatura agento de Murnane. * [https://culturesack.bandcamp.com/album/words-in-order Vortoj en Ordo], albumo. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Murnane, Gerald}} [[Kategorio:Aŭstraliaj verkistoj]] k3ubyrsoyq5zu8o20yy2uzz91yv3z1s 0 954679 9490670 2026-10-09T06:07:50Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1378515460|Jamaica Kincaid]]" 9490670 wikitext text/x-wiki '''Jamaica KINCAID''' (/ kɪ n ˈ keɪ d /; naskita '''Elaine Cynthia Potter Richardson'''; la 25-an de majo 1949 en [[Sankta Johano (Antigvo kaj Barbudo)|Sankta Johano]], [[Antigvo kaj Barbudo]]) <ref>{{cite web|url=http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/kincaid.htm|title=Jamaica Kincaid|last=Farrior|first=Angela D.|website=Writers of the Caribbean|publisher=East Carolina University|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608023123/https://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/kincaid.htm|archive-date=June 8, 2017|url-status=dead|access-date=November 18, 2017}}</ref> estas antigua-usona romanverkisto, eseisto, kiu ankaŭ estas emerita profesorino pri afrik-usonaj studoj ĉe [[Universitato Harvard|Harvard]],<ref>{{cite web|url=https://english.fas.harvard.edu/people/jamaica-kincaid|title=Harvard University Department of English|publisher=english.fas.harvard.edu}}</ref> kaj kiu loĝas en [[Vermonto]] dum la somero.<ref>[http://voices.cla.umn.edu/artistpages/kincaidJamaica.php "Voices from the Gaps"] de [[Universitato de Minesoto]]</ref> Kincaid ricevis premiojn kaj laŭdojn, sed ankaŭ negativajn recenzojn pro sia verkaro, kiujn iuj kritikistoj priskribis kiel "koleraj". <ref name=":1">Alyssa Loh, [http://www.salon.com/2013/05/05/jamaica_kincaid_people_say_im_angry_because_im_black_and_im_a_woman_partner/ "Jamaica Kincaid: People say I’m angry because I’m black and I’m a woman"] en la retejo Salon.</ref> Kincaid respondis, ke verkistoj ofte ĉerpas el siaj propraj vivoj, kaj ke priskribi ŝian verkadon kiel aŭtobiografian kaj koleran ne estas valida argumento kontraŭ ŝia verkado. <ref name=":1" /> Ŝia verkaro inkluzivas romanojn, novelojn, eseojn kaj aŭtobiografiajn tekstojn, kaj traktas temojn rilatajn al [[koloniismo]], identeco, familio, memoro, migrado kaj la rilato inter homoj kaj la natura mondo. * [http://voices.cla.umn.edu/artistpages/kincaidJamaica.php Jamaica Kincaid], Voĉoj el la Interspacoj, Universitato de Minesoto * [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=2502 Literatura Enciklopedia biografio] * "PEN 2013 Master/Class with Jamaica Kincaid and Ru Freeman" , ''La Manle'', 3-a de majo 2013 * [http://postcolonialstudies.emory.edu/jamaica-kincaid/ Postkoloniaj Studoj, Universitato Emory: Jamaica Kincaid] * [https://www.bbc.co.uk/worldservice/arts/features/womenwriters/kincaid_life.shtml Jamaica Kincaid], BBC Monda Servo * [http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/kincaid.htm Verkistoj de la Karibio, Universitato de Orienta Karolino: Jamaica Kincaid] Archived * La [https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/24/resources/7077/collection_organization Jamaica Kincaid Papers] troviĝas ĉe la Biblioteko Houghton kaj la Biblioteko de Harvard College. * [https://jwa.org/encyclopedia/article/kincaid-jamaica Arkivpaĝo de judaj virinoj] [[Kategorio:Literaturo de Karibio]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Femina]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Afrikdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] oahkvy4f7m04zsrgynifu0pglhk5419 9490671 9490670 2026-10-09T06:08:35Z Sj1mor 12103 9490671 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jamaica KINCAID''' (/ kɪ n ˈ keɪ d /; naskita '''Elaine Cynthia Potter Richardson'''; la 25-an de majo 1949 en [[Sankta Johano (Antigvo kaj Barbudo)|Sankta Johano]], [[Antigvo kaj Barbudo]]) <ref>{{cite web|url=http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/kincaid.htm|title=Jamaica Kincaid|last=Farrior|first=Angela D.|website=Writers of the Caribbean|publisher=East Carolina University|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608023123/https://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/kincaid.htm|archive-date=June 8, 2017|url-status=dead|access-date=November 18, 2017}}</ref> estas antigua-usona romanverkisto, eseisto, kiu ankaŭ estas emerita profesorino pri afrik-usonaj studoj ĉe [[Universitato Harvard|Harvard]],<ref>{{cite web|url=https://english.fas.harvard.edu/people/jamaica-kincaid|title=Harvard University Department of English|publisher=english.fas.harvard.edu}}</ref> kaj kiu loĝas en [[Vermonto]] dum la somero.<ref>[http://voices.cla.umn.edu/artistpages/kincaidJamaica.php "Voices from the Gaps"] de [[Universitato de Minesoto]]</ref> Kincaid ricevis premiojn kaj laŭdojn, sed ankaŭ negativajn recenzojn pro sia verkaro, kiujn iuj kritikistoj priskribis kiel "koleraj". <ref name=":1">Alyssa Loh, [http://www.salon.com/2013/05/05/jamaica_kincaid_people_say_im_angry_because_im_black_and_im_a_woman_partner/ "Jamaica Kincaid: People say I’m angry because I’m black and I’m a woman"] en la retejo Salon.</ref> Kincaid respondis, ke verkistoj ofte ĉerpas el siaj propraj vivoj, kaj ke priskribi ŝian verkadon kiel aŭtobiografian kaj koleran ne estas valida argumento kontraŭ ŝia verkado. <ref name=":1" /> Ŝia verkaro inkluzivas romanojn, novelojn, eseojn kaj aŭtobiografiajn tekstojn, kaj traktas temojn rilatajn al [[koloniismo]], identeco, familio, memoro, migrado kaj la rilato inter homoj kaj la natura mondo. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://voices.cla.umn.edu/artistpages/kincaidJamaica.php Jamaica Kincaid], Voĉoj el la Interspacoj, Universitato de Minesoto * [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=2502 Literatura Enciklopedia biografio] * "PEN 2013 Master/Class with Jamaica Kincaid and Ru Freeman" , ''La Manle'', 3-a de majo 2013 * [http://postcolonialstudies.emory.edu/jamaica-kincaid/ Postkoloniaj Studoj, Universitato Emory: Jamaica Kincaid] * [https://www.bbc.co.uk/worldservice/arts/features/womenwriters/kincaid_life.shtml Jamaica Kincaid], BBC Monda Servo * [http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/kincaid.htm Verkistoj de la Karibio, Universitato de Orienta Karolino: Jamaica Kincaid] Archived * La [https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/24/resources/7077/collection_organization Jamaica Kincaid Papers] troviĝas ĉe la Biblioteko Houghton kaj la Biblioteko de Harvard College. * [https://jwa.org/encyclopedia/article/kincaid-jamaica Arkivpaĝo de judaj virinoj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kincaid, Jamaica}} [[Kategorio:Literaturo de Karibio]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Femina]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Afrikdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] flk9ekhjuf2b9d3z4lkh6aro7pgin0x 9490672 9490671 2026-10-09T06:10:26Z Sj1mor 12103 9490672 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Jamaica KINCAID''' (/ kɪ n ˈ keɪ d /; naskita '''Elaine Cynthia Potter Richardson'''; la 25-an de majo 1949 en [[Sankta Johano (Antigvo kaj Barbudo)|Sankta Johano]], [[Antigvo kaj Barbudo]]) <ref>{{cite web|url=http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/kincaid.htm|title=Jamaica Kincaid|last=Farrior|first=Angela D.|website=Writers of the Caribbean|publisher=East Carolina University|archive-url=https://web.archive.org/web/20170608023123/https://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/kincaid.htm|archive-date=June 8, 2017|url-status=dead|access-date=November 18, 2017}}</ref> estas antigua-usona romanverkisto, eseisto, kiu ankaŭ estas emerita profesorino pri afrik-usonaj studoj ĉe [[Universitato Harvard|Harvard]],<ref>{{cite web|url=https://english.fas.harvard.edu/people/jamaica-kincaid|title=Harvard University Department of English|publisher=english.fas.harvard.edu}}</ref> kaj kiu loĝas en [[Vermonto]] dum la somero.<ref>[http://voices.cla.umn.edu/artistpages/kincaidJamaica.php "Voices from the Gaps"] de [[Universitato de Minesoto]]</ref> Kincaid ricevis premiojn kaj laŭdojn, sed ankaŭ negativajn recenzojn pro sia verkaro, kiujn iuj kritikistoj priskribis kiel "koleraj". <ref name=":1">Alyssa Loh, [http://www.salon.com/2013/05/05/jamaica_kincaid_people_say_im_angry_because_im_black_and_im_a_woman_partner/ "Jamaica Kincaid: People say I’m angry because I’m black and I’m a woman"] en la retejo Salon.</ref> Kincaid respondis, ke verkistoj ofte ĉerpas el siaj propraj vivoj, kaj ke priskribi ŝian verkadon kiel aŭtobiografian kaj koleran ne estas valida argumento kontraŭ ŝia verkado. <ref name=":1" /> Ŝia verkaro inkluzivas romanojn, novelojn, eseojn kaj aŭtobiografiajn tekstojn, kaj traktas temojn rilatajn al [[koloniismo]], identeco, familio, memoro, migrado kaj la rilato inter homoj kaj la natura mondo. == Verkaro == * ''[[:en:Annie_John|Annie John]]'' (1985) * ''[[:en:Lucy_(novel)|Lucy]]'' (1990) * ''The Autobiography of My Mother'' (1996) * ''[[:en:Mr._Potter_(novel)|Mr. Potter]]'' (2002) * ''[[:en:See_Now_Then|See Now Then]]'' (2013)<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/02/05/books/jamaica-kincaid-isnt-writing-about-her-life-she-says.html|title=Jamaica Kincaid Isn't Writing About Her Life, She Says|last=Lee|first=Felicia R.|date=February 4, 2013|work=The New York Times|access-date=August 7, 2018}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://voices.cla.umn.edu/artistpages/kincaidJamaica.php Jamaica Kincaid], Voĉoj el la Interspacoj, [[Universitato de Minesoto]] * [http://www.litencyc.com/php/speople.php?rec=true&UID=2502 Literatura Enciklopedia biografio] * "PEN 2013 Master/Class with Jamaica Kincaid and Ru Freeman" , ''La Manle'', 3-a de majo 2013 * [http://postcolonialstudies.emory.edu/jamaica-kincaid/ Postkoloniaj Studoj, Universitato Emory: Jamaica Kincaid] * [https://www.bbc.co.uk/worldservice/arts/features/womenwriters/kincaid_life.shtml Jamaica Kincaid], BBC Monda Servo * [http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/kincaid.htm Verkistoj de la Karibio, Universitato de Orienta Karolino: Jamaica Kincaid] Archived * La [https://hollisarchives.lib.harvard.edu/repositories/24/resources/7077/collection_organization Dosieroj de Jamaica Kincaid] troviĝas ĉe la Biblioteko Houghton kaj la Biblioteko de Harvard College. * [https://jwa.org/encyclopedia/article/kincaid-jamaica Arkivpaĝo de judaj virinoj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kincaid, Jamaica}} [[Kategorio:Literaturo de Karibio]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Femina]] [[Kategorio:Usonaj judoj]] [[Kategorio:Afrikdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 0fp49sn1r4heo2u6yrtvxpbvf0mdhxf 0 954680 9490673 2026-10-09T06:17:21Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1379058921|Cristina Rivera Garza]]" 9490673 wikitext text/x-wiki '''Cristina Rivera GARZA''' (naskita la 1-an de oktobro 1964 en [[Matamoros (Tamaulipas)|Matamoros]], [[Tamaulipas]]) estas meksika aŭtorino kaj profesorino konata pro siaj fikcio kaj memuaroj. Pluraj romanoj, inkluzive de ''Nadie me verá llorar'' (''Neniu vidos min plori''), ricevis la plej altajn literaturajn premiojn kaj internaciajn honorojn de Meksiko. Naskiĝis en la ŝtato [[Tamaŭlipaso|Tamaulipas]], proksime de la Meksika-Usona landlimo, ŝi estas instruistino kaj verkistino, kiu laboris kaj en Meksiko kaj en Usono. Ŝi instruis historion kaj [[Kreiva verkado|kreivan verkadon]] ĉe diversaj universitatoj kaj institucioj, inkluzive de la [[Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko]] (UNAM), [[Teknologia Universitato de Monterejo|Tec de Monterrey, Campus Toluca]], kaj la [[Universitato de Kalifornio en San-Diego|Universitato de Kalifornio, San-Diego]], sed nuntempe ŝi okupas postenon ĉe la [[Universitato de Houston]]. Ŝi ricevis MacArthur-stipendion <ref>{{Cite web|title=Cristina Rivera Garza - MacArthur Foundation|url=https://www.macfound.org/fellows/1068/|access-date=2020-10-07|website=www.macfound.org|language=en}}</ref> en 2020, kaj aliaj lastatempaj laŭdoj inkluzivas la Nacian Premion Juan Vicente Melo por Novelo, la Premion Sor Juana Inés de la Cruz (Rivera Garza estas unu el du aŭtoroj, kiuj gajnis ĉi tiun premion dufoje), kaj la Premion Anna Seghers. <ref>{{Cite web|title=UH Distinguished Professor Awarded Berlin Prize Fellowship for Spring 2023|url=https://stories.uh.edu/2022-berlin-prize-fellow/index.html|access-date=2024-11-11|website=stories.uh.edu|language=en}}</ref> Ŝia membiografio de 2023, [[:es:El_invencible_verano_de_Liliana|''El invencible verano de Liliana'']] ''(''La nevenkebla somero de Liliana), kiu dokumentas la vivon de ŝia fratino kaj ŝian murdon en 1990 en la aĝo de dudek jaroj fare de koramiko, estis finalisto por la Nacia Libropremio por Nefikcio de 2023 kaj gajnis la Pulitzer-premion por Memoraĵo aŭ Aŭtobiografio.<ref name="National Book2">{{cite web|title=Liliana's Invincible Summer: A Sister's Search for Justice|url=https://www.nationalbook.org/books/lilianas-invincible-summer-a-sisters-search-for-justice/|website=National Book Foundation}}</ref><ref name="Pulitzer2">{{cite web|title=Liliana's Invincible Summer: A Sister's Search for Justice, by Cristina Rivera Garza (Hogarth)|url=https://www.pulitzer.org/winners/cristina-rivera-garza|website=Pulitzer.org}}</ref> La verko pentras portreton de la vivo de ŝia fratino kaj ankaŭ esploras la kaŭzojn kaj la respondon de la socio al perforto fare de intima partnero. La verko de Rivera Garza estis tradukita en la anglan, portugalan, germanan, italan kaj korean lingvojn.<ref name="tusquetseditores2">{{cite web|title=Catálogo / Autores / Rivera Garza, Cristina|publisher=Tusquets Publishers|url=http://www.tusquetseditores.com/autor/cristina-rivera-garza|access-date=November 28, 2014}}</ref><ref name="elmal2">{{cite news|title=El mal de la taiga rima con desamor|newspaper=El Informador|location=Guadalajara|date=December 4, 2012|url=https://www.informador.mx/Cultura/El-mal-de-la-taiga-rima-con-desamor-20121204-0240.html|access-date=November 28, 2014}}</ref> * [http://literalmagazine.com/tag/overcast/ La ĉiumonata kolumno de Cristina Rivera Garza en Literal Magazine.] * [https://www.youtube.com/watch?v=SmIarTq7bk4/ Cristina Rivera Garza ĉe Mexico Moving Forward 2011, US-Mexico Center, Universitato de Kalifornio, San-Diego.] * [http://literature.ucsd.edu/people/faculty/criveragarza.html Cristina Rivera-Garza ĉe la Universitato de Kalifornio, San-Diego.]  * [https://www.loc.gov/item/2016686142/ Cristina Rivera Garza legante el sia verko ''El Mal de la Taiga''.] [https://www.loc.gov/item/2016686142/ Registrita por la literatura arkivo ĉe la Biblioteko de la Kongreso, la 5-an de septembro 2015.] [[Kategorio:Meksikaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 5rg1bkd6deugn05v6o3l4j8vh2k0e58 9490674 9490673 2026-10-09T06:18:04Z Sj1mor 12103 9490674 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Cristina Rivera GARZA''' (naskita la 1-an de oktobro 1964 en [[Matamoros (Tamaulipas)|Matamoros]], [[Tamaulipas]]) estas meksika aŭtorino kaj profesorino konata pro siaj fikcio kaj memuaroj. Pluraj romanoj, inkluzive de ''Nadie me verá llorar'' (''Neniu vidos min plori''), ricevis la plej altajn literaturajn premiojn kaj internaciajn honorojn de Meksiko. Naskiĝis en la ŝtato [[Tamaŭlipaso|Tamaulipas]], proksime de la Meksika-Usona landlimo, ŝi estas instruistino kaj verkistino, kiu laboris kaj en Meksiko kaj en Usono. Ŝi instruis historion kaj [[Kreiva verkado|kreivan verkadon]] ĉe diversaj universitatoj kaj institucioj, inkluzive de la [[Nacia Aŭtonoma Universitato de Meksiko]] (UNAM), [[Teknologia Universitato de Monterejo|Tec de Monterrey, Campus Toluca]], kaj la [[Universitato de Kalifornio en San-Diego|Universitato de Kalifornio, San-Diego]], sed nuntempe ŝi okupas postenon ĉe la [[Universitato de Houston]]. Ŝi ricevis MacArthur-stipendion <ref>{{Cite web|title=Cristina Rivera Garza - MacArthur Foundation|url=https://www.macfound.org/fellows/1068/|access-date=2020-10-07|website=www.macfound.org|language=en}}</ref> en 2020, kaj aliaj lastatempaj laŭdoj inkluzivas la Nacian Premion Juan Vicente Melo por Novelo, la Premion Sor Juana Inés de la Cruz (Rivera Garza estas unu el du aŭtoroj, kiuj gajnis ĉi tiun premion dufoje), kaj la Premion Anna Seghers. <ref>{{Cite web|title=UH Distinguished Professor Awarded Berlin Prize Fellowship for Spring 2023|url=https://stories.uh.edu/2022-berlin-prize-fellow/index.html|access-date=2024-11-11|website=stories.uh.edu|language=en}}</ref> Ŝia membiografio de 2023, [[:es:El_invencible_verano_de_Liliana|''El invencible verano de Liliana'']] ''(''La nevenkebla somero de Liliana), kiu dokumentas la vivon de ŝia fratino kaj ŝian murdon en 1990 en la aĝo de dudek jaroj fare de koramiko, estis finalisto por la Nacia Libropremio por Nefikcio de 2023 kaj gajnis la Pulitzer-premion por Memoraĵo aŭ Aŭtobiografio.<ref name="National Book2">{{cite web|title=Liliana's Invincible Summer: A Sister's Search for Justice|url=https://www.nationalbook.org/books/lilianas-invincible-summer-a-sisters-search-for-justice/|website=National Book Foundation}}</ref><ref name="Pulitzer2">{{cite web|title=Liliana's Invincible Summer: A Sister's Search for Justice, by Cristina Rivera Garza (Hogarth)|url=https://www.pulitzer.org/winners/cristina-rivera-garza|website=Pulitzer.org}}</ref> La verko pentras portreton de la vivo de ŝia fratino kaj ankaŭ esploras la kaŭzojn kaj la respondon de la socio al perforto fare de intima partnero. La verko de Rivera Garza estis tradukita en la anglan, portugalan, germanan, italan kaj korean lingvojn.<ref name="tusquetseditores2">{{cite web|title=Catálogo / Autores / Rivera Garza, Cristina|publisher=Tusquets Publishers|url=http://www.tusquetseditores.com/autor/cristina-rivera-garza|access-date=November 28, 2014}}</ref><ref name="elmal2">{{cite news|title=El mal de la taiga rima con desamor|newspaper=El Informador|location=Guadalajara|date=December 4, 2012|url=https://www.informador.mx/Cultura/El-mal-de-la-taiga-rima-con-desamor-20121204-0240.html|access-date=November 28, 2014}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://literalmagazine.com/tag/overcast/ La ĉiumonata kolumno de Cristina Rivera Garza en Literal Magazine.] * [https://www.youtube.com/watch?v=SmIarTq7bk4/ Cristina Rivera Garza ĉe Mexico Moving Forward 2011, US-Mexico Center, Universitato de Kalifornio, San-Diego.] * [http://literature.ucsd.edu/people/faculty/criveragarza.html Cristina Rivera-Garza ĉe la Universitato de Kalifornio, San-Diego.]  * [https://www.loc.gov/item/2016686142/ Cristina Rivera Garza legante el sia verko ''El Mal de la Taiga''.] [https://www.loc.gov/item/2016686142/ Registrita por la literatura arkivo ĉe la Biblioteko de la Kongreso, la 5-an de septembro 2015.] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Rivera Garza, Cristina}} [[Kategorio:Meksikaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] a3qblp0zk80uppv7tau1sr4zxhou8m9 0 954681 9490684 2026-10-09T08:05:48Z Crosstor 3176 instruisto 9490684 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = |naskonomo = }} '''[[Teodoro|Tivadar]] Szerelemhegyi''' [serelemhedji], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szerelemhegyi Tivadar''' estis [[Hungario|hungara]] [[instruisto]]. {{Paĝonomo}}<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/display/manifestation/PIM99175/33d59b70-3d8a-410a-8dfc-82328ef6b7ca/solr/0/24/0/1/authorOrder/ASC hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=734659&date=2026-10-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1857|8|18}} en [[Csongrád (urbo)]], li mortis {{mortotago|1942|10|21}} en [[Budapeŝto]]. == Biografio == {{Paĝonomo}} akiris pedagogian diplomon en [[1880]], poste li instruis en gimnazio de [[Kiskunfélegyháza]], samtempe li estis muzeologo en la loka muzeeto. Inter 1887-1908 li instruis en Budapeŝto, poste li pensiuliĝis. Lia edzino naskis 2 filojn, en 1939 li vidviniĝis. == Elektitaj kontribuoj == * ''Gymnasium-e vagy ipariskola Félegyházán?'' (1881) * ''A jász-kunok nyelve'' (1883) * ''A római nemzeti irodalom története. A gymnasiumok felsőbb osztályai számára Teuffel és Bender nyomán''. (1886; 2-a eldono: 1887) * [[Marcus Tullius Cicero]]: ''A legfőbb jóról és a legfőbb rosszról''. (tradukaĵo, 1893) * ''A fekete sereg pusztulása. Történeti elbeszélés''. (1894; 2-a eldono: 1906) * ''A győri vaskakas. Elbeszélés a győri hódítás korából''. (novelo, 1904) == Fontoj == * [https://felegyhazikozlony.hu/hir/szerelemhegyi-tivadarra-az-elso-felegyhazi-monografia-szerzojere-emlekeztek-a-muzeumban/ biografio hungare] * [https://moly.hu/alkotok/szerelemhegyi-tivadar/wikipedia biografio hungare] * [https://lexikon.katolikus.hu/S/Szerelemhegyi.html Katolika Leksikono] * [https://www.arcanum.com/en/online-kiadvanyok/Lexikonok-magyar-irok-elete-es-munkai-szinnyei-jozsef-7891B/s-A6233/szerelemhegyi-tivadar-ADC9E/ biografieto hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szerelemhegyi Tivadar}} [[Kategorio:Hungaraj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} 3u5bphld63ew3irb1ba6zbms172gr2s 14 954682 9490688 2026-10-09T08:25:31Z Crosstor 3176 nova kategorio 9490688 wikitext text/x-wiki [[Kategorio:Hungaraj pastroj|adventistaj]] 4odioitexa3av14kpcud7ao914qp140 0 954683 9490695 2026-10-09T08:49:12Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1371385429|Peter Ackroyd]]" 9490695 wikitext text/x-wiki '''Petro ACKROYD''' (naskita la 5-an de oktobro 1949 en [[Londono]]) estas angla romanisto, biografiisto kaj kritikisto kun specialista intereso pri la historio kaj kulturo de Londono. Li estas konata pro siaj "teknike novigaj romanoj", <ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Peter-Ackroyd|title=Peter Ackroyd|work=Encyclopædia Britannica}}</ref> la kvanto da verkaro, kiun li produktis, la gamo da stiloj en ili, lia kapablo supozi malsamajn voĉojn, kaj la profundo de lia esplorado. Pro siaj romanoj pri angla historio kaj kulturo kaj siaj biografioj de, inter aliaj, [[William Blake]], [[Charles Dickens]], [[T. S. Eliot|T.S. Eliot]], [[Charlie Chaplin]] kaj [[Thomas More|Sir Thomas More]], Ackroyd gajnis la Somerset Maugham Premion kaj du Whitbread Premiojn. Li estis elektita membro de la [[Reĝa Societo de Literaturo (Britio)|Reĝa Societo de Literaturo]] en 1984 kaj nomumita [[Ordeno de la Brita Imperio|Komandanto de la Ordeno de la Brita Imperio]] en 2003. * [[hdl:10079/fa/beinecke.ackroyd|Dosieroj Peter Ackroyd]]. General Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University. [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Anglaj historiaj romanistoj]] [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] ngusxadd648galbmvaxyuu90viuzxh3 9490696 9490695 2026-10-09T08:49:58Z Sj1mor 12103 9490696 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Petro ACKROYD''' (naskita la 5-an de oktobro 1949 en [[Londono]]) estas angla romanisto, biografiisto kaj kritikisto kun specialista intereso pri la historio kaj kulturo de Londono. Li estas konata pro siaj "teknike novigaj romanoj", <ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Peter-Ackroyd|title=Peter Ackroyd|work=Encyclopædia Britannica}}</ref> la kvanto da verkaro, kiun li produktis, la gamo da stiloj en ili, lia kapablo supozi malsamajn voĉojn, kaj la profundo de lia esplorado. Pro siaj romanoj pri angla historio kaj kulturo kaj siaj biografioj de, inter aliaj, [[William Blake]], [[Charles Dickens]], [[T. S. Eliot|T.S. Eliot]], [[Charlie Chaplin]] kaj [[Thomas More|Sir Thomas More]], Ackroyd gajnis la Somerset Maugham Premion kaj du Whitbread Premiojn. Li estis elektita membro de la [[Reĝa Societo de Literaturo (Britio)|Reĝa Societo de Literaturo]] en 1984 kaj nomumita [[Ordeno de la Brita Imperio|Komandanto de la Ordeno de la Brita Imperio]] en 2003. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[hdl:10079/fa/beinecke.ackroyd|Dosieroj Peter Ackroyd]]. General Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ackroyd, Peter}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Anglaj historiaj romanistoj]] [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] t5w82qt8da69z216cs8egixn9oz55e9 9490704 9490696 2026-10-09T08:52:48Z Sj1mor 12103 9490704 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Petro ACKROYD''' (naskita la 5-an de oktobro 1949 en [[Londono]]) estas angla romanisto, biografiisto kaj kritikisto kun specialista intereso pri la historio kaj kulturo de Londono. Li estas konata pro siaj "teknike novigaj romanoj", <ref>{{cite web|url=https://www.britannica.com/biography/Peter-Ackroyd|title=Peter Ackroyd|work=Encyclopædia Britannica}}</ref> la kvanto da verkaro, kiun li produktis, la gamo da stiloj en ili, lia kapablo supozi malsamajn voĉojn, kaj la profundo de lia esplorado. Pro siaj romanoj pri angla historio kaj kulturo kaj siaj biografioj de, inter aliaj, [[William Blake]], [[Charles Dickens]], [[T. S. Eliot|T.S. Eliot]], [[Charlie Chaplin]] kaj Siro [[Thomas More]], Ackroyd gajnis la Somerset Maugham Premion kaj du Whitbread Premiojn. Li estis elektita membro de la [[Reĝa Societo de Literaturo (Britio)|Reĝa Societo de Literaturo]] en 1984 kaj nomumita [[Ordeno de la Brita Imperio|Komandanto de la Ordeno de la Brita Imperio]] en 2003. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [[hdl:10079/fa/beinecke.ackroyd|Dosieroj Peter Ackroyd]]. General Collection, Beinecke Rare Book and Manuscript Library, Yale University. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ackroyd, Peter}} [[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]] [[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]] [[Kategorio:Anglaj historiaj romanistoj]] [[Kategorio:Anglaj porinfanaj verkistoj]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] 0b7x3wdo106rwjjx835tonsi88ix86r 0 954684 9490705 2026-10-09T08:56:33Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1309385017|Ibrahim al-Koni]]" 9490705 wikitext text/x-wiki '''Ibrāhīm al-Kōnī''' (foje tradukita kiel '''Ibrāhīm Kūnī''') ({{langx|ar|ابراهيم الكوني}}; naskiĝis en 1948 apud [[Ghadames]] en [[Libio]]) estas [[Libio|libia]] verkisto <ref>{{cite news|script-title=ar:الأدباء وورطة الجوائز... من بهاء طاهر إلى جابر عصفور|url=http://www.aljarida.com/aljarida/Article.aspx?id=194782|access-date=11 February 2011|newspaper=الجريدة|date=6 February 2011|author=Mohammed Hujairi|language=ar|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707111900/http://www.aljarida.com/aljarida/Article.aspx?id=194782|archive-date=7 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="alarab2">{{cite news|script-title=ar:الليبي إبراهيم الكوني يفوز بجائزة الرواية العربية ويتبرع بها لأطفال "الطوارق"|url=http://www.alarabiya.net/articles/2010/12/15/129744.html|access-date=11 February 2011|language=ar|newspaper=[[Al Arabiya]]|date=15 December 2010}}</ref> kaj estas konsiderata unu el la plej produktivaj arabaj romanverkistoj. <ref>{{cite journal|last=El-Zein|first=Amira|title=Mythological Tuareg Gods in Ibrahim al-Koni's Work / ميثولوجيا آلهة الطوارق في أعمال إبراهيم الكوني|journal=Alif: Journal of Comparative Poetics|date=2015|issue=35|page=200|url=https://www.jstor.org/stable/24772817|access-date=12 December 2022|issn=1110-8673}}</ref> Ĝis 2007, Kuni publikigis pli ol 80 librojn kaj ricevis multajn premiojn. Liaj libroj estis tradukitaj el sia originala araba lingvo en 35 lingvojn. Li gajnis la Premion Mohamed Zafzaf por la Araba Romano en 2005, kaj en 2008 li gajnis la Premion Sheikh Zayed por Literaturo. <ref>{{cite web|title=Ibrahim al-Koni|website=International Prize for Arabic Fiction|date=1 March 2023|url=https://www.arabicfiction.org/en/Ibrahim-al-Koni|access-date=19 November 2022}}</ref> En 2015, Kuni estis elektita por la [[Internacia Premio Booker|Man Booker Internacia Premio]]. <ref>{{cite web|title=Ibrahim al-Koni|website=The Booker Prizes|url=https://thebookerprizes.com/node/4395|access-date=19 November 2022}}</ref> [[Kategorio:Libiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Libiaj verkistoj]] h8xhnb4xc20ue93r992xi335nehc9ov 9490706 9490705 2026-10-09T08:57:10Z Sj1mor 12103 9490706 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ibrāhīm al-Kōnī''' (foje tradukita kiel '''Ibrāhīm Kūnī''') ({{lang-ar|ابراهيم الكوني}}; naskiĝis en 1948 apud [[Ghadames]] en [[Libio]]) estas [[Libio|libia]] verkisto <ref>{{cite news|script-title=ar:الأدباء وورطة الجوائز... من بهاء طاهر إلى جابر عصفور|url=http://www.aljarida.com/aljarida/Article.aspx?id=194782|access-date=11 February 2011|newspaper=الجريدة|date=6 February 2011|author=Mohammed Hujairi|language=ar|archive-url=https://web.archive.org/web/20110707111900/http://www.aljarida.com/aljarida/Article.aspx?id=194782|archive-date=7 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref name="alarab2">{{cite news|script-title=ar:الليبي إبراهيم الكوني يفوز بجائزة الرواية العربية ويتبرع بها لأطفال "الطوارق"|url=http://www.alarabiya.net/articles/2010/12/15/129744.html|access-date=11 February 2011|language=ar|newspaper=[[Al Arabiya]]|date=15 December 2010}}</ref> kaj estas konsiderata unu el la plej produktivaj arabaj romanverkistoj. <ref>{{cite journal|last=El-Zein|first=Amira|title=Mythological Tuareg Gods in Ibrahim al-Koni's Work / ميثولوجيا آلهة الطوارق في أعمال إبراهيم الكوني|journal=Alif: Journal of Comparative Poetics|date=2015|issue=35|page=200|url=https://www.jstor.org/stable/24772817|access-date=12 December 2022|issn=1110-8673}}</ref> Ĝis 2007, Kuni publikigis pli ol 80 librojn kaj ricevis multajn premiojn. Liaj libroj estis tradukitaj el sia originala araba lingvo en 35 lingvojn. Li gajnis la Premion Mohamed Zafzaf por la Araba Romano en 2005, kaj en 2008 li gajnis la Premion Sheikh Zayed por Literaturo. <ref>{{cite web|title=Ibrahim al-Koni|website=International Prize for Arabic Fiction|date=1 March 2023|url=https://www.arabicfiction.org/en/Ibrahim-al-Koni|access-date=19 November 2022}}</ref> En 2015, Kuni estis elektita por la [[Internacia Premio Booker|Man Booker Internacia Premio]]. <ref>{{cite web|title=Ibrahim al-Koni|website=The Booker Prizes|url=https://thebookerprizes.com/node/4395|access-date=19 November 2022}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Koni-Al, Ibrahim}} [[Kategorio:Libiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Libiaj verkistoj]] ri8a9q46q9vqwjl0055qjl5u6nfi0ao 9490707 9490706 2026-10-09T08:59:30Z Sj1mor 12103 9490707 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ibrāhīm al-Kōnī''' (foje tradukita kiel '''Ibrāhīm Kūnī''') ({{lang-ar|ابراهيم الكوني}}; naskiĝis en 1948 apud [[Ghadames]] en [[Libio]]) estas [[Libio|libia]] verkisto kaj estas konsiderata unu el la plej produktivaj arabaj romanverkistoj. <ref>{{cite journal|last=El-Zein|first=Amira|title=Mythological Tuareg Gods in Ibrahim al-Koni's Work / ميثولوجيا آلهة الطوارق في أعمال إبراهيم الكوني|journal=Alif: Journal of Comparative Poetics|date=2015|issue=35|page=200|url=https://www.jstor.org/stable/24772817|access-date=12 December 2022|issn=1110-8673}}</ref> Ĝis 2007, Kuni publikigis pli ol 80 librojn kaj ricevis multajn premiojn. Liaj libroj estis tradukitaj el sia originala araba lingvo en 35 lingvojn. Li gajnis la Premion Mohamed Zafzaf por la Araba Romano en 2005, kaj en 2008 li gajnis la Premion Sheikh Zayed por Literaturo. <ref>{{cite web|title=Ibrahim al-Koni|website=International Prize for Arabic Fiction|date=1 March 2023|url=https://www.arabicfiction.org/en/Ibrahim-al-Koni|access-date=19 November 2022}}</ref> En 2015, Kuni estis elektita por la [[Internacia Premio Booker|Man Booker Internacia Premio]]. <ref>{{cite web|title=Ibrahim al-Koni|website=The Booker Prizes|url=https://thebookerprizes.com/node/4395|access-date=19 November 2022}}</ref> Lia laboro ankaŭ estis disvastigita tra gazetoj kaj revuoj kiel ekzemple ''Ŷarīda Fezzān'' (جريدة فزان), ''Al-Bilād'' (البلاد), ''Al-Faŷr al-ŷadīd'' (لفجرالجديد) , ''Al-Hurriyad'' (البلاد), ''Al-Hurriyad'' (البلاد) (الميدان), ''Al-Haqīqa'' (الحقيقة), ''Tripolitania'' (طرابلس الغرب), ktp. == Kelkaj verkoj == * ''La Sangado de la Ŝtono'' (1990) * ''Ora Polvo'' (1997) * ''Anubo'' (2005) * ''La Sep Vualoj de Seto'' (2008) * ''La Animistoj'' (2010) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Koni-Al, Ibrahim}} [[Kategorio:Libiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Libiaj verkistoj]] hkci7j7e8qnrm782qybrd9nfz8n0px4 9490708 9490707 2026-10-09T09:00:24Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Ibrahim Al-Koni]] al [[Ibrahim al-Koni]] 9490707 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ibrāhīm al-Kōnī''' (foje tradukita kiel '''Ibrāhīm Kūnī''') ({{lang-ar|ابراهيم الكوني}}; naskiĝis en 1948 apud [[Ghadames]] en [[Libio]]) estas [[Libio|libia]] verkisto kaj estas konsiderata unu el la plej produktivaj arabaj romanverkistoj. <ref>{{cite journal|last=El-Zein|first=Amira|title=Mythological Tuareg Gods in Ibrahim al-Koni's Work / ميثولوجيا آلهة الطوارق في أعمال إبراهيم الكوني|journal=Alif: Journal of Comparative Poetics|date=2015|issue=35|page=200|url=https://www.jstor.org/stable/24772817|access-date=12 December 2022|issn=1110-8673}}</ref> Ĝis 2007, Kuni publikigis pli ol 80 librojn kaj ricevis multajn premiojn. Liaj libroj estis tradukitaj el sia originala araba lingvo en 35 lingvojn. Li gajnis la Premion Mohamed Zafzaf por la Araba Romano en 2005, kaj en 2008 li gajnis la Premion Sheikh Zayed por Literaturo. <ref>{{cite web|title=Ibrahim al-Koni|website=International Prize for Arabic Fiction|date=1 March 2023|url=https://www.arabicfiction.org/en/Ibrahim-al-Koni|access-date=19 November 2022}}</ref> En 2015, Kuni estis elektita por la [[Internacia Premio Booker|Man Booker Internacia Premio]]. <ref>{{cite web|title=Ibrahim al-Koni|website=The Booker Prizes|url=https://thebookerprizes.com/node/4395|access-date=19 November 2022}}</ref> Lia laboro ankaŭ estis disvastigita tra gazetoj kaj revuoj kiel ekzemple ''Ŷarīda Fezzān'' (جريدة فزان), ''Al-Bilād'' (البلاد), ''Al-Faŷr al-ŷadīd'' (لفجرالجديد) , ''Al-Hurriyad'' (البلاد), ''Al-Hurriyad'' (البلاد) (الميدان), ''Al-Haqīqa'' (الحقيقة), ''Tripolitania'' (طرابلس الغرب), ktp. == Kelkaj verkoj == * ''La Sangado de la Ŝtono'' (1990) * ''Ora Polvo'' (1997) * ''Anubo'' (2005) * ''La Sep Vualoj de Seto'' (2008) * ''La Animistoj'' (2010) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Koni-Al, Ibrahim}} [[Kategorio:Libiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Libiaj verkistoj]] hkci7j7e8qnrm782qybrd9nfz8n0px4 9490711 9490708 2026-10-09T09:06:12Z Sj1mor 12103 9490711 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Ibrāhīm al-Kōnī''' (foje tradukita kiel '''Ibrāhīm Kūnī''') ({{lang-ar|ابراهيم الكوني}}; naskiĝis en 1948 apud [[Ghadames]] en [[Libio]]) estas [[Libio|libia]] verkisto kaj estas konsiderata unu el la plej produktivaj arabaj romanverkistoj. <ref>{{cite journal|last=El-Zein|first=Amira|title=Mythological Tuareg Gods in Ibrahim al-Koni's Work / ميثولوجيا آلهة الطوارق في أعمال إبراهيم الكوني|journal=Alif: Journal of Comparative Poetics|date=2015|issue=35|page=200|url=https://www.jstor.org/stable/24772817|access-date=12 December 2022|issn=1110-8673}}</ref> Ĝis 2007, Kuni publikigis pli ol 80 librojn kaj ricevis multajn premiojn. Liaj libroj estis tradukitaj el sia originala araba lingvo en 35 lingvojn. Li gajnis la Premion Mohamed Zafzaf por la Araba Romano en 2005, kaj en 2008 li gajnis la Premion Sheikh Zayed por Literaturo. <ref>{{cite web|title=Ibrahim al-Koni|website=International Prize for Arabic Fiction|date=1 March 2023|url=https://www.arabicfiction.org/en/Ibrahim-al-Koni|access-date=19 November 2022}}</ref> En 2015, Kuni estis elektita por la [[Internacia Premio Booker|Man Booker Internacia Premio]]. <ref>{{cite web|title=Ibrahim al-Koni|website=The Booker Prizes|url=https://thebookerprizes.com/node/4395|access-date=19 November 2022}}</ref> La plej ŝatata temo de Ibrahim Al-Koni estas la vivo de la [[tuaregoj]] en [[Saharo]]. Liaj skribaĵoj distingiĝas per la miksaĵo de mitologiaj, mirindaj, misteraj kaj realaj elementoj, spiritajn serĉojn kaj ekzistecajn demandojn, kaj li estas priskribita kiel [[Magia realismo|magia realisto]], [[Sufiismo|sufia]] [[fablisto]] kaj poezia romanisto. En ''La Magiistoj: La Epopeo de la Tuaregoj,'' li priskribas la tradiciojn de la tuaregoj kaj la konfliktojn inter nomadaj kaj setlantaj tuaregoj, kiel ekzemple la disputojn pri akvo kaj la orkomerco. La tradicie senlima vivejo de la tuaregoj estas detruita de politikaj limoj, rezultante en la perdo de iliaj tradicioj kaj iliaj mondinterpretantaj mitoj. Uzante la tuaregojn kiel ekzemplon, Al-Koni ankaŭ diskutas esencajn demandojn pri la homaro. La [[dezerto]], esence sen vojo, servas kiel [[metaforo]] por la vivvojo de la homoj, kiuj sopiras la ''Wâw'', la revlokon, el kiu iliaj prapatroj estis forpelitaj.<ref>H. Fähndrich: Nachwort zu ''Die Magier'', Basel 2001, S. 823 ff.</ref> Lia ĵurnalista laboro ankaŭ estis disvastigita tra gazetoj kaj revuoj kiel ekzemple ''Ŷarīda Fezzān'' (جريدة فزان), ''Al-Bilād'' (البلاد), ''Al-Faŷr al-ŷadīd'' (لفجرالجديد) , ''Al-Hurriyad'' (البلاد), ''Al-Hurriyad'' (البلاد) (الميدان), ''Al-Haqīqa'' (الحقيقة), ''Tripolitania'' (طرابلس الغرب), ktp. == Kelkaj verkoj == * ''La Sangado de la Ŝtono'' (1990) * ''Ora Polvo'' (1997) * ''Anubo'' (2005) * ''La Sep Vualoj de Seto'' (2008) * ''La Animistoj'' (2010) == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Koni-Al, Ibrahim}} [[Kategorio:Libiaj ĵurnalistoj]] [[Kategorio:Libiaj verkistoj]] 9tlk47cgpv0gctf3c2qbdp3ewq8cg59 0 954685 9490709 2026-10-09T09:00:25Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Ibrahim Al-Koni]] al [[Ibrahim al-Koni]] 9490709 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Ibrahim al-Koni]] baivtriuzydswzzz46ic706rkk5swsh 0 954686 9490712 2026-10-09T09:09:30Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1375090931|Rachel Cusk]]" 9490712 wikitext text/x-wiki '''Rachel CUSK''' (naskita la 8-an de februaro 1967 en [[Saskatuno]], [[Kanado]]) <ref name="Barber 20092">{{Cite news|last=Barber|first=Lynn|author-link=Lynn Barber|date=30 August 2009|title=Rachel Cusk: A fine contempt|work=[[The Observer]]|url=https://www.theguardian.com/books/2009/aug/30/rachel-cusk-lynn-barber|access-date=23 April 2019}}</ref> estas [[Angloj|angla]] romanverkistino. Ŝi publikigis dek tri romanojn same kiel memuarojn kaj aliajn nefikciajn verkojn. Ŝia verko ricevis plurajn premiojn, inkluzive de la Whitbread-Premio por Unua Romano kaj la Somerset-Maugham-Premio, kaj estis en la mallonga kaj longa listo de kandidatoj por pluraj aliaj, inkluzive de la Guberniestra Ĝenerala Premio kaj la [[Premio Booker|Booker-Premio]]. Ŝia verko esploris patrinecon, geedziĝon, satiron, same kiel pli eksperimentajn formojn de rakonto. * [https://www.youtube.com/watch?v=uhY5MR87Av8 Rachel Cusk parolas pri la temo "Literaturo en la Epoko de la Memo"] * [https://podcasts.apple.com/gb/podcast/selfy-stories/id1812922401 Selfy Stories, podkasto kiu dediĉas 5 epizodojn al la romano "Outline" de Rachel Cusk] * Elaine Blair en [https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/05/told-2 ''The New Yorker''] pri Rachel Cusk kaj ''Outline'' * [https://www.nytimes.com/2015/01/07/books/outline-rachel-cusks-new-novel.html New York Times Recenzo de ''Outline''] * [http://www.sydneyreviewofbooks.com/outline-rachel-cusk/ Sydney Review of Books Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924112532/http://www.sydneyreviewofbooks.com/outline-rachel-cusk/|date=24 September 2015}} * [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2017/01/the-uncoupling/508742/ Profilo de Ruth Franklin en Atlantiko] * [https://www.thetimes.com/culture/books/article/aftermath-on-marriage-and-separation-by-rachel-cusk-xn0xgt0lsp9 La Tempoj] [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] k9i1tmn3nxsth3crkyzoodj7l56ajb5 9490713 9490712 2026-10-09T09:10:01Z Sj1mor 12103 9490713 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rachel CUSK''' (naskita la 8-an de februaro 1967 en [[Saskatuno]], [[Kanado]]) <ref name="Barber 20092">{{Cite news|last=Barber|first=Lynn|author-link=Lynn Barber|date=30 August 2009|title=Rachel Cusk: A fine contempt|work=[[The Observer]]|url=https://www.theguardian.com/books/2009/aug/30/rachel-cusk-lynn-barber|access-date=23 April 2019}}</ref> estas [[Angloj|angla]] romanverkistino. Ŝi publikigis dek tri romanojn same kiel memuarojn kaj aliajn nefikciajn verkojn. Ŝia verko ricevis plurajn premiojn, inkluzive de la Whitbread-Premio por Unua Romano kaj la Somerset-Maugham-Premio, kaj estis en la mallonga kaj longa listo de kandidatoj por pluraj aliaj, inkluzive de la Guberniestra Ĝenerala Premio kaj la [[Premio Booker|Booker-Premio]]. Ŝia verko esploris patrinecon, geedziĝon, satiron, same kiel pli eksperimentajn formojn de rakonto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=uhY5MR87Av8 Rachel Cusk parolas pri la temo "Literaturo en la Epoko de la Memo"] * [https://podcasts.apple.com/gb/podcast/selfy-stories/id1812922401 Selfy Stories, podkasto kiu dediĉas 5 epizodojn al la romano "Outline" de Rachel Cusk] * Elaine Blair en [https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/05/told-2 ''The New Yorker''] pri Rachel Cusk kaj ''Outline'' * [https://www.nytimes.com/2015/01/07/books/outline-rachel-cusks-new-novel.html New York Times Recenzo de ''Outline''] * [http://www.sydneyreviewofbooks.com/outline-rachel-cusk/ Sydney Review of Books Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924112532/http://www.sydneyreviewofbooks.com/outline-rachel-cusk/|date=24 September 2015}} * [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2017/01/the-uncoupling/508742/ Profilo de Ruth Franklin en Atlantiko] * [https://www.thetimes.com/culture/books/article/aftermath-on-marriage-and-separation-by-rachel-cusk-xn0xgt0lsp9 La Tempoj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cusk, Rachel}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] h7d8zvtmtu5vxlzb5jr62zczgz8cojd 9490714 9490713 2026-10-09T09:10:49Z Sj1mor 12103 9490714 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rachel CUSK''' (naskita la 8-an de februaro 1967 en [[Saskatuno]], [[Kanado]]) <ref name="Barber 20092">{{Cite news|last=Barber|first=Lynn|author-link=Lynn Barber|date=30 August 2009|title=Rachel Cusk: A fine contempt|work=[[The Observer]]|url=https://www.theguardian.com/books/2009/aug/30/rachel-cusk-lynn-barber|access-date=23 April 2019}}</ref> estas [[Angloj|angla]] romanverkistino. Ŝi publikigis dek tri romanojn same kiel memuarojn kaj aliajn nefikciajn verkojn. Ŝia verko ricevis plurajn premiojn, inkluzive de la Whitbread-Premio por Unua Romano kaj la Somerset-Maugham-Premio, kaj estis en la mallonga kaj longa listo de kandidatoj por pluraj aliaj, inkluzive de la Guberniestra Ĝenerala Premio kaj la [[Premio Booker|Booker-Premio]]. Ŝia verko esploris patrinecon, geedziĝon, satiron, same kiel pli eksperimentajn formojn de rakonto. == Verkaro == === Romanoj === * ''Saving Agnes'' (1993) * ''The Temporary'' (1995) * ''[[:en:The_Country_Life|The Country Life]]'' (1997) * ''[[:en:The_Lucky_Ones_(short_story_collection)|The Lucky Ones]]'' (2003) * ''In the Fold'' (2005) * ''[[:en:Arlington_Park_(novel)|Arlington Park]]'' (2006) * ''The Bradshaw Variations'' (2009) * La trilogio ''Outline'' *# ''[[:en:Outline_(novel)|Outline]]'' (2014) *# ''Transit'' (2016) *# ''Kudos'' (2018) * ''[[:en:Second_Place_(novel)|Second Place]]'' (2021) * ''[[:en:Parade_(novel)|Parade]]'' (2024) * ''[[:en:Life_of_M|Life of M]]'' (2026) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=uhY5MR87Av8 Rachel Cusk parolas pri la temo "Literaturo en la Epoko de la Memo"] * [https://podcasts.apple.com/gb/podcast/selfy-stories/id1812922401 Selfy Stories, podkasto kiu dediĉas 5 epizodojn al la romano "Outline" de Rachel Cusk] * Elaine Blair en [https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/05/told-2 ''The New Yorker''] pri Rachel Cusk kaj ''Outline'' * [https://www.nytimes.com/2015/01/07/books/outline-rachel-cusks-new-novel.html New York Times Recenzo de ''Outline''] * [http://www.sydneyreviewofbooks.com/outline-rachel-cusk/ Sydney Review of Books Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924112532/http://www.sydneyreviewofbooks.com/outline-rachel-cusk/|date=24 September 2015}} * [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2017/01/the-uncoupling/508742/ Profilo de Ruth Franklin en Atlantiko] * [https://www.thetimes.com/culture/books/article/aftermath-on-marriage-and-separation-by-rachel-cusk-xn0xgt0lsp9 La Tempoj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cusk, Rachel}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] abzzjc11ixg974c6y655kuzb0mu0iv1 9490716 9490714 2026-10-09T09:18:13Z Sj1mor 12103 9490716 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Rachel CUSK''' (naskita la 8-an de februaro 1967 en [[Saskatuno]], [[Kanado]]) <ref name="Barber 20092">{{Cite news|last=Barber|first=Lynn|author-link=Lynn Barber|date=30 August 2009|title=Rachel Cusk: A fine contempt|work=[[The Observer]]|url=https://www.theguardian.com/books/2009/aug/30/rachel-cusk-lynn-barber|access-date=23 April 2019}}</ref> estas [[Angloj|angla]] romanverkistino. Cusk translokiĝis kun sia familio de Kanado al [[Los-Anĝeleso]] en la aĝo de du jaroj, kaj loĝis tie ĝis ŝi estis okjara.<ref>{{cite web|last=Bethune|first=Brian|title=Rachel Cusk: 'On a winding road in the dark'|url=https://www.macleans.ca/culture/books/rachel-cusk-on-a-winding-road-in-the-dark/|website=[[Maclean's]]|access-date=8 October 2021|date=26 October 2015}}</ref> La familio poste translokiĝis al [[Suffolk]], [[Anglio]].<ref name="Kellaway2014">{{cite news|last=Kellaway|first=Kate|url=https://www.theguardian.com/books/2014/aug/24/rachel-cusk-interview-aftermath-outline|title=Rachel Cusk: 'Aftermath was creative death. I was heading into total silence'|work=The Observer|date=24 August 2014|access-date=23 April 2019}}</ref> Cusk poste studis en [[Universitato de Kembriĝo|Kembriĝo]] kaj en [[New College]], [[Universitato de Oksfordo|Oksfordo]].<ref>{{Cite journal|last=Heti|first=Sheila|title=The Art of Fiction No. 246|journal=The Paris Review|pages=35–63}}</ref> Ŝi ankaŭ vojaĝis vaste, precipe en [[Hispanio]] kaj [[Centrameriko]]. Cusk priskribis kreskadon en sia familio sentante sin neamata kaj punita pro neklaraj kialoj. Eĉ en plenaĝeco, ŝia rilato kun ŝiaj gepatroj estis problema.<ref>[https://www.newyorker.com/magazine/2017/08/07/rachel-cusk-gut-renovates-the-novel “Rachel Cusk Gut-Renovates the Novel”]&#x20;(en usonangla). ''[[The New Yorker]]'' . Alirita la 20-an de novembro 2018</ref> Ŝi publikigis dek tri romanojn same kiel memuarojn kaj aliajn nefikciajn verkojn. Ŝia verkaro ricevis plurajn premiojn, inkluzive de la Whitbread-Premio por debuta romano <ref name="NYR2017">{{cite magazine|last=Thurman|first=Judith|date=31 July 2017|title=Rachel Cusk Gut-Renovates the Novel|url=http://www.newyorker.com/magazine/2017/08/07/rachel-cusk-gut-renovates-the-novel|access-date=28 April 2021|magazine=The New Yorker|language=en-US}}</ref> kaj la Somerset-Maugham-Premio,<ref name="Holcombe">{{citation|url=https://literature.britishcouncil.org/writer/rachel-cusk|title=Rachel Cusk: Critical perspective|author=Garan Holcombe|year=2013|publisher=[[British Council]]|accessdate=29 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202003414/https://literature.britishcouncil.org/writer/rachel-cusk|archive-date=2 February 2017}}</ref><ref name="PW">{{citation|url=http://www.publishersweekly.com/978-0-312-19848-0|title=The Country Life|journal=Publishers Weekly|date=4 January 1999|accessdate=29 December 2016}}</ref> kaj estis en la mallonga kaj longa listo de kandidatoj por pluraj aliaj, inkluzive de la Guberniestra Ĝenerala Premio kaj la [[Premio Booker|Booker-Premio]]. Ŝia verkaro esploris patrinecon, geedziĝon, satiron, same kiel pli eksperimentajn formojn de rakonto. == Verkaro == === Romanoj === * ''Saving Agnes'' (1993) * ''The Temporary'' (1995) * ''[[:en:The_Country_Life|The Country Life]]'' (1997) * ''[[:en:The_Lucky_Ones_(short_story_collection)|The Lucky Ones]]'' (2003) * ''In the Fold'' (2005) * ''[[:en:Arlington_Park_(novel)|Arlington Park]]'' (2006) * ''The Bradshaw Variations'' (2009) * La trilogio ''Outline'' *# ''[[:en:Outline_(novel)|Outline]]'' (2014) *# ''Transit'' (2016) *# ''Kudos'' (2018) * ''[[:en:Second_Place_(novel)|Second Place]]'' (2021) * ''[[:en:Parade_(novel)|Parade]]'' (2024) * ''[[:en:Life_of_M|Life of M]]'' (2026) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.youtube.com/watch?v=uhY5MR87Av8 Rachel Cusk parolas pri la temo "Literaturo en la Epoko de la Memo"] * [https://podcasts.apple.com/gb/podcast/selfy-stories/id1812922401 Selfy Stories, podkasto kiu dediĉas 5 epizodojn al la romano "Outline" de Rachel Cusk] * Elaine Blair en [https://www.newyorker.com/magazine/2015/01/05/told-2 ''The New Yorker''] pri Rachel Cusk kaj ''Outline'' * [https://www.nytimes.com/2015/01/07/books/outline-rachel-cusks-new-novel.html New York Times Recenzo de ''Outline''] * [http://www.sydneyreviewofbooks.com/outline-rachel-cusk/ Sydney Review of Books Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924112532/http://www.sydneyreviewofbooks.com/outline-rachel-cusk/|date=24 September 2015}} * [https://www.theatlantic.com/magazine/archive/2017/01/the-uncoupling/508742/ Profilo de Ruth Franklin en Atlantiko] * [https://www.thetimes.com/culture/books/article/aftermath-on-marriage-and-separation-by-rachel-cusk-xn0xgt0lsp9 La Tempoj] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Cusk, Rachel}} [[Kategorio:Anglaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] rhsqbcgimdprjag2994j7xrids3hqjr 0 954687 9490715 2026-10-09T09:11:34Z Crosstor 3176 adventisto 9490715 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Eŭgeno|Jenő]] Szigeti''' [sigeti], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szigeti Jenő''' estis [[Hungario|hungara]] [[pastro]], altlerneja [[instruisto]]. Jenő Szigeti<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM94226 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=704546&date=2026-10-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1936|12|29}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2020|8|28}} en Budapeŝto. == Biografio == Jenő Szigeti maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo, poste li akiris an diplomon en [[ELTE]] en [[1]]. Post la diplomo li praktikadis, poste li estis [[asistanto]] (1977–1981), [[lektoro]] (1981–1988), [[docento]] (1988–1997), [[profesoro]] (1997–2009), ankaŭ katedrestro (1991–2002) en la universitato. Intertempe li kandidatiĝis (CSc) en 19, li doktoriĝis en 19 antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]], lia [[habilitiĝo]] okazis en . Li edziĝis en 1971. Li ricevis [[premio]]jn inter 1948-1998.[[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto|Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]] == Elektitaj kontribuoj == * == Fontoj == * [https://reformatus.hu/nemzetkozi-kapcsolatok/hirek/elhunyt-szigeti-jeno/ biografio hungare kun foto] * [https://ptf.hu/szigeti-jeno/ biografio hungare kun foto] * [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/3301/ datenoj kun foto] * [https://web.archive.org/web/20190108045850/http://punkosd.ma.ptf.hu/cimlap/portre/2011-6/teologus-portre-szigeti-jeno biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szigeti Jeno}} [[Kategorio:Hungaraj historiistoj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} mm6e1pslcp80x4wc70k6s19x3vvf1kq 9490761 9490715 2026-10-09T10:28:19Z Crosstor 3176 adventisto 9490761 wikitext text/x-wiki {{Informkesto homo |nomo = {{Paĝonomo}} |dosiero = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} |grandeco de dosiero = |priskribo = {{Paĝonomo}} |naskonomo = }} '''[[Eŭgeno|Jenő]] Szigeti''' [sigeti], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szigeti Jenő''' estis [[Hungario|hungara]] adventista [[pastro]], altlerneja [[instruisto]], eklezi[[historiisto]]. Jenő Szigeti<ref>https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM94226 hungarlingva datenaro de muzeo</ref><ref>https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=704546&date=2026-10-09 nemzeti névtér</ref> naskiĝis {{naskiĝtago|1936|12|29}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|2020|8|28}} en Budapeŝto. == Biografio == Jenő Szigeti studis inter 1955-1957 en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]], poste en [[:hu:Adventista Teológiai Főiskola|Adventista Seminario]] (1957-1961). Post siaj studoj li ricevis plurajn ekleziajn taskojn. Ekde 1965 li estis pastro en Budapeŝto, ekde 1971 en [[Békéscsaba]], poste denove en Budapeŝto, kie li baldaŭ havis altajn ekleziajn postenojn. En tiu periodo li ankaŭ studis en [[Luterana Teologia Universitato|Luterana Teologia Akademio]] kaj [[Kalvinana Teologia Universitato de Debrecen|Kalvinana Teologia Akademio de Debrecen]], eĉ li doktoriĝis en 1978. Ĝuste 2 jardekojn tio akceptiĝis, kiel [[Ph.D.]]. Inter 1981-1989 li instruis en la koncerna seminario, poste li kandidatiĝis antaŭ la [[Hungara Scienca Akademio]]. Ekde 1990 li instruis en pluraj ekleziaj altlernejoj, krome inter 1997-2007 li estis [[docento]] de [[Universitato de Miskolc]]. Li edziĝis en 1965. Li ricevis [[premio]]jn en 2007 kaj 2020. == Elektitaj kontribuoj == * '’Számvetés. Az Adventista Egyház H. N. választó unió konferenciája, 1967. dec. 7-8.'' (kunkompilisto, 1968) * ''Ujszövetségi bibliaismeret'' (1978) * ''Próféták vagy jósok?'' (1992) * ''Egy mai prédikátor vallomásai. Szigeti Jenő versei'' 2004 (poemaro, 2004) * ''A hit ABC-je. Közelebb a Bibliához'' (2 partoj; 2014, 2015) * ''A népi vallásosság és kegyesség a 18. és 19. században. Válogatott tanulmányok'' (elektitaj studoj, 2020) == Fontoj == * [https://reformatus.hu/nemzetkozi-kapcsolatok/hirek/elhunyt-szigeti-jeno/ biografio hungare kun foto] * [https://ptf.hu/szigeti-jeno/ biografio hungare kun foto] * [https://doktori.hu/doktori-kepzes/szemelyek/3301/ datenoj kun foto] * [https://web.archive.org/web/20190108045850/http://punkosd.ma.ptf.hu/cimlap/portre/2011-6/teologus-portre-szigeti-jeno biografio hungare] == Referencoj == {{Referencoj}} {{Projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Szigeti Jeno}} [[Kategorio:Hungaraj adventistaj pastroj]] [[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]] [[Kategorio:Hungaraj eklezihistoriistoj]] [[Kategorio:Budapeŝtanoj]] {{Portalstrio|Biografio}} pq6xkabkkbm2xwn8dloedhw2v3gsys1 0 954688 9490720 2026-10-09T09:21:39Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1373285221|René Depestre]]" 9490720 wikitext text/x-wiki '''René DEPESTRE''' (naskita la 29-an de aŭgusto 1924 aŭ 1926, en Jacmel, [[Haitio]]) estas haitia-franca poeto kaj iama [[Komunismo|komunista]] aktivulo. <ref>{{Cite web|date=1999-09-13|title=René Depestre|url=https://ile-en-ile.org/depestre/|access-date=2025-11-10|website=Île en île|language=fr-FR}}</ref> Li estas konsiderata unu el la plej elstaraj figuroj en la haitia literaturo.<ref>{{cite web|url=http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|title=Critique of Haitian Francophonie (excerpt)|author=Tontongi|access-date=17 September 2014|archive-date=28 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128132637/http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last1=Satyre|first1=Joubert|editor1-last=Ndiaye|editor1-first=Christiane|title=Introduction aux littératures francophones|date=2004|publisher=Presses de l’Université de Montréal|location=Montréal|isbn=979-10-365-0247-7|url=https://books.openedition.org/pum/10652?lang=en#anchor-resume|chapter-url=https://books.openedition.org/pum/10659|access-date=29 June 2024|language=fr|chapter=La Caraïbe}}</ref> Li vivis en [[Kubo]] kiel ekzilo de la [[Duvalier|Duvalier-]]<nowiki/>reĝimo dum multaj jaroj kaj estis fondinto de la eldonejo Casa de las Américas. Li estas plej konata pro sia poezio. <ref>{{Cite web|last=Farrior|first=Angela D.|title=Writers of the Caribbean - Rene Depestre|url=http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927024632/http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-date=2011-09-27|access-date=2025-11-10|website=East Carolina University, Department of English}}</ref> * [https://www.jstor.org/pss/2931279 "Rene Depestre"], Mohamed B. Taleb-Khyar, ''Callaloo'', Vol. 15, N-ro 2, ''Haitia Literaturo kaj Kulturo'', Parto 1 (Printempo, 1992), pp.&nbsp;550–554 * [http://repeatingislands.com/2010/02/08/rene-depestre-on-haiti%E2%80%99s-earthquake-endless-tragedy/ René Depestre pri la tertremo de Haitio: Senfina tragedio], 8-a de februaro 2010 [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] [[Kategorio:Komunismaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj verkistoj]] 5di0el697tmu16jdqtprp1yqan3z328 9490721 9490720 2026-10-09T09:23:47Z Sj1mor 12103 9490721 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''René DEPESTRE''' (naskita la 29-an de aŭgusto 1924 aŭ 1926, en Jacmel, [[Haitio]]) estas haitia-franca poeto kaj iama [[Komunismo|komunista]] aktivulo. <ref>{{Cite web|date=1999-09-13|title=René Depestre|url=https://ile-en-ile.org/depestre/|access-date=2025-11-10|website=Île en île|language=fr-FR}}</ref> Li estas konsiderata unu el la plej elstaraj figuroj en la haitia literaturo.<ref>{{cite web|url=http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|title=Critique of Haitian Francophonie (excerpt)|author=Tontongi|access-date=17 September 2014|archive-date=28 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128132637/http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last1=Satyre|first1=Joubert|editor1-last=Ndiaye|editor1-first=Christiane|title=Introduction aux littératures francophones|date=2004|publisher=Presses de l’Université de Montréal|location=Montréal|isbn=979-10-365-0247-7|url=https://books.openedition.org/pum/10652?lang=en#anchor-resume|chapter-url=https://books.openedition.org/pum/10659|access-date=29 June 2024|language=fr|chapter=La Caraïbe}}</ref> Li vivis en [[Kubo]] kiel ekzilo de la [[Duvalier|Duvalier-]]<nowiki/>reĝimo dum multaj jaroj kaj estis fondinto de la eldonejo Casa de las Américas. Li estas plej konata pro sia poezio. <ref>{{Cite web|last=Farrior|first=Angela D.|title=Writers of the Caribbean - Rene Depestre|url=http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927024632/http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-date=2011-09-27|access-date=2025-11-10|website=East Carolina University, Department of English}}</ref> == Verkaro == === Poezio === * ''Etincelles'', Port-au-Princ: Imprimerie de l'Etat, 1945 * ''Gerbes de Sang'', Port-au-Prince: Imprimerie de l'Etat, 1946 * ''Végétations de Clarté'', Paris: Seghers, 1951 * ''Traduit du Grand Large, poème de ma patrie enchainée'', Paris: Seghers, 1952 * ''Minerai noir'', Paris: Présence Africaine, 1956 * ''Un arc-en-ciel pour l'occident chrétien, poème mystère vaudou'', 1966 * ''Journal d'un animal marin'', Paris: Présence Africaine, 1967 * ''Cantate d'Octobre à la Vie et à la Mort du Commandant Ernesto Che Guevara'', Havana: Institudo del Libro, 1968 * ''Poète à Cuba'', Paris: Pierre Jean Oswald, 1976 * ''En etat de poésie'', Paris: Les Editeurs français réunis, 1980 * ''Lettre à un poète du marronnage'', Bois Pluriel, 1988 * ''Au Matin de la négritude'', Paris: Euroeditor, 1990 * ''Anthologie personelle'', Arles: Actes Sud, 1993 * "Ode à Malcolm X: Grande Brigitte", in ''Literature Moderne du Monde Francophone'', by Peter Thompson. Chicago: National Textbook Company (McGraw-Hill), 1997 * ''Un Eté indien de la parole'', Double Cloche, 2001 * ''Non-assistance à poète en danger'', Paris: Seghers, 2005 * ''Rage de vivre. Oeuvres poétiques complètes'', Paris: Seghers, 2007 '''Romanoj kaj noveloj''' * ''El Paso Ensebado'' ({{Es}}),<ref>{{Cite book|last=Sandiford|first=Keith A. P.|url=https://books.google.com/books/about/A_Black_Studies_Primer.html?id=MSQZAQAAIAAJ&source=kp_book_description|title=A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora|date=2008|publisher=Hansib|isbn=978-1-906190-06-4|pages=147|language=en}}</ref> 1975 * ''Le Mât de cocagne'', Paris: Gallimard, 1979 * ''Alléluia pour une femme jardin'', Paris: Gallimard, 1981 * ''[[:en:Hadriana_in_All_My_Dreams|Hadriana dans Tous mes Rêves]]'', Paris: Gallimard, 1988 – Prix Renaudot * ''Eros dans un train chinois'', Paris: Gallimard, 1990 * "La mort coupée sur mesure", in ''Noir des îles'', Paris: Gallimard, 1995 * "Un rêve japonais", in ''Le Serpent à plumes. Récits et fictions courtes'', Paris: Le Serpent à plumes, 1993 * ''L'oeillet ensorcelé'', Paris: Gallimard, 2006 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.jstor.org/pss/2931279 "Rene Depestre"], Mohamed B. Taleb-Khyar, ''Callaloo'', Vol. 15, N-ro 2, ''Haitia Literaturo kaj Kulturo'', Parto 1 (Printempo, 1992), pp.&nbsp;550–554 * [http://repeatingislands.com/2010/02/08/rene-depestre-on-haiti%E2%80%99s-earthquake-endless-tragedy/ René Depestre pri la tertremo de Haitio: Senfina tragedio], 8-a de februaro 2010 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Depestre, Rene}} [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] [[Kategorio:Komunismaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj verkistoj]] hol24fbzi93bdtumi2wmqpzopk094pv 9490723 9490721 2026-10-09T09:27:29Z Sj1mor 12103 9490723 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''René DEPESTRE''' (naskita la 29-an de aŭgusto 1924 aŭ 1926, en Jacmel, [[Haitio]]) estas haitia-franca poeto kaj iama [[Komunismo|komunista]] aktivulo. <ref>{{Cite web|date=1999-09-13|title=René Depestre|url=https://ile-en-ile.org/depestre/|access-date=2025-11-10|website=Île en île|language=fr-FR}}</ref> Li estas konsiderata unu el la plej elstaraj figuroj en la haitia literaturo.<ref>{{cite web|url=http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|title=Critique of Haitian Francophonie (excerpt)|author=Tontongi|access-date=17 September 2014|archive-date=28 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128132637/http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last1=Satyre|first1=Joubert|editor1-last=Ndiaye|editor1-first=Christiane|title=Introduction aux littératures francophones|date=2004|publisher=Presses de l’Université de Montréal|location=Montréal|isbn=979-10-365-0247-7|url=https://books.openedition.org/pum/10652?lang=en#anchor-resume|chapter-url=https://books.openedition.org/pum/10659|access-date=29 June 2024|language=fr|chapter=La Caraïbe}}</ref> Li vivis en [[Kubo]] kiel ekzilo de la [[Duvalier|Duvalier-]]<nowiki/>reĝimo dum multaj jaroj kaj estis fondinto de la eldonejo Casa de las Américas. Li estas plej konata pro sia poezio. <ref>{{Cite web|last=Farrior|first=Angela D.|title=Writers of the Caribbean - Rene Depestre|url=http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927024632/http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-date=2011-09-27|access-date=2025-11-10|website=East Carolina University, Department of English}}</ref> Lia unua kolekto de noveloj estis publikigita en [[Portoprinco]] en 1945. En la sama jaro, li publikigis revolucian revuon. En ĝi, li inkluzivis omaĝon al la superrealisto [[André Breton]], kiu tiutempe vizitis la insulon. Ĝi kaŭzis grandan tumulton kaj instigis ribelon de gimnazianoj kaj universitataj studentoj, kiu kondukis al la renverso de la registaro de Élie Lescot en 1946. Depestre estis nelonge arestita kiel gvidanto de la ribelo. La nova prezidanto, Dumarsais Estimé, kiu ekoficis en aŭgusto 1946, rapide aljuĝis al Depestre stipendion por studi en Francio, tiel forigante la ribelanton el la lando.<ref name="Léon-François Hoffmann">Léon-François Hoffmann: [https://ile-en-ile.org/chronologie-de-rene-depestre/ ''Chronologie de René Depestre''], alirita la 30-a de julio 2020.</ref> Depestre forlasis sian patrujon en 1946. Li loĝis en [[Parizo]], [[Santiago de Ĉilio]], [[San-Paŭlo]], [[Kubo]], kaj [[suda Francio]]. Ekde 1980, li loĝas en [[Lézignan-Corbières]]. Depestre verkis plurajn romanojn kaj multajn poemojn. Liaj politikaj verkoj temas pri la politikaj kaj sociaj problemoj de Haitio kaj la subpremo de [[Nigrulo|nigruloj]]. == Verkaro == === Poezio === * ''Etincelles'', Port-au-Princ: Imprimerie de l'Etat, 1945 * ''Gerbes de Sang'', Port-au-Prince: Imprimerie de l'Etat, 1946 * ''Végétations de Clarté'', Paris: Seghers, 1951 * ''Traduit du Grand Large, poème de ma patrie enchainée'', Paris: Seghers, 1952 * ''Minerai noir'', Paris: Présence Africaine, 1956 * ''Un arc-en-ciel pour l'occident chrétien, poème mystère vaudou'', 1966 * ''Journal d'un animal marin'', Paris: Présence Africaine, 1967 * ''Cantate d'Octobre à la Vie et à la Mort du Commandant Ernesto Che Guevara'', Havana: Institudo del Libro, 1968 * ''Poète à Cuba'', Paris: Pierre Jean Oswald, 1976 * ''En etat de poésie'', Paris: Les Editeurs français réunis, 1980 * ''Lettre à un poète du marronnage'', Bois Pluriel, 1988 * ''Au Matin de la négritude'', Paris: Euroeditor, 1990 * ''Anthologie personelle'', Arles: Actes Sud, 1993 * "Ode à Malcolm X: Grande Brigitte", in ''Literature Moderne du Monde Francophone'', by Peter Thompson. Chicago: National Textbook Company (McGraw-Hill), 1997 * ''Un Eté indien de la parole'', Double Cloche, 2001 * ''Non-assistance à poète en danger'', Paris: Seghers, 2005 * ''Rage de vivre. Oeuvres poétiques complètes'', Paris: Seghers, 2007 '''Romanoj kaj noveloj''' * ''El Paso Ensebado'' ({{Es}}),<ref>{{Cite book|last=Sandiford|first=Keith A. P.|url=https://books.google.com/books/about/A_Black_Studies_Primer.html?id=MSQZAQAAIAAJ&source=kp_book_description|title=A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora|date=2008|publisher=Hansib|isbn=978-1-906190-06-4|pages=147|language=en}}</ref> 1975 * ''Le Mât de cocagne'', Paris: Gallimard, 1979 * ''Alléluia pour une femme jardin'', Paris: Gallimard, 1981 * ''[[:en:Hadriana_in_All_My_Dreams|Hadriana dans Tous mes Rêves]]'', Paris: Gallimard, 1988 – Prix Renaudot * ''Eros dans un train chinois'', Paris: Gallimard, 1990 * "La mort coupée sur mesure", in ''Noir des îles'', Paris: Gallimard, 1995 * "Un rêve japonais", in ''Le Serpent à plumes. Récits et fictions courtes'', Paris: Le Serpent à plumes, 1993 * ''L'oeillet ensorcelé'', Paris: Gallimard, 2006 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.jstor.org/pss/2931279 "Rene Depestre"], Mohamed B. Taleb-Khyar, ''Callaloo'', Vol. 15, N-ro 2, ''Haitia Literaturo kaj Kulturo'', Parto 1 (Printempo, 1992), pp.&nbsp;550–554 * [http://repeatingislands.com/2010/02/08/rene-depestre-on-haiti%E2%80%99s-earthquake-endless-tragedy/ René Depestre pri la tertremo de Haitio: Senfina tragedio], 8-a de februaro 2010 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Depestre, Rene}} [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] [[Kategorio:Komunismaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj verkistoj]] 3j4mulvmkf6um5zd05ou6km709f12gb 9490724 9490723 2026-10-09T09:28:32Z Sj1mor 12103 9490724 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''René DEPESTRE''' (naskita la 29-an de aŭgusto 1924 aŭ 1926, en Jacmel, [[Haitio]]) estas haitia-franca poeto kaj iama [[Komunismo|komunista]] aktivulo. <ref>{{Cite web|date=1999-09-13|title=René Depestre|url=https://ile-en-ile.org/depestre/|access-date=2025-11-10|website=Île en île|language=fr-FR}}</ref> Li estas konsiderata unu el la plej elstaraj figuroj en la haitia literaturo.<ref>{{cite web|url=http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|title=Critique of Haitian Francophonie (excerpt)|author=Tontongi|access-date=17 September 2014|archive-date=28 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128132637/http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last1=Satyre|first1=Joubert|editor1-last=Ndiaye|editor1-first=Christiane|title=Introduction aux littératures francophones|date=2004|publisher=Presses de l’Université de Montréal|location=Montréal|isbn=979-10-365-0247-7|url=https://books.openedition.org/pum/10652?lang=en#anchor-resume|chapter-url=https://books.openedition.org/pum/10659|access-date=29 June 2024|language=fr|chapter=La Caraïbe}}</ref> Li vivis en [[Kubo]] kiel ekzilo de la [[Duvalier|Duvalier-]]<nowiki/>reĝimo dum multaj jaroj kaj estis fondinto de la eldonejo Casa de las Américas. Li estas plej konata pro sia poezio. <ref>{{Cite web|last=Farrior|first=Angela D.|title=Writers of the Caribbean - Rene Depestre|url=http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927024632/http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-date=2011-09-27|access-date=2025-11-10|website=East Carolina University, Department of English}}</ref> Lia unua kolekto de noveloj estis publikigita en [[Portoprinco]] en 1945. En la sama jaro, li publikigis revolucian revuon. En ĝi, li inkluzivis omaĝon al la superrealisto [[André Breton]], kiu tiutempe vizitis la insulon. Ĝi kaŭzis grandan tumulton kaj instigis ribelon de gimnazianoj kaj universitataj studentoj, kiu kondukis al la renverso de la registaro de Élie Lescot en 1946. Depestre estis nelonge arestita kiel gvidanto de la ribelo. La nova prezidanto, Dumarsais Estimé, kiu ekoficis en aŭgusto 1946, rapide aljuĝis al Depestre stipendion por studi en Francio, tiel forigante la ribelanton el la lando.<ref name="Léon-François Hoffmann">Léon-François Hoffmann: [https://ile-en-ile.org/chronologie-de-rene-depestre/ ''Chronologie de René Depestre''], alirita la 30-a de julio 2020.</ref> Depestre forlasis sian patrujon en 1946. Li loĝis en [[Parizo]], [[Santiago de Ĉilio]], [[San-Paŭlo]], [[Kubo]], kaj [[suda Francio]]. Ekde 1980, li loĝas en [[Lézignan-Corbières]]. Depestre verkis plurajn romanojn kaj multajn poemojn. Liaj politikaj verkoj temas pri la politikaj kaj sociaj problemoj de Haitio kaj la subpremo de [[Nigrulo|nigruloj]]. Pro sia romano "Hadriana en ĉiuj miaj revoj" (1988) li ricevis la francan literaturan [[Premio Renaudot|premion Renaudot]]. == Verkaro == === Poezio === * ''Etincelles'', Port-au-Princ: Imprimerie de l'Etat, 1945 * ''Gerbes de Sang'', Port-au-Prince: Imprimerie de l'Etat, 1946 * ''Végétations de Clarté'', Paris: Seghers, 1951 * ''Traduit du Grand Large, poème de ma patrie enchainée'', Paris: Seghers, 1952 * ''Minerai noir'', Paris: Présence Africaine, 1956 * ''Un arc-en-ciel pour l'occident chrétien, poème mystère vaudou'', 1966 * ''Journal d'un animal marin'', Paris: Présence Africaine, 1967 * ''Cantate d'Octobre à la Vie et à la Mort du Commandant Ernesto Che Guevara'', Havana: Institudo del Libro, 1968 * ''Poète à Cuba'', Paris: Pierre Jean Oswald, 1976 * ''En etat de poésie'', Paris: Les Editeurs français réunis, 1980 * ''Lettre à un poète du marronnage'', Bois Pluriel, 1988 * ''Au Matin de la négritude'', Paris: Euroeditor, 1990 * ''Anthologie personelle'', Arles: Actes Sud, 1993 * "Ode à Malcolm X: Grande Brigitte", in ''Literature Moderne du Monde Francophone'', by Peter Thompson. Chicago: National Textbook Company (McGraw-Hill), 1997 * ''Un Eté indien de la parole'', Double Cloche, 2001 * ''Non-assistance à poète en danger'', Paris: Seghers, 2005 * ''Rage de vivre. Oeuvres poétiques complètes'', Paris: Seghers, 2007 '''Romanoj kaj noveloj''' * ''El Paso Ensebado'' ({{Es}}),<ref>{{Cite book|last=Sandiford|first=Keith A. P.|url=https://books.google.com/books/about/A_Black_Studies_Primer.html?id=MSQZAQAAIAAJ&source=kp_book_description|title=A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora|date=2008|publisher=Hansib|isbn=978-1-906190-06-4|pages=147|language=en}}</ref> 1975 * ''Le Mât de cocagne'', Paris: Gallimard, 1979 * ''Alléluia pour une femme jardin'', Paris: Gallimard, 1981 * ''[[:en:Hadriana_in_All_My_Dreams|Hadriana dans Tous mes Rêves]]'', Paris: Gallimard, 1988 – Prix Renaudot * ''Eros dans un train chinois'', Paris: Gallimard, 1990 * "La mort coupée sur mesure", in ''Noir des îles'', Paris: Gallimard, 1995 * "Un rêve japonais", in ''Le Serpent à plumes. Récits et fictions courtes'', Paris: Le Serpent à plumes, 1993 * ''L'oeillet ensorcelé'', Paris: Gallimard, 2006 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.jstor.org/pss/2931279 "Rene Depestre"], Mohamed B. Taleb-Khyar, ''Callaloo'', Vol. 15, N-ro 2, ''Haitia Literaturo kaj Kulturo'', Parto 1 (Printempo, 1992), pp.&nbsp;550–554 * [http://repeatingislands.com/2010/02/08/rene-depestre-on-haiti%E2%80%99s-earthquake-endless-tragedy/ René Depestre pri la tertremo de Haitio: Senfina tragedio], 8-a de februaro 2010 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Depestre, Rene}} [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] [[Kategorio:Komunismaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj verkistoj]] 3kbehpyo3ypcctnubcsvzkfghvbc7v9 9490726 9490724 2026-10-09T09:30:37Z Sj1mor 12103 9490726 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''René DEPESTRE''' (naskita la 29-an de aŭgusto 1924 aŭ 1926, en Jacmel, [[Haitio]]) estas haitia-franca poeto kaj iama [[Komunismo|komunista]] aktivulo. <ref>{{Cite web|date=1999-09-13|title=René Depestre|url=https://ile-en-ile.org/depestre/|access-date=2025-11-10|website=Île en île|language=fr-FR}}</ref> Li estas konsiderata unu el la plej elstaraj figuroj en la haitia literaturo.<ref>{{cite web|url=http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|title=Critique of Haitian Francophonie (excerpt)|author=Tontongi|access-date=17 September 2014|archive-date=28 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180128132637/http://www.tanbou.com/1999/Francophonie.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last1=Satyre|first1=Joubert|editor1-last=Ndiaye|editor1-first=Christiane|title=Introduction aux littératures francophones|date=2004|publisher=Presses de l’Université de Montréal|location=Montréal|isbn=979-10-365-0247-7|url=https://books.openedition.org/pum/10652?lang=en#anchor-resume|chapter-url=https://books.openedition.org/pum/10659|access-date=29 June 2024|language=fr|chapter=La Caraïbe}}</ref> Li vivis en [[Kubo]] kiel ekzilo de la [[Duvalier|Duvalier-]]<nowiki/>reĝimo dum multaj jaroj kaj estis fondinto de la eldonejo Casa de las Américas. Li estas plej konata pro sia poezio. <ref>{{Cite web|last=Farrior|first=Angela D.|title=Writers of the Caribbean - Rene Depestre|url=http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927024632/http://core.ecu.edu/engl/deenas/caribbean/depestre.htm|archive-date=2011-09-27|access-date=2025-11-10|website=East Carolina University, Department of English}}</ref> Lia unua kolekto de noveloj estis publikigita en [[Portoprinco]] en 1945. En la sama jaro, li publikigis revolucian revuon. En ĝi, li inkluzivis omaĝon al la superrealisto [[André Breton]], kiu tiutempe vizitis la insulon. Ĝi kaŭzis grandan tumulton kaj instigis ribelon de gimnazianoj kaj universitataj studentoj, kiu kondukis al la renverso de la registaro de Élie Lescot en 1946. Depestre estis nelonge arestita kiel gvidanto de la ribelo. La nova prezidanto, Dumarsais Estimé, kiu ekoficis en aŭgusto 1946, rapide aljuĝis al Depestre stipendion por studi en Francio, tiel forigante la ribelanton el la lando.<ref name="Léon-François Hoffmann">Léon-François Hoffmann: [https://ile-en-ile.org/chronologie-de-rene-depestre/ ''Chronologie de René Depestre''], alirita la 30-a de julio 2020.</ref> Depestre forlasis sian patrujon en 1946. Li loĝis en [[Parizo]], [[Santiago de Ĉilio]], [[San-Paŭlo]], [[Kubo]], kaj [[suda Francio]]. Ekde 1980, li loĝas en [[Lézignan-Corbières]]. Depestre verkis plurajn romanojn kaj multajn poemojn. Liaj politikaj verkoj temas pri la politikaj kaj sociaj problemoj de Haitio kaj la subpremo de [[Nigrulo|nigruloj]]. Pro sia romano "Hadriana en ĉiuj miaj revoj" (1988) li ricevis la francan literaturan [[Premio Renaudot|premion Renaudot]], la Premion de la Societo de Literaturaj Verkistoj kaj la Premion de la Reĝa Akademio de la Franca Lingvo kaj Literaturo de Belgio. En 1991 li ricevis la Premion Chikaya U Tamsi por afrika poezio.<ref>{{Cite web|url=https://www.indiana.edu/~libsalc/africa/scripts/awards1.php?award=13|title=African Book Award Database Search Results|website=web.archive.org|date=2014-08-26|access-date=2020-07-30|archive-date=2014-08-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20140826113606/https://www.indiana.edu/~libsalc/africa/scripts/awards1.php?award=13|url-status=unfit}}</ref> En aprilo 2007, Depestre gajnis la Premion Robert Ganzo pro sia poemaro "La rage de vivre." Li ankaŭ estas Speciala Sendito de [[UNESKO]] al Haitio. Li estas onklo de iama [[Ĝenerala Guberniestro de Kanado]], [[Michaelle Jean]]. == Verkaro == === Poezio === * ''Etincelles'', Port-au-Princ: Imprimerie de l'Etat, 1945 * ''Gerbes de Sang'', Port-au-Prince: Imprimerie de l'Etat, 1946 * ''Végétations de Clarté'', Paris: Seghers, 1951 * ''Traduit du Grand Large, poème de ma patrie enchainée'', Paris: Seghers, 1952 * ''Minerai noir'', Paris: Présence Africaine, 1956 * ''Un arc-en-ciel pour l'occident chrétien, poème mystère vaudou'', 1966 * ''Journal d'un animal marin'', Paris: Présence Africaine, 1967 * ''Cantate d'Octobre à la Vie et à la Mort du Commandant Ernesto Che Guevara'', Havana: Institudo del Libro, 1968 * ''Poète à Cuba'', Paris: Pierre Jean Oswald, 1976 * ''En etat de poésie'', Paris: Les Editeurs français réunis, 1980 * ''Lettre à un poète du marronnage'', Bois Pluriel, 1988 * ''Au Matin de la négritude'', Paris: Euroeditor, 1990 * ''Anthologie personelle'', Arles: Actes Sud, 1993 * "Ode à Malcolm X: Grande Brigitte", in ''Literature Moderne du Monde Francophone'', by Peter Thompson. Chicago: National Textbook Company (McGraw-Hill), 1997 * ''Un Eté indien de la parole'', Double Cloche, 2001 * ''Non-assistance à poète en danger'', Paris: Seghers, 2005 * ''Rage de vivre. Oeuvres poétiques complètes'', Paris: Seghers, 2007 '''Romanoj kaj noveloj''' * ''El Paso Ensebado'' ({{Es}}),<ref>{{Cite book|last=Sandiford|first=Keith A. P.|url=https://books.google.com/books/about/A_Black_Studies_Primer.html?id=MSQZAQAAIAAJ&source=kp_book_description|title=A Black Studies Primer: Heroes and Heroines of the African Diaspora|date=2008|publisher=Hansib|isbn=978-1-906190-06-4|pages=147|language=en}}</ref> 1975 * ''Le Mât de cocagne'', Paris: Gallimard, 1979 * ''Alléluia pour une femme jardin'', Paris: Gallimard, 1981 * ''[[:en:Hadriana_in_All_My_Dreams|Hadriana dans Tous mes Rêves]]'', Paris: Gallimard, 1988 – Prix Renaudot * ''Eros dans un train chinois'', Paris: Gallimard, 1990 * "La mort coupée sur mesure", in ''Noir des îles'', Paris: Gallimard, 1995 * "Un rêve japonais", in ''Le Serpent à plumes. Récits et fictions courtes'', Paris: Le Serpent à plumes, 1993 * ''L'oeillet ensorcelé'', Paris: Gallimard, 2006 == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [https://www.jstor.org/pss/2931279 "Rene Depestre"], Mohamed B. Taleb-Khyar, ''Callaloo'', Vol. 15, N-ro 2, ''Haitia Literaturo kaj Kulturo'', Parto 1 (Printempo, 1992), pp.&nbsp;550–554 * [http://repeatingislands.com/2010/02/08/rene-depestre-on-haiti%E2%80%99s-earthquake-endless-tragedy/ René Depestre pri la tertremo de Haitio: Senfina tragedio], 8-a de februaro 2010 {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Depestre, Rene}} [[Kategorio:Studentaro de la Universitato de Parizo]] [[Kategorio:Premiitoj per premio Renaudot]] [[Kategorio:Komunismaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj poetoj]] [[Kategorio:Haitiaj verkistoj]] telwrv8yd76p93fh3e8upyzynjb7rwz 0 954689 9490728 2026-10-09T09:36:02Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1377827729|Dominique Fernandez]]" 9490728 wikitext text/x-wiki '''Dominique Fernandez''' (naskita la 25-an de aŭgusto 1929 en [[Neuilly-sur-Seine]], [[Hauts-de-Seine]]) estas franca verkisto de romanoj, eseoj kaj vojaĝlibroj. Multo de lia verkado esploras [[Samseksemo|samsekseman]] sperton kaj kreivon. <ref name="glbtq2">{{citation|title=Dominique Fernandez|periodical=[[glbtq.com]]|url=http://www.glbtq.com/literature/fernandez_d.html|access-date=2007-12-25|year=2007|first=Tina|last=Gianoulis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080107112108/http://www.glbtq.com/literature/fernandez_d.html|archive-date=2008-01-07}}</ref> En 1982 li gajnis la [[Premio Goncourt|Premion Goncourt]] pro sia romano pri [[Pier Paolo Pasolini]]; kaj en 2007 li estis elektita membro de la [[Franca Akademio]]. <ref>{{Cite web|title=Dominique FERNANDEZ {{!}} Académie française|url=https://www.academie-francaise.fr/les-immortels/dominique-fernandez|access-date=2026-10-01|website=www.academie-francaise.fr}}</ref> [[Kategorio:Francaj eseistoj]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Goncourt]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] p0jxixn6pu9bt6rxitzpknl4picspui 9490729 9490728 2026-10-09T09:36:40Z Sj1mor 12103 9490729 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Dominique Fernandez''' (naskita la 25-an de aŭgusto 1929 en [[Neuilly-sur-Seine]], [[Hauts-de-Seine]]) estas franca verkisto de romanoj, eseoj kaj vojaĝlibroj. Multo de lia verkado esploras [[Samseksemo|samsekseman]] sperton kaj kreivon. <ref name="glbtq2">{{citation|title=Dominique Fernandez|periodical=glbtq.com|url=http://www.glbtq.com/literature/fernandez_d.html|access-date=2007-12-25|year=2007|first=Tina|last=Gianoulis|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080107112108/http://www.glbtq.com/literature/fernandez_d.html|archive-date=2008-01-07}}</ref> En 1982 li gajnis la [[Premio Goncourt|Premion Goncourt]] pro sia romano pri [[Pier Paolo Pasolini]]; kaj en 2007 li estis elektita membro de la [[Franca Akademio]]. <ref>{{Cite web|title=Dominique FERNANDEZ {{!}} Académie française|url=https://www.academie-francaise.fr/les-immortels/dominique-fernandez|access-date=2026-10-01|website=www.academie-francaise.fr}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Fernandez, Dominique}} [[Kategorio:Francaj eseistoj]] [[Kategorio:Oficiroj de la Honora Legio]] [[Kategorio:Francaj literaturkritikistoj]] [[Kategorio:Premiitoj de Premio Goncourt]] [[Kategorio:Membroj de la Franca Akademio]] [[Kategorio:Lernintoj de École Normale Supérieure (strato Ulm, Parizo)]] [[Kategorio:GLAT-verkistoj]] [[Kategorio:Francaj verkistoj]] maqp7qbke9ao41ha0p435n11fvqz9l8 0 954690 9490730 2026-10-09T09:41:31Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1371348375|Kjartan Fløgstad]]" 9490730 wikitext text/x-wiki '''Kjartan Fløgstad''' (naskita la 7-an de junio 1944 en [[Sauda]], ​​[[Ryfylke]], [[Rogaland]]) estas norvega [[Aŭtoro|verkisto]]. Fløgstad naskiĝis en la industria urbo Sauda en [[Ryfylke]], [[Rogaland|Rogalando]]. Li studis literaturon kaj [[Lingvistiko|lingvistikon]] ĉe la [[Universitato de Bergen]] . Poste, li laboris dum periodo kiel industria laboristo kaj kiel maristo antaŭ ol li debutis kiel poeto per sia poemaro titolita ''Valfart'' (Pilgrimado) en 1968. Li ricevis la Literaturpremion de la Nordlanda Konsilio pro sia romano de 1977 ''Dalen Portland'' (Dolarvojo). Aliaj gravaj verkoj inkludas ''Fyr og flamme'' (Fajro kaj Flamo), ''Kron og mynt'', ''Grand Manila'' kaj ''Grense Jakobselv'' . [[File:Kjartan_Fløgstad_Oslo_Jazzfestival_(204223).jpg|eta| Kjartan Fløgstad ĉe Oslo Jazzfestival 2016]] * [http://www.coe.int/t/e/cultural_co-operation/culture/completed_projects/frontiers/norway.asp Konsilio de Eŭropo Kultura Artikolo] * [https://runeberg.org/authors/flogskja.html Projekto Runeberg pri Kjartan Fløgstad] * [https://omarperezsantiago.blogspot.com/2008/02/los-chilenos-segn-el-realismo-rtico-de.html El realismo artico de Kjartan Fløgstad] [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] 413krs94sfxzxet96t74i5ttu6n06dr 9490731 9490730 2026-10-09T09:42:10Z Sj1mor 12103 9490731 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[File:Kjartan_Fløgstad_Oslo_Jazzfestival_(204223).jpg|eta| Kjartan Fløgstad ĉe Oslo Jazzfestival 2016]] '''Kjartan Fløgstad''' (naskita la 7-an de junio 1944 en [[Sauda]], ​​[[Ryfylke]], [[Rogaland]]) estas norvega [[Aŭtoro|verkisto]]. Fløgstad naskiĝis en la industria urbo Sauda en [[Ryfylke]], [[Rogaland|Rogalando]]. Li studis literaturon kaj [[Lingvistiko|lingvistikon]] ĉe la [[Universitato de Bergen]] . Poste, li laboris dum periodo kiel industria laboristo kaj kiel maristo antaŭ ol li debutis kiel poeto per sia poemaro titolita ''Valfart'' (Pilgrimado) en 1968. Li ricevis la Literaturpremion de la Nordlanda Konsilio pro sia romano de 1977 ''Dalen Portland'' (Dolarvojo). Aliaj gravaj verkoj inkludas ''Fyr og flamme'' (Fajro kaj Flamo), ''Kron og mynt'', ''Grand Manila'' kaj ''Grense Jakobselv'' . == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.coe.int/t/e/cultural_co-operation/culture/completed_projects/frontiers/norway.asp Konsilio de Eŭropo Kultura Artikolo] * [https://runeberg.org/authors/flogskja.html Projekto Runeberg pri Kjartan Fløgstad] * [https://omarperezsantiago.blogspot.com/2008/02/los-chilenos-segn-el-realismo-rtico-de.html El realismo artico de Kjartan Fløgstad] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Flogstad, Kjartan}} [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] 1pvmj2i1krn9qw4uy32s4gfz8mfknov 9490732 9490731 2026-10-09T09:43:55Z Sj1mor 12103 9490732 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[File:Kjartan_Fløgstad_Oslo_Jazzfestival_(204223).jpg|eta| Kjartan Fløgstad ĉe Oslo Jazzfestival 2016]] '''Kjartan Fløgstad''' (naskita la 7-an de junio 1944 en [[Sauda]], ​​[[Ryfylke]], [[Rogaland]]) estas norvega [[Aŭtoro|verkisto]]. Fløgstad naskiĝis en la industria urbo Sauda en [[Ryfylke]], [[Rogaland|Rogalando]]. Li studis literaturon kaj [[Lingvistiko|lingvistikon]] ĉe la [[Universitato de Bergen]] . Poste, li laboris dum periodo kiel industria laboristo kaj kiel maristo antaŭ ol li debutis kiel poeto per sia poemaro titolita ''Valfart'' (Pilgrimado) en 1968. Li ricevis la Literaturpremion de la Nordlanda Konsilio pro sia romano de 1977 ''Dalen Portland'' (Dolarvojo). Aliaj gravaj verkaĵoj inkludas ''Fyr og flamme'' (Fajro kaj Flamo), ''Kron og mynt'', ''Grand Manila'' kaj ''Grense Jakobselv''. En lia ĉefaj romanoj li montras scion pri realisma precizeco kombinitan kun kompreno pri sociologio. La verkado de Fløgstad prezentas la ekonomiajn kaj sociajn transirojn dum Norvegio moviĝas de agrikultura kulturo al industria socio, kaj poste al [[postindustria socio]]. La stilo de verkado de Fløgstad, kiel montrite kaj en fikcio kaj en nefikcio, estas tre karakteriza; multaj vortludoj, [[aludo|aludoj]] al aliaj tekstoj kaj al filmoj kaj miksaĵo de [[Sociolekto|sociolektoj]]. Li estas unu el la plej konataj aŭtoroj asociitaj kun [[magia realismo]] en Norvegio, kaj liaj ĝenerale realismaj intrigoj ofte havas multajn mirindajn tordaĵojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.coe.int/t/e/cultural_co-operation/culture/completed_projects/frontiers/norway.asp Konsilio de Eŭropo Kultura Artikolo] * [https://runeberg.org/authors/flogskja.html Projekto Runeberg pri Kjartan Fløgstad] * [https://omarperezsantiago.blogspot.com/2008/02/los-chilenos-segn-el-realismo-rtico-de.html El realismo artico de Kjartan Fløgstad] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Flogstad, Kjartan}} [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] feahuv5ai2a8sx43owy99y4act4dqsd 9490733 9490732 2026-10-09T09:46:03Z Sj1mor 12103 9490733 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[File:Kjartan_Fløgstad_Oslo_Jazzfestival_(204223).jpg|eta| Kjartan Fløgstad ĉe Oslo Jazzfestival 2016]] '''Kjartan Fløgstad''' (naskita la 7-an de junio 1944 en [[Sauda]], ​​[[Ryfylke]], [[Rogaland]]) estas norvega [[Aŭtoro|verkisto]]. Fløgstad naskiĝis en la industria urbo Sauda en [[Ryfylke]], [[Rogaland|Rogalando]]. Li studis literaturon kaj [[Lingvistiko|lingvistikon]] ĉe la [[Universitato de Bergen]]. Poste, li laboris dum periodo kiel industria laboristo kaj kiel maristo antaŭ ol li debutis kiel poeto per sia poemaro titolita ''Valfart'' (Pilgrimado) en 1968. Li ricevis la Literaturpremion de la [[Nordlanda Konsilantaro|Nordlanda Konsilio]] pro sia romano de 1977 ''Dalen Portland'' (Dolarvojo). Aliaj gravaj verkaĵoj inkludas ''Fyr og flamme'' (Fajro kaj Flamo), ''Kron og mynt'', ''Grand Manila'' kaj ''Grense Jakobselv''. En lia ĉefaj romanoj li montras scion pri realisma precizeco kombinitan kun kompreno pri sociologio. La verkado de Fløgstad prezentas la ekonomiajn kaj sociajn transirojn dum Norvegio moviĝas de agrikultura kulturo al industria socio, kaj poste al [[postindustria socio]]. La stilo de verkado de Fløgstad, kiel montrite kaj en fikcio kaj en nefikcio, estas tre karakteriza; multaj vortludoj, [[aludo|aludoj]] al aliaj tekstoj kaj al filmoj kaj miksaĵo de [[Sociolekto|sociolektoj]]. Li estas unu el la plej konataj aŭtoroj asociitaj kun [[magia realismo]] en Norvegio, kaj liaj ĝenerale realismaj intrigoj ofte havas multajn mirindajn tordaĵojn. Li estas konsiderata unu el la plej bonaj tradukistoj de la verko de [[Pablo Neruda]] en la norvegan lingvon, plej rimarkinde de antologio pri la ĉilia poeto kaj la libro ''La Versoj de la Kapitano''. Li ankaŭ konservis delongajn amikecojn kun la ĉiliaj verkistoj [[Sergio Badilla Castillo]] kaj Omar Pérez Santiago. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.coe.int/t/e/cultural_co-operation/culture/completed_projects/frontiers/norway.asp Konsilio de Eŭropo Kultura Artikolo] * [https://runeberg.org/authors/flogskja.html Projekto Runeberg pri Kjartan Fløgstad] * [https://omarperezsantiago.blogspot.com/2008/02/los-chilenos-segn-el-realismo-rtico-de.html El realismo artico de Kjartan Fløgstad] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Flogstad, Kjartan}} [[Kategorio:Norvegaj verkistoj]] n53ez2g8e0g6tw5be0ebi5t8uhcerr3 0 954691 9490743 2026-10-09T09:55:43Z Sj1mor 12103 Sj1mor movis paĝon [[Richard Ford]] al [[Richard Ford (angla verkisto)]] 9490743 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Richard Ford (angla verkisto)]] 6z5164gfniojzdndm9ko0fobv4qfn3b 9490744 9490743 2026-10-09T09:56:42Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1375400064|Richard Ford]]" 9490744 wikitext text/x-wiki '''Richard FORD''' (naskita la 16-an de februaro 1944 en [[Jackson (Misisipio)|Jackson]], [[Misisipio]]) estas usona [[romanisto]] kaj aŭtoro de [[Novelo|noveloj]] kaj verkisto de serio de romanoj havantaj la rolulon Frank Bascombe. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/review-richard-ford-be-mine-frank-bascombe/|title=The heroic last stand of an all-American everyman|first=Ian|last=Sansom|newspaper=The Telegraph|date=June 15, 2023|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> La unua kolekto de noveloj de Ford, ''Rock Springs (Rokaj Fontoj)'', estis publikigita en 1987.<ref name="parisreview2">{{Cite news|title=Richard Ford, The Art of Fiction No. 147|url=http://www.theparisreview.org/interviews/1365/the-art-of-fiction-no-147-richard-ford|newspaper=Paris Review|date=1996-01-01|access-date=2016-01-10|issn=0031-2037|issue=140|first=Bonnie|last=Lyons}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/07/13/reviews/8244.html|title=Love and Truth: Use With Caution|website=archive.nytimes.com}} ''New York Times'' (September 20, 1987), Sunday, Late City Final Edition; Section 7; Page 1, Column 3; Book Review Desk</ref> En Usono, Ford ricevis la Pulitzer-premion en 1996 pro sia romano ''Sendependeca Tago''. En Hispanio, li gajnis la [[Premioj Princino de Asturio|Premion Princino de Asturio]] por 2016. En 2018, Ford ricevis la Park Kyong-ni Premion, internacian literaturan premion de Sud-Koreio. Lia romano <nowiki><i id="mwIQ">Wildlife</i></nowiki> estis adaptita en filmon de la sama nomo en 2018, kaj en 2023 Ford publikigis ''Be Mine'', sian kvinan fikcian verkon kronikantan la vivon de Frank Bascombe. == Elektitaj verkoj == === Romanoj === == Eksteraj ligiloj == === Verkaro === * [http://bookforum.com/inprint/016_01/3512 "''Nobody's Everyman''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001204638/http://www.bookforum.com/inprint/016_01/3512|date=2009-10-01}}, ''Libroforumo'' (Apr/Majo 2009) * [http://www.newyorker.com/magazine/2008/03/03/leaving-for-kenosha ''Forirante al Kenoŝa''], ''[[The New Yorker]]'' (2008) * [http://www.newyorker.com/magazine/2006/08/28/how-was-it-to-be-dead ''Kiel estis esti mortinta?''], ''The New Yorker'' (2006) === Profiloj === * [http://www.olemiss.edu/depts/english/ms-writers/dir/ford_richard/ Bibliografio], [[Universitato de Misisipio]] * [https://www.pshares.org/authors/richard-ford Profilo], ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Ploughshares" rel="mw:ExtLink" title="Ploughshares" class="cx-link" data-linkid="385">Ploughshares</a>'' * {{IMDb nomo|285840|Richard Ford}} * [https://web.archive.org/web/20080821205214/http://www.walrusmagazine.com/blogs/2008/02/27/richard-ford-in-canada/ Superrigardo de la lastatempa kariero de Ford, kaj kritiko de noveloj] en la revuo ''The Walrus'' === Arkivaj kolektoj === * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf0x0nb0fd Gvidlibro al La Finfinaj Pruvoj de Bonŝanco-Kuirejo.] Specialaj Kolektoj kaj Arkivoj, La UC Irvine Bibliotekoj, Irvine, Kalifornio. * [http://purl.oclc.org/umarchives/MUM00188/ Kolekto Richard Ford] posedata de la Universitato de Misisipo, Departemento de Arkivoj kaj Specialaj Kolektoj. [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] 55dc2vabnyy6k71owijrdywm3mj89mh 9490745 9490744 2026-10-09T09:57:02Z Sj1mor 12103 9490745 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Richard FORD''' (naskita la 16-an de februaro 1944 en [[Jackson (Misisipio)|Jackson]], [[Misisipio]]) estas usona [[romanisto]] kaj aŭtoro de [[Novelo|noveloj]] kaj verkisto de serio de romanoj havantaj la rolulon Frank Bascombe. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/review-richard-ford-be-mine-frank-bascombe/|title=The heroic last stand of an all-American everyman|first=Ian|last=Sansom|newspaper=The Telegraph|date=June 15, 2023|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> La unua kolekto de noveloj de Ford, ''Rock Springs (Rokaj Fontoj)'', estis publikigita en 1987.<ref name="parisreview2">{{Cite news|title=Richard Ford, The Art of Fiction No. 147|url=http://www.theparisreview.org/interviews/1365/the-art-of-fiction-no-147-richard-ford|newspaper=Paris Review|date=1996-01-01|access-date=2016-01-10|issn=0031-2037|issue=140|first=Bonnie|last=Lyons}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/07/13/reviews/8244.html|title=Love and Truth: Use With Caution|website=archive.nytimes.com}} ''New York Times'' (September 20, 1987), Sunday, Late City Final Edition; Section 7; Page 1, Column 3; Book Review Desk</ref> En Usono, Ford ricevis la Pulitzer-premion en 1996 pro sia romano ''Sendependeca Tago''. En Hispanio, li gajnis la [[Premioj Princino de Asturio|Premion Princino de Asturio]] por 2016. En 2018, Ford ricevis la Park Kyong-ni Premion, internacian literaturan premion de Sud-Koreio. Lia romano ''Wildlife'' estis adaptita en filmon de la sama nomo en 2018, kaj en 2023 Ford publikigis ''Be Mine'', sian kvinan fikcian verkon kronikantan la vivon de Frank Bascombe. == Elektitaj verkoj == === Romanoj === * ''A Piece of My Heart'' (1976) * ''The Ultimate Good Luck'' (1981) * ''[[:en:The_Sportswriter|The Sportswriter]]'' (1986) * ''[[:en:Wildlife_(novel)|Wildlife]]'' (1990) * ''[[:en:Independence_Day_(Ford_novel)|Independence Day]]'' (1995) * ''[[:en:The_Lay_of_the_Land|The Lay of the Land]]'' (2006) * ''[[:en:Canada_(novel)|Canada]]'' (2012) * ''[[:en:Let_Me_Be_Frank_With_You|Let Me Be Frank With You]]'' (2014)<ref>[https://www.npr.org/2014/11/06/360189334/frankly-bascombes-return-has-some-problems Michael Schaub. "Frankly, Bascombe's Return Has Some Problems"], 2014-11-06. Retrieved 2015-01-06.</ref> * ''[[:en:Be_Mine_(novel)|Be Mine]]'' (2023)<ref name="columbia">{{Cite web|url=https://news.columbia.edu/news/richard-ford-publishes-new-short-story-collection|title=Richard Ford Returns With a New Collection of Stories|website=Columbia News|date=26 July 2023}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Verkaro === * [http://bookforum.com/inprint/016_01/3512 "''Nobody's Everyman''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001204638/http://www.bookforum.com/inprint/016_01/3512|date=2009-10-01}}, ''Libroforumo'' (Apr/Majo 2009) * [http://www.newyorker.com/magazine/2008/03/03/leaving-for-kenosha ''Forirante al Kenoŝa''], ''[[The New Yorker]]'' (2008) * [http://www.newyorker.com/magazine/2006/08/28/how-was-it-to-be-dead ''Kiel estis esti mortinta?''], ''The New Yorker'' (2006) === Profiloj === * [http://www.olemiss.edu/depts/english/ms-writers/dir/ford_richard/ Bibliografio], [[Universitato de Misisipio]] * [https://www.pshares.org/authors/richard-ford Profilo], ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Ploughshares" rel="mw:ExtLink" title="Ploughshares" class="cx-link" data-linkid="385">Ploughshares</a>'' * {{IMDb nomo|285840|Richard Ford}} * [https://web.archive.org/web/20080821205214/http://www.walrusmagazine.com/blogs/2008/02/27/richard-ford-in-canada/ Superrigardo de la lastatempa kariero de Ford, kaj kritiko de noveloj] en la revuo ''The Walrus'' === Arkivaj kolektoj === * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf0x0nb0fd Gvidlibro al La Finfinaj Pruvoj de Bonŝanco-Kuirejo.] Specialaj Kolektoj kaj Arkivoj, La UC Irvine Bibliotekoj, Irvine, Kalifornio. * [http://purl.oclc.org/umarchives/MUM00188/ Kolekto Richard Ford] posedata de la Universitato de Misisipo, Departemento de Arkivoj kaj Specialaj Kolektoj. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ford, Richard}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] t0uq2ssh6if5w7n5qaoshviyuh7uzmc 9490746 9490745 2026-10-09T09:58:32Z Sj1mor 12103 /* Profiloj */ 9490746 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Richard FORD''' (naskita la 16-an de februaro 1944 en [[Jackson (Misisipio)|Jackson]], [[Misisipio]]) estas usona [[romanisto]] kaj aŭtoro de [[Novelo|noveloj]] kaj verkisto de serio de romanoj havantaj la rolulon Frank Bascombe. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/review-richard-ford-be-mine-frank-bascombe/|title=The heroic last stand of an all-American everyman|first=Ian|last=Sansom|newspaper=The Telegraph|date=June 15, 2023|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> La unua kolekto de noveloj de Ford, ''Rock Springs (Rokaj Fontoj)'', estis publikigita en 1987.<ref name="parisreview2">{{Cite news|title=Richard Ford, The Art of Fiction No. 147|url=http://www.theparisreview.org/interviews/1365/the-art-of-fiction-no-147-richard-ford|newspaper=Paris Review|date=1996-01-01|access-date=2016-01-10|issn=0031-2037|issue=140|first=Bonnie|last=Lyons}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/07/13/reviews/8244.html|title=Love and Truth: Use With Caution|website=archive.nytimes.com}} ''New York Times'' (September 20, 1987), Sunday, Late City Final Edition; Section 7; Page 1, Column 3; Book Review Desk</ref> En Usono, Ford ricevis la [[Pulitzer-Premio|Pulitzer-premion]] en 1996 pro sia romano ''Sendependeca Tago''. En Hispanio, li gajnis la [[Premioj Princino de Asturio|Premion Princino de Asturio]] por 2016. En 2018, Ford ricevis la Park Kyong-ni Premion, internacian literaturan premion de Sud-Koreio. Lia romano ''Wildlife'' estis adaptita en samnoman filmon en 2018, kaj en 2023 Ford publikigis ''Be Mine'', sian kvinan fikcian verkon kronikantan la vivon de Frank Bascombe. == Elektitaj verkoj == === Romanoj === * ''A Piece of My Heart'' (1976) * ''The Ultimate Good Luck'' (1981) * ''[[:en:The_Sportswriter|The Sportswriter]]'' (1986) * ''[[:en:Wildlife_(novel)|Wildlife]]'' (1990) * ''[[:en:Independence_Day_(Ford_novel)|Independence Day]]'' (1995) * ''[[:en:The_Lay_of_the_Land|The Lay of the Land]]'' (2006) * ''[[:en:Canada_(novel)|Canada]]'' (2012) * ''[[:en:Let_Me_Be_Frank_With_You|Let Me Be Frank With You]]'' (2014)<ref>[https://www.npr.org/2014/11/06/360189334/frankly-bascombes-return-has-some-problems Michael Schaub. "Frankly, Bascombe's Return Has Some Problems"], 2014-11-06. Retrieved 2015-01-06.</ref> * ''[[:en:Be_Mine_(novel)|Be Mine]]'' (2023)<ref name="columbia">{{Cite web|url=https://news.columbia.edu/news/richard-ford-publishes-new-short-story-collection|title=Richard Ford Returns With a New Collection of Stories|website=Columbia News|date=26 July 2023}}</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Verkaro === * [http://bookforum.com/inprint/016_01/3512 "''Nobody's Everyman''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001204638/http://www.bookforum.com/inprint/016_01/3512|date=2009-10-01}}, ''Libroforumo'' (Apr/Majo 2009) * [http://www.newyorker.com/magazine/2008/03/03/leaving-for-kenosha ''Forirante al Kenoŝa''], ''[[The New Yorker]]'' (2008) * [http://www.newyorker.com/magazine/2006/08/28/how-was-it-to-be-dead ''Kiel estis esti mortinta?''], ''The New Yorker'' (2006) === Profiloj === * [http://www.olemiss.edu/depts/english/ms-writers/dir/ford_richard/ Bibliografio], [[Universitato de Misisipio]] * [https://www.pshares.org/authors/richard-ford Profilo], ''Ploughshares'' * {{IMDb nomo|285840|Richard Ford}} * [https://web.archive.org/web/20080821205214/http://www.walrusmagazine.com/blogs/2008/02/27/richard-ford-in-canada/ Superrigardo de la lastatempa kariero de Ford, kaj kritiko de noveloj] en la revuo ''The Walrus'' === Arkivaj kolektoj === * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf0x0nb0fd Gvidlibro al La Finfinaj Pruvoj de Bonŝanco-Kuirejo.] Specialaj Kolektoj kaj Arkivoj, La UC Irvine Bibliotekoj, Irvine, Kalifornio. * [http://purl.oclc.org/umarchives/MUM00188/ Kolekto Richard Ford] posedata de la Universitato de Misisipo, Departemento de Arkivoj kaj Specialaj Kolektoj. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ford, Richard}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] lr7cay2blpj9194bwkp3ebvcggow8le 9490748 9490746 2026-10-09T10:00:21Z Sj1mor 12103 /* Elektitaj verkoj */ 9490748 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Richard FORD''' (naskita la 16-an de februaro 1944 en [[Jackson (Misisipio)|Jackson]], [[Misisipio]]) estas usona [[romanisto]] kaj aŭtoro de [[Novelo|noveloj]] kaj verkisto de serio de romanoj havantaj la rolulon Frank Bascombe. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/what-to-read/review-richard-ford-be-mine-frank-bascombe/|title=The heroic last stand of an all-American everyman|first=Ian|last=Sansom|newspaper=The Telegraph|date=June 15, 2023|via=www.telegraph.co.uk}}</ref> La unua kolekto de noveloj de Ford, ''Rock Springs (Rokaj Fontoj)'', estis publikigita en 1987.<ref name="parisreview2">{{Cite news|title=Richard Ford, The Art of Fiction No. 147|url=http://www.theparisreview.org/interviews/1365/the-art-of-fiction-no-147-richard-ford|newspaper=Paris Review|date=1996-01-01|access-date=2016-01-10|issn=0031-2037|issue=140|first=Bonnie|last=Lyons}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://archive.nytimes.com/www.nytimes.com/books/97/07/13/reviews/8244.html|title=Love and Truth: Use With Caution|website=archive.nytimes.com}} ''New York Times'' (September 20, 1987), Sunday, Late City Final Edition; Section 7; Page 1, Column 3; Book Review Desk</ref> En Usono, Ford ricevis la [[Pulitzer-Premio|Pulitzer-premion]] en 1996 pro sia romano ''Sendependeca Tago''. En Hispanio, li gajnis la [[Premioj Princino de Asturio|Premion Princino de Asturio]] por 2016. En 2018, Ford ricevis la Park Kyong-ni Premion, internacian literaturan premion de Sud-Koreio. Lia romano ''Wildlife'' estis adaptita en samnoman filmon en 2018, kaj en 2023 Ford publikigis ''Be Mine'', sian kvinan fikcian verkon kronikantan la vivon de Frank Bascombe. == Elektitaj verkoj == === Romanoj === * ''A Piece of My Heart'' (1976) * ''The Ultimate Good Luck'' (1981) * ''[[:en:The_Sportswriter|The Sportswriter]]'' (1986) * ''[[:en:Wildlife_(novel)|Wildlife]]'' (1990) * ''[[:en:Independence_Day_(Ford_novel)|Independence Day]]'' (1995) * ''[[:en:The_Lay_of_the_Land|The Lay of the Land]]'' (2006) * ''[[:en:Canada_(novel)|Canada]]'' (2012) * ''[[:en:Let_Me_Be_Frank_With_You|Let Me Be Frank With You]]'' (2014)<ref>[https://www.npr.org/2014/11/06/360189334/frankly-bascombes-return-has-some-problems Michael Schaub. "Frankly, Bascombe's Return Has Some Problems"], 2014-11-06. Retrieved 2015-01-06.</ref> * ''[[:en:Be_Mine_(novel)|Be Mine]]'' (2023)<ref name="columbia">{{Cite web|url=https://news.columbia.edu/news/richard-ford-publishes-new-short-story-collection|title=Richard Ford Returns With a New Collection of Stories|website=Columbia News|date=26 July 2023}}</ref> === Rakontkolektoj === * ''[[:en:Rock_Springs_(short_story_collection)|Rock Springs]]'' (1987) * ''Women with Men: Three Stories'' (1997) * ''A Multitude of Sins'' (2002) * ''Vintage Ford'' (2004) * ''[[:en:Sorry_for_Your_Trouble:_Stories|Sorry for Your Trouble: Stories]]'' (2020)<ref>{{Cite web|url=https://www.pressherald.com/2019/05/16/maine-author-richard-ford-wins-library-of-congress-prize-for-american-fiction/|title=Maine author Richard Ford wins lifetime achievement award from Library of Congress|first=Ray|last=Routhier|date=May 16, 2019|access-date=Sep 26, 2019}}</ref><ref name="columbia" /> === Scenaroj === * ''[[:en:Bright_Angel|Bright Angel]]'' (1990) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} === Verkaro === * [http://bookforum.com/inprint/016_01/3512 "''Nobody's Everyman''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001204638/http://www.bookforum.com/inprint/016_01/3512|date=2009-10-01}}, ''Libroforumo'' (Apr/Majo 2009) * [http://www.newyorker.com/magazine/2008/03/03/leaving-for-kenosha ''Forirante al Kenoŝa''], ''[[The New Yorker]]'' (2008) * [http://www.newyorker.com/magazine/2006/08/28/how-was-it-to-be-dead ''Kiel estis esti mortinta?''], ''The New Yorker'' (2006) === Profiloj === * [http://www.olemiss.edu/depts/english/ms-writers/dir/ford_richard/ Bibliografio], [[Universitato de Misisipio]] * [https://www.pshares.org/authors/richard-ford Profilo], ''Ploughshares'' * {{IMDb nomo|285840|Richard Ford}} * [https://web.archive.org/web/20080821205214/http://www.walrusmagazine.com/blogs/2008/02/27/richard-ford-in-canada/ Superrigardo de la lastatempa kariero de Ford, kaj kritiko de noveloj] en la revuo ''The Walrus'' === Arkivaj kolektoj === * [http://www.oac.cdlib.org/findaid/ark:/13030/tf0x0nb0fd Gvidlibro al La Finfinaj Pruvoj de Bonŝanco-Kuirejo.] Specialaj Kolektoj kaj Arkivoj, La UC Irvine Bibliotekoj, Irvine, Kalifornio. * [http://purl.oclc.org/umarchives/MUM00188/ Kolekto Richard Ford] posedata de la Universitato de Misisipo, Departemento de Arkivoj kaj Specialaj Kolektoj. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Ford, Richard}} [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] oykixslcplqilo2uk8reitpwb31j7g3 0 954692 9490771 2026-10-09T11:10:42Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1371564053|Siri Hustvedt]]" 9490771 wikitext text/x-wiki '''Siri Hustvedt''' ([ ˈsɪɹɪ ˈhʊstvət ]; naskita la 19-an de februaro 1955 <ref name="Encyclopedia.com2">{{Multiref2|{{cite web |title=Hustvedt, Siri 1955– |date=n.d. |work=Contemporary Authors, New Revision Series |publisher=Cengage |via=Encyclopedia.com |URL=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/hustvedt-siri-1955 |access-date=May 6, 2026 |ref=none}}|{{cite encyclopedia |chapter=Siri Hustvedt |title=Gale Literature: Contemporary Authors |date=2019 |publisher=Gale |publication-place=Detroit |isbn=978-0-7876-3995-2 |id={{Gale|H1000110496}} |ref=none}}}}</ref> en Northfield, [[Minesoto]]) estas usona romanverkisto kaj eseisto. Hustvedt estas la aŭtoro de verko de poezio, sep romanoj, du verkoj de eseoj, kaj pluraj verkoj de nefikcio. Ŝiaj verkoj inkluzivas ''The Blindfold'' (1992), ''The Enchantment of Lily Dahl'' (1996), ''What I Loved'' (2003), pro kiu ŝi estas plej konata, ''A Plea for Eros'' (2006), ''The Sorrows of an American'' (2008), ''The Shaking Woman or A History of My Nerves'' (2010), ''The Summer Without Men'' (2011), ''Living, Thinking, Looking'' (2012), ''The Blazing World'' (2014), ''Memories of the Future'' (2019), kaj ''Ghost Stories'' (2026). ''"Kion mi amis"'' kaj ''"La somero sen viroj"'' estis internaciaj furorverkoj. Ŝia verkaro estis tradukita en pli ol tridek lingvojn. [[File:Siri-husvedt_litteraturexchange-2019_DSC00115_2.jpg|dekstra|eta|260x260ra| Hustvedt ĉe LiteratureXchange Festivalo, Danio 2019]] * [http://www.sirihustvedt.net La retejo de Siri Hustvedt] * [http://www.kwls.org/podcasts/siri_hustvedt/ Aŭdio: Siri Hustvedt ĉe la Key West Literatura Seminario, 2007] * [http://www.kwls.org/podcasts/paul_auster_and_siri_hustvedt/ Aŭdio: Siri Hustvedt en konversacio kun Paul Auster ĉe la Literatura Seminario de Key West, 2007] * [http://www.identitytheory.com/interviews/birnbaum104.html Intervjuo kun Siri Hustvedt en Identeca Teorio] * [https://www.theguardian.com/books/2019/mar/03/siri-hustvedt-i-am-writing-for-my-life-memories-of-the-future-interview Intervjuo kun Siri Hustvedt en The Guardian] * [http://www.baruch.edu/dml/engine.php?action=viewMedia&source=category&mediaIndex=352&listPlace=5&rootCategory=62&genreFilter=0&typeFilter=0 Videokonferenco de Baruch College, CUNY (2005), Siri Hustvedt legas sian verkon en progreso '', La Malĝojoj de Usonano''] * [http://www.eyeonbooks.com/craft/hustvedtcraft.wax Aŭdio-eltranĉaĵo de Siri Hustvedt en La Metio de Verkisto, Okulo sur Libroj] * [https://web.archive.org/web/20080920010826/http://www.eyeonbooks.com/EOB/0403/hustvedt.wax Aŭdio-eltiraĵo de Siri Hustvedt parolanta pri ŝia romano " ''Kion mi amis'' en La Verkista Metio", "Okulo sur Libroj"] * [https://www.youtube.com/watch?v=geslxNApJUA Siri Hustvedt videointervjuo (Dropping Knowledge) en Jutubo] * [https://web.archive.org/web/20110714220418/http://migraine.blogs.nytimes.com/author/siri-hustvedt// Siri Hustvedt migra blogo en NYT] * [http://channel.louisiana.dk/video/siri-hustved-art-memory Intervjuo de Siri Hustvedt "Arto estas Memoro" ĉe la Luiziana Kanalo] === Intervjuoj kaj prelegoj === * [http://www.amigosmuseoprado.org/plantilla.cfm?idArticulo=362 "Kial Goya?"] Fundacion Amigos del Prado Museum. Muzeo Prado, Madrido. la 8-an de februaro 2007. * [https://www.youtube.com/user/sigmundfreudmuseum#p/a/u/0/KijZUUumKIQ "La ludejo de Freud: Kelkaj pensoj pri la arto kaj scienco de subjektiveco kaj intersubjektiveco."] La 39-a Ĉiujara Sigmund Freud Prelego. La Fondaĵo Sigmund Freud, Vieno. la 6-an de majo 2011. Jutubo. * [http://www.3sat.de/page/?source=/scobel/156253/index.html "Konversacio kun Antonio Damasio."] Konferenco pri Neŭropsikanalizo, Berlino. 23-a–26-a de junio 2011. * [http://www.southbankcentre.co.uk/find/literature-spoken-word/tickets/siri-hustvedt-66729 "Kial unu rakonto kaj ne alia?"] La prelego de la Southbank Centre, Londono. la 12-an de junio 2012 * [http://bigthink.com/sirihustvedt "La Intervjuo de Big Think kun Siri Hustvedt"] 14-a de aprilo 2010. [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Norvegdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] 50ucvi93oqp833vroesvwej2k5vj7yt 9490772 9490771 2026-10-09T11:11:36Z Sj1mor 12103 9490772 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[File:Siri-husvedt_litteraturexchange-2019_DSC00115_2.jpg|dekstra|eta|260x260ra| Hustvedt ĉe LiteratureXchange Festivalo, Danio 2019]] '''Siri Hustvedt''' ([ ˈsɪɹɪ ˈhʊstvət ]; naskita la 19-an de februaro 1955 <ref name="Encyclopedia.com2">{{Multiref2|{{cite web |title=Hustvedt, Siri 1955– |date=n.d. |work=Contemporary Authors, New Revision Series |publisher=Cengage |via=Encyclopedia.com |URL=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/hustvedt-siri-1955 |access-date=May 6, 2026 |ref=none}}|{{cite encyclopedia |chapter=Siri Hustvedt |title=Gale Literature: Contemporary Authors |date=2019 |publisher=Gale |publication-place=Detroit |isbn=978-0-7876-3995-2 |id={{Gale|H1000110496}} |ref=none}}}}</ref> en Northfield, [[Minesoto]]) estas usona romanverkisto kaj eseisto. Hustvedt estas la aŭtoro de verko de poezio, sep romanoj, du verkoj de eseoj, kaj pluraj verkoj de nefikcio. Ŝiaj verkoj inkluzivas ''The Blindfold'' (1992), ''The Enchantment of Lily Dahl'' (1996), ''What I Loved'' (2003), pro kiu ŝi estas plej konata, ''A Plea for Eros'' (2006), ''The Sorrows of an American'' (2008), ''The Shaking Woman or A History of My Nerves'' (2010), ''The Summer Without Men'' (2011), ''Living, Thinking, Looking'' (2012), ''The Blazing World'' (2014), ''Memories of the Future'' (2019), kaj ''Ghost Stories'' (2026). ''"Kion mi amis"'' kaj ''"La somero sen viroj"'' estis internaciaj furorverkoj. Ŝia verkaro estis tradukita en pli ol tridek lingvojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.sirihustvedt.net La retejo de Siri Hustvedt] * [http://www.kwls.org/podcasts/siri_hustvedt/ Aŭdio: Siri Hustvedt ĉe la Key West Literatura Seminario, 2007] * [http://www.kwls.org/podcasts/paul_auster_and_siri_hustvedt/ Aŭdio: Siri Hustvedt en konversacio kun Paul Auster ĉe la Literatura Seminario de Key West, 2007] * [http://www.identitytheory.com/interviews/birnbaum104.html Intervjuo kun Siri Hustvedt en Identeca Teorio] * [https://www.theguardian.com/books/2019/mar/03/siri-hustvedt-i-am-writing-for-my-life-memories-of-the-future-interview Intervjuo kun Siri Hustvedt en The Guardian] * [http://www.baruch.edu/dml/engine.php?action=viewMedia&source=category&mediaIndex=352&listPlace=5&rootCategory=62&genreFilter=0&typeFilter=0 Videokonferenco de Baruch College, CUNY (2005), Siri Hustvedt legas sian verkon en progreso '', La Malĝojoj de Usonano''] * [http://www.eyeonbooks.com/craft/hustvedtcraft.wax Aŭdio-eltranĉaĵo de Siri Hustvedt en La Metio de Verkisto, Okulo sur Libroj] * [https://web.archive.org/web/20080920010826/http://www.eyeonbooks.com/EOB/0403/hustvedt.wax Aŭdio-eltiraĵo de Siri Hustvedt parolanta pri ŝia romano " ''Kion mi amis'' en La Verkista Metio", "Okulo sur Libroj"] * [https://www.youtube.com/watch?v=geslxNApJUA Siri Hustvedt videointervjuo (Dropping Knowledge) en Jutubo] * [https://web.archive.org/web/20110714220418/http://migraine.blogs.nytimes.com/author/siri-hustvedt// Siri Hustvedt migra blogo en NYT] * [http://channel.louisiana.dk/video/siri-hustved-art-memory Intervjuo de Siri Hustvedt "Arto estas Memoro" ĉe la Luiziana Kanalo] === Intervjuoj kaj prelegoj === * [http://www.amigosmuseoprado.org/plantilla.cfm?idArticulo=362 "Kial Goya?"] Fundacion Amigos del Prado Museum. Muzeo Prado, Madrido. la 8-an de februaro 2007. * [https://www.youtube.com/user/sigmundfreudmuseum#p/a/u/0/KijZUUumKIQ "La ludejo de Freud: Kelkaj pensoj pri la arto kaj scienco de subjektiveco kaj intersubjektiveco."] La 39-a Ĉiujara Sigmund Freud Prelego. La Fondaĵo Sigmund Freud, Vieno. la 6-an de majo 2011. Jutubo. * [http://www.3sat.de/page/?source=/scobel/156253/index.html "Konversacio kun Antonio Damasio."] Konferenco pri Neŭropsikanalizo, Berlino. 23-a–26-a de junio 2011. * [http://www.southbankcentre.co.uk/find/literature-spoken-word/tickets/siri-hustvedt-66729 "Kial unu rakonto kaj ne alia?"] La prelego de la Southbank Centre, Londono. la 12-an de junio 2012 * [http://bigthink.com/sirihustvedt "La Intervjuo de Big Think kun Siri Hustvedt"] 14-a de aprilo 2010. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hustvedt, Siri}} [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Norvegdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] een20jlb0eg3wbuyvd7iwnmjbt0kl0r 9490779 9490772 2026-10-09T11:28:59Z Sj1mor 12103 9490779 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[File:Siri-husvedt_litteraturexchange-2019_DSC00115_2.jpg|dekstra|eta|260x260ra| Hustvedt ĉe LiteratureXchange Festivalo, Danio 2019]] '''Siri HUSTVEDT''' ([ ˈsɪɹɪ ˈhʊstvət ]; naskita la 19-an de februaro 1955 <ref> {{cite web|title=Hustvedt, Siri 1955–|date=n.d.|work=Contemporary Authors, New Revision Series|publisher=Cengage|via=Encyclopedia.com|URL=https://www.encyclopedia.com/arts/educational-magazines/hustvedt-siri-1955|access-date=May 6, 2026|ref=none}}</ref> en Northfield, [[Minesoto]]) estas usona romanverkisto kaj eseisto. Hustvedt estas la aŭtoro de verko de poezio, sep romanoj, du verkoj de eseoj, kaj pluraj verkoj de nefikcio. Ŝiaj verkoj inkluzivas ''The Blindfold'' (1992), ''The Enchantment of Lily Dahl'' (1996), ''What I Loved'' (2003), pro kiu ŝi estas plej konata, ''A Plea for Eros'' (2006), ''The Sorrows of an American'' (2008), ''The Shaking Woman or A History of My Nerves'' (2010), ''The Summer Without Men'' (2011), ''Living, Thinking, Looking'' (2012), ''The Blazing World'' (2014), ''Memories of the Future'' (2019), kaj ''Ghost Stories'' (2026). ''"Kion mi amis"'' kaj ''"La somero sen viroj"'' estis internaciaj furorverkoj. Ŝia verkaro estis tradukita en pli ol tridek lingvojn. == Verkado == La debuta verko de Siri Hustvedt, ''Reading to You (Legante al Vi''), kiun ŝi publikigis en 1983, estas elekto de poemoj, kiujn ŝi verkis dum sia tempo kiel studentino. Nur post longa prokrasto, pro la naskiĝo de ŝia filino kaj la strukturo de la materialo, ŝia romano The Blindfold (La Okulkovrilo) estis publikigita en 1992.<ref>[http://www.amerker.de/int27.php " Intervjuo kun Siri Hustvedt "] . ''Am Erker'' . 1993.</ref> La ​​plej konataj romanoj de Hustvedt estas ''The Enchantment of Lily Dahl'' (La Sorĉo de Lily Dahl) (1997) kaj What I loved ( Kion mi amis) (2003). La romano ''The Sorrows of an American'' (La Malĝojoj de Amerikano) (2008) estis publikigita en januaro 2010. Ŝiaj verkoj pridubas la naturon de identeco, memkoncepto kaj percepto. En ''La Tremanta Virino'' (norvege ''Den skælvende kvinnen eller Historien om nervene mine''), rakonto pri ŝia suferado pro [[Konvulsio|konvulsioj]], tremo kiun ŝi sentis en sia korpo dum prelego, Hustvedt esprimas sian bezonon vidi sian simptomon ne "tra unu fenestro" sed "el ĉiuj anguloj".<ref>''The Shaking Woman or A History of My Nerves'', New York: Henry Holt, 2009, s. 73.</ref> Ŝi provis trovi la kaŭzon de la tremo. En la verko, ŝi raportas pri la [[Neŭrologio|neŭrologiaj]] kaj [[Psikologio|psikologiaj]] artikoloj, kiujn ŝi trovis en ĉi tiu esplorado pri la kaŭzoj. Ĉi tiuj multnombraj perspektivoj ne solviĝas en ununuran perspektivon, sed prefere kreas etoson de ambigueco kaj ŝanĝo. Hustvedt prezentas al la leganto rolulojn, kies mensoj estas neapartigeblaj de iliaj korpoj kaj ilia ĉirkaŭaĵo, kaj kies memkonceptoj estas sur la sojlo inter la konscia kaj la nekonscia. Ŝiaj literaturaj roluloj ofte spertas traŭmatajn eventojn, kiuj interrompas la ritmojn de iliaj vivoj kaj kondukas al malorientiĝo kaj malkontinueco en iliaj identecoj. La zorgo de Hustvedt pri enkorpa identeco manifestas sin en ŝia esplorado de genraj roloj kaj interpersonaj rilatoj. Kaj ŝia fikcio kaj nefikcio elstarigas la dinamikon de la rigardo kaj etikajn demandojn en arto. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://www.sirihustvedt.net La retejo de Siri Hustvedt] * [http://www.kwls.org/podcasts/siri_hustvedt/ Aŭdio: Siri Hustvedt ĉe la Key West Literatura Seminario, 2007] * [http://www.kwls.org/podcasts/paul_auster_and_siri_hustvedt/ Aŭdio: Siri Hustvedt en konversacio kun Paul Auster ĉe la Literatura Seminario de Key West, 2007] * [http://www.identitytheory.com/interviews/birnbaum104.html Intervjuo kun Siri Hustvedt en Identeca Teorio] * [https://www.theguardian.com/books/2019/mar/03/siri-hustvedt-i-am-writing-for-my-life-memories-of-the-future-interview Intervjuo kun Siri Hustvedt en The Guardian] * [http://www.baruch.edu/dml/engine.php?action=viewMedia&source=category&mediaIndex=352&listPlace=5&rootCategory=62&genreFilter=0&typeFilter=0 Videokonferenco de Baruch College, CUNY (2005), Siri Hustvedt legas sian verkon en progreso, ''La Malĝojoj de Usonano''] * [http://www.eyeonbooks.com/craft/hustvedtcraft.wax Aŭdio-eltranĉaĵo de Siri Hustvedt en La Metio de Verkisto, Okulo sur Libroj] * [https://web.archive.org/web/20080920010826/http://www.eyeonbooks.com/EOB/0403/hustvedt.wax Aŭdio-eltiraĵo de Siri Hustvedt parolanta pri ŝia romano " ''Kion mi amis'' en La Verkista Metio", "Okulo sur Libroj"] * [https://www.youtube.com/watch?v=geslxNApJUA Siri Hustvedt videointervjuo (Dropping Knowledge) en Jutubo] * [https://web.archive.org/web/20110714220418/http://migraine.blogs.nytimes.com/author/siri-hustvedt// Siri Hustvedt migra blogo en NYT] * [http://channel.louisiana.dk/video/siri-hustved-art-memory Intervjuo de Siri Hustvedt "Arto estas Memoro" ĉe la Luiziana Kanalo] === Intervjuoj kaj prelegoj === * [http://www.amigosmuseoprado.org/plantilla.cfm?idArticulo=362 "Kial Goya?"] Fundacion Amigos del Prado Museum. Muzeo Prado, Madrido. la 8-an de februaro 2007. * [https://www.youtube.com/user/sigmundfreudmuseum#p/a/u/0/KijZUUumKIQ "La ludejo de Freud: Kelkaj pensoj pri la arto kaj scienco de subjektiveco kaj intersubjektiveco."] La 39-a Ĉiujara Sigmund Freud Prelego. La Fondaĵo Sigmund Freud, Vieno. la 6-an de majo 2011. Jutubo. * [http://www.3sat.de/page/?source=/scobel/156253/index.html "Konversacio kun Antonio Damasio."] Konferenco pri Neŭropsikanalizo, Berlino. 23-a–26-a de junio 2011. * [http://www.southbankcentre.co.uk/find/literature-spoken-word/tickets/siri-hustvedt-66729 "Kial unu rakonto kaj ne alia?"] La prelego de la Southbank Centre, Londono. la 12-an de junio 2012 * [http://bigthink.com/sirihustvedt "La Intervjuo de Big Think kun Siri Hustvedt"] 14-a de aprilo 2010. {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Hustvedt, Siri}} [[Kategorio:Usonaj feministoj]] [[Kategorio:Norvegdevenaj usonanoj]] [[Kategorio:Usonaj verkistoj]] [[Kategorio:Verkistinoj]] nw82j4f90ic2qlm8hge9ki31o9b043c 0 954693 9490781 2026-10-09T11:32:29Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1374720813|Carsten Jensen]]" 9490781 wikitext text/x-wiki '''Carsten JENSEN''' (naskita la 24-an de julio 1952 <ref>[http://www.denstoredanske.dk/Kunst_og_kultur/Litteratur/Dansk_litteratur/Efter_1940/Carsten_Jensen?highlight=carsten%20jensen Carsten Jensen] Denstoredanske</ref>) estas dana aŭtoro kaj politika kolumnisto. Li unue gajnis rekonon kiel literatura kritikisto por la kopenhaga ĉiutaga gazeto ''Politiken .'' Liaj libroj, inkluzive de ''Mi Vidis la Mondon Komenciĝi'' (1996), traktas konon de la mondo. Pro ĉi tiu romano li gajnis la danan librovendistan premion De Gyldne Laurbær (La Ora Laŭro) en 1996. <ref>[http://www.denstoredanske.dk/Kunst_og_kultur/Litteratur/Litteraturpriser_og_litter%C3%A6re_institutioner/De_Gyldne_Laurb%C3%A6r Denstoredanske] De Gyldne Laurbær</ref> En la jaro 2006 aperis lia romano ''Vi, de druknede'' ( ''Ni, la Dronitaj'' ), kroniko pri la naskiĝo de moderna Danio, vidata tra la historio de lia hejmurbo Marstal. En 2015 aperis ''Den første sten'' (''La Unua Ŝtono''), monumenta romano pri la spertoj de grupo de danaj soldatoj, kiuj volontulis por servo en Afganio. Tra iliaj okuloj, ni estas prezentitaj al larĝa kaj maltrankviliga panoramo de la milito en Afganio. Ekde marto 2018, la romano estis tradukita en la germanan, ''Der erste Stein,'' kaj ankaŭ en la norvegan kaj svedan lingvojn. La angla traduko estis publikigita la 1-an de septembro 2019. Li estas edziĝinta al la angla romanverkisto Liz Jensen . Lia vicfilo estis la aktoro Raphaël Coleman . * [http://dencarstenjensen.dk/en/ Oficiala retejo] ({{En}}). * [https://web.archive.org/web/20110318072133/http://www.theinterviewonline.co.uk/library/books/carsten-jensen-interview.aspx Carsten Jensen parolas pri sia eposa verko] ''Ni, la Dronintoj (Vi, de Druknede)'' en sonprezento ĉe [https://web.archive.org/web/20100417004759/http://www.theinterviewonline.co.uk/ The Interview Online] ({{En}}). * [https://web.archive.org/web/20110807175015/http://www.opettaja.fi/pls/portal/docs/PAGE/OPETTAJALEHTI_EPAPER_PG/2009_33/136004.htm Finna recenzo pri ''Vi, de druknede'' en revuo Opettaja 33/2009] [[Kategorio:Premiitoj per Premio Olof Palme]] [[Kategorio:Danaj verkistoj]] c06un4njg1ukdmvvn3kjkjf0a970bd4 9490782 9490781 2026-10-09T11:32:58Z Sj1mor 12103 9490782 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Carsten JENSEN''' (naskita la 24-an de julio 1952 <ref>[http://www.denstoredanske.dk/Kunst_og_kultur/Litteratur/Dansk_litteratur/Efter_1940/Carsten_Jensen?highlight=carsten%20jensen Carsten Jensen] Denstoredanske</ref>) estas dana aŭtoro kaj politika kolumnisto. Li unue gajnis rekonon kiel literatura kritikisto por la kopenhaga ĉiutaga gazeto ''Politiken .'' Liaj libroj, inkluzive de ''Mi Vidis la Mondon Komenciĝi'' (1996), traktas konon de la mondo. Pro ĉi tiu romano li gajnis la danan librovendistan premion De Gyldne Laurbær (La Ora Laŭro) en 1996. <ref>[http://www.denstoredanske.dk/Kunst_og_kultur/Litteratur/Litteraturpriser_og_litter%C3%A6re_institutioner/De_Gyldne_Laurb%C3%A6r Denstoredanske] De Gyldne Laurbær</ref> En la jaro 2006 aperis lia romano ''Vi, de druknede'' ( ''Ni, la Dronitaj'' ), kroniko pri la naskiĝo de moderna Danio, vidata tra la historio de lia hejmurbo Marstal. En 2015 aperis ''Den første sten'' (''La Unua Ŝtono''), monumenta romano pri la spertoj de grupo de danaj soldatoj, kiuj volontulis por servo en Afganio. Tra iliaj okuloj, ni estas prezentitaj al larĝa kaj maltrankviliga panoramo de la milito en Afganio. Ekde marto 2018, la romano estis tradukita en la germanan, ''Der erste Stein,'' kaj ankaŭ en la norvegan kaj svedan lingvojn. La angla traduko estis publikigita la 1-an de septembro 2019. Li estas edziĝinta al la angla romanverkisto Liz Jensen . Lia vicfilo estis la aktoro Raphaël Coleman . == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://dencarstenjensen.dk/en/ Oficiala retejo] ({{En}}). * [https://web.archive.org/web/20110318072133/http://www.theinterviewonline.co.uk/library/books/carsten-jensen-interview.aspx Carsten Jensen parolas pri sia eposa verko] ''Ni, la Dronintoj (Vi, de Druknede)'' en sonprezento ĉe [https://web.archive.org/web/20100417004759/http://www.theinterviewonline.co.uk/ The Interview Online] ({{En}}). * [https://web.archive.org/web/20110807175015/http://www.opettaja.fi/pls/portal/docs/PAGE/OPETTAJALEHTI_EPAPER_PG/2009_33/136004.htm Finna recenzo pri ''Vi, de druknede'' en revuo Opettaja 33/2009] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jensen, Carsten}} [[Kategorio:Premiitoj per Premio Olof Palme]] [[Kategorio:Danaj verkistoj]] 0tk7d5ygwh7cltu52ql8cmqp4jj08ad 9490785 9490782 2026-10-09T11:35:39Z Sj1mor 12103 9490785 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Carsten JENSEN''' (naskita la 24-an de julio 1952 <ref>[http://www.denstoredanske.dk/Kunst_og_kultur/Litteratur/Dansk_litteratur/Efter_1940/Carsten_Jensen?highlight=carsten%20jensen Carsten Jensen] Denstoredanske</ref>) estas dana aŭtoro kaj politika kolumnisto. Li unue gajnis rekonon kiel literatura kritikisto por la kopenhaga ĉiutaga gazeto ''Politiken.'' Liaj libroj, inkluzive de ''Mi Vidis la Mondon Komenciĝi'' (1996), traktas konon de la mondo. Pro ĉi tiu romano li gajnis la danan librovendistan premion De Gyldne Laurbær (La Ora Laŭro) en 1996. <ref>[http://www.denstoredanske.dk/Kunst_og_kultur/Litteratur/Litteraturpriser_og_litter%C3%A6re_institutioner/De_Gyldne_Laurb%C3%A6r Denstoredanske] De Gyldne Laurbær</ref> En la jaro 2006 aperis lia romano ''Vi, de druknede'' (Ni, la dronitaj), kroniko pri la naskiĝo de moderna Danio, vidata tra la historio de lia hejmurbo Marstal. En 2015 aperis ''Den første sten'' (''La Unua Ŝtono''), monumenta romano pri la spertoj de grupo de danaj soldatoj, kiuj volontulis por servo en Afganio. Tra iliaj okuloj, ni estas prezentitaj al larĝa kaj maltrankviliga panoramo de la milito en Afganio. Ekde marto 2018, la romano estis tradukita en la germanan, ''Der erste Stein,'' kaj ankaŭ en la norvegan kaj svedan lingvojn. La angla traduko estis publikigita la 1-an de septembro 2019. Li estas edziĝinta al la angla romanverkisto Liz Jensen. Lia vicfilo estis la aktoro Raphaël Coleman. == Verkaro == * ''Salg, klasse og død'' (1975) * ''Sjælen sidder i øjet'' (1985) * ''På en mørkeræd klode'' (1986) * ''Souvenirs fra 80'erne'' (1988) * ''Kannibalernes nadver'' (1988) * ''Jorden i munden'' (1991) * ''Af en astmatisk kritikers bekendelser'' (1992) * ''Forsømmelsernes bog'' (1993) * ''Jeg har set verden begynde'' (1996) * ''Jeg har hørt et stjerneskud'' (1997) * ''År to & tre'' (1999) * ''Oprøret mod tyngdeloven'' (2001) * ''Jorden rundt'' (2003) * ''Livet i Camp Eden'' (2004) * ''Det glemte folk – en rejse i Burmas grænseland'' (2004) * ''Vi, de druknede'' (2006) * ''Sidste rejse'' (2007) * ''Vi sejlede bare – virkeligheden bag Vi, de druknede'' (2009) * ''Ud'' (2010) * ''Den første sten'' (2015) * ''Krigen der aldrig ender.'' Novaĵoj el [[Afganio]]. Kunaŭtoro: Anders Hammer. (Gyldendal 2016) * ''Kældermennesker.'' (Politikens Forlag 2018) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://dencarstenjensen.dk/en/ Oficiala retejo] ({{En}}). * [https://web.archive.org/web/20110318072133/http://www.theinterviewonline.co.uk/library/books/carsten-jensen-interview.aspx Carsten Jensen parolas pri sia eposa verko] ''Ni, la Dronintoj (Vi, de Druknede)'' en sonprezento ĉe [https://web.archive.org/web/20100417004759/http://www.theinterviewonline.co.uk/ The Interview Online] ({{En}}). * [https://web.archive.org/web/20110807175015/http://www.opettaja.fi/pls/portal/docs/PAGE/OPETTAJALEHTI_EPAPER_PG/2009_33/136004.htm Finna recenzo pri ''Vi, de druknede'' en revuo Opettaja 33/2009] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jensen, Carsten}} [[Kategorio:Premiitoj per Premio Olof Palme]] [[Kategorio:Danaj verkistoj]] aogepkflbvd6xbdbxkim06hbi1acgum 9490786 9490785 2026-10-09T11:36:38Z Sj1mor 12103 9490786 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Carsten JENSEN''' (naskita la 24-an de julio 1952 <ref>[http://www.denstoredanske.dk/Kunst_og_kultur/Litteratur/Dansk_litteratur/Efter_1940/Carsten_Jensen?highlight=carsten%20jensen Carsten Jensen] Denstoredanske</ref> en Marstal sur [[Ærø]]) estas dana aŭtoro kaj politika kolumnisto. Li unue gajnis rekonon kiel literatura kritikisto por la kopenhaga ĉiutaga gazeto ''Politiken.'' Liaj libroj, inkluzive de ''Mi Vidis la Mondon Komenciĝi'' (1996), traktas konon de la mondo. Pro ĉi tiu romano li gajnis la danan librovendistan premion De Gyldne Laurbær (La Ora Laŭro) en 1996. <ref>[http://www.denstoredanske.dk/Kunst_og_kultur/Litteratur/Litteraturpriser_og_litter%C3%A6re_institutioner/De_Gyldne_Laurb%C3%A6r Denstoredanske] De Gyldne Laurbær</ref> En la jaro 2006 aperis lia romano ''Vi, de druknede'' (Ni, la dronitaj), kroniko pri la naskiĝo de moderna Danio, vidata tra la historio de lia hejmurbo Marstal. En 2015 aperis ''Den første sten'' (''La Unua Ŝtono''), monumenta romano pri la spertoj de grupo de danaj soldatoj, kiuj volontulis por servo en Afganio. Tra iliaj okuloj, ni estas prezentitaj al larĝa kaj maltrankviliga panoramo de la milito en Afganio. Ekde marto 2018, la romano estis tradukita en la germanan, ''Der erste Stein,'' kaj ankaŭ en la norvegan kaj svedan lingvojn. La angla traduko estis publikigita la 1-an de septembro 2019. Li estas edziĝinta al la angla romanverkisto Liz Jensen. Lia vicfilo estis la aktoro Raphaël Coleman. == Verkaro == * ''Salg, klasse og død'' (1975) * ''Sjælen sidder i øjet'' (1985) * ''På en mørkeræd klode'' (1986) * ''Souvenirs fra 80'erne'' (1988) * ''Kannibalernes nadver'' (1988) * ''Jorden i munden'' (1991) * ''Af en astmatisk kritikers bekendelser'' (1992) * ''Forsømmelsernes bog'' (1993) * ''Jeg har set verden begynde'' (1996) * ''Jeg har hørt et stjerneskud'' (1997) * ''År to & tre'' (1999) * ''Oprøret mod tyngdeloven'' (2001) * ''Jorden rundt'' (2003) * ''Livet i Camp Eden'' (2004) * ''Det glemte folk – en rejse i Burmas grænseland'' (2004) * ''Vi, de druknede'' (2006) * ''Sidste rejse'' (2007) * ''Vi sejlede bare – virkeligheden bag Vi, de druknede'' (2009) * ''Ud'' (2010) * ''Den første sten'' (2015) * ''Krigen der aldrig ender.'' Novaĵoj el [[Afganio]]. Kunaŭtoro: Anders Hammer. (Gyldendal 2016) * ''Kældermennesker.'' (Politikens Forlag 2018) == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * [http://dencarstenjensen.dk/en/ Oficiala retejo] ({{En}}). * [https://web.archive.org/web/20110318072133/http://www.theinterviewonline.co.uk/library/books/carsten-jensen-interview.aspx Carsten Jensen parolas pri sia eposa verko] ''Ni, la Dronintoj (Vi, de Druknede)'' en sonprezento ĉe [https://web.archive.org/web/20100417004759/http://www.theinterviewonline.co.uk/ The Interview Online] ({{En}}). * [https://web.archive.org/web/20110807175015/http://www.opettaja.fi/pls/portal/docs/PAGE/OPETTAJALEHTI_EPAPER_PG/2009_33/136004.htm Finna recenzo pri ''Vi, de druknede'' en revuo Opettaja 33/2009] {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jensen, Carsten}} [[Kategorio:Premiitoj per Premio Olof Palme]] [[Kategorio:Danaj verkistoj]] 9ii00bp4r2pl53okngj3qcpxs35um75 0 954694 9490784 2026-10-09T11:33:17Z Roberto 609 Alidirektigis al [[Skolta Esperanto-Ligo]] 9490784 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Skolta Esperanto-Ligo]] tpqgc3sxinhus3g6iyhr6h3g6b1oj6k 0 954695 9490787 2026-10-09T11:38:56Z Aidas 3488 Alidirektigis al [[Heraklo]] 9490787 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[Heraklo]] 5aabsmhqbzn0ayw2dzcvd80j199l8lt 0 954696 9490788 2026-10-09T11:40:30Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1371381675|P. C. Jersild]]" 9490788 wikitext text/x-wiki '''Per Christian JERSILD''', pli bone konata kiel ''P.C. Jersild'', (naskita la 14-an de marto 1935) estas [[Svedio|sveda]] aŭtoro kaj kuracisto. <ref name="NE2">{{cite encyclopedia|encyclopedia=[[Nationalencyklopedin]]|url=http://www.ne.se/p-c-jersild|title=P C Jersild|language=sv|access-date=2010-05-10}}</ref> Li ankaŭ havas honoran [[Doktoreco|doktorecon]] de la Fakultato de Medicino ĉe la [[Universitato de Upsalo]] ekde la 22a de januaro 2000, <ref>{{Cite web|url=http://www.uu.se/en/about-uu/traditions/prizes/honorary-doctorates/|title=Honorary doctorates - Uppsala University, Sweden}}</ref> kaj alian pri inĝenierarto de la [[Reĝa Teknika Altlernejo|Reĝa Instituto de Teknologio]] (1999). Jersild publikigis pli ol 30 librojn ekde 1960. Liaj plej konataj verkoj estas ''Barnens ö'' ( ''La Insulo de Infanoj'', filmita de Kay Pollak en 1980), rakonto pri plenaĝiĝo de knabo kiu evitas iri al somera tendaro por pasigi la someron sola en Stokholmo, kaj ''Babels hus'' (''La Domo de Babelo''), en kiu li prezentas la nehoman traktadon de pacientoj en moderna hospitalo. Jersild ankaŭ verkis sciencfikciajn rakontojn, kiel ekzemple ''En levande själ'' (1980), kiu estas monologo pri cerbo, kiu estis operaciita ekster la korpo. [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Svedlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] rhnps3f0ukf13vz4n7gy5rg2tkmncbb 9490790 9490788 2026-10-09T11:41:07Z Sj1mor 12103 9490790 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Per Christian JERSILD''', pli bone konata kiel ''P.C. Jersild'', (naskita la 14-an de marto 1935) estas [[Svedio|sveda]] aŭtoro kaj kuracisto. <ref name="NE2">{{cite encyclopedia|encyclopedia=[[Nationalencyklopedin]]|url=http://www.ne.se/p-c-jersild|title=P C Jersild|language=sv|access-date=2010-05-10}}</ref> Li ankaŭ havas honoran [[Doktoreco|doktorecon]] de la Fakultato de Medicino ĉe la [[Universitato de Upsalo]] ekde la 22a de januaro 2000, <ref>{{Cite web|url=http://www.uu.se/en/about-uu/traditions/prizes/honorary-doctorates/|title=Honorary doctorates - Uppsala University, Sweden}}</ref> kaj alian pri inĝenierarto de la [[Reĝa Teknika Altlernejo|Reĝa Instituto de Teknologio]] (1999). Jersild publikigis pli ol 30 librojn ekde 1960. Liaj plej konataj verkoj estas ''Barnens ö'' ( ''La Insulo de Infanoj'', filmita de Kay Pollak en 1980), rakonto pri plenaĝiĝo de knabo kiu evitas iri al somera tendaro por pasigi la someron sola en Stokholmo, kaj ''Babels hus'' (''La Domo de Babelo''), en kiu li prezentas la nehoman traktadon de pacientoj en moderna hospitalo. Jersild ankaŭ verkis sciencfikciajn rakontojn, kiel ekzemple ''En levande själ'' (1980), kiu estas monologo pri cerbo, kiu estis operaciita ekster la korpo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jersild, P.C.}} [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Svedlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] iymbxlgtvd0vzbzzw92slmb50rs3u92 9490793 9490790 2026-10-09T11:43:56Z Sj1mor 12103 9490793 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} '''Per Christian JERSILD''', pli bone konata kiel ''P.C. Jersild'', (naskita la 14-an de marto 1935 en [[Katrineholm]] en la [[Södermanlands län|län Södermanland]]) estas [[Svedio|sveda]] aŭtoro kaj kuracisto. <ref name="NE2">{{cite encyclopedia|encyclopedia=[[Nationalencyklopedin]]|url=http://www.ne.se/p-c-jersild|title=P C Jersild|language=sv|access-date=2010-05-10}}</ref> Li ankaŭ havas honoran [[Doktoreco|doktorecon]] de la Fakultato de Medicino ĉe la [[Universitato de Upsalo]] ekde la 22a de januaro 2000, <ref>{{Cite web|url=http://www.uu.se/en/about-uu/traditions/prizes/honorary-doctorates/|title=Honorary doctorates - Uppsala University, Sweden}}</ref> kaj alian pri inĝenierarto de la [[Reĝa Teknika Altlernejo|Reĝa Instituto de Teknologio]] (1999). Jersild publikigis pli ol 30 librojn ekde 1960. Liaj plej konataj verkoj estas ''Barnens ö'' ( ''La Insulo de Infanoj'', filmita de Kay Pollak en 1980), rakonto pri plenaĝiĝo de knabo kiu evitas iri al somera tendaro por pasigi la someron sola en Stokholmo, kaj ''Babels hus'' (''La Domo de Babelo''), en kiu li prezentas la nehoman traktadon de pacientoj en moderna hospitalo. Jersild ankaŭ verkis sciencfikciajn rakontojn, kiel ekzemple ''En levande själ'' (1980), kiu estas monologo pri cerbo, kiu estis operaciita ekster la korpo. == Referencoj == {{Referencoj}} {{projektoj}} {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Jersild, P.C.}} [[Kategorio:Membroj de la Reĝa Sveda Akademio de Sciencoj]] [[Kategorio:Svedlingvaj verkistoj]] [[Kategorio:Vivantaj homoj]] 1asl1s7t6mutx28j64ftgx4ura4sxiz 0 954697 9490792 2026-10-09T11:42:10Z Sj1mor 12103 Alidirektigis al [[P. C. Jersild]] 9490792 wikitext text/x-wiki #ALIDIREKTI [[P. C. Jersild]] 1830cyo43fgx1m6xqd6u093brptavpt 0 954698 9490795 2026-10-09T11:46:05Z Sj1mor 12103 Kreita per traduko de la paĝo "[[:en:Special:Redirect/revision/1359299452|Theodor Kallifatides]]" 9490795 wikitext text/x-wiki [[File:Theodor_Kallifatides,_2018_(cropped).jpg|dekstra|eta| Theodor Kallifatides, 2018]] [[File:Theodor_Kallifatides_en.webm|eta| Kallifatides prezentante sin ĉe la Librofoiro de Gotenburg 2012.]] '''Theodor Kallifatides''' ({{langx|el|Θοδωρής Καλλιφατίδης}}, naskita en 1938 en Molai, [[Grekio]]) estas verkisto. Li estas greka enmigrinto al Svedio, kaj skribas en [[Sveda lingvo|la sveda]].<ref>Reading Greece: Theodor Kallifatides, the Greek Writer of the North [http://www.greeknewsagenda.gr/index.php/interviews/reading-greece/5970-gna-interviews-theodor-kallifatides,-the-acclaimed-greek-writer-of-the-north Reading Greece: Theodor Kallifatides, the Greek Writer of the North]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=upKNAgAAQBAJ&dq=Theodor+Kallifatides+biography+is+a+Greek+writer.+He+is+a+Greek+immigrant+to+Sweden%2C+but+writes+in+Swedish.&pg=PT218 Chapter 8 -Theodor Kallifatides]</ref> * {{IMDb nomo|0436004}} * [http://www.immi.se/kultur/authors/balkan/kallifatides.htm Presentation of Kallifatides by The Immigrant Institute] (in Swedish) [[Kategorio:Svedaj verkistoj]] [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] e46cr5evqtsgx23e63imjxshxvaiena 9490797 9490795 2026-10-09T11:47:27Z Sj1mor 12103 9490797 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[File:Theodor_Kallifatides,_2018_(cropped).jpg|dekstra|eta| Theodor Kallifatides, 2018]] [[File:Theodor_Kallifatides_en.webm|eta| Kallifatides prezentante sin ĉe la Librofoiro de Gotenburg 2012.]] '''Theodor Kallifatides''' ({{lang-el|Θοδωρής Καλλιφατίδης}}, naskita en 1938 en Molai, [[Grekio]]) estas verkisto. Li estas greka enmigrinto al Svedio, kaj skribas en [[Sveda lingvo|la sveda]].<ref>Reading Greece: Theodor Kallifatides, the Greek Writer of the North [http://www.greeknewsagenda.gr/index.php/interviews/reading-greece/5970-gna-interviews-theodor-kallifatides,-the-acclaimed-greek-writer-of-the-north Reading Greece: Theodor Kallifatides, the Greek Writer of the North]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=upKNAgAAQBAJ&dq=Theodor+Kallifatides+biography+is+a+Greek+writer.+He+is+a+Greek+immigrant+to+Sweden%2C+but+writes+in+Swedish.&pg=PT218 Chapter 8 -Theodor Kallifatides]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0436004}} * [http://www.immi.se/kultur/authors/balkan/kallifatides.htm Prezento de Kallifatides fare de La Enmigrinta Instituto] ({{sv}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kallifatides, Theodor}} [[Kategorio:Svedaj verkistoj]] [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] ea4mnj50k1dqm1tyf0sshcp3pv105k4 9490798 9490797 2026-10-09T11:47:51Z Sj1mor 12103 9490798 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[File:Theodor_Kallifatides_en.webm|eta| Kallifatides prezentante sin ĉe la Librofoiro de Gotenburg 2012.]] '''Theodor Kallifatides''' ({{lang-el|Θοδωρής Καλλιφατίδης}}, naskita en 1938 en Molai, [[Grekio]]) estas verkisto. Li estas greka enmigrinto al Svedio, kaj skribas en [[Sveda lingvo|la sveda]].<ref>Reading Greece: Theodor Kallifatides, the Greek Writer of the North [http://www.greeknewsagenda.gr/index.php/interviews/reading-greece/5970-gna-interviews-theodor-kallifatides,-the-acclaimed-greek-writer-of-the-north Reading Greece: Theodor Kallifatides, the Greek Writer of the North]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=upKNAgAAQBAJ&dq=Theodor+Kallifatides+biography+is+a+Greek+writer.+He+is+a+Greek+immigrant+to+Sweden%2C+but+writes+in+Swedish.&pg=PT218 Chapter 8 -Theodor Kallifatides]</ref> == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0436004}} * [http://www.immi.se/kultur/authors/balkan/kallifatides.htm Prezento de Kallifatides fare de La Enmigrinta Instituto] ({{sv}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kallifatides, Theodor}} [[Kategorio:Svedaj verkistoj]] [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] 4sf63abkrg7kv2phr1n5ndr7xdnp6c6 9490799 9490798 2026-10-09T11:51:33Z Sj1mor 12103 9490799 wikitext text/x-wiki {{Informkesto verkisto}} [[File:Theodor_Kallifatides_en.webm|eta| Kallifatides prezentante sin ĉe la Librofoiro de Gotenburg 2012.]] '''Theodor Kallifatides''' ({{lang-el|Θοδωρής Καλλιφατίδης}}, naskita en 1938 en Molai, [[Grekio]]) estas verkisto. Li estas greka enmigrinto al Svedio, kaj skribas en [[Sveda lingvo|la sveda]].<ref>Reading Greece: Theodor Kallifatides, the Greek Writer of the North [http://www.greeknewsagenda.gr/index.php/interviews/reading-greece/5970-gna-interviews-theodor-kallifatides,-the-acclaimed-greek-writer-of-the-north Reading Greece: Theodor Kallifatides, the Greek Writer of the North]</ref><ref>[https://books.google.com/books?id=upKNAgAAQBAJ&dq=Theodor+Kallifatides+biography+is+a+Greek+writer.+He+is+a+Greek+immigrant+to+Sweden%2C+but+writes+in+Swedish.&pg=PT218 Chapter 8 -Theodor Kallifatides]</ref> Lia debuta romano, ''Utlänningar'' ("Fremduloj", 1970), esploras la malfacilaĵojn de [[Elmigrinto|enmigrintoj]]. En pli posta trilogio de romanoj kun aŭtobiografiaj elementoj, li prezentis la vivon en greka vilaĝo dum la [[Dua Mondmilito]]. Amo kaj erotiko estas gravaj temoj en liaj romanoj. Kallifatides estis ĉefredaktoro de ĉefa sveda literatura revuo, ''Bonniers Litterära Magasin'' ( ''BLM'' ), inter 1972 ĝis 1976. Li ricevis plurajn premiojn. == Referencoj == {{Referencoj}} == Eksteraj ligiloj == {{projektoj}} * {{IMDb nomo|0436004}} * [http://www.immi.se/kultur/authors/balkan/kallifatides.htm Prezento de Kallifatides fare de La Enmigrinta Instituto] ({{sv}}) {{Bibliotekoj}} {{Vivtempo|Kallifatides, Theodor}} [[Kategorio:Svedaj verkistoj]] [[Kategorio:Grekaj verkistoj]] dqbna09diw5romss3wemuzlqff6f56y